Alman kültüründe Türk imajı araştırmalarının etnolojik değerlendirilmesi ve bir bibliyografya denemesi

S.Ü. ~en-Edebiyat FakUltesl Edebiyat Dergisi 1994 - 1995, 9. ~ 10. Sayı

·

ALMAN KÜLTÜRÜNDt:

·

TORK

İ~I ARAŞTIRMALARININ

.

.

·

ETNOLOJi

K

DEGERLENDIRİLMESI

VE

·-

BİR

·

..

·.

BİBLiYOGRAFYA DENEMESİ

.

GiRiŞ

·

BU

yazıd.a; bugünlerde ülkemizde

pek·

gözde olan imaj/imge araş­ .··

tırrnalan

çerçeve;lnde, ö,zellikle Alman kültüründe Türk

lmajıni

konu edinen

.

ça-. hş~alar slste~atlk olarak gözden geçltilecek ve en sonunda kendi yak-. laşımımız ortaya konmaya çalışılacaktır. Yapılan çalışmalann çokluğ~nda':l ötürü

burada tamamına yer veremedik. Yalnızca yaklaşımımıza gerekçe olabll~ek

. .

yetkinlikte olanlara ö.ncelik tanınmış ve bunlar' olabildiğince tarih sırasına göre

.

₇

le alınıp, bakış açıları. okuyucun.un dikkatine sunulmuştur.

.

.

1. T0RK iMAJI AllA$TlRMALARI

Şenol Özyıırt'un. doktora tezi (~). Alman halk sanatında Türk imajı ko-nulu en

kapsamlı çalışma

olarak ~abul ·edilebilir.

Özyurt,

.

~ldukça

ol~ımsuz

olan. Türk· imajının, din düşr:nanı ve Hıristiyanlıl< için bir tehdit .biçiminde

ortaya

çık-'

tığını, kişiler içinse korku uyandırdığını· belirtmektedir. Türk'ün aynca, y~mı,

geİeneklerl

vs.

bakımından

bir .ilgi

odağı

.

haİİne geldiğine, karşilaştı.rma

· ya-parken de.

hıristiyan Av.rupa;nın

ölçüt

oiduğu'na değinmekt~dir

.(2).

İncelenen

''Türk

·şarkılan"nda

[Türkenlieder], ·

halkı~

Tü.rklE?re

lllş~n görüşlerinde

ob-jektiflikten çok alay ve küçümseme

görüldüğünü

.

söyleyen Özyurt, dünyevi

şah

. .

. . kılarda duygusallığın. ön plana çıktığinı; özellikle tarihsel şarkılardaki ··konuların . güncelliklerini yitirdikçe; unutulduklanm, bunun yerine. yine Türklere atfedilen cinayet _ve gaddarlık öykülerine

ge

'

nlş

yer

verildiğini;

kilise

rep

,

ertuvarına

giren . . dinsel şarkıların ise günümüze kadar ulaştığıni saptamaktadır (3).

• s.ü. fen-Edebiyat Fak.Ul~s!,

Batı

Dille~ ve Ede~~tlan ~IUmU, Alman.Dlll ve

·

-Ed~blyatı

Anablllm

Dalı Öğretim

Üyesi ·

t) ÖZVUIU, Şenol: Ole TOrkenlleder und das 'TOrkenb!ld in der .deutschen Volksü.ber11ererung vom t 6. bls zum 20, Jahrhundert. Motive, Frelburger folklorlstische Forschungen. Bel. 4. Wllhelm Flnk Verlag,. München t 97i. 2) A.g.e, s. 21 .

. 3) A.g.e .. s. 139-140 •.

Bunun dışında edebiyat, anı, :vaaz.gibi yai.İh türlerde yapılan imaj

araş-tırmal~rı

da

öh~mu

·

malzem~ ve

değerlendlrmele~

ortaya

koymuştur

:

,

.

Sarpt

Ş~lçOn

(4);

Alman·

edeblyatİna yansıyan

Türk

işçisi imajını

lr-. . .

delerken, önemsenmesi.

gere~tiğlnl

.

dilşOnd

_

üğümüz.

bir noktaya parmak ba-·

sıyor

:

.

1974

tarihli bir .

kitapçıktan

. f:)ctsajlar . vererek, .

yabancılarla

e~lenecek Alman

İ<adınlarinın

.gözünü

ııkoca day~ı

<~

,

»

hareırı

hayati« vs. gibi ·tehditlerle korkutmak isteyeniere, Alm~ya'da·

·artık kurumsallaşmış »kadın

evlerini« ha~

tırl~tıyor

(5): incele~esinde ·

şu

~nu~·-vanyor

Şölçün

(6)

;

,

"Yabancı

-

işçiİer

(ön-celikle Tüfkler), edef?!yatta bir

görev

_.

G$tlen

.

ntlşİerdlr. Eleştiri

yapan yazara,

. . . .

nesnel varoh,ış. koşullanyl~ yardıma. olurlar. <?kt.:Irun. acıma duygularına hi-. tabeden metinler· çoğunluktaysa. da, edebiyattaki Türk· işçileri, .sanki tüketim toplumunun ·

acimasızlığ;nı

·

.

kanıtlayan

·

birer

·

motif [vurgulama . AOÖ] ·

ol-muşlardır

:'

(. .. )

«Doğ,u

»

:

ve

«B~tı

»

kaynaklı

iki

hayat

tarzının

ve

anlayışı

·

nın

sivri uçla!'lyla karşı karşıya geldiğl bir durumu ve bu durumdan doğa~ çelişkilerl an.:.

lamaya

çalışmak, keiıdlmb:I

ve

.

ke

·

ndlmb:İn .karşıtını

[vurgulama AOÖ] ta

-.nımakta.hayli veri~li sonuçlar verecektir."

. Nuran

Ö.zyer

·

1.983.

tarlhlı

bl~

y~ısında,

soruna "Almaniara

e~ çok

ya~

bancı

kalan

.

[vurgulama AOÔ] Türkle.rin tek boy hed_efi haline geldikleri" (7) ve . ·

ıstenrrieqikleri anlayışıyla yal<Jaşıyor.

Alman ·~ocuk

edeblya~ı

üzerinde

_

yaptığı

incelemede ~genel olarak hor g9rülen, ıçınde bulunduğu topluma· entegre oia-mayan, s!yah

saçlı,

siyah gözlü, -~oyu tenli. olarak reslmlen~n _bir Türk

işçi

ço~ cuğu imajı_. · (8) _. saptamaktadır. Yazarların, _{. . . .} ."Kümmeltürke" {pis _. yabancı) _. dtye alay edilen. !ürk·

çocuğuna

.Alm~ toplumunda· merhamet duygusu ~and;rma·

ça-

·

basında

(9), .

a~ımayla

~irJikte bir . "ikiricl .

sınıf

in~n"

~eğerlendinneslol

ai-~ı

·

ıyoruz

.

N!te~m Özyer

de,

~ruiıun,

"

doğrudan insanların

merryamet duy-· gutanna seslenmekle üstesinden gellnebilecek .. kadar -küçük" (10) olrnadığı~ı

vurgulamaktadır.

Özyer, bir

başka yazisında

({1 ),

·

"Alman Çocuk .v~-Gençlik

' . . . ; .

4)

ŞÖLÇÜN,

Sargut: Ta~h Blllnd ve Edebiyat 8111~1.

Dayanışma Yayınlarİ:

9, Ankara 198l. (Aynca bkz; Oas Blld · der tUrklsrhen Gastarbelter in d~r bundesdeutschen Çiegenwartsllteratur. Doktora TezJ. Hacettepe Ünl. Sos-.

yal Bİ\lmler EnstltOsO, Ankara 1980). 5) A.g.e., :S. 142vd.

6) A.g.e., s. 153.

7) ÖznR; Nuran: Edebiyat üzerine, GOndoğM, Ankar~ 1994 . . 8) A.g.e., s. 50. 9) A.g.e., s, 48 .. 10) .A.g.e., s .. 51. 11) A.g.e., s. 68-79. 2 " . . . · . .,

Edeblyatın

_

da

Türk

İmajı

;

nı'.

70'1i ve. ~~'li

yıl~a~

olm~k.üzere iki öbekte

topladığı

.

kitaplarda yeniden ele alıyor. Türk çocuklannııı sosyal konumlanyla içlçe in-celediği Tür~ çocuğu imajının ~ileşenleri 70'li ~tllarda,

yabana dl/

soriı_nu,

en-.

tegrasyon

.

v~

yabancılık

duygusu.

SO'li yıl!arda ise bunlara

·

kimlik

sorunu,

ya-bancı düşmanlığı

_

ve re-~ntegrasyo_n

ekleniyor. · Almanya'ya gellşlerl sadece

işsizlik başl~ında düşünülen ·~onuk işçi" Türkler, to~lumdan dışlan~ışlar ve 'Türk _. Mahallesi" _. adı verilen yerlerde oturmak_. -zorunda bırakılmışlardır. Böylece

. .

o!uştu~lan gerçekliğe bağlı olarak "içine kapalı, sorunlu ve kompleksli .bir Türk

.

.

.

çocuğu !majı .görülmektedir." Yabancihk, dışlanmışlık, ikinci sınif insan olarak görülme, 'gUya topluma uyum_suzluk,

"sarrnısak

kokulu,

hırsız,

pis, pinti, aptal, korkak" gibi yakıştırmalarla alay edilme, ya da hemcinsleriyle arkadaşlık

ku-=

. . .

rabllmeyi başarsalar da onların anne babalarının önyargılı tutumu yüzünden ya.:.

ban~ılaş~aryın artması sorunlarİ

görünüm, di~, dil, kültür, gelenek

f~rklılığıyla

açıklanır.

80

'

1i

yıllarda ise işlenen konulann başında "yabancı düşmanlığı" gelir.

· Türklere karşı düşmanlığın, yalnızca farklılıktan değil, çoğunlukla ırkçı ön .

yar-, ' .

.

,•

gılara dayandığı savını (12) ken~I içinde çelişkili görüyoruz. Ç~nkü, irkçının da temel

düşüncesi,

·

fa~rklı o~anı dışlamak, aşaijİlamak,

·

yok etmektir.

Düşmanlığın

artmasını ~ğlayan ·etkenlerden biri .olah işsizlik ise aslında sözde gerekçelerden

. . . . .

biridir (nitekim Almanya'nın en güvenilir kamu9yu. araştırma .ku~mu olan INFAS tara~ndan 1994 yılı, A$Usto/Eylül ayla~nda yapılan, "Almanf~rı_n.TUrkiye görüşü" adlı araştırma • ... A_lman kamuoyunda; işsizlik sebebiyle, Türklerin,

Al-. .

mantarın lşyetlerlne sahip çıktıkları ve bu yOz~en düşmanlık dµyg~larının ortaya

çıktığı görüşü(nUn]

-ta~amen

yanlış

... "

olduğunu

g6stermekte_dlr) (.13}. Temel sorun.

Özyer·ı~

de.

belirttiği

gibi, ·Türk'ün,

eşit

hakla~a sahip insan. olarak

değil

_

de, bir yaban, en azından geçici ~lr işçi olarak görül~~sldir. Bunu, Alman top..: ·

lu~unda 70'Ii v~ 80'11

yıllarda

.

değişmeyen klişel~ş

·

mlş önyargıların farklılıklara

dayanması. ve Türklerin, · yabancılar içinde en fazla yabancı kalmaları ve

ka-lacakları göstemiektedlr (14} ..

,

.

Selçuk

·

Ünlü

(15) 19.

yy.

Alı;:nan edeblyatı~da,

18.

yy.

ilk

çeyr~ği

ile 1900

-

ar~ında

.

yayımlanan

dram, .

şiir,

gezi ·notla o gibi türlerde ortaya

çıkan

ve . ·

ayrıca

dergilere

·

yansıyan

Türk motifini

araştırmıştır. öyıe

·

.

görünüyor ~i.

12) A.g.e .. s. 7Ş.

13) KIVANÇ. Cemli: 'AlmanlarTOrklye'ye ve Türklere Nasıl Bakıyor". Yeni YQzyıl, 6 Mayıs 1995. (Perspe~tlf)

14) Özyer, N .• a.g.e., s. 78. ·.

. .

15) ÜNLÜ, Selçuk,: 19. YOzyıl Alman Edebiyatında Türkiye ve Türkler. Da.s Tôrkel- und Türkenblld in der deut~

Ünlü'nün çalışmasında gözlediğimiz bir gelişme, aşağıda belirteceğim!z yak

-laşımımıza, açıklık getirebilecektir. Ba'şı:angıçta Hıristlyanlığa bir ~ehdit unsuru ·

olarak görülen Türk, özellikle dinsel

yazılarda

ve ~ebiyatta bu

açıdan

ele

alı­

nırken;· sonraları bu tehdit ~.ldıkça, daha ço_k Hıristiyan azınlıklar bağlamında

·SÖZ konusu edilmektedir (1~).

Diğer

yandan, Yunan

hayranlığının

.

çok

YO:

ğunlaştığı romantl k döneme paralel olarak

J.

W. von Goethe ( 1 7 49-1832),

Frie-drich Rückert (1788-1866). gibi şairlerde ve daha sonra Doğu'yu bizzat gören gezginlerin yazılarında gördüğümüz olumlu bakış açısııı~n. aslında imaj _so

-rununun göreceli olduğuna, "Barbar vs" gibi_ nitelemelerin işlevsel olarak kul

-lanıldığ·ına bir kanıt olmalıdır ..

· Orhan Gakç~'nin çalışması ise özel bir konuya eğiliyor: Belli bir olay .

(Başbakan Turgut Özal'ın Federal Almanya'yı ziyareti) üzerine basında.çıkan

h~-'

. berlerin içerik analizi. Ke~dinden önce yapılmış i~ çalışmaya işaret eden

. Gökçe, bunların özetle; yabancıların, bu ar~da Türklerin~ Alman basın-yayın

or:-ganlarında genellikle suç, sansasyon_. , · yabancılar ve işsizlik ~orunu vs. · gibi

~ . .

. . . .

olumsuz bağlamlarda haber konusu yapıldığı sonucuna vardıklarını belirtiyor . ( 17). Klaus. Merten (Das Bild qer _ Auslander in der d_eutschen Presse.

Er-gebnisse einer systematlschen Inhaltsanalyse. Zentrum für Türke'istudlen/ Tü.rkiye

Ar~tınnalan

Merk~zi 2. · Frankfurt/M 1986)'1n

araştırma

sonucu, özel

-Ukle özkimlik, ·özgüvenlik endişesinin, A_lman toplumunun yabancıl~ra bakış

açısmı nasıl ~Urledlğlnl göstennesl bakımından önemli (sorunun. bu yön_ünü,

Doğ~

ve

Batı Almanya'nın blrleş,neslnln gerçekleştiği

günlerde, bizzat

göz-lemlemiştim

:

..

Görüştüğüm

Alman

arkadaşların

hemen h~psl, ·

bu

birleşmeye,

. özellik.le. zorlanacak ekonominin sonucu olarak sosyal güvenliğin tehdit altına .

gireceği düşüncesiyle, çekimser.

bir

yaklaşım içindeydiler). Gôkçe her iki ar~

-tırmada da, yabancıların bir tehdit unsuru olarak görüldüğüne ve Almanl~rın perspektifinden

değerlendirildiklerini

ortak olarak tespit ettikten sonra,

şu

hi-. .

potezleri ortaya atıyor: 1. Olumsuzu ön plana çıkarmak ki.tle iletişim araçlarının ·

yapısal

bir sorunudur;

yabancıların

negatif ele

alınmasını

bu genel tutum lçi~de

değerlendirmek gerekir. 2. Bu gerçekten hareketle; basın-yayın araçları, etnik

azınlıkların haber konusu yapılmasında 9zellikle (cinayet, uyuşturucu, çatış·ma) gibi kötü karakterli olaylara ağırlık vermektedir. Dolayısıyla, pozitif olayların,

16) A.g.e., s. 75, 91, 10~ vd. · ·

17)·GÖKÇE, Orhan: Das Blld der Türken in der deutschen Presse. Elne lnhaltsanalyse der Berichter.;tattung ~um Bes.uch des.tOrklschen MlnlsterprMidenten Turgut Özal im Herbst 1984 in der Bunde.srepublik Deutschland. Beltr~e zur deutschen Phllologle, Bd. 64, Glessen 1988, s. 6-7.

normlar içinde kalmasından ötürü,, .. haber ·değeri yoktur, ancak normlardan bir.

sapma söz konusu olunca konu· ilgi çekici hal almaktadır (j 8) .. 3.

"The-. matlslerung. [konulaştırma], persönllcher EinfluB ·[kişisel. etki], Ethnozentıisrnus

[halkn)erkezcilikl, Negatiyismus-Faktoren. [olumsuzlama etJ:<enlerll, Relevanz

[önem}" gibi haber faktörlerı' Türkler için dezavantajdır. 4. · Yukarıdaki .

fak

;

.

~örlerden, haberin. mahiyetini olumlu yönde etkileyebilecek. olan ve Türkle~in

Alman toplun:lU içindeki yerleri bakımından yoksu.n bulundukları "pers<.?nlicher

· Einflu&" faktörü (Özal'ın b.lr resmi ziyareti dolayısıyla) söz konusu ?lursa, durum

çieğişlk bir görünüm kazanacaktır.

Gökçe'nin kendi vardığı sonuçlar özetle şöyl~: Son haber faktô_rü _söz 1<0:... ~usu olunca, Türkler bizzat

değiİ,

·ancak kendileri lçln ya

da

kerıdilerine karşı

alı-. . .

·nan ö~lemler bakımından haber konu~u olmakta ve tamamen edilgen

kal:-maktadırlar. Okuyucularda oluşan izlenim, Türklerin bir yan~~n özel toplumsal

sorunların yaratıcısı, diğer

yandan da lehi~e. önlemler

~hnması

.

gereken

(muz.-darlp)ler olduğu· yönündedir. Yani bir taraftan istikrar için· tehli~e oluş­

turabllecek durumd~yken, diğer t~raftan mevcut istikrardan yararlanmaktadırlar

(19). Önemli ~espltlerden· biri de, Türklerin. tlplen~esi konu.su. ·Gökçe'nin {20}

v'erctlğl

·

alıntılar

ve yorumundan

anlaşılan şu: Davranıştan

lslan)

tarafından

be-·

rİrle~en,

.entegre olmaya

karşı

dirençli, problemli,. tehlikeli

ve

fakir. ·

Tür-. .. . . .

kiye'dekHer _ise her an Almanya'ya akıh et~eye ·hazir . . ~lumlu sayılabilecek

.özelli~ler (misafirperverlik glbl}'qnemsiı: kalıyor.

Onur Bilge. Kula (21 ); çahşm~ınd~ "Haçlı Seferlerine katılmış

sa-:

vaşçıların, tüccarların

~

gezginlerin izlenimlerini, Alman uyruklu tutsaklann

anı-. !arım, din adamlarının yaklaşımlarını, yazıncıların bakışını, filozofların dü-·

şüncelerini iç~ren kapsamlı bir metin y~lp~esl" (22) ·ıçJnde ·gerçekleştirmiş.

lmaJ.

~raştırriıalarının çok büyült bir özenle yO!l:itülmesl gereğine işaret eden

Kula, özkül.türü yüceltme eğiliminin, hem özkültüre h_em de· öbür kültüre

olum-suz etkiler 'yapacağını belirtiyor ve araştırması boyunca bunu uygulamaya

ça-lışıyor. Bu çalışm·~da, Alman açısından "yabancı klmllk"in oluşumuna katkıda

/ bulunan çok ilginç malzemeler.·gözler önüne serilmektedir. Ancak ele alınan

18) A.g.e .. s. 8 vd.

. . 19) A.g.e .• s. 183.

20) A.g.e .. s. 1-74 vd.

2 t) KULA. Onur Bilge·: Alman KOltOrtlnde Türk lm~esl 1, Ç.Ü.

Eğ

İti

m FakUltesı Yayınlan

No: 5, Adana 1992

(Alma!' KültOrOndeTOrk tmgesi il, GOhdoğan Yayınlan. Ankara 1993).

eserlerin, . Almanlann Türkler hakkındclki düşüncelerini tamamıyla

yan-. .

-· sıtablldjğini söylemenin yanılt!cı olacağıni belirten Kula (23). yazılı metini.erden

. hareketle_

da

nesnel sonuçlara·

varılabilece~lnden haklı

olarak ·

şüphe

duy -maktadır;· çünkü· olağan olmakla .birlikte,·

~u

metinler çoğunlukJ~ coş.kulu ve·

.

.

.

abartılı duygularla kaleme :aJınlTiışlardır. ve objektif bir fikir veremezler. Kula, "böyle~e Türklere

ilişkin

·

i~lenimlerin.

belH

bir·

ımaJa dönüş~esine katkıda

•

bu- ·

. lunan genellemeleri irdelemeye'.' (24)

Çcihşırken; b,.mların

"zamanla pek

sor-. ·. .

gulanmayan·: k~lıplara dönüşme sürecinin" (25) bilincindedir, bunµ önemli bu

-. ' . . .

luyoruz. ·. _. Aynca onun, "imge _. araştımiaları 'yabancı'yı

ye

.·

'öz'ü eleştirel

. . . . .

değerlendl_rm_e~i olana~, kıldıği_ ölçü_de nesnel ve işlevlidir" (26} görüşünü pay-· ·

taşıyoruz.

Binnaz Baytekin

(27), Afm~riya'd~ Türk

işçi

.

çocuklarının imajını

konu

alan

çalışması~da,

·

araştimıa al.anını

.dört Alman ve dört Türk

yazarın

Alman ·

di-. . . . .

llnde. yazılmış eserleriyle sınırlamış. Alman yazarların kalemiyle, çocukların. res

-medilmesi

şöyl~

.

gerçekleşiyor:

Tü~k

çoc,uğu yal:>ancı

.

ve

·

ilglnçtif.

Büyük

~i

-lelerden; fakir köylerden gelirler; ~ıcak iklimden, .. yedikleri baharatlı, soğanlı ve

sarmısakh

yiy~cekl_etden ötürü bed~nleri

5teğişik

kokar. _Almanlar

baş~rtüyle

gezen

·TQrkhanım!an

garipserler. .Tüm:

kadın!ar .kısa

·

ve şlş~andır. İşçiler,

yerii h_alkın dışladığı semtlerde yaşar (28):

Görüldüğü

gibi,

ortaya_

-

çıkan

_. tablo, bir

Almanın karşıtını yansıtmakta~ır.

. .

. ~u fiziksel özelUkler daha sönra

d~vranışlar~ aktarılmakta, (işsizli~

.

gibi) bir çok olumsu.z gelişmenin sorumlusu olarak görülmekte, ve. sonuçta Alman yaşıtları,

bu~lanıi

ebeveynleri

ve

·

_

öği'etmenlerl tarafındari dışlanan

çocuklar kendi. grup~.

lannı

·

oıuşturmakta,

böylece

karşıtlık

daha da·

artmaktadır.

Baytekln'ln tespitine'

' . . .

göre; Alman yazarlar.Türk

çocuklarınırı

tek

Y<?nİü

e~teg_rasyonu~a:

karşıdır;

ön~

. yargılar karşılıklı . terkedilrheli-. Almanl~r ayrıca kendilerini yabancılann yerine

'

koyabilmelidir. · Birçok insancıl soranlar· ancak dostça· yakınlaşmayla

çö-· zümlenebllir. (29).

· 23) A.g.e., s.-E .

. . .

. 24) A.~.e._, s. 27. 25) A.g.e., s. 26.

-26) KULA, 0mir Bilge: "Goethe ve Türkler': Wllfried Buch'un Anısına ( 1926-t 994) Wİlfried Buch zum Gedenken. ·

Yay.:, Kenan Mortan, Slbylle Wlnkelmann, Mersin 1994, s. 121 .

27) BAYTEKiN, Binnaz: Das Blld der Wrklschen Mlgraptenklr'ıder in de_r deutschsprachlgen Klnder1lteratur. Es-.

klşehlr-1993 .

. 28) A.'g.e., s. 128 .. 29) A.g.e;,

s

.

133.

Türk y~rlar inanç, .ahşkarıhk, memleket özlemi ve fakirlik sorunları üze

-, rinde

dunnakta

,

Almanya'ya

giden çocuklann.

öğretmenleri tarafından

milliyetçi . ·.

ftki.rlerle

doldurulduğun~

.

ve

yabancı

ülkede

kıyafetleri

've çekingen

dav-• • • I

. ranışlarıyla hemen göze battiğını .dile getirmekteler. Özellikle oradaki 'okul

ya

-

.

·

şamı çoçuklar için derin et~lenmelerin olduğu ve yabancıhklamiı çok ·

du-yumsadıkları

.bir dönem. Alman

yazarlarca

fazla

üzerinde durulmayan (30)

~il

engeli ise bu

yabancılaşmada

·

en öne~li etkenlerden. _biri ..

Dış görün.üş, sın~f

. .

.

farkı ve yabanctlıklarıyla, :Ye yabancı düşmanlığının hedefi olarak Türk çocukları,

Alman

yazarlarİn

daha çok ilgisini ~kerken, Türkler

arasında sınırlı sayı

.

da

yazar

.

aynı

konuya _.

~ğilmekte;

_{. .}

.

onlarsa _.

yabancılanmanın lçy~ntısal

.

yönünü el~

al

,

-maktalar.

Sorunların

·

odağında

·

,

·

saytekin'in som,ıç

bölümünde ka~ramiar halinde ·

vurguladığı 6nyargılar, y~ba

.

ncı

·

dOşmaİılığr

,

dil, kUl.türel kimlik ve entegrasyon.

. . . .

gibi blrlbfriyle çok

mntill

_olgular yatmaktadır (31 ) ..

Çağatay

Özdemlr,

yaban~ılara karşı önyarg'ılann

,

hissedilebilir bir·

şekilde

çoğalm~ıriı .'yabancı dOşm·anlığı; kavramıyla karşılandığını pelirtiyor. · Yabancı .

düş111a~lığının, özellikle neo-nazl

ye

aşırı sağcılarla blrli~te anıldığını

ve

yalnızca

. bunların yabana düşmanı sanıldığını ·hatırlatan Ôzdemlr, · bunun bir ha~ ol-.

·duğunu vu.~guluyor.. Çünkü,. Özdemir'e göre . "yabancı ~üşmanhğını .

be-lİrleyebilmek

için, önce

değer, n.İtum,

stereotip ve ön

yargı kavramlarının

hangi

. . ' .

anlamlar içerdiğini ortaya ·koymak gerekiyor.• · (32) Bütün

bu

kavramlar·

hak-kında

doyurucu bllgller. verip konuyµ sosyolojik

açıdan anlaşılır kılan

Özdemir, 'Biz-onlar, iç grup-dış .g·rup bağlammda ön yargi' kavramına dayanılarak yapılan

.. açıklamalann .yanısıra".(3_3), G.W.AJlport'a (Ole. Natur de~ y'orurteils, Köln.1971 j

dayani\rak;

azınlıklara

·

karşı

'

yöneltilen

öri

.

yargılann oluşumunu

'

teşvik

eden

.

Sôsy~-kpltüreı

·

şartl~nn çokluğuna

dikkat ç~klyor.

Yazısı

.

nm

ikinci bölümünde (34)., "Alman Tarihinde·

İlk Y~ban

c

ılar

"

·

üzerln~

bllgil_erle, sorunun.tarihçesini ;er

-gileyen Özdemir; Türklerin niçin sorun olarak algılandığ,na·cevap ararken, 'özel:.. .

Iİkle

"Alman R~hu"na

işaret

ediyor: "Günümüzde Alman millet

kavramı

etnik ve

. . . . .

kültürel eksenlidir. Ulusal duygular ulus.:.devletten önce geliştiği için, ~lma.h ulusu organik kültürel,. din veya.

fr~

birliğine dayalı

b

ir

topluluk olara~ al -30) A.g.e .. s. 143.

31) A.g.e., s. t48vd.

32) ÖZDE!y\İR. Çağatay: 'İşçi Göçü ve Alinanya'da .Yabancı. (Türk) Düşmanlığının Teorik AQklaması'. TOrk Yur.du

14 (83), 1994, s .. 47. . . .

33) A.g:m.,

s

:

52.

. .

· ·

gılanmış~ır.

Almahya'daki

yabancılar

(Tü~k) soru~unun özü,

Almany(l'nın ne de_

-

·

rece bir 'uius' temasına dayandırılarak inşa edÜdiğine. ilişki~ verilecek cevapta

aranmalıdır. Etnik ve kültürel boyutların ağır bastığı_ bir 'Kulturnatio~· (kültü_rel .

. ul.us) temeline dayanan Alman toplumu, son derece dışlayıcı . ~zelllklere sa

-. hiptir." (35) Özd~mir, ayrıca medyayı, yabancı ·düşmanlığını besleyen bir

kay-. .

nak ·olarak değerlendiriyor. Bunu, yukanda anıla.n ·ıNFAS. araştırmasının

so-nuçl~rı

da

do~rulamaktadır;

.

Alma~

yazılı

ve görüntülü

basınınm

·

.

kamuoyu . ·üzerinde oldukça etkili ol~uğu, aynca politikacıların da yine olumsuz tavırlan ile.

bu düşünceyi _. güçlendirdikleri _. anlaşılmaktadır (36.}. Günter ·walraff,. "gerek

te-. . . . .

·. levizyon, gerek [se] .basın daha çok aptallaştırma organları olarak çalışıyor. Bir fast {Qod'

gazeteciliği

·

var.

İnsanlan aydınlatm

_

ak deği!,

yüzeysel

şeylerie tıka.

· .

basa doldurmak önemli. ( ... } Bunlar aslında aydınlanmış ve -reşit yurttaşlar is~ temiyorlar." demektedir. {37). Tfiea Baurledl (38), Alman toplumundaki

ya-bancı düşmanlığının psikolojisi konulu yazısında, Çağatay ~zdemlr'in

ge-rekçelerini ve çıkanmlarmı doğrulamaktadır.

Keza Yüksel ·Pazaıkaya, yabancı düşmanlığını ısrarla neo-nazi v~ ırk­

çılarla

birlikte

a~masına karşın,

onlara seyirci.

kalaı:ı,

hatta·

alkış

tutan

·

yurttaş

·

yı­

ğınlarını da bundan sorumlu tu~maktadır. "Kalabalık caddelerin ortasında, metro

. vagonunda, tramvayda, otobüste bır yabancıya[.] yabancı. düşmanı · dazlaklar musallat . (?ld~klan zaman

dlğe~ yolcular ve

geİip

geçenler ya :~eyifle sey

-rediyorlar, ya_ da

başlarını

çeyirlp görmezden·· geliyorlar.

Asıl

korkunç qlan,. bu

tavır,

bu mentalltedir." (39) Hem bu mentallte hem de,· Gökçe ve _Özdemi~'.in yakındığı medya sorunu bağlamında şu saptamay~ yapıyor Pazarkaya: "Deneme türünde

girişilen

)'azt

cambazlıklarıyla,

.

şiddet

eyle_mcileri,

pusulalarını,

yönlerini şaşınnış, _işsiz. ve eğitimsiz gençler olarak hafife alınıyor. Masumane u_/usal

kim-.

lik

_

sorunu, buna ilişkin doğal hak, ustaca becerili dil labirentlerinde girişilen ka-·

nşık ve karmaşık savlarla doğrudan mllllyetçilik kanalına olukJandınlıyor ve

bu

·

·

. . .

doğal hak için l)oşgörU bı~ğı insanın boğazına dayanıyor." (40} 35) A:g.m., s. 35." . ..

36) KIVANÇ. C., a.g.y._ .

. 37) KUYAŞ. Nilüfer:. 'Entcllektüel Bakış'. Milliyet, 7 Nisan. J 995 .. (Almanya'nın tanınmış muhalif yazarlanndan Günter Walraff'a göre Atman Aydınlan kış uykusunda)

38) BAURJEDL, Thea: 'ZUr Psychologle der Ausll!.nderfel~dllchkelt-ln unserer Gesellschaff. Namo Aziz; Fremct tn ein~m kalten land. Ausl~nderln D~utschland. Herder/Spektrum, Bd. 4130, Frelburgvs. 1992, s. 156-170. 39) PAZARJ<AVA, Yüksel: Mölln ve Solingen'deı:ı Sonra Almanya Üzerine, Sls Çanı Yayınalık.5·, lstanbuİ 1995, s.

18. . · . · · . __ı . ,

40) A.g.c., s. 19.

. . .

Yılla,r önce, Almanlann yabancılara (Türklere) karşı takındığı üstünl~k

tav-nnı, ulusal kimliklerinin gerisine düşmek biçiminde eleştiren ~azarkaya, . Al-:

. .

mantarın birl~mesiiıden sç,nra, "azınlı.klann hukuksal ve insansal kimlikleri

,so-iusu~u ört~k denli"~ öne

çıkan aynı

halkbend

tavrı,

klmlilç ~orununun

yeni

boyt.itu olarak

değerlendiriyor

'[7]. "Alman

kim/iği

.

sorusunu~. durmadan çe-şitlemesi yapılıyor. Bu çeşitlemeler sır~ında halel. getirdiği sanılan. ·ya ~a

Al-. manlığm ~ers tanımı olarak algılanan her şey, düşman imaj olarak· ilan ediliyor, değersiz gösterlllyor." (4 I) Kültürlerara.sı bir konumda bulunan Pazarkaya, Ben

ve Öteki

kutupİaşmasın; aşmış

biri olarak, _{. .} "birlikte

yaşamda

_. tek yönlü kimlik so~

rusu ve sorunu yoktur· (42) diye· düşünüyor haldı

·

olarak. Çünkü, " ... bir gö-relHlkJer bütünü olarak, . birçok öznelliğin olu.ştu~duğu bir mozayik olarak" (43)

algılıyor

topl~mu·v~ et~orelatlvlst

düşünüyor. Gereğinde

"Öteki gibi

·

olmayı

de-. neyimle[ylp), böylelikle de tek-merkezci Batı düşüncesinin ~lışılmış

ka-. .

hplarından kurtul[abiliyorı. ÇoğunJuğun değil

·

azınlığın

bilinciyle

düşü~[üyor}."

(44) Ve O'nun gibi, "Almanya'dakl göçmenler de, tıpkı Birinci Dünya Savaşı'nda gönüllü

yaztİan

Musevi

Alman yurtseverleri gibi,

S<lğlanan

birleşmeyi.

en

içten, .

koşulsuz.

nedensiz. ve hiçbir lkirclme

düşmeden

benlm~ediler. Bu

.

t,1vı!

·

··

bir

yan-dan onların lnançla~ınııi ifadesiydi, öte yandan azınlıkla~, ulusa'! kimliğinden hoşnut {görünen] ·Almanlarla

daha

.

iyi, daha

"uyumlu bir birlikte yaşamayı ve

birlikte çalışmayı umuyorlardı.

_.

Bu.istemleri gerçekleşmedi.

. .

Tam ·karşıtı; dönüşüm

_.

süresinde

unutulan bu azınlıklar, birleşmeden

.

. .

~onra ~a kin. ve nefret!n yepyeni bir niteliğiyle ve yepy~11i .bir ·bpyutuyla karşı , karşıy~ g·etdller. Hoyerswerda, Rostock~ Jv~ölln, Solingen ye daha .~yısıi di$er

kent adı, ye~i birleşik Alman ·tarihinin merhalelerlnln belirliyor." (45)

. .

Yüksel Kocadoru, ·oldukça

kapsam~ı

doktora tezinde olums~

(~üşman)

·Türk imajının _. köklerfnt Viyana'nın kuşatılmasından ve İstanbul'un fethinqen.

. .

daha

eşkilerde anyor

(46): Bu dönemler esas~n

1.

Haçlı

Seferl'nde

yaratılan

·

imajın dev~mı aşamalarını yansıttnaktadı

.

r.

VI.

yy.

(l.S.)

Bizanz:

kaynaklarında:

rastlanan

"Türk" sötcüğü ~olayisıyla daha eskiye de gitmek olasıdır. , O.

yy.dan

41) A.g.e .. s. 25.

·42)A.y.

43) GÖKBERK. Ülker: "SUrgü.~e Yazın, Y~nda Sürgün. Yüksel razaıkaya'nın Ben Aranıyo(una ·Bir Yaklaşım·. ·

Alman 0111 ve Edebiyatı Dergisi V,111. Studlen zur deutschen Sprache und Llteratur. Prof.Dr. Şara 'Sayın'a Ar·

mağ~n Sayısı, lstanbul 1993·, ~-83. 44) A.g.m .. s. 85. .

itibaren İslamı benimseyen Türkler, Batı karşısındaki kü1tür eksikliğini kapatıp,

savaşçılı.klanyla koİkulan

_bir güç

!karşıt

tip} olarak belinneye

_başlarlar.

Çok

farklı

siyasi

çıkarlar

gözeten güçler

artık birleşebilecekleri

"ortak': bi~

düşmanına

sa-hiptirler. _. il. _. Haçlı Sefert'ne çağn y~pılan _. Clermont Konsili'yle (1095) _{. . .} "hı

-.. rı·stlyanlığın düşmanı Türk" ilk kez belgelenir. Haçlı seferlerinin gerçek amacı. ise kutsal y~r!eri ellerinde bulu~duran Selçuklu

Türkl~rinin

_

.

kovulmasıdır

.

Ve ·bu·dQ-·

şQnceyüzyıllar sonrasına aktarİlagelhıiştir.

Kocadoru'nun, 1402'de llmur'un

Yı

_

l-

· dırım . Bayezld'.l yenmesiyle oluşan uygun ortamdan Avrupa'nın niçin ya-·

rarlanmadığı

soru~una

getirdiği

a~iklamalar önemli: l~ledi~eri gü~ahlara

ka'rşıhk

tanrının

bir

'cezası

olarak gördüklerl.

ı:-ork

.tehlikesinin

geldiği

gibi birden sona ennesi _rahatlatıcı etkı' yapmı~tır (47); ikinci olarak; "karşıt tip"irı yenilmesi v~ gücünü yitirmesi,_

Avrupa'nın

kendi iç

sorunlarına

dönmesi~e neden

olmuştur

..

. Qçüncü olarak, h~lkJn Türklere

karşı

olümsuz bir.

·

tavrı

yoktur;

işgal

.

böl-gelerindeki

hıristiya

·

n

halk

en nfhayet Türkler yerine, eski efendileri.

tarafından

yönetilmeyi tercih etmişlerdir (48) ..

l453'de

lstanb~l'un fefüiyle canlanan

~üşman

Türk

imajının,

·

stereotlplk ·

v_e abartılı ~öylemlerle

dile

geldiğin~ zengin belgelerle gösteren yazar,· bu söy"' !emler arasında İncirden öğeleri_n de bulunduğunu bellrtmekt_edlr (49): Antl- .

. Türk propagandasının köklerini araştıri:rken, .Ko.cadoru · şu etkenleri saptama yo-luna-gidly~r:

1

.

Geleneksel Hıris~lyan-İslam · çatışması, 2. lslani dininin

bir

al-ternat_lf olarak görülmesi, 3.

Hırlstiyan-Avrupa topraklarında

Türk fetihleri, 4_-Avrupa ve bir

ölçüt

olarak-Avrupa kültün). 5, Turklerin, Katolik bir

·

Avı:upa'nı11

.

gerçekleşmesinde

engel olarak görülmesi. Bu

antlpr

_

opagahdanın

yOrOtülmesi

. . : . . .

esnasında iki önemli husus

en

önemli sermaye olarak kullanılinıştır: ~in ve· si-yaset. Kocadoru,.slyasetin

gerekt

_

lrdlği

yerde, Türk

lmajınfn

birden

düzeltllm~sı

·

çabalarını da saptıyor {50). imajın. böylece istenen yönde oluşturulabileceği vur-gulanarak;' kullanılan gezi nottan,. seyaha~nameler,. ·gazetenin öncüsü y~ılı-.

. ' . .· . . . .

.

basılı

araçlara ve sözde Türk

kıyımlarını'

ve

iorbalıkJarını

anlatan,· ve bu arada·

. geleneksel

_

sayılan kullanıp

lndl'dekl olaylara

amştıima

yapan rapo.r etme

vs._

·gibi_ teKniklere dikkat çekiliyor. Buna göre, Türkler çocuk katiJi,

ırz düşmanı,

. 46) KOCADORU. Yüksel: Ole Türken. Studlen

~~

lhrem

B

i

let

~~d

selner'Geschlchte in ôst~rreich. Doktora Tezi. Es

-kişehir (1990J, 26 yd. 47) Bkz. aynca a.g.e., s. 96. · .. 48) A.g.e., s. 64 vd. 49) Bkz. a.g'.e., s. 81. 50) A.g.e .• s. 162. 10

şeytan

,

acayip,· yamyam, insan .katlederken' hiç

a}~ırı~

yapmayan korkunç ya

-. ·. . .

ratıkJar olarak gösterilir_ ve qu b~lli bir şem~ d_ahilinde · daime\· tekrar edllir (tıpkı imaj yaratmak amacıyla hazırlanan bir reklaı:n spotu_nda oldt:ığu gibi): diğer yan

-. dan kendi başanları abartılıp Hı.ristlyanlar kJ~llze edilirken, Türk korkusu

kö-• 1

rüklenlr.' Başarılar arttıkça alay ve yergi yönter:nı ihmal edilmez (51).. Kocadonı,

bu

husJsıarın,

tarihi gerçeklerle

k~rşılaştınlma~ı

.

açısında~ bazı

ek bilgiler

de

ve-·

.

İiyor

.(52) ..

T.U

r

k

imajı,

18.

yüzyıld~n

itibaren

değişik görünüriıler

·

at~ıştır

;

"Bi~

-blrgece masalları" ile bir yandan ekzotik-erotik doğu imajı ·pompalanırken,

' ' .

. Montesquieu gibi yazarlanr,ı öncülüğünde ııfcp

~lzgller

bu imajı beJjrlemeye ...

başlar (53) . . Montesquleu'nüil temelini attığı_ ve 18._ yüzy.ıl sonlarında

ya-. .

yımlanan gezi notlarıyla pekiştirilmeye başlayan yen_l anlayışın özü şµdur: Doğu ..

geri. kalmış, vahşi ve kültürsüz.dür {54). Bu anlayışa göre özgürlük ülkesi

Öla

.

n

:

Avrupa, hemcinslerini Türk

boyunduruğundan

kurtarma ·rolün~ üstl~nmelldir.

Nitekim Avrupa düşüncesinin temelini oluşturan Antik uygarliğın doğduğu Yu.:.

nanlstan·ın· kurtarılması· öz~lllkle gündeme gelir;· 19. yüzyılda (kişisel

komp-lekslerinin m_otlve

·

ettiği) Byron

'

ın klşiliği

_

nde

sinigel~en

aş'trı

_bir Yunan hay

-ranlığı ile birlikte Türklere karşı yeni bir haçlı zihniyetinin canlanrrv 1,.ı böyle ·açıklanır (5~).

Yıllar

içinde

çıkarlann

.

oluştu~duğu Os~anlı--Avustuıya.

·

silah

a

1

,

,

J.

daşlı

ğ

ı

· ve bunun sonucunda olµmlu yönde. değişen Türk imajını saptayabiliyo(r;;. Artık' ezeli_ düşman, duruma göre

ya

Ruslar, y;ı İtalyanlar.

ya

.

da bir başka

oia

-bllmektedtr {56)

_Yeni şartların oluşmasından sonra, yabancı işçi göçüyle Türklerin Av~s~·

_

tuıya

'

da

yeniden

boy

gösterm~slyle ·birlikte . Türk · İf11a}ınıiı y~nlden . · bi

-çimlendiğini

de ·örnekleyip

yorur:nİuyor

Kôca~oru. Türk bir

"yabancı

"

olarak

artık

"öt~ki"dir

ve

küçümseyici, aşağılayıp dışlayıcı önyargıiarın hedefidir. O -~n

azın-. .

dan .'entegreı yani aslmile edllmelldlr (57). Kitle araçJannm imaj oluşturma ko

-nusundaki rolünü_. , Avusturya

basınının

_.

"

kuşatma

sendromu"

[Vlyana

'

yı kuşatan

. ,, '

düşman Türk] (58} _ile açıklayan Kocadoru'nun yaklaşımı farklıdır:· O, imajın bi -s1 ı A.g.e., s: 108-1~. · 52) Ag.e., 196-228. 53) A.g.e., s. 243. 54) A.g.e., s. 245. 55),A.g.e., s. 254. 56) A.g.e., s. ,321 vd. 57) A.g.e., s. 366-415. 58) A.g.e., s. 421 vd. 11

·linçli ve amaçlı olarak hazırlanan bir olgu olduğuna işaret eder: "Oluşturulan bu imaj (ki herşey ve herkes hakkında olumlu veya olumsuz imaj oluşturulabilir)

. . ~ .

daha sonra imajı oluşturanlar taraffndan özellikle basın-yaym, ·.'bilim' .ve sanat ·

yollanyla geniş kitlelere aktarılır.· onlara, uzun vadede kabul ettirilir ve ·bundan uzun vadede çkar elde edilir" (59).

Bo,~kuıt

Güvenç

·ıse çok tartışılan kitabında , İtalya, Almanya, Avusturya,

İngiltere,

Fransa, .Amerika gibi ülkelerdeki Türk

imajlarının,

Türk

kimliğinin

bir

parçası olduğu .tezl.nl savunmaktadır (60). Şayet bu doğruysa aynı gerekçeler.

ve ~oğunlukla son derece olumsuz olan kimlik özellikleri (61) bu adı geçen mil-letler için d~ geçerli olacağından .bizim için bir sorun yok demektir. Halbuki

Fanık Şen (62) Batı Avrupa'nın·, İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra uzun süre belirll · bir

düşm~n

.

ies

.

ml [imajı:

AOÔJ ile.121.rlikte

yaşadı derken

:

düşman imajın,

daha.

. .

çok. "öteki" olduğunu ·vurguluyordu. Marksizmden sonra ·ı Ağustos 1990 ta

-rihinden iti~aren Avrupalı için· · düşman resminin şekilleri iyiden . iyiye belir ( ... )~eye

başladı:

Beli

!alıçlı Humeynİ

1

nln

·

yanına yav.aş yavaş

elinde tabanca . · bulunan Saddam da gelmeye başladı. ( ... ) Yakındoğu'daki savaş, gözleri ister

istemez Türklye'ye İslam'a ve Avrupa'da · yaşayan bizlere doğru çeviriyor.

' .

t:',lman basın ve yayın organları olaya yavaş yava:ş. bir Hıristiyan..:islam çatışması

havasını vermeye ~!adılar. ( ... ) Böylece, yavaş yavaş y~ni düşman resminin

hatlarıni

çizm~ye

başİ~yan Batı Avrupalı,

Türkiyeyi de müslüman bir ülke olarak bu tflbloda bir yere oturtma ça~ası içine giriyor" (63).

Nitekim Ozan-Ceyhun.(64); böyle çabalar içindeki

Batı

·

Avrupalının,

yani Almanm "normalleştirilmesi" gereğinden söz etmektedir. " ... ~e ilginçtir ki,· bir

: .

zamanlar bando· mızıka ile karşılanmış olan bu • konuk işçi/er, artık ABD'den so.nra dünyanın ikinci büyük güc.ü olmaya soyunan bu . ülkenin kalkınmasında kendilerinin · de paylarının bulunduğunu düşünüp, · buraya yerleşmeye

kal-. . . .

kışınca,

birden

kıyamet

~optu. ·Hemen

yabancı

oldukJan

anımsandı,

derhal tu J<.aka edjldller. Bu.Yeni göçmenlere en doğal haklan bile çok g~rüldü. Örneğin,

. . .

yerel seçimlerde, evlerinin önlerindeki çöp bidonları hakkında konuşmalarına

.

' .

59) KOCADORU, Yüksel: 'Avrupa ve TOrk imajı'. TOrk DOnyası Tarih Dergisi 7 (84), 1993, s. 15 ..

60) GÜVENÇ, Bozkurt:

'1'0rk

Klmllğl. Kültür Tarlhl'nln Kaynaklari. KOltilr Bakanlığı Yay. 1549, İnsanlık Tar1hl Dizisi 2, Ankara 1994, s. 290-333. ·

61) Bkz. a.g.e .• s. 291-293.

62) ŞEN, Faruk: Bonıi-Ankara Hattı, Önel Verlag, Köln (t.y.), s. 126·129:

63) A.g.e., s, .128 vd.

64) CEYHUN, Ozan: Almanya·da Bir rürk. Sis Çanı Yayınları 6, İstanbul 1995,

bile izin verilmedi." (65)

Bavyeralı

bir Alman Berlin'e gelip hiç

polİtlkayla

il-. .

.· glle~mese bile, rasgele blr partiye 9y v~rerek görüş bildinne hakkına sahipken,

yıllardır

Berlin'de

.

yaşayan

bir Türkten bu

hak

esirgeniyordu

ı~rarla,

derken

Tür-kün

Alrna.İı

·

karşısındaki

:

konumunu dile getiniılyo

_

r mu?

."Bugün

'ıioımal'

diye

niteleyebileceğimiz Almanlar. bile, nedense·· korkuyorlar yabancılardan,.

ge-. . . . . '

lecekleil-için bir tehlike .. olarak

görüyorİar

on/an~ . Bu korkuyu da tutucu

(kon-seNatlf)

pol/tlkacıliV

çok ustaca

kullanıy~rlar.

:

( .. .) 'Nonnal' . Alman bizi

an-lamıyor.

D/Jlmiz~ ona_

yabancİ. Banş

Örgütü . üyelerinin

Körfez

Savaşı sırasında

bütün_ d~nyada ·düştüklerf du11:1m gibi,· biz de bir iletişim krizi yaşıyo11JZ bıigüri

·

A/manya'da."

(6$)

i.

i:TNOLOJIK

QlGERLENDİRME

Şimdiye dek Tüfklye'.de yürütülen ·~iman k~ltürllnde 'Türk imajı araş­

.

tırmalan

göstermektedir .ki,

imajı.

belirleyen hakim

bakış açısı

g~nelllkle

sı­

nırlıdır.

Daha net söylemek

gerekİtse,

·

ınceienen

· belgelerde saptanan

lpuçl~rı.

. . . .

. Almanlann Türklere ilişkin görüşleri olmaktan

ziyade,

etnoloJlde elemanter ·

. .

.

' . .

kabuf edilebilen be.nmerkez.d davranışa uymaktadır. Söz.konusu Çel'° >nalarda,

yabarİ~ı

.

(burada Türk)

lmajmın.

· Alman

·

kimllğl

.

bağlamında

·

ele

·

,

,·:diğı

dO-

.

• • • • · - + •

şünülürse, ~tıpsal önyargılar olduğu vurgulanan bu g6rüşleıin -: .ımda Aı

-~aniann kendi soru~µ

olduğu gerçeği

göz

ardı

edllmemeliqlr.

Sıey;\

;

·

··

(67), Al-manya'd~kl

ırkçihğıiı

.

Nazl~de!"' ·(!aha 'köklü bir miras·

olduğunu

~llrtlrken, · · · dayandığı noktalardan biri de budur ..

. .

. Bu nedenle, kendi çahşmamı'zda (68). başka sosyal. gruplardan duyulan korkulann dile

getlrİlmesl

esnasmda,

aslında ö~benllğln

.

ifade

edildiği:

ya

_.: ..

· · ban.cınJn olabildiğine~ ~ötO .betlmlenm~slnin, öz.benliğin

·

o

.

ölç~_de. yüceltilmesi · anlamına geldiği tezinden hareket ettik. Yani Almanın Türk lmajırida, TQrk

kim-İiğini değil, aslında

onun·

nasıl

·

olma~ak

gerektiği

kohusund~ld ilkelerlnl ve · . ke~dlsi

hakkında geliştlrcİlğl

olumlu_

imaj~nı

b~luruz.

~acım~.zı;

bu tezimizi · doğrulayacak lpuçlanm, Alman. halk sanatının.-·

-Türk'ü

dolaylı

.

İçere·n ürün-- ·

ıC:rtnden ortaya, çıkarıp, yorumlamak biçiminde belirledik.. Araştırma·

mal-. - . .

zememlzl: 19. yüzyıldan.kal~a .ve eğitim amacın·ı yadsımay~ popüler bir okul 65) A.g.e., s .. 93. .

66) A.g.e., s:94

vd

.

' .

67)SEY, C.: Alma.nya'da Yabana Düşmariiııı Nazlzmden Daha K~İdıı B_lr Mlrasff. Blı11cJm 45/46: ·tstanbul · 1992 .

. . 68) ÔZTÜRK. Ali Osm~: ;19. Y~I Pop,~ler Aİman

Sanabnd~

Türk MotfHnlri işlevi üz.eme.EtnoloJlk Blr.Y~aşım.' folklor/Edebiyat 4, 1~5 •. s. 45-52.

· şarl<Jsı (Kaffeelled), lkJ hayali resim (Neuruppiner Bilderbogen), bir pazar yeri

şarkısı

(Binkelsang: Das Wled~rflndeh zweler Liebender auf dem· Schlachtfelde

von.

Larlssa),

ve Almanca iki d~ylm ("einen Türken bauen" ve "Kümmeltürke")

oluşturdu:

· Yöntem olarak

İşlevsekilik

çerçevesi~de:. önce metin

içi,

sonra metin

dİşı

işlevlerin sapt~nması yoluna gidildi.·. Doğrudan konuyu .oluştunnayan, . an.cak

. .

-

. . .

konunun pa;çalanndan ve kendi lçlnde bir dinamizmi ol~n "Türlf'

öğesinin,

in-celediğimiz

malzein~e bir. "tip motifi"

işleviyle karştmıza çıktığını

:gördük.

So-. nuçta tersinden .

yorumladığımız

bu ."tip motifr"nih, ··söz ko~usu türlerin yö- .

neldlğl

okuyucu/izleyici kitlesi. için güzel

davranış

modelleri sunma

işievlne

. hizm·et eden "karşıt model" olduğunu saptac:fik.

Bu saptama ise;· etnolojlde kabul edilen, özgüvenin ve dolayısıyla

öz-benliğin. oluşumu aşamasında, yabancı olanın olumsuzlanm~ı demek olan

· ''.halkbendlik"e, yani kendi kültO.ründen olmayanlara ·karşı takındığı üstünlük tavnna uygun düşmektedir.

Sonuç olarak;· günümüzde çok öne~senen, Avrupa ve Almanya'daki

Türk

imajının aslında

Türklerin

değil,

o lmaji ·.

yaratanİarın

bir .sorun·u.

olduğunu

· söylemek istiyoruz.

Vur~ Ülkü,

.

Martin Luther'ln Türklere. bakışİnı incelerken, ·

bunları, "asırlar

·

boyu.

tehlikenin

doğudan geldiğini

gören ( .. .) bi(milletin bilinçli·

ve billnçal(ı korkularının ve endişelerinin

de

etkisi vardır" (69) .diyor ve "birçok

. . .

şeyi de devri ve devrinin şartları.içinde değerlendlnnek gerekir" diye ~kliyordu .

.Türkle·re karşı her türlü insanlık dışı muameleyi .yaptıktan sonra, firsat düştükçe

Tü~kleri kötülemekte

başı

çeken

Almanların davranışmı

blr

g~eteci

şöyle

de-·

· ğerlendtıiyo_r: "Kısacası, bütün demokrasi ve insan hakları kaygılan bir

yana

be~,

Almanların Türkiye'yi kötüleyerek burada Türklere karşı yapılanları da kolektif

. . .

bilinçaltlartnda bir şekilde den.geleyip rahatladıklannf görüyor ve bunun. ancak

Freud'luk.bir vak~

olduğun

.

a inanıyorum."

(70)

·

3.

BiBLiYOGİlAFYA

DENEMESi

Bu

blbllyoğra(yada; imaj konusundaki çalışmalarımız esnasında tespit et~

• I

tiğimiz:

·

özelde Aiman, genelde ise

~ınırlı

olmakla birlikte .Avrupa ·kültüründe

Türk ve ~oğu imajı araştınnalarına (ve az da olsa bu araştırmalarda kullanılan ya·

. . . \ .

· da kullanılal;>ilecek) kitaplara, .makalelere ve malzemelere; ayrıca

yayımlanma-69) ÜLKÜ, Vural: 'Doğumunun 500. YıJi Dolayısıyl~.Martin Luther ve TOrlder". MIIIT Kültür, Sayı .42, ı 983; s. 30. ·

70) ZAPrÇIOGLU. Dilek: "Ah Freud, neİdcslnl': Yeni Yüzyıl,. 7 Mayıs t 995.

14

. . .

mış doktora. ve yüksek

lisans

tezleri"ne yer verilmiştir. Doğrudan imaj araş

-tınna'sr olmayı~

•

.

ancak

konuyla ilgili tarih, sosyoloji,

müzik

vs

:

;

·

alanında

.

ya-yımlanmış

es~rl~r ile imaj . konu.lu.

bazı

kl~plar uzerlne, "dergilerde

yayı~lanan

:

..

.

eleştiri

:

ve

tanıtımları

yarar·

gördUğümüzd~n blbliyoğr~fyaya aldık.

irriaJ

araş"."

.

tırmalanna

.

malzeme

.

.

olan

Alman

·

.

edebiyatı

O"rOnleri

blbliyoğrafyada

.

·:

gö

.

s-

.

·. ·tertlmemiştlr. '.

, Yazar

soyadlarının

alfabetik

sı~asına

göre

.

v~rilen

çalışmalann

·.büyük bir

bölümü gözden

geçirilmiş;

.

kü~yeleri

:

tam

olarak

verilmiştir

.

Eksik.otan. künyeler

ise henüz görülemeyen

araştırm~ara

~ittir. ''.Kitaplar"

ve

"nıakalelef'

diye ikly~ : .

ayırdığımız blbllyoğrafyada,

_. · ansiklopedi ve

elkltabında

yer alan

yazılan

kitap ·

. . . .

bölümüne.

aldık: Ayrıca

,

kapsamların

·

a

göre·

yayımlanmam;ş

t~zler "Kitaplar!'

. . • . . I •

.bölümüne;.

değişik

.

sempozyum

·ve k.Öng_rele.rd~

su"nu

.

lan

blldlrUer .

ise

.

"Ma-.

:

kaleler'

.

'

.

bölümünde

gösterilmiştir."

lle.ride

tamamlamayı planladığımız

bu blb-

..

,

. ' . . . :

· liyoğrafya çalışması eksiksiz değildir; ancak.y~ımJz dolayısıyla· Ugllene~lere ve

. .

bu ..

aı~nda çalı~cak araş~ıncııara yardımO olmak

·

amacıyİa,

~imdilik bu

haliyle

.

..

yayımlama

yolu~u seçtik

(değerli okuyuculanmızm,

bu .konuda

yapacaktan

uya-nlara

v~

·

v.ereceklerİ

:

ek

bilgilere _{. .} ~lnnettar

k~lacağimiiı

_

·belirt~ek isteriz). ·

. ~ .

Iİlbllyoğr.ıty.ııda Kullanılan

KI.saltmalar.:

.

. .

· AE: . .

Anacİolu

.

Ekspresİ

:

Yay.

Cüm~ll

Uyan,'Mannhelm/ F."

Aln:ıanya

.

BDE.AD:

~tı

Dil

ye

Edebiyat/arı A~aştırmalan-

Dergisi

;

Ank~ra

·o~ı.

Dil

Ve

.

.

Taıih-Coğrafya FakOltesl Yayınlan~ Ankara;' ... ·

. , .

. D°f/94:. · Diyalog 1/~4.

lnterkulti.ırelle

Zeltschrlft. für Germanistik .. Ankara

DES: .

EÜ

:

GE: .

Alman

Kültür

Mer.kezl.

Yayını

.

. · · 1 .

. . . .

Dünya fdebiyatından Seçmeler.:Kültür aakanlığı.Yayını. Ankara.

Ôeyer,

Nuran, Edebi.yat

Ü~~rl~e,

Ankara

1993.

Gündoğan Edebiyat. Gündoğan Yayını,_. -Ankara.·

.

·.

.

. GTD-T: · · Geimanistentreffen:

jagungsbe/trage

~utschland-Türke/, Bonn_.

1°994.

.

Hrsg. ·vom · DAAD [Deutsçhe~ · Akademlsche~

Aı,ıs

-

·

tauschçlienst], 1995.

F.:

Almanya ..

·

KEAS: ·

Karşilaştırmalı Edeblya'tAraştırmalan Sempozyum(J:

31 Mayis -

.

z

..

H~l~an

f995;

Çanakkale Onseklz ·

Mart

Üniversitesi:

Ça-nakkale.

·

. .. . ..

·

MK:

Milli Kültür. Kültür Bakanlığı Yayını. Ankara

. . . . . . . :

. 1

TDA: Türk Dünyası Araştirm~arı. Türk

Dünyası Araştırmaları._Vakfı

Ya-yını. İ~tanbul.

·TDTD:

Türk

Dünyası

Tarih

perglsl.

T~rk Dünyası Araştırmaları Vakfı Ya- · yını.

lstanbul.

..

'.fl{A:

Türk

Kültürü Araştırmaları. Türk Kültürü Enstitüsü Yayınları. An· -kara .

.

Tf:

.

.

Tarih ve Top/um ..

lletlşim Yayınlan. ı;tanbul

TY· . Türle Yı.İrdu. Türk Ocakları Yayıni. İstanbul. .

. .

V

.

TGS

:

V

.-

Türklsches

Gennanlstlk-Symposlum,

.

1

.

-2

··

Haz. 1995.

Ana-dolu Ünl~ersltesi,

Eskişehir

.

·

. . , ., .

KITAPLAR '

ABD_El-QADİR,. Ghazl: Der Wasseıtrager.: Die Geschichte von Abu Ali, seln_em

· ·. · · Ese/ Schamschum u~d al/ den anderen. Dachs.:.v,erlag, Wten

1994.

ABU

-

SAHLIEH,

Sami

·

A

.

Aldeeb:

Les

Musuimahs face aux drolts

d~

/'homme'

. .

· rellglon et dro/t. et po/Jt/que.

Etude

et documents. Verlag Dr. Dleter

. . . . . .

Winkler, B~hum 1994.

·

.

Ak.ÇAM

,

Dursun: · Deutsches Helm. - Glück alleln, AlamcW

Oc,ağı

.

Wie Türken

. Deutsche sehen~

Lamuv,

Bd._

137,

Göttlngen 1993.-._ :

· AKPINAR, . Turgut {Çev.): Johannes .

Schiltberger

:

.

Türkler ve

Tatarlar

..,,asında

(1394-1427), İletişim Yay. 299, Tarih ve

Politika

Dizisi 9, İstanbul 1995. :

. . \

AKSOY, Bülent_. :

Avrupaiı

_.

·

Gezginlerin

_. Gözüyle

Osmanlılarda

M~sik/

.. P.ari Ya

-- _. . . yıncıhk, lstanbul 1994.

ALLAFI, Mohammad H. und Sabine:

Entwicklungsp"aııt1k

am Pranger-.Wle

Völ

-ker°der

3

.

:

We/t

zur Asylsuche verdam1:1t werden. { ... ), .Wiss: Verlqg,.

Konstanz

.1994

.

.

ALVAR.D, Corrado: Viaggia itı Turchia, Edlzioni Fratel/J

Treves,

Milaı:ıo-Roma, 1932." ·.

AMAN, Reinhold_. : · Bayrisch-österreichisches Schimpfwörterbuch,· · Goldmann,

. . . ' ' , . . ' ~

Nr. sası; 4.· Aufl., München 1973: · ..

AMiN,

Samir

_.

:

Avrupamerkezcilik:. Bir: ideolojinin

Eleştiris

i

. Ayrıntı

·

Yayınlan:

7s.·.

. ' . . .

lstanbul.

1993.

-ı.

. . . . .

Atatürk .. in ·deutşcher . Slcht. · DW'."Dokumente, Sdulftenre1he · der

. Deutschen Welle

zu

Th

.

~men

der.

~it,

3.·

~ulf.,

.

Köln

1

·

9si.

.

AZlz

:

N~o:'Freund in elnein kalten Land. Auslander-l(J Deu~chland.

Herder/

• •• • • : 1 '•.

Spektrum, Bd. _. 4130, _. Fr~lburg usw. _. 199i ..._. ._. . ·

BALIKHANE.

NAZiRi ALI

:

RIZA BEY: Bir Zam.anlar lstanbdl, Yay,:

Niyazi

Ahmet

BanÔğlu, tercüman

1001 Temel ~ r·:. 11: · · r ' · · ·

· BA~HARD, Henk: · Hler.

~Iİi

leh

jeti_t a/so

.

dtv Junlor, Bd; · 7031 O, München

. . . .

...

.

1994 .

.

·

.. _·

Basler.Slnğbuci,,

]..ehrmlttelverlag

Des

Erziehung$departeİn

.

ents,

Basel 1937.

·. I '· , • .

BATIMAN, Burhanettln·!·. Dle Türken in der deutschen Llteratur .bls zum Barock und die Su/tangest~ten in den Türk~n.dramen ,· Loh~nstel~s, Kleler Dlss, ·

. . . . :· . . . . .

1935; · ·

BAYKURT, Fakir: Dulsburg_treni: Öyküler. ~ .mzi Kitabevi,.istanbul

19~

:;

BAYKURT. Fakir: Koc./Ren.

·

_

Roma~

.

Rem~ Kitabevi; lstanbtil ·1986 ..

.

·BAYTEKİN, Bliınaz,

Das 81/d'der türklschen Migrantenklnd~r in-der' deutsch~

. . . I . . . : . .. . , . . .

·

$prach/gen 'J<Jnderllteratur

,

Eskişehir

·

1993.

· ·

·

: ·

.

.

.

.

·

. .

BÖHME,

.

.

G

./

:

.

R.

Chaktabortyİ

F.

·

Welher

(Hg.):

·

Migratlon . und

· Ausliinderfeind/lchkelt .. Wlssenschaftllche Buchgesellsthaft;

:Sd,

86, ·

· D~rmstadt

·

1994, ·

~RAUNGART,

Wolfgang

(Hrsg.)

:

·

Biinkelsaıig

.

Text~

.

Bllder, l(ommeritare. ~c

-·

. ·

·

.

lat:n

Unlversal-Blbllothek.'Nr.

8041, S~ttgart 1985

.

.

·

'

.

. Bruder Slnger,

lieder

Un_seres Volk~s.

Hı:sg

.

von

Hennann

Peter Gericke,

Hugo

· Moser, Alfred' q.oelmalz, Kari Vötterle,. Neu~.

A~ft

,

Ba~ıireiter

Verlag,.

. . . ·. .

.

Kassel

'

1963

.

:

·cALIM-AUER, Marlanne:

Dursun.

Elne ~chlchte aus

der

Türkei. Stadler

Ver-_

.

lag,

~onstanz.1990.

.,

CEYHl;IN.

·

oemlrtaş:

Ah

,

Şu

Biz 11

Kar.:tbıy~kl

i"

Türkler, E

Yayınİan

,

· 8.

B~kı

.

İs

-:­

tanbuİ 1993.

CEYHUN, _.

Ozan:

A/~anya

'da Bir Tü;k, Sis

Çanı Yayın

İ

an

~

6,

lstaiıbul

1995! .

. . . . ' . ' .

. . . . .

DANCKE,.· Gottfrled Benjamln: Cıedlchte, ·

Etster 1he/l.

·Nebst · denen neu- · . . · , .. · klrchlsch~n Sarren. Zwe~e u~d

vennehrte

·

Auflage

mit Kuptrem.

Dres-.

den

lind Lelpzlg·173_t, s. 97-100.

DEMİRKAN,

Renan: Schwarzer Tee

mit

drel StOck · Zucker. Kiepenheuer' un~ _·

·

Wltsch

,

Köln, 1991.

, .

·

·

·

·

.

.

·

·

·

·

DEMiRKAN,. Renari: Die Frau mit Bart. Kiepenheuer _und Wltsch, Köln 1994.

. (E.rzahlung) ·

. .

DETHIE~Phillp

Anfön:

Boğaziçi

ve

İstanbul

(19

:

'(üzyıl

.

Son~).

Çev.

Ümit

Öz.-

.

.

türk,

tren Yay. İstanbul

t

993 ..

. Deutsch·er Klnderschatz. Schöne

·

aıte

. Klnderreime, lleder, Marchen,

Zun-genbrecher und_ Riitsel. Gondrom, Bayreuth ı 980,

s.

517-518.

DUCKE.TT, W.A.: ~ _Turqule pltt.oresqu~; Parlş· 1'855.

EGGHARDT, Hanne/ Ümit.Güney: Fr~uen /~ der TürkeJ;

Erzahlungeıi.

d~. Bd.

108556,

6. Aufh, München 1992 .. · · . ', . .

. '

ENGİN, Aydın: Ben Frankfurt'ta Şoförken (K_endlmle Röportajlar,,. iletişim

Ya-yınlan, İstanbul 1991.

ENGİN, Osman: Al/es

getiJrkt!N1:ue Geschichten

zum

lachen.

Rowohlt Verlag, .

Bd.

13205,

Hamburg··1

~2.

·

· ENGiN, Osman:_{. .} · Der 'Spemnüllefeıidl. GeSQJ/ch.ten zum Lachen. Rowohlt · Ver;,

. . . . .

lag,

Bd .. 1-2916, Hambu'rg

1

.

991.

·

ENGiN,

Osman: Dütschlünd, Dütschlünd

Übür

_

ÜIİüs

.

Dletz

Verlag, l;\erlln

l

994.

·. . . . . ·. J . . . ..

ERDLEN, Hennann (B~rb.): Lleder Zur Gltarre:-Wandeııiogel-a/buni., Bd. IX

(Schİager-band),

-

Hansa

Ausgabe:: 458, Hamburg - Lelpzlg.(t.y.). ·.

ERER. RAşid: Türk/ere·Karşi.HaçlıSe_ferleri. Bilgi Yayınevl, 2. Baskı, Ankara 1993;

. . / . . .' '

·

ETSCHMANN

.

lna und Walter: BJs· dan.n in itanbul. La:ppan Veri~, (o.O.)

(C?

.

J.}.

(Bllderbuch) ·

FEID,

.

Anatol

:

Achmec(

M.

im

'Bahnhofsvlertel.

·

Rowotilt -

rotfuchs,

Bd.

532,

' '• . ' . . . .•

Hamburg

1993.

FISCHE~ John

L.:

Artlkel "funktlon"~ in: Enzyklopadle Des March~ns,

Hand-wörterbuch zur hlstorfschen und. verglelchenden :Emihlforschung. Hrsg.

· von R.W. Brednlc~. Bd.

V,

_

Sp

:

543-560.

. .

Fischer_ Weltgeschichte,

Bet 15

:

Der

isi~:

dle lslamlschen Reiche nach

dem

Faıı

·

von

Konstaritinopel. Hg. von G.e •.

Von

.

Grunebaum. Frankfurt a. M. · .

. 1971.

. .

F

_

~y

,

·

Jürgen: · Af,ıislk und was man damlt. machen kann B-:-13,

Burckhardthaus-.

·

.

Laetare

ve·rıag, Ç)ffenbach 199.1.

FÜRUZAN:

Berlln 'in Nar

Çiçeği.

c.an

Yayınlan,

2.

B

.

asım, İstaribul

1988.

FÜRUZAN:

Frau ohne Schlel~r. Türkische

·

Erzlihlunge

·

n.

dtv, Bd. 11-191;

6:

Aufl;

München 1991.

GALATI,

A

.

Fls~her: Tür~

Cihadı

v~ AlnJa,:ı Protestanlığı 1551 ~1555>Yay. Haz.:

NevAI

Öke, T~rk

Dünyası Araştİrmalan Vakfı,

lstanbul 1992; ·

. GAUflER. Teophlle: Constantt_{. .} .nople. Michel

Levy

Freres~_. · Parls 1865. ~

GEIGER,

.

.

Klau

_

s F

.

:

"Dlskrlml

.

nlıerung",

in:

Enzyklo!Jadle des Mar~hens,

·

Hand

~

Wijrterbuch ·iur hlstorische~ und verglelch~nden

Erı.ahlforşchung

.

Hrsg.

von

.

Kurt Ra

_

nke,

Bet

ili,

Sp.

688-704.

. .

GEZA, Gardonyi: Tanrının Kırbac;ı Attila.

Çev.

F .. Zeki Döker, İstanb~l.1974. GÖKÇE, O~han: Das B(ld Der Türken ın· Der Deutschen Presse. - Elne lniıalts~ ·

~nalyse der . Berl.chterstattung

zum

Besuch des . türklschen

Ml-nlsterprasidenten

Turgut

Ôzal im·

Herbst 1984

Jn

·der Bundesrepublik

Deutschland:

_"

Beitrage

.

z4r deutschen .. PhHologle, Bd_. 64,

Wilhelm

. Schmltz Verlag, Glessen 1988.

~RISCHKA1, Hans:

Bruder Slng_er, 1969.

GRONAU_. ,

Dietrich:

_{. .} Mustafa Kemal _{. .}

Atatürlc

oder· dle ·Geburt

el~~

-

Republlk.·-Fi-·

seher Verlag, Bd. 11062, Frankfurt 1 ~94.

GÜL~ÜLÜ,

Yıldız:

·

18.

Yüzyıl

lngl/iz

Tıyatrosunda

.

".rarkle;.

istanbul

(Basılmamış

· · Doktora T ezl).

·

GÜNDOGAR,

fen.izan:

r;ıviaJJ/teratur

.

und.

Orieiıt:

·Kari,

Mays

vorderas/at/sche Re/seromane, Ruhr

ünİve;rsltat

Bochum. Doktora Tezj

(Peter

Larig

Verlag,

Frankfurt am_Malri

19t33)

GÜR. Metin: Türklsch-islamlsche Vere/nlgungen in der Bunqesrepub/Jk

. . .

· Deutschland~ Brandes und Apsel, Fran~furt 1993 ..

. .

·

GÜVENÇ

;

·

_

s·ozkurt: Türk Kil!'llğl; Kültür Tarihinin Kaynaklan. Kültür Bakanlığı _.

·. . . . . .

.

·

Yay.

No: 1549, insanlık

Tarihi

Dizisi No: 2, 2. Baskı, Ankara

1994.

HAUF,

Wllhe

.

lm: Marchen.

Dle deutschen Klasslker, SWAN~Buch, Bd .. 27, Kehl

'

1994 .

.

HEINE

,

Peter: E_. .thno/ogie _. ~s Nahen. Und Mittleren ôstens. · E./ne. Elnführung ..

. . ' . .

· · (Ethnolç,glsche Paperbacks), Dietrich Reimer Verlag, Berllı:ı 1989.

. ' . '

HE.iNE.,

P~ter: .

_.

_. Ku/turlcnigge für Nichtmusllme. _{. .}

Elıi

Ratgeber für a.lle Ber:eiche

'

des Alltags. Herder/Spektrum,. Bd.

4307-, Freibutg

usw. 1994.

HEINRICH,

Brigltte -

ROTH! Jürgen:

Partner TiJ_rkeJ oder Foltern für Die Freiheit

Des

.

Westens?

Rowohlt Akt\,Jell~ ·

t

60, Ha_m.burg 19.73. ·

.

HENŞCHELBERG.,

Wolfgang: AJJejJ~tzt~ !(.ohl-Wi~ Und -Sprü~he. Elchborn

i-lEROLD, Rublna Möhrlng: Tür~ V{yana. Çev. Müjdat Kaya.yerli. Esra Yayıriları

No: 48, lstanbul 1993.

HILDEBRANDT, una und DRECHSEL, Walter: Dle Deutsche Gemüt/lchk~it. Blb-:

· llothek der deutschen Weite, Ktıa\,lr 2 736, ·München 1989.

HIRSCHBERG, Walter (Hg;): -Neues Wörterbuch Der Völf<.erkunde~

{Eth-

·

. .

. nologische Paperbacks), Dletrich Relmer Verlag, Berlln 1988.

· ·HOFSTATIER, Peter G.:

·

Das Denken in Stereotypen

, _1960.

-HOLZAPFEL, Otto: Spu~en Der Tradltlon: Folk/orlstische Studlen. Studien zur

Volksliedforschung, Bd. 6, l,\em vs. 1991.

• • l

KAISER, Erfch: "Erziehung (in der Erzahlung), in: Enzyklopadie des Ma_rchens,

Bd. , Sp. 375-389;

KAZIM, Ömer~ (L'Aventure Kemaliste) Kemalist Macera. Çev.

Durmuş Yılmaz,

. .

.. Konya_ 1994.

KAZIM

,

Ömer:

Kurtuluş

_

Savaşı Yıllarınd~

Ankara - Berlin

Hattı

:

Çev. ·

Dunnuş

·.

Yılmaz, .Konya 1994.

KHERDIAN, · Davld: Der Schatten

des

Halbmoncls.

Das

.

Schlcksal eines ar-·

menischen Madchens. dtv Jl,lnlor, Sd_. 7856., München_ 1986.

Kinder- und Hausmarchen. Gesammelt durch die Brilder Grlmm.

Wlssen-. schaftliche Buchgesellschaft e.V.,

.

J?armstadt

1955, s. 227-:229.

. .

K,LUGE', Frledrich: Etymologlsches Wörterbuch, Walter ~ Gruyter, 21. Aufl.,

Bertin: New York 1975.·

KOCABAŞ, Sü~eyman: Pancermenizm'in ''Şark'a Doğru"_ Politikası. Tarihte 'Türkler

ve Almanlar. Vatan Yayınları, lstanbul 1988.

KOCADORU, Yüksel: Die Türken·. Studien zu ihrem Bild und selner Geschichte

· in

Österreich. Unlversitat für Blldungswissenschaften. Dlss., Klagenfurt

1990.

•

'

KÖNIG/STRAUBE/TAYLAN: Oya'. Fremde Heimat Türk~i. dtv Junlor, Bd. 7887,

8. Aufl;,

MQnchen

1994.

KREUTEL,

Rlchard

F.

(Hg.): Kara Mustafa vor W/en. Das türkische

.

Tagebuch

der ·

·

Belagenıng

Wiens 1683,

verfasst vom Zer~monlenmelster der Hohen

Pforte. dtv Ookumente, Bd. 450, 2. Baskı, München 1976. (fürkçesl:

VI-.. . . . . . .

yana Önlerinde

Kara_

Mustctfa_.Paşa. Çev. Müjdat _Kayayerll, Esra Yayınları_:

49,

Tarih

Serisi: 2, İstanbul ı 994)