• Sonuç bulunamadı

Entrapment Neuropathies of the Lower Extremities

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "Entrapment Neuropathies of the Lower Extremities"

Copied!
5
0
0

Yükleniyor.... (view fulltext now)

Tam metin

(1)

Alt Ekstremitelerde Tuzak Nöropatiler

Entrapment Neuropathies of the Lower Extremities

Ö Özzeett

Tuzak nöropatiler izole periferik sinirlerin anatomik seyirleri boyunca spe-sifik bölgelerde mekanik olarak s›k›flmas› ile oluflur. Baz› durumlarda sinir kronik direkt bas› ile yaralan›r, bazen de angulasyon veya gerilme kuvvet-leri siniri mekanik olarak etkiler. Alt ekstremitelerde tuzak nöropatiler üst ekstremitelere oranla daha nadir görülür. S›k›flan sinir alan›nda a¤r› ve fonksiyon kayb› ile karakterizedir. Alt ekstremitelerdeki kompresyon nöro-patiler lateral femoral kutanöz sinir, femoral sinir, obturator sinir, siyatik nir, common peroneal sinir ve dallar›, posterior tibial sinir ve interdijital si-nirleri etkiler. En s›k görülen tuzak nöropatiler meraljia parestetika, pirifor-mis sendromu ve tarsal tünel sendromudur. Türk Fiz T›p Rehab Derg 2009; 55 Özel Say› 1: 30-4.

A

Annaahhttaarr KKeelliimmeelleerr:: Tuzak nöropati, alt ekstremite

S

Suummmmaarryy

Entrapment neuropathies refer to isolated peripheral nerve injuries occurring at specific locations where a nerve is mechanically constricted on their anatomic course. In some instances the nerve is injured by chronic direct compression, and in other instances angulation or stretching forces cause mechanical damage to the nerve. Entrapment neuropathies of the lower extremities are less common than the upper extremities. They are characterized by pain and loss of function of the specific nerve. The compression neuropathies of the lower extremities involve lateral femoral cutaneous nerve, femoral nerve, obturator nerve, common peroneal nerve and its branches, tibialis posterior nerve and interdigital nerves. Common examples of entrapment neuropathies in lower extremities are meralgia paresthetica, piriformis syndrome and tarsal tunnel syndrome. Turk J Phys Med Rehab 2009; 55 Suppl 1: 30-4. K

Keeyy WWoorrddss:: Entrapment neuropathy, lower extremity

Reyhan ÇEL‹KER

Ac›badem Üniversitesi T›p Fakültesi, Fiziksel T›p ve Rehabilitasyon Anabilim Dal›, ‹stanbul, Türkiye

Y

Yaazz››flflmmaa AAddrreessii//AAddddrreessss ffoorr CCoorrrreessppoonnddeennccee:: Dr. Reyhan Çeliker, Ac›badem Üniversitesi T›p Fakültesi, Fiziksel T›p ve Rehabilitasyon Anabilim Dal›, ‹stanbul, Türkiye Tel: +90 212 589 84 84 E-posta: reyhanceliker@gmail.com GGeelliiflfl ttaarriihhii//RReecceeiivveedd:: fiubat/February 2009 KKaabbuull ttaarriihhii//AAcccceepptteedd:: Mart/March 2009

Tuzak nöropatiler periferik sinirlerin anatomik gidifl yollar› boyunca bas› alt›nda kalmalar› sonucu oluflan kompresyon nöropatilerdir (1-4). Bas› alt›nda kalan sinire özgü klinik tablo ortaya ç›kar ve her sinirin hassas oldu¤u bölgeler vard›r. Alt ekstremitede-ki tuzak nöropatiler üst ekstremitedeekstremitede-kilere oranla daha nadirdir, ancak s›kl›kla gözden kaçt›klar› ve tan› alamad›klar› da unutulma-mal›d›r (1-5). Alt ekstremitelerde en s›k bas› alt›nda kalan sinirler lateral femoral kutanöz sinir, femoral sinir, safenöz sinir, obturator sinir, siyatik sinir, common peroneal sinir, bunun yüzeyel ve derin dallar›, tibial sinir ve interdijital sinirler olarak say›labilir (1,2). Bu yaz›da sözü edilen sinirlerin s›k›flma bölgeleri, s›k›flma nedeniyle oluflan belirtileri, tan› yöntemleri ve tedavilerinden söz edilecektir.

L

La

atte

erra

all F

Fe

em

mo

orra

all K

Ku

utta

an

öz

z S

Siin

niirr

Lateral femoral kutanöz sinirin s›k›flma sendromu meraljia pa-restetika olarak adland›r›l›r ve inguinal ligament seviyesinde meyda-na gelir. Orta yafl grubunda daha s›k görülür. A¤r› trasesi nedeniyle

lomber radikülopatiler ve kök lezyonlar› ile kar›flabilir. Meraljia pa-restetikaya yol açan nedenler 3 grupta toplanabilir; bunlar intrapel-vik, ekstrapelvik ve mekanik nedenlerdir. ‹ntrapelvik nedenler gebe-lik, abdominal tümörler, uterus kitleleri, abdominal aort anevrizma-s›, divertikülit veya apendisit gibi yer kaplayan kitlelerdir. Ekstrapel-vik nedenler aras›nda spina iliaka anterior süperior (S‹AS) bölgesi-ne olan travmalar, emniyet kemeri bas›s›, s›k› giysiler, kemer, korse, obesite ve asit say›labilir. Mekanik faktörler ise uzun süre oturma, ayakta durma veya bacak uzunluk farklar›d›r. Diabetes mellitus gibi sistemik hastal›klar da meraljia parestetikaya neden olabilir (5,6).

Meraljia parestetikada en tipik belirti uyluk anterior ve latera-linde yanma, i¤nelenme ve uyuflmad›r. Ayakta durma, yürüme, yü-züstü yatma ve kalça ekstansiyonu ile belirtiler artar. Genellikle tek tarafl›d›r ancak çift tarafl› da olabilir. Fizik muayene tamamen normal bulunabilir ancak genellikle uyluk lateralinde hiperestezi saptanabilir. S‹AS medialine bas› ile a¤r› olur ve Tinel belirtisi po-zitif bulunabilir (1,4-6).

(2)

Tan› için S‹AS veya inguinal ligament yak›n›na lokal anestetik enjeksiyonu yap›labilir. Tan›da elektromiyografi (EMG) yararl›d›r. Duyu iletim h›z› çal›flmalar› bilateral yap›lmal›, ortodromik yöntem tercih edilmeli, yüzeyel kay›tlay›c› elektrod yeterli gelmezse kay›t için i¤ne elektrod kullan›lmal›d›r. Hastalar›n %70’inde duyu yan›t› al›namaz, %30’unda ise latans uzam›fl bulunur. Dermatomal so-matosensoriyel uyar›lm›fl potansiyel (SEP) çal›flmalar›n›n tan› için oldukça duyarl› oldu¤u rapor edilmektedir (2,3).

Lateral femoral kutanöz sinir s›k›flma belirtilerinin tedavisinde lo-kal anestetik veya steroid enjeksiyonu kullan›labilir. Bu tedavi ile infla-masyon azal›r ve uzun süreli etki sa¤lan›r. Oral medikal tedaviden ya-rarlan›l›r. Hastaya sinirin iritasyonunu önlemenin kurallar› ö¤retilir. Kalça ekstansiyonundan, uzun süre ayakta durmaktan ve bas› olufltu-racak giysilerden kaç›nmas› önerilir. Fizik tedavi uygulamalar›ndan en iyi yan›t buz ve TENS cihaz›ndan al›nmaktad›r. Tüm konservatif teda-vilere yan›t al›namayan hastalarda cerrahi eksplorasyon önerilir (5-7). Meraljia parestetikada tedavi ile ilgili çal›flmalar analiz edildi-¤inde bu konuda randomize kontrollü çal›flma bulunmad›¤› gözlen-mifl ve analizlerde yüksek kalitedeki gözlemsel çal›flmalar dikkate al›nm›flt›r. Bir çal›flmada vakalar›n %69’unda spontan iyileflme ol-du¤u bildirilmifl, lokal anestetik ve kortikosteroid enjeksiyonunun araflt›r›ld›¤› 4 çal›flmada %83 iyileflme saptanm›fl, cerrahi dekom-presyon ile %88, nörektomi ile %94 iyileflme belirlenmifltir. Tüm bu yüksek oranlara karfl›n randomize kontrollü çal›flma olmamas› nedeniyle kan›tlar›n zay›f oldu¤u düflünülmektedir. Enjeksiyon te-davileri ve cerrahi ile yüksek iyileflme oranlar› bildirilmifltir, ancak spontan iyileflmenin de s›k olmas› hastal›¤›n do¤al seyri ve tedavi etkinlikleri konusunda soru iflaretleri oluflturmaktad›r (8).

F

Fe

em

mo

orra

all S

Siin

niirr

Femoral sinir hem intrapelvik olarak, hem de inguinal bölgede bas› alt›nda kalabilir. Diabetik amiyotrofi en s›k görülen femoral nöropatidir. Ateflli silah veya kesici cisim ile ve ayr›ca t›bbi giriflim-ler s›ras›nda yaralanabilir. Tuzak nöropatigiriflim-lerin ço¤u inguinal liga-ment alt›nda olur. ‹nguinal ligaliga-ment alt›ndan geçtikten sonra fe-mur bafl›, vastus intermedius tendonu, psoas tendonu, kalça ve eklem kapsülü ile yak›n komfluluk halindedir. Total kalça artroplas-tisinde metilmetakrilat ile oluflan ›s› femoral siniri etkileyebilir. Alt ekstremitenin fleksiyon, abduksiyon ve eksternal rotasyon pozis-yonunda uzun süre tutuldu¤u pelvik giriflimler femoral sinirin in-guinal ligament alt›nda s›k›flmas›na neden olur. Zor do¤umlarda fetus bas› oluflturabilir. Pelvik k›r›klar ve uylu¤un akut hipereks-tansiyonu izole femoral sinir lezyonuna neden olabilir. Pelvik rad-yasyon, apendiks veya renal apse ve tümörler femoral sinire bas› yapabilir. Hemorajik hastal›klarda hematom nedeniyle kompart-man benzeri kompresyon olabilir (1,4,9,10).

Klinik olarak inguinal bölgede oluflan a¤r› kalçan›n fleksiyon ve eksternal rotasyonu ile rahatlar. Uyluk anterioru ve bacak an-teromedialinde disestezi olur. Yürüme güçlü¤ü, dizde bükülme ve boflalma olur. Safenöz sinire dal verdi¤i için duyu kayb› diz anteri-orunda ve diz alt›nda olur. Muayenede kalça fleksiyonu ve diz eks-tansiyonu zay›ft›r, patellar refleks azal›r, uyluk anteromedialinde duyu kayb› tespit edilir. A¤r› kalça ekstansiyonu ile artar, ekster-nal rotasyonu ile azal›r. S›k›flma inguiekster-nal bölgenin proksimalinde olur ise kalça fleksiyonu korunur (5,9).

Tan›da EMG yararl›d›r, femoral sinir motor ve safenöz sinir du-yu iletimi bilateral ölçülür. Uyar› hem inguinal ligament alt›ndan, hem üstünden verilir. Ayr›ca i¤ne EMG yap›l›r ve bu flekilde kök lezyonlar›ndan ayr›l›r (3,5).

Tedavi semptomlara göre planlan›r, ancak fliddetli ise cerrahi gi-riflim düflünülür. Kuadriseps kuvvetsizli¤i için dizi kilitli dizlikler kul-lan›l›r, böylece dizdeki instabilite önlenir. Ayr›ca yürümeye yard›mc› cihazlar kullan›l›r. Femoral nöropatilerde %70 bir y›l içinde iyileflme beklenir. Ciddi aksonal kay›p varsa iyileflme inkomplettir (4,5,9,11).

S

Sa

affe

en

öz

z S

Siin

niirr

Femoral sinirin en uzun dal›d›r ve saf duyu lifleri tafl›r. Uzun seyri nedeniyle uyluk ve bacakta birçok seviyede bas›ya u¤rayabi-lir. Safenöz sinir en s›k femur medial kondilin 10 cm proksimalin-de Hunter kanaldan ç›karken s›k›fl›r. Cerrahi s›ras›nda diz ve baca-¤›n iyi korunmamas› nedeniyle yaralanabilir. Nöral kaynakl› kitle-ler, femoral damar bas›s›, direkt travma, pes anserin bursit, vari-köz ven operasyonu, medial diz artrotomileri ve menisküs tamir-lerinde yaralanabilir (1,4,5,12).

Sinir s›k›flt›¤›nda uyluk ve dizde a¤r›, bacak ve ayakta safenöz da¤›l›mda parestezi olur. ‹nfrapatellar dal tek bafl›na s›k›flabilir. Diz fleksiyonu ile uyuflma artar, dizlik bas›y› artt›rabilir. ‹zole yaralan-mas›nda motor belirti olmaz. Medial kondil proksimalinde derin palpasyon a¤r› ve uyuflmaya neden olabilir (12).

Tan›da lokal anestetik enjeksiyonu yararl›d›r. Sinir iletim h›z› çal›flmalar› ve SEP yard›mc› olur, i¤ne EMG bulgusu yoktur.

S›k›flma Hunter kanalda ise tedavide maksimum hassasiyetin gö-rüldü¤ü femoral kondilin 10 cm üzerine lokal anestetik ve steroid en-jeksiyonu yap›l›r. Gerekli durumlarda enjeksiyon tekrarlanabilir. Ya-k›nmalar› artt›ran aktivitelerden kaç›n›l›r. Konservatif tedaviye yan›t al›namayan hastalarda cerrahi dekompresyon düflünülür (5,12).

O

Ob

bttu

urra

atto

orr S

Siin

niirr

Obturator sinir nadiren izole olarak yaralan›r. Pelvik travma veya k›r›klarda, do¤um s›ras›nda fetusun bafl›n›n oluflturdu¤u ba-s› veya tümöral nedenlerle olabilir. Cerrahi ba-s›raba-s›nda obturator ka-nalda veya total kalça artroplastisi nedeniyle olabilir. Alt ekstremi-telerin uzun süreli malpozisyonu da bas›ya neden olur. Spor ya-panlarda kronik kas›k a¤r›s›n›n obturator sinir tuzak nöropatisi ile iliflkili olabilece¤i gösterilmifltir (1,5,13).

Esas yak›nma ambulasyon güçlü¤üdür. Egzersiz ile artan a¤r› özellikle kas›kta görülür ve anterior dal s›k›flt›¤›nda belirgindir. Pubik kemi¤in adduktor bölgesinde a¤r› hissedilebilir. Adduktor adalelerde kuvvetsizlik ve uyluk medialinde duyu kayb› tespit edilir. Sinir iletim h›-z› çal›flmalar›n›n tan›sal de¤eri yoktur, ancak i¤ne EMG yararl›d›r (1-3). Anterior dalda s›k›flma varsa tedavide adduktor adalelere ve kalça fleksörlerine elektrik stimülasyonu, germe ve masaj uygula-n›r. Bas› ciddi oldu¤unda ve EMG’de denervasyon bulgular› sap-tand›¤›nda özellikle atletlerde cerrahi tedavi tercih edilir (1,5,13).

S

Siiy

ya

attiik

k S

Siin

niirr

Siyatik sinir pelvisden ç›kt›ktan sonra 2 trunkus olarak seyre-der, popliteal bölgeden sonra medial trunkus tibial sinir olarak, la-teral trunkus ise common peroneal sinir olarak devam eder. Piri-formis adalesi sakral kemikten büyük trokantere uzan›r ve baca-¤a eksternal rotasyon ve abduksiyon yapt›r›r. Siyatik sinir %90 pi-riformis adalesinin alt›ndan, %10 ise içinden geçer. Siyatik sinirin piriformis adalesi alt›nda veya içinde s›k›flmas›na piriformis sen-dromu denir ve en s›k s›k›flma nedenidir. Piriformis adalesinde k›-salma, kontraktür, skar, hematom, heterotopik ossifikasyon ve travma sebepler aras›nda say›labilir (1,4,14).

(3)

Siyatik sinirin bas› alt›nda kalmas›na ba¤l› olarak kalça a¤r›s›, siyatik sinir trasesi boyunca yay›lan a¤r› görülür. S›k›flma bilateral ise 2’ye 10 kala yürüyüflü (Charlie Chaplin yürüyüflü) görülür. Fizik muayenede kalça internal rotasyon ve adduksiyonu a¤r›l›d›r. Ge-nellikle nörolojik bulgu efllik etmez. Piriformis kas› pelvik ve rektal muayene ile palpe edilebilir (1,14).

Piriformis sendromunun tedavisinde adale içine lokal aneste-tik veya koraneste-tikosteroid enjeksiyonu yap›labilir. Son y›llarda botuli-num toksin ile yap›lan çal›flmalarda bu tedavinin etkin oldu¤u gös-terilmifltir. Kore’de yap›lan bir çal›flmada enjeksiyon bilgisayarl› to-mografi eflli¤inde uygulanm›fl, 150 U uygulanan botulinum toksin (Botox®) ile belirgin etki oldu¤u ve bu etkinin lokal anestetik ve kortikosteroidden daha üstün oldu¤u rapor edilmifltir (15). ABD’de yap›lan bir baflka çal›flmada ise botulinum toksin floroskopi eflli-¤inde yap›lm›fl ve plaseboya üstün oldu¤u bildirilmifltir (16). Kon-servatif tedavilere yan›t al›namayan hastalarda cerrahi tedavi planlan›r, böylece sinir üzerindeki bas› kald›r›lm›fl olur (1).

C

Co

om

mm

mo

on

n P

Pe

erro

on

ne

ea

all S

Siin

niirr

Siyatik sinirden popliteal fossada ayr›lan common peroneal si-nir fibula bafl› arkas›ndan ve fibular tünelden geçtikten sonra yü-zeyel ve derin olmak üzere 2 dala ayr›l›r. Alt ekstremite multipl travmatik yaralanmalar›nda en s›k görülen periferik sinir yaralan-mas› peroneal sinirdedir ve çok yüzeyel oldu¤u için en çok fibula bafl› seviyesinde yaralan›r. Habitüel bacak bacak üstüne atma, özellikle bilinç sorunu olanlarda veya uzun süre immobil olanlar-da anestezi alt›nolanlar-da tutulan hastalarolanlar-da eksternal bas› ile sinir s›k›-flabilir. Travmatik nedenler k›r›klar, laserasyonlar, postoperatif sü-tür bas›s› olabilir. Proksimal fibula k›r›klar›, diz dislokasyonlar›, ti-bial osteotomiler, total diz ve kalça artroplastileri ve artroskopiler nedeniyle oluflabilir. ‹ntranöral ve ekstranöral tümörler kompres-yon yapabilir (1,3-5,9,12,17).

Atletlerde adalelerde hipertrofi nedeniyle olabilir, egzersiz ilifl-kili bacak a¤r›s› olur. Afl›r› kilo kayb› (slimmer’s palsy) fibula bafl›n-daki ya¤ dokusunun kayb› ve buna ba¤l› olarak eksternal bas›ya duyarl›l›¤›n artmas› nedeniyle olabilir. K›sa alç› ve cihazlar siniri s›-k›flt›rabilir. Uzun süre diz üstüne çömelme çilek toplay›c›larda (strawberry picker’s palsy) peroneal sinir bas›s›na yol açabilir. Normal do¤um yapanlarda pozisyonel olarak diz seviyesinde na-dir olarak sinir s›k›flabilir. Di¤er nana-dir sebeplar bacak uzatma pro-sedürleri, anoreksia nervoza ve paraneoplastik sendromlard›r. Hi-pertiroidi, diabetes mellitus, vaskülit ve lepra gibi sistemik hasta-l›klarda da görülebilir (1,5,17).

Klinikte ayak dorsifleksörlerinde kuvvetsizlik nedeniyle yürü-me zorlu¤u hastalar›n en önemli yak›nmas›d›r. A¤r› s›k de¤ildir, a¤r› olmaks›z›n düflük ayak olabilir. Yürüme bozuklu¤u “stepaj yürüyüflü” olarak adland›r›l›r. Sal›n›m faz›nda ayak yerden afl›r› kald›r›larak tak›lmas› önlenir. Bu afl›r› bir kalça ve diz fleskiyonuna neden olur. Kifli topuk vuruflu yapamaz. Ekstansör digitorum bre-viste (EDB) kuvvetsizlik olur ve ayak parmaklar›na ekstansiyon yapamaz. Ayak eversiyonu korunabilir. Plantar fleksiyon etkilen-mez. Tinel testi pozitiftir. Fibula boyun k›r›klar›nda bacak antero-distalinde ve ayak dorsumunda duyu kayb› olur (1,5,17).

Tan›da öykü ve fizik muayene yol göstericidir. Direkt grafiler altta yatan travmatik lezyonu, k›r›k, tümör veya deformiteleri gös-termede yararl›d›r. Bilgisayarl› tomografi (BT) ve manyetik rezo-nans görüntüleme (MRG) ile kompresyona neden olan lezyon gös-terilebilir. Metabolik ve hematolojik çal›flmalar ay›r›c› tan› ve altta yatan polinöropati nedenlerinin belirlenmesinde kullan›l›r. Sinir

bi-opsisi genellikle gerekmez. Tan›da en yararl› metod EMG’dir. Mo-tor ve duyu iletim h›z› çal›flmalar› her 2 ekstremitede yap›lmal› ve sonuçlar karfl›laflt›r›lmal›d›r. ‹¤ne EMG lezyonun fliddetini ve loka-lizasyonunu belirlemede yol gösterir (1,3,5,9).

Tedavi non-operatif yöntemler, mobilite ve fonksiyon üzerine yo¤unlaflmal›d›r. Sebep ortadan kald›r›lmal›d›r. Nonsteroid antiinfla-matuvar ilaçlar (NSA‹‹) veya oral kortikosteroidler inflaantiinfla-matuvar sü-reci kontrol amac›yla kullan›l›r. Kortikosteroid enjeksiyonu ödemi azaltarak bas›n›n azalmas›n› sa¤lar. Semptomatik medikal tedavide trisiklik antidepresanlar ve gabapentin, pregabalin gibi antiepileptik ajanlar kullan›l›r. Yürüme bozuklu¤u için ayak-ayak bilek ortezi, splint, ortopedik ayakkab› kullan›l›r. Spontan iyileflme bildirilmifltir, bu nedenle idiopatik olgularda ve nöropraksi düflünülenlerde non-operatif tedaviye 3-4 ay devam edilmelidir. Bu süre sonunda kon-servatif tedaviye yan›t al›namayanlarda aç›k dekompresyon ile %87 oran›nda iyileflme bildirilmifltir. Cerrahi dekompresyon intranöral ve ekstranöral tümörlerde tercih edilen tedavidir (15,17).

Y

üz

ze

ey

ye

ell P

Pe

erro

on

ne

ea

all S

Siin

niirr

Lateral kompartmanda seyreden yüzeyel peroneal sinir ayak bile¤i proksimalinde 2 dala ayr›l›r. Lokal travma ve kompresyon yüzeyel dal›n en s›k yaralanma nedenidir. Tekrarlayan ayak bile¤i burkulmas›, uzun süre diz üstünde veya çömelerek oturma nede-niyle bas› alt›nda kalabilir. Ayak bile¤i seviyesinde direkt yaralan-ma veya inversiyon burkulyaralan-mas› yaralanyaralan-maya neden olabilir. K›r›k sonras› oluflacak kallus dokusu siniri s›k›flt›rabilir (1,5).

Ayak dorsumunda a¤r› belirgindir, genellikle uzun sürelidir. Ya-k›nmalar koflma, yürüme, çömelme gibi aktiviteler ile artar, istira-hat ile azal›r. Fizik muayenede sinir proksimal fibula, lateral bacak veya ayak bile¤i ön yüzünde Tinel testi pozitif olabilir, palpasyon ile belirtiler artar. Egzersizden sonra bulgular belirgin hale gelebilir.

Egzersiz iliflkili kompartman sendromu profesyonel atletlerde olabilir. Bu durumda provakatif testler yap›l›r. Örne¤in ayak bile¤i-nin pasif olarak plantar fleksiyon ve inversiyona getirilmesi belir-tileri ortaya ç›karabilir (15,18).

Direkt grafiler kemik anomalileri göstermekte yararl›d›r. Ge-rekli olgularda tomografi ve ultrason yap›l›r. Egzersiz iliflkili ise eg-zersiz sonras› intramüsküler bas›nç ölçülebilir. EMG tan›da yar-d›mc›d›r.

Tedavide öncelikle NSA‹‹, istirahat, fizik tedavi, kuvvetlendir-me egzersizleri, predispoze faktörlerin ortadan kald›r›lmas›, yürü-meye yard›mc› cihazlar, ortez ve tabanl›klar gibi konservatif yön-temler tercih edilir. Steroid ve lokal anestetik enjeksiyonu yap›la-bilir. Yan›t al›namazsa cerrahi tedavi, parsiyel veya tam fasyotomi ile dekompresyon yap›l›r (19).

D

De

erriin

n P

Pe

erro

on

ne

ea

all S

Siin

niirr

Derin peroneal sinir en s›k olarak ayak bile¤i ekstansör reti-nakulum alt›nda s›k›fl›r. Bu seviyedeki s›k›flmaya anterior tarsal tünel sendromu denir. Anterior tarsal tünelde 4 tendon, bir ar-ter, bir ven ve derin peroneal sinir yer al›r. Bu bölgede tendon-lar aras›nda s›k›flabilece¤i gibi osteofit, egzositoz ve tarsal ke-mikler nedeniyle bas›ya u¤rayabilir. Gangliyon gibi yer kaplayan lezyonlar neden olabilir. Tekrarlayan dorsifleksiyon ve plantar fleksiyon mekanik bas› oluflturabilir. Yüksek topuklu ayakkab› si-nirde gerilmeye neden olur. Namaz k›lma s›ras›nda aya¤›n uzun süre plantar fleksiyonda kalmas› sinirin gerilmesine neden ola-bilir (15,20).

(4)

Derin peroneal sinirin proksimal bas›s› proksimal fibulada yer kaplayan lezyon, diz lateralinde cerrahi prosedür ve atletlerde kronik anterior egzersiz iliflkili kompartman sendromu nedeniyle olabilir (21).

A¤r›, yanma ve ayak dorsumunda kramplar ile belirti verebilir. Birinci dorsal parmak aral›¤›nda duyu kayb›, sinir trasesi boyunca a¤r› ve uyuflma efllik edebilir. Semptomlar sadece belirli ayakkab›-lar ile ortaya ç›kabilir. Proksimal s›k›flmada düflük ayak olur. Distal s›k›flmada bilek seviyesinde veya distalinde hassasiyet olur. Prova-katif dorsifleksiyon ve plantar fleksiyon semptomlar› artt›rabilir. Fi-bula bafl› veya bilek seviyesinde Tinel testi pozitiftir. S›k›flma sevi-yesinden lidokain enjeksiyonu yap›lmas› tan›da yard›mc›d›r. Direkt grafi ile kemik patolojileri saptan›r, osteofit, egzositoz veya di¤er kemik kitleleri gözlenir. Yeterli gelmezse tan› için tomografi ve ul-trasondan yararlan›l›r. EMG ile s›k›flman›n seviyesi belirlenir (1,3-5). Tedavide predispoze faktörlerin ortadan kald›r›lmas›, ba¤c›kl›, s›k› veya yüksek topuklu ayakkab› kullan›lmamas› önerilir. Peroneal adaleler kuvvetlendirilir ve tabanl›klardan yararlan›l›r. NSA‹‹, lokal steroid ve lidokain enjeksiyonu, antiepileptik ilaçlar kullan›labilir. Tüm tedavilere yan›t al›namazsa cerrahi dekompresyon uygulan›r. Yak›nmalar›n cerrahi sonras› h›zla düzeldi¤i bildirilmektedir (5).

P

Po

os

stte

erriio

orr T

Tiib

biia

all S

Siin

niirr

Siyatik sinirin dal› olan posterior tibial sinir popliteada ayr›l›r, gastroknemius ve soleusun alt›nda seyrederek ayak bile¤i sevi-yesinde yüzeyelleflir ve medial malleolün arkas›nda seyreder. Bu-rada medial ve lateral plantar dallara ve kalkaneal dala ayr›l›r. Ti-bial sinir en s›k ayak bile¤i distalinde s›k›fl›r. Fibrozis, nörinom, ganglion, lipom, ostokondroma, variköz venler, malign tümörler, tarsal kanalda darl›k, hipertrofik adduktor hallusis gibi eksternal nedenlerle s›k›flabilir. Tenosinovit, tendon ruptürü, obezite, anki-lozan spondilit, akromegali ve talokalkaneal anomaliler nedeniy-le tarsal tünel sendromu olabilir. Diabette, romatoid artritte gö-rülebilir. Direkt travma veya kalkaneo varus ve valgus sonucu traksiyon lezyonu olabilir. En s›k nedenler aras›nda birinci s›rada idiopatik olanlar, ikinci s›rada travmatik olanlar, üçüncü s›rada ise variköz venler yer al›r. Atletlerde aya¤›n küçük adalelerinde hi-pertrofi nedeniyle sinir s›k›flabilir. Ayakta valgus deformitesi kro-nik gerilmeye neden olur. Koflma s›ras›nda oluflan afl›r› valgus ve eksternal rotasyon medial plantar sinirde gerilmeye ve tarsal tü-nel sendromuna neden olur. Bu duruma koflucu aya¤› (jogger’s foot) ad› verilir (1-5,9).

Proksimal Tarsal Tünel Sendromu’nda diffüz, fliddetli rahat-s›zl›k veya a¤r› vard›r. Yanma, kar›ncalanma veya uyuflma ayak plantar yüzünde olur. Genellikle yavafl bafllang›çl›d›r, nadiren travma tan›mlan›r ve s›kl›kla tek tarafl›d›r. Uzun süre ayakta dur-ma ve yürüme ile belirtiler artar, istirahat ile azal›r. Gece a¤r›s› olabilir. Afl›r› dorsifleksiyon ile ayak bile¤inde a¤r› meydana gelir. Distal Tarsal Tünel Sendromu’nda lateral plantar sinir s›k›fl›r ve kronik topuk a¤r›s›na neden olur. Bafllang›çta ayakta durunca olur, daha sonra otururken ve istirahatte de olabilir. Sabah ilk ad›m genellikle a¤r›l›d›r. Gün içinde aktivite ile artar, hasta otur-duktan sonra da birkaç saat yak›nmalar devam eder. Beflinci ve alt›nca dekatlarda s›kt›r, kad›nlarda erkeklerden daha çok görü-lür. Vücut a¤›rl›¤› ile iliflkisi gösterilememifltir. Bazen periferik nö-ropati veya radikülopati efllik edebilir. Diabetes mellitus, alkolizm, tiroid hastal›klar› ve vitamin eksikli¤inde tuzak nöropati riski art-m›flt›r. Medial plantar dal s›k›flm›fl ise a¤r› medial arkta görülür ve yak›nmalar ayakta durmak ile artar (5,22).

Muayenede hastan›n yürüyüflü izlenir, deformiteler belirle-nir, nab›zlar palpe edilir. Motor ve duyu muayenesi, eklem hare-ket geniflli¤i bak›l›r. Ayak dorsifleksiyonu ve inversiyonu ile a¤r›-n›n artt›¤› belirlenir. Tinel testi pozitiftir.

Tan›da öykü ve fizik muayene önemlidir. Direkt grafiler ile ekstrinsik faktörler izlenir. ‹leri görüntüleme gerekirse bilgisa-yarl› tomografi ve MRG’den yararlan›l›r. EMG’de en dubilgisa-yarl› ince-leme duyu sinir iletim çal›flmalar›d›r. Tan› %90 EMG ile konur, efllik eden polinöropati varl›¤› tespit edilir (1,3,9).

Tedavi öncelikle bas› oluflturan nedene yönelik planlan›r. NSA‹‹ inflamasyonu azalt›r, kistik lezyon varsa aspire edilir, ödem ve variköz ven kontrolü yap›l›r. Trisiklik antidepresan ilaç-lar, gabapentin, pregabalin gibi antiepileptik ajanlardan yararla-n›labilir. Ortez ve tabanl›klar ile ayak deformiteleri düzeltilir. Di-rençli olgularda cerrahi gevfletme yap›l›r, fleksör retinakulumun tamamen gevfletilmesi gerekebilir. Belirtilerin %80-90 oran›n-da düzeldi¤i bildirilmektedir (23).

‹‹n

ntte

errd

diijjiitta

all S

Siin

niirrlle

err

‹nterdijital sinir kompresyonu transvers intermetatarsal liga-mentten geçerken meydana gelir. ‹nterdijital nöritis veya Mor-ton nöroma olarak adland›r›l›r. Yürüyüflün basma faz› sonunda sinir plantar bölge ile intermetatarsal ligament distal kenar› aras›nda s›k›fl›r. ‹skemi, inflamasyon, yumuflak doku travmas›, tümör, adale imbalans› veya fibröz doku neden olabilir. Ön ayak deformiteleri, çekiç parmak, yüksek topuklu ayakkab›lar meta-tarsofalangeal eklemleri dorsifleksiyonda tutarak a¤›rl›¤›n bu bölgeye yo¤unlaflmas›na neden olabilir. Dar ayakkab›lar inter-metatarsal aral›¤› daralt›r. Metatarsal ligament ikinci ve üçüncü parmak aral›¤›nda daha küçüktür ve mekanik olarak daha s›k ol-mas›n›n bir nedeni olabilir (1,5,24).

‹ntermitan künt a¤r› ve kramp ikinci ve üçüncü aral›kta ve plantar yüzde belirgindir. Rahats›zl›k, uyuflma, yanma olabilir. Parmaklarda ayr›lma görülür. Baz› ayakkab›lar ile belirtiler daha belirgindir. Yürüme ile özellikle sert zeminde ç›plak ayakla yürü-me yak›nmalar› artt›r›r. Z›plama, koflma, çöyürü-melyürü-me, yüksek to-puklu ve dar ayakkab› giyme ile a¤r› fliddetlenir. ‹stirahat ile aza-l›r ve gece a¤r›s› nadirdir. ‹lerleyince proksimale do¤ru yay›aza-l›r. Kronikleflti¤i zaman hasta bir kitle veya tafla bas›yor gibi hisse-der. ‹kinci ve üçüncü parmak ayn› anda etkilenebilir, ancak bila-teral olmas› nadirdir (1,5,24).

‹ntermetatarsal aral›¤›n dorsoplantar kompresyonu a¤r› oluflturur. A¤r› parma¤a ve proksimale yay›l›r. Metatarsalji en önemli bulgulardan biridir. Tan› klinik bulgulara dayan›r. Birçok durum Morton nöromay› taklit edebilir. Metatarsal stres k›r›¤›, sinovit, bursit, tenosinovit ve tümör olabilir. Lokal anestetik blok tan›da yard›mc›d›r. Gerekirse ultrason ve MRG’den yarar-lan›l›r (1,2,5).

Erken tan› tedavide baflar› flans›n› artt›r›r. Bas›ya neden olan eksternal nedenler elimine edilmelidir. Genifl burunlu, alçak to-puklu ayakkab› tercih edilmeli, metatarsal ped santral 3. meta-tars bafl›n›n proksimaline yerlefltirilmelidir. Bu intermetameta-tarsal aral›¤› geniflletir. Metatars destekli tabanl›k kullan›l›r. NSA‹‹ akut a¤r› ve inflamasyonu azalt›r. Lokal anestetik ve kortikosteroid enjeksiyonu a¤r›y› azalt›r. Yan›t al›namazsa cerrahi planlan›r. ‹n-terdijital sinir eksizyonu ve intermetatarsal ligament gevfletme en s›k uygulanan giriflimlerdir (2,5).

(5)

K

Ka

ay

yn

na

ak

klla

arr

1. Stewart JD. Compression and entrapment neuropathies. In: Dyck PJ, Thomas PK, editors. Peripheral Neuropathy, 3rd ed. Philadelphia: WB Saunders Company; 1993. p. 961-79.

2. Dumitru D, Amato A, Zwarts M. Focal peripheral neuropathies. In: Electrodiagnostic Medicine. 2nd ed. Philadelphia: Hanley & Belfus; 2002.

3. Oh SJ. Clinical Electromyography: Nevre Conduction Studies. 2nd ed. Philadelphia: Lippicott Williams & Wilkins, 2003.

4. Akar›rmak Ü. Tuzak Nöropatiler. In: Beyazova M, Gökçe-Kutsal Y, editors. Fiziksel T›p ve Rehabilitasyon. Ankara: Günefl Kitabevi; 2000, p. 2071-89.

5. Hollis MH, Lemay DE, Jensen MP. Nevre entrapment syndrome of the lower extremity. http://emedicine.medscape.com/article/1234809. 6. Harney D, Patijn J. Meralgia paresthetica: diagnosis and

management strategies. Pain Med 2007;8:669-77.

7. Nouraei SA, Anand B, Spink G, O'Neill KS. A novel approach to the diagnosis and management of meralgia paresthetica. Neurosurgery 2007;60:696-700.

8. Khalil N, Nicotra A, Rakowicz W. Treatment for meralgia paresthetica. Cochrane Database Syst Rev 2008;16:CD004159.

9. Preston DC, Shapiro BE. Electromyography and neuromuscular disorders. Boston: Butterworth-Heinemann, 1998;307-36.

10. ‹nan›c› F, Çeliker R. Femoral mononeuropathy: Etiologic and neuroelectrophysiological features of 11 cases and a literature review. Romatol T›b Rehab 2000;11:286-90.

11. Busis NA. Femoral and obturator neuropathies. Neurol Clin 1999;17:633-53.

12. Thoma A, Levis C. Compression neuropathies of the lower extremity. Clin Plast Surg 2003;30:189-201.

13. Bradshaw C, McCrory P, Bell S, Brukner P. Obturator nerve entrapment. A cause of groin pain in athletes. Am J Sports Med 1997;25:402-8.

14. Filler AG. Piriformis and related entrapment syndrome: diagnosis and management. Neurosurg Clin N Am 2008;19:609-22.

15. Yoon SJ, Ho J, Kang HY, Lee SH, Kim KI, Shin WG, Oh JM. Low-dose botulinum toxin type A for the treatment of refractory piriformis syndrome. Pharmacotherapy 2007;27:657-65.

16. Childers MK, Wilson DJ, Gnatz SM, Conway RR, Sherman AK. Botulinum toxin type A use in piriformis muscle syndrome: a pilot study. Am J Phys Med Rehabil 2002;81:751-9.

17. Stewart JD. Foot drop: where, why and what to do? Pract Neurol 2008;8:158-69.

18. Schon LC, Baxter DE. Neuropathies of the foot and ankle in athletes. Clin Sports Med 1990;9:489-509.

19. Styf J, Morberg P. The superficial peroneal tunnel syndrome. Results of treatment by decompression. J Bone Joint Surg Br 1997;79:801-3. 20. Akyüz G, Us O, Turan B, Kayhan O, Canbulat N, Y›lmaz H. Anterior

tarsal tunnel syndrome. Electromyogr Clin Neurophysiol 2000;40:123-8.

21. Kennedy JG, Baxter DE. Nerve disorders in dancers. Clin Sports Med 2008;27:329-34.

22. Labib SA, Gould JS, Rodriguez-del-Rio FA, Lyman S. Heelpain triad: the combination of plantar fasciitis, posterior tibial tendon dysfunction and tansal tunnel syndrome. Foot Ankle 2002;23:212-20. 23. Sammarco GJ, Chang L. Outcome of surgical treatment of tarsal

tunnel syndrome. Foot Ankle 2003;24:125-31.

24. Kim JY, Choi JH, Park J, Wang J, Lee I. An anatomical study of Morton’s interdigital neuroma: the relationship between the occurring site and deep transverse metatarsal ligament. Foot Ankle 2007;28:1007-10.

Referanslar

Benzer Belgeler

Özet olarak, sodium cromoglycate, allerjik rinit tedavisinde güvenli ve etkili bir tedavi ol- makla birlikte, intranazal steroidlere göre daha az efektif bir ilaçtır. Bu

Ankilozan spondilit ve RA birlikteliği bulunan, gonartroz tanısı nedeniyle sol total diz protezi planlanan, ASA IV risk grubunda, başarısız santral nöroaksiyel

Gelişme ilerledikçe, prozensefalon; telensefalon ve diyensefalon, mezensefalon ve rhombensefalon da metensefalon ve medulla oblongata olmak üzere sırasıyla 5 bölüme

Omurgalılarda otonom sinir sistemi birbirinin antogonisti olarak çalışan sempatik ve parasempatik

• Sinaplar; • İki nöron arasında • Duyu reseptörleri ve duyu nöronları arasında • Motor nöronlar ve kas hücreleri arasında • Nöronlar ile bez hücreleri arasında

• PSS’de bulunan glia hücreleri: Schwann hücreleri, satellit

Motor Nöronlar (Efferent Nöronlar); SSS den kaynaklanıp kaslara, bezlere ve diğer nöronlara impuls götürür. Somatik motor nöronlar : İskelet kaslarını innerve

Sinir lifleri miyelinsizdir, sonlanmadan önce çevre bağ dokusu içinde sinir ağları yaparlar.. Duyuları