T
Haldun
Taner
-TTfoUO-OS
ABDÜLHAMİD GÜNDEMDE
B D Ü LH A M İD yine gündemde. Televizyonda ya yınlanan Tarih ve Saray dizisi bir yandan, ölümü nün 68. yıldönümü dolayısıyla lehinde, aleyhin de yazılan yazılar bir yandan, kimilerinin Kızıl Sultan, kimilerinin de Ulu Hakan diye adlandırdıkları bu padi şahı yine güncelleştirdi. Abdülhamid bir bakıma Türk aydınlarının dünya görüşlerini belirtecek bir kıstas olu yor. Överseniz sağcı ve tutucusunuz, yererseniz ilerici ve devrimci. Tutucu ya da ilerici olup, hakkaniyet gere ği, olumlu ve olumsuz yanlarını belirtmek de var. Bazı sı bunu da yapıyor.
R
E SM İ tarih, yazıldığı zamanın zorlayıcı etkenle ri ile kişileri çoğu zaman yalnız bir yanları ile yaf- --- talayabiliyor. Hazır kalıpları olduğu gibi kabul lenmeyi daha rahat bulan kalabalık da, ince eleyip sık dokumadan, bu politik çarpıtmalara kapılabiliyor.Baltacı Mehmet Paşa gerçekten tarihin bize kabul ettirmek istediği gibi, bir vatan haini mi idi, yoksa o gün orda, Prut’taki koşullar karşısında o kararı alması or dunun ve devletin çıkarına bir eylem mi idi? III. Sultan Ahmet’in suçlaması kendi açısından ne kadar haklı gö rünüyorsa, Baltacı’nın da kendi gerekçeleri aynı dere cede haklı olamaz mı idi? Bazılarınca bir hıyanet sayılan eylemin, bazılarınca bir kiyaset sayılması pekâlâ müm kündür. Baltacı üzerine bir oyunumda bu çeşit alterna tifleri işlemiştim. Tarihi verilerin değerlendirilmesi de, olaya bakanların bakış açısına olduğu gibi, biraz da ki şisel edintilerine ve mizaçlarına bağlı oluyor. Tarihi ve riler ve dokümanlar ise o kadar bol ve çelişkili ki... Valery ne güzel söylemiş: “Tarih, her çeşit iddiayı haklı çıka racak argümanlarla doludur.”
H
İÇB İR insan tümden iyi, tümden kötü olamaz. Abdülhamid’i övenler, ya onda her insanda . 1 olduğu gibi övülecek bazı yanlar bulanlar, ya da özel hayatlarında onun nimetini görmüş, onu velinimet saym ış olanlardır. “Intak-ı Hak” yazarı Ahmed Muhtar Bey, bunlardan biri idi. Bu kitap, büyük pederin mat baasında diziliyordu. Hiç unutmam İsmail Müştak Bey daha basılmadan müsveddeleri elde edip, kitap aleyhine veryansın etmişti. Rahmetli Kemal Tahir’in Abdülhamid sempatisi de sade paradoks merakından değil, biraz da babasının Abdülhamid’in yakınında bulunmasından kay naklanıyordu.Benim fikrimi sorarsanız, Abdülhamid, şerri, yara rından çok fazla olan bir despottu. Milleti çocuk say mak, kendini milletin babası sanmak, düşüncelerini mutlak ve şaşmaz sanmak, — istediği kadar kurnaz ya da budalaca gerekçelerle yaldızlansın— her zaman, her yerde toplumun gelişmesini engelleyen bir gaflet ol muştur.
Istibdad düşmanı aydınlara tek tek reva gördüğü sür günler, eziyetler, bu uğurda söndürdüğü yuvalar, tari hin vicdanından kolay siiinemez. Sade kendi ailemden, dostların, tanıdıkların ailelerinden birçok somut örnek verebilirim.
B D Ü L H A M İD ’in Türkiye’deki yerli sanayiin baş latıcısı olduğu iddiasının tartışması iktisatçıla- --- ra düşer. Onun dış politikada eşsiz bir denge us tası olduğu iddiasını ise, hariciyecilere bırakırız.
Tartışılmaz bir gerçek vardır kİ, o da, adı geçen hün kârın büyük bir aydın düşmanı oluşudur. Onun kuşku lu mizacı, aydın kesimini ve onların iyi kötü savundukları Batı düşünce ölçülerini kendine ve tahtına her zaman büyük tehlike saymıştır. Daha da kötüsü, bu kuşku ile ülkede aydın düşmanlığının, aydın fobisinin hem ilk kay nağı, hem sim gesi olmasıdır. Bugün de hâlâ bazı çev relerde süregelen bu düşmanlığı, 33 yıl boyu o kökleştir- miştir. insanları birbirlerine ispiyonlatmayı, jurnalcile ri ihsanlarla ödüllendirip şımartmayı o başlatmış ve yer leştirmiştir.
B
İR başka Abdülhamid hayranı da, onun yaban cılara ve yabancı dile düşmanlığına, yani tama- --- men kuşkuya dayanan fobisine, “kültür emper yalizmine direniş” elbisesi giydirmek istiyor. Bence bu da çok yanlış. Hem içerde düşünceyi, özgürlüğü, on- larsız edemeyen sanatı, bilimi, kültürü boğacaksın; hem de dışardan sana kültür ve bilim sızmasın diye kapıla rı, pencereleri sım sıkı kapayacaksın.Onunkisi kültür emperyalizmi düşmanlığı değil, dü pedüz kültür düşmanlığı idi.
ar
İstanbul Şehir Üniversitesi Kütüphanesi Taha Toros Arşivi
