Orhan Kemal unutuldu mu?:Orhan Kemal'in yakın arkadaşı Buyrukçu, yazarın hikayelerinin artık eski bulunduğunu söyledi

en

ÜNEŞ SAYFA 6

fr

a anar • ıvuııur • insan

13 HAZİRAN 1987 CUMARTESİ

Orhan Kemal’in yakın arkadaşı Buyrukçu, yazarın hikayelerinin artık eski bulunduğunu söyledi

Orhan Kemal unutuldu mu ?

O

yıl önce, geçtiğim iz günlerde kaybettiğim iz Orhan Ke­

m al’in yapıtları ve yaşam ı üzerine Muzaffer Buyrukçu ile konuştuk

_________________ NECATİ GÜNGÖR

O

Kemal) kitabını 1984 yılında gümşığına çıkardınız. Bu kitaptan kısaca söz eder

misiniz?

Orhan Kemal'e ilişkin anılarını anlatanla­ rın çoğu, onu tanıdıkları yıllardan bellekle­ rinde kalan, zaman geçtikçe ve yaşamdaki kocaman devinim olaylar ürettikçe netlikle­ riyle yoğunluklarını yitiren, araya başka so­ runlar girdiği için bütünlüğü bozulan dağı­ nık malzemeden yararlanmışlardır. Ve bun­ ların bazıları inandırıcılıktan uzaktır, çünkü yazılı notlara, belgelere dayanmamaktadır. Notlar, belgeler olmayınca da yanlışlık yap­ mak, birisinin gerçeğini başka birisinin ger­ çeğiyle karıştırmak mümkündür.

Oysa benim yazdıklarımın bellek yatağın­ da dura dura eskiyen, hırpalanan, rengi atan, görüntüsü silikleşen ve eriyip buhar­ laşan (ânı)larla bir ilişiği yoktur. Günlükler­ dir yapıtlarım, o günü, serüveni , serüven­ lerin hızlı akışı içinde yakalayan, öteki istik­ balleri belirsiz günlerden üstün kılan tarihli günlükler... Bunlar, bir, birlikte yürümenin, bir, birlikte bir şeyleri görmenin ve bu edim­ leri aynı anlarda doğan değişik edimlere katmanın tazeliğini taşıyan kanıtlarıdır. Dav­ ranışlar, konuşmalar, düşünceler, olaylar o sırada doğmuştur. Gerçektir. O kişiye, o ki­ şilere aittir, onların eylemlerinin bir yansı­ ması, bir uzantısıdır. İşte (Arkadaş Anıların­ da Orhan Kemal) adlı kitabım böyle bir ça­ lışmadır. Kitabın içerdiği günlükler, dostlu­ ğumuzun ve derinleşen arkadaşlık ilişkile­ rimizin iyice güçlendiği, sevgiyle donandı­ ğı zamanlardan kopartılmış, korkunç cana­ var unutuşun yutmasına izin verilmemiş ya­ zılardır. Canlı, sıcak, yaşam hikâyelerimiz­ deki konum ları ö lü m s ü z le ş tirilm iş saptamalardır. Yemek yediğim, içki içtiğim, Cağaloğlu’nda, Beyoğlu’nda gezdiğim, film­ ler, oyunlar seyrettiğim, dertlerini, hapisha­ ne ve aşk hikâyelerini dinlediğim, yaptığım espriye gülen, yaptığı espriye güldüğüm Or­ han Kemal’le aldığım soluklardır. Sevdiğim bir yapıttır (Arkadaş Anılarında Orhan Ke­ mal). Ama yayınevi tanıtma konusunda çok gevşek, hatta ilgisiz davrandığı için varlığı, benim ve Orhan Kemal'in okurlarına duyu- rulamamıştır. Duyurulamayınca da bu kita­ bın yayımlanışını kimse bilmemektedir.

Orhan Kemal’in yapıtları, özellikle de romanları hâlâ geniş bir okur kesimince aranıp okunmaktadır. Sizce bu eskime-

ktâ

yen ve eksilmeyen ilgi neyin göstergesi olarak açıklanabilir?

Çok okunan ve çok okunmayan yazar so­ runu hep tartışılmış ama kesin bir şey söy- lenememiştir. İleri sürülen düşünceler bu yüzden boşlukta yüzüp durmaktadır. Gene de araştırmalar, incelemeler birbirini izle­ mektedir. Orhan Kemal’in romanlarının sü­ rekli okunmasının nedenleri arasında İki ta­ nesi çok önemlidir. Orhan Kemal, romanın başlangıcından sonuna kadar akıcı olması­ na, bu akıcılığı sağlayan olaylar örgüsüne dikkat etmektedir, bir bakıma yapıtlarını olay dizileri üstüne kurmaktadır. Konularını işçi, köylü gibi kesimlerin yığıldığı kenar mahal­ lelerden ve kent dışındaki bölgelerden seç­ mektedir; o mahallelerde, o bölgelerde ömür tüketen zavallıların durumları iç karar­ tan sorunlarla yüklüdür ve dokunduğun yer­

den acı fışkırmaktadır. Kendimize acıyan, kendimize ağlayan, karamsarlıklarla dram­ ları seven bir mizacımız vardır ve bunları, duyguların yoğun olduğu bir dille anlatan­ lara bağlanırız. (Arabesk boşuna ilişkileri­ mizin arasına yerleşmedi) Orhan Kemal, yoksulların serüvenlerini hikâyeleştirirken yalın, açık seçik, derinliksiz, sanatsız bir dil kullanmaktadır. Bu dil kısa, yormayan,dü­ şüncelerle ağırlaştırılmayan konuşmalarla beslenince başarı kazanmaktadır. Orhan Kemal'i yediden yetmişe herkes anlar ve hiç zorlanmaz, hiç sıkılmaz; okutan itici güç herhalde buralarda saklıdır. İkinci neden de şudur: Orhan Kemal, belli bir misyonun adamıdır. Sosyalisttir. Bursa Cezaevi’nde efsane şair Nazım Hikmet'le karşılaşmıştır. Yazarlık yeteneğinin su yüzüne çıktığı ve ürüne dönüştüğü üçbuçuk yıl, büyük usta­

nın elinde yoğurulmuştur. Bilgiyle doldurul­ muştur. Bilincini, dünya görüşünü, yürüye­ ceği yolu Nazım Hikmet'in varlığına sindir­ diği eğitimde bulmuştur. Bu eşsiz bir şans­ tır. İşte bu şans, Orhan Kemal’e yazdığı hi­ kâyeleri edebiyat dergilerinde hemen ya­ yımlama ve hapishanedeyken ünlenme o y ­ nağını ve saygın topluluklarca benimsenme­ yi sağlamıştır. Evet, Orhan Kemal, BabIâ­ l i ’de canını d iş in e ta ka ra k adını edebiyatseverlerin belleklerine kazmaya ça­ lışan genç yeteneklerin önlerine dikilen en­ gelleri aşmaya uğraşırken duyduklarını duy­ mamıştır. Geniş bir çevresi ve dediğini yap­ tırma gücü bulunan Nazım Hikmet’in yar­ dımıyla, cezasını tamamlayıp özgürlüğe ka­ vuştuğunda, dergilerin sayfalarının, yayı­ nevlerinin ve kültürü, edebiyatı yönetip yön­ lendiren odakların kapılarının kendisine so­ nuna kadar açıldığını görmüştür. Toplum­ sal gerçekçiliğin öncülerinden sayılmış ve Nazım Hikmet’le, Sabahattin Ali'yle birlik­ te bayraklaştırılmıştır.

Ve sosyalist partilerden, sendikalardan ve daha başka kurumlardan destek görmüş­ tür.

Edebiyatımızın birkaç önemli adı bu yol­ lardan geçerek büyük okur kitlesine ulaş­ mıştır.

Orhan Kemal'in kendisinden sonra ge­ len hikâyeci kuşağı üzerinde etkisi olmuş mudur sizce? Olmuşsa bunun olumlu so­

nuçlarından söz edebilir miyiz? Bir yazar, yarattığı yapıtlarla insan ilişki­ lerinin derinliklerinde kopan kıyametlere ye­ ni boyutlar getirmişse eğer, başka bir ya­ zarı doğrudan doğruya değil ama dolaylı olarak (o da -uyarma, gerçekleri değişik bir açıdan değerlendirme- yönünden) etkiler. Ama bu etki görülmez, görülmediği için de saptanamaz, etkiyi saptayacak bir ölçü yok­ tur. “ O şunun etkisindedir” sözleri bir ya­ kıştırma, yüzeysel bir yargılama ve karala­ madır. Bu yüzden Orhan Kemal’in kendisin­ den sonra gelen hikâyecileri etkileyip etki­ lemediğini kestiremeyiz. Ayrıca bugün Or- hanKemal'in hikâyesine benzeyen, andıran, anımsatan hikâyeler yazılmıyor, yazılmama­ sı bir yana Orhan Kemal’in dün beğenilen, göklere çıkartılan hikâyesi hem yapı hem içerik yönünden eski bulunuyor. Ve hikâye­ nin kendine başka yaşam alanları, başka teknikler aradığı, atılımlardan atılımlara koş­ tuğu bir ortamda, Orhan Kemal'in etkisin­ den söz etmek biraz tuhaf olur gibi geliyor bana.

Bence edebiyatımızı Orhan Kemal’in ben­ zerleri değil, ona benzemeyenler güçlendirir ve zenginleştirir.

Taha Toros Arşivi