ÖZET
Adli DNA analizlerinin kullanım alanlarından biri de otozomal, mitokondriyal ve Y-kromozomal DNA özelliklerinin değerlendi-rilmesiyle anne ve baba bağ-lantılı soybağının kurulmasıdır. Soybağının tespitinde DNA ana-lizlerinin rutin kullanımı kabul edildiğinden babalık testlerin-de standartların oluşturulma-sı gerekli olmuştur. Bu
amaç-la Ulusamaç-lararası Adli Genetikçi-ler Derneği, 2001 yılında İngiliz-ce, Fransızca, Almanca, İtalyan-ca, Japonca ve İspanyolca/Por-tekizce konuşulan ülkelerden ve ABD’den üyelerle toplana-rak babalık testleri için bir ko-misyon kurulmasına karar ver-miştir. Babalık Testi Komisyonu, babalık testi yapan laboratuvar-lar için, suç olaylaboratuvar-larında ve özel başvurularda biyolojik örnek-ler ve çalışma yöntemörnek-leri ile il-gili önerilerini yayınlamış ve ISO
17025:1999 standartlarını baba-lık testi yapan laboratuvarlar-da test ve kalibrasyon stanlaboratuvarlar-dartı olarak kabul etmiştir. Bu stan-dartlar laboratuvar yönetimi, personel, kalite kontrol sistem-leri, yöntem seçimi, örnek alma, saklama, teknik donanım ve ra-por verme gibi konuları kapsa-maktadır.
Anahtar Kelimeler: Adli gene-tik, babalık testleri, Uluslararası Adli Genetikçiler Derneği. > Öğr. Gör. Dr. Ayşim TUĞ
Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Adli Tıp Anabilim Dalı, Ankara
BABALIK TESTLERİNDE
SON DÜZENLEMELER
Adli DNA analizleri, suç olaylarında şüpheli ile olay ve olay yeri
bağlantısının kurulmasının yanısıra, işlemediği suçtan hüküm
giymiş kişilerin masumiyetlerinin ispatlanmasında, felaketlerde,
terör saldırılarında ve savaş sonrası toplu mezar çalışmalarında
kimliklendirmede kullanılmaktadır.
ULUSLARARASI ADLİ GENETİKÇİLER DERNEĞİ
BABALIK TESTİ KOMİSYONU ÖNERİLERİ
THE RECENT REGULATIONS
IN PATERNITY TESTS
THE RECOMMENDATIONS OF PATERNITY
TESTING COMMISSION OF THE INTERNATIONAL
SOCIETY OF FORENSIC GENETICS
Adli DNA analizleri, suç olayla-rında şüpheli ile olay ve olay yeri bağlantısının kurulmasının yanı-sıra, işlemediği suçtan hüküm giymiş kişilerin masumiyetleri-nin ispatlanmasında, felaketler-de, terör saldırılarında ve savaş sonrası toplu mezar çalışmala-rında kimliklendirmede kulla-nılmaktadır. Bunu yanısıra DNA analizleri soybağının tespitinde de rutin kullanım alanı bulmuş-tur. Bu testlerin bilimsel temeli, incelenen gen bölgeleri açısın-dan tek yumurta ikizleri dışında her bireyin benzersiz olmasına dayanmaktadır. Mendel’in Kalı-tım Yasası, biyolojik olarak ya-kın kişilerin benzer alleller
ta-şıdıklarını açıklamaktadır. Soy-bağının tespiti de, genetik akta-rım kurallarına uygun olarak ya-rısı anne ve yaya-rısı baba kaynak-lı genetik materyalin uyumunun araştırılmasına dayanmaktadır (1). Moleküler teknoloji pratiği-nin gelişmesi ile otozomal gen bölgelerinin yanı sıra mitokond-riyal ve Y-kromozomal DNA ana-lizi ve biyoistatistik programla-rının kullanımıyla anne ve/veya babaya ulaşılamadığı durumlar-da, kayıp kişi vakalarında akra-balardan yararlanarak genetik profilin belirlenmesi de müm-kün olmaktadır (2).
Babalık testinin tüm
aşama-ları ile ilgili sorunlar 1982 yı-lında Amerika Birleşik Dev-letleri ile yedi Avrupa ülkesin-den bilim adamlarının katıldığı bir konferansta gündeme geti-rilmiş ve bu testlerin standart-ları belirlenmiştir. Uluslarara-sı Adli Genetikçiler Derneği (In-ternational Society for Foren-sic Genetics-ISFG) 2001 yılın-da İngilizce, Fransızca, Alman-ca, İtalyanAlman-ca, Japonca ve İspan-yolca/Portekizce konuşulan ül-kelerden ve ABD’den üyelerle toplanarak babalık testleri için bir komisyon (Paternity Testing Commission-PTC) kurmuşlar-dır. İlk aşamada laboratuvarlar için temel düzenlemelere
yöne-ABSTRACT
One of the fields of forensic DNA applications is paternity testing for relatedness on the mater-nal and patermater-nal lineage using autosomal, mitochondrial and Y-choromosomal DNA markers. Due to the acceptance of rou-tine usage of DNA test in kins-hip analysis, develop the stan-dardization rules was needed. For this purpose, The
Internati-onal Society for Forensic Gene-tics had been decided to orga-nize a paternity commission af-ter the meetings of the scien-tists from English, French, Ita-lian, Japanese,, Spanish/Por-tugese speaking countries and USA in 2001. By this commissi-on, a general guide was publis-hed for the forensic laboratories where both criminal and civil pa-ternity tests can be performed. ISO 17025:1999 standarts were
recommended by the commissi-on in testing and calibraticommissi-on for the paternity testing laboratori-es. These standarts depends on number of issues including ma-nagement of laboratory, person-nel, quality systems, selection of methods, sampling, storage, equipment and reporting.
Keywords: Forensic genetics,
pa-ternity tests, International Soci-ety of Forensic Genetics.
lik öneriler getirilerek her ülke-nin yasal ve teknik gereksinim-lerine uygun standartların oluş-turulması amaçlanmıştır. Komisyon, ISO 17025: 1999 la-boratuvar standartlarının baba-lık testleri için de uygun olduğu-na karar vermiştir.
ISO 17025, bir laboratuvarın spesifik testleri
gerçekleştir-me konusunda yetkin olduğu-nun tanınması için genel dü-zenlemeleri açıklayan uluslara-rası bir akreditasyon standartı-dır (3,4). Akreditasyon ise, labo-ratuvarın teknik ve fiziki yeter-liliğinin, yetkisi uluslararası ka-bul gören bir kuruluş tarafından değerlendirilmesi, onaylanması ve denetlenmesini kapsar. Bir başka tanımlamayla, akredite bir laboratuvarda yapılan testin başka bir ülkede veya laboratu-varda yapıldığında da aynı so-nucun alınmasını sağlayan, gü-ven ve saygınlık arttırıcı bir ka-zanımdır. Türkiye’de akreditas-yonda yetkili kurum olan Türk Akreditasyon Kurumu (TÜR-KAK) tıbbi laboratuvarlarda TS EN ISO/IEC 17025 standardı-nı akreditasyona esas standart olarak kabul etmektedir. Bu standardın gözden geçirilmiş
yeni formatı 12 Mayıs 2005 iti-barıyla yürürlüğe girmiştir (5). Bu düzenlemelere uygun orak başvurusunu yapan bir la-boratuvar düzenli olarak denet-lenmekte, personel, cihazlar ve test yöntemlerinin uygunluğu ve testlerin uygulanması kont-rol edilmektedir. Standart genel olarak yönetim ve teknik şartlar olmak üzere iki ana bölümden oluşmaktadır. Yönetim
açısın-dan laboratuvarda sağlanması istenen koşulların bazıları aşa-ğıda özetlendiği gibidir.
Yetki ve tanınabilirlik
Uygulanan testlerin kapsamının belirlenmiş olması
Tarafsızlık ve her türlü baskı-dan uzak çalışma güvencesi Personelin eğitim, bilgi deneyi-minin yeterli olmasının sağlan-ması
Personelin sorumluluğu
Bilgilerin gizliliğinin sağlanması İç denetim, tekrar testlerle ka-litenin güvence altına alınması Veri güvenliğinin sağlanması
Muhtemel anlaşmazlıkların çö-zümünde gerekebileceğinden kayıtların saklı tutulması ISO 17025 kapsamında labora-tuvarların sahip olması gere-ken teknik koşullar arasında ise personel ve teçhizat açısından yeterlilik, örnek alma, taşıma, saklama, inceleme yöntemle-ri, hesaplamalar, kalibrasyon ve kalite kontrolü
vurgulanmakta-dır ve laboratuvarın tüm bu kri-terler için bir sistem oluşturma-sı beklenmektedir (6). Labora-tuvar yönetiminin ve teknik sis-temlerinin uygunluğu ve sonuç-larının geçerliliği belirlendiğin-de laboratuvar akredite olmak-tadır (7).
Laboratuvarın yeterliliğinin be-lirlenmesinde genel olarak şu kriterler değerlendirilmektedir. Laboratuvar personelinin eğitim durumu ve deneyimi
Teknik donanımının durumu ve kalibrasyonu
Numune alma yönteminin uy-gunluğu
Amaca uygun yöntemlerinin kullanılabilirliği
Tüm testlerde olduğu gibi babalık testlerinde de kullanılan yöntem
ve yöntemin uygunluğu en önemli konulardır. Ülkelerin yasalarındaki
farklılık olsa da testin yöntemi ve sonucunun kalitesi konusunda sorun
yaşanmamalıdır.
Uygun kayıt ve rapor sunma sistemi
FİZİKİ YAPILANMA
Farklı ülkelerden uzmanların oluşturduğu Babalık Testleri Komisyonu, önce üyelerin kendi ülkelerindeki yasal ve teknik uy-gulamaları karşılaştırarak ge-nel bir durum tespiti yapmıştır. Komisyon, test ve kalibrasyon işlemlerinde yeterlilik için ge-rekli düzenlemelerin belirtildiği ISO 17025:1999 yılı standartları-nı babalık testi yapan laboratu-varlara da önerme kararı almış-tır. ISO 17025:1999 Deney ve Ka-librasyon Laboratuvarlarının Ye-terliliği İçin Genel Şartlar (Gene-ral Requirements for the Com-petence of Testing and Calibra-tion Laboratories) tam metnini International Organizations for Standardization “https://www. tse.org.tr” elektronik adresin-den temin etmek mümkündür. Bu standartlar ISO 9000 se-risi standartlarını kapsamak-la birlikte ISO 9001 ve ISO 9002 belgeleri laboratuvarın tek-nik ve sonuç açısından yeter-liliğini göstermemektedir (8). Türkiye’de 22.12.2005 tarihinde TS EN ISO/IEC 17025:2000 ver-siyonunun yerine TS EN ISO/ IEC 17025:2005 versiyonu ka-bul edilmiştir. Bu standart, ör-nek alma işlemleri de dâhil ol-mak üzere, deney ve/veya kalib-rasyon hizmeti veren bir labora-tuvarın yeterliliğinin tanınması için gereken genel şartları ve la-boratuvar tarafından geliştirilen standart olan ve standart olma-yan yöntemlerle yapılan deneyve kalibrasyonu da kapsamak-tadır (9). ISO 17025 kurallarında, bu standartları kabul eden ku-rumun bu sistemin kapsamında olmayan herhangi bir uygulama ve herhangi bir kural değişikliği yapamayacağı belirtilmektedir. Babalık testleri için kurulan ko-misyon ISO17025 içeriğinde her-hangi bir değişiklik yapmadan sadece bazı maddelere babalık testi ile ilgili bazı açıklamalar ve öneriler eklemiştir.
Uluslararası Adli Genetikçiler Derneği tarafından açıklanan öneriler özellikle şu konularda yoğunlaşmaktadır.
Test sonucu veya yorumu ile il-gili bir şüphe olması halinde testin tekrarı ve ikinci bir görüş alınması çok önemlidir.
Ülkeden ülkeye değişiklik gös-terebilecek koşullar olsa da bu özel durumlar tanımlanmalıdır. PCR tabanlı tekniklerde PCR ürünleri ile kontaminasyona karşı önlemler alınmalıdır. Tüm testlerde olduğu gibi baba-lık testlerinde de kullanılan yön-tem ve yönyön-temin uygunluğu en önemli konulardır. Ülkelerin ya-salarındaki farklılık olsa da tes-tin yöntemi ve sonucunun kali-tesi konusunda sorun yaşanma-malıdır.
Test sonuçları, uygulamada ka-bul görmüş olabilirlik oranı prensibine dayanan bir istatisti-ki yönteme uygun işlemler yapı-larak hazırlanmalı ve uzman ta-rafından gözden geçirilmelidir.
ISO 17025 standartlarında ISFG’nin babalık testi ile ilgi-li eklemeleri aşağıda özetlen-miştir. Adli Genetikçiler Derne-ği bunların dışındaki maddelerin babalık testi yapan laboratuvar-lar için aynen geçerli olduğunu belirtmiştir. Yabancı dillerdeki ve Türkçe versiyonlarında tes-ti talep eden taraf için kullanı-lan “müşteri- customer” tanım-laması sağlık alanı için yadırga-nabilecek bir tanımlama olmak-la birlikte bu standartolmak-lar aslında tüm test ve kalibrasyon labora-tuvarlarına yönelik olduğundan genel kabul görmüştür.
MÜŞTERİ
HİZMETİ (4.7)
Laboratuvar, beklentileri açıkça belirleyebilmek ve bu konularda laboratuvarın yeterliliğini gösterebilmek ve bilgilerin gizliliğini sağlamak için müşteri ile işbirliği içinde olmalıdır. Bu bölüm müşteri geri bildirimlerinin toplanmasını zorunlu hale getirmiştir. ISFG eki: Örnek yeterli ise ratuvar, örneği başka bir labo-ratuvarda testin tekrarlanabil-mesine olanak verecek şekilde kullanacaktır.
ŞİKAYETLER (4.8)
Laboratuvarın müşteri veya temsilcilerinin şikâyetlerinin çözümü ile ilgili bir politikası ve sistemi olmalıdır.
ISFG eki: Şikayet olması duru-munda laboratuvar müşteriyi başka bir laboratuvardan ikinci
bir görüş alma imkanı konusun-da bilgilendirecektir.
PERSONEL (5.2)
Laboratuvar yönetimi, cihazları kullanan, testi yapan, sonuçları değerlendiren ve rapora imza atan çalışanların yeterliliğini sağlamalıdır.
ISFG eki: Yönetici ve perso-nel konumundaki kişilerin, konuyla ilgili alanda üniversi-te eğitimi almış, babalık üniversi-testi yapılan bir merkezde deneyim kazanmış, tüm ayrıntılarıyla en az 100 babalık testi rapo-ru hazırlamış olması öneril-mektedir.
YERLEŞİM VE
ÇEVRE KOŞULLARI
(5.3.3 VE 5.3.5)
Farklı işlemlerin yapıldığı bölümler etkili bir yöntemle birbirinden ayrılmalı, karşılıklı kontaminasyonu önleyici tedbirler alınmalıdır. ISFG eki: PCR tabanlı testin uygulandığı merkezlerde PCR ürünleri ile kontaminasyonu önlemek için;PCR bölümü diğer bölümler-den uygun şekilde ayrılmalı-dır.
Her işlem aşaması farklı alanlarda olmalıdır.
PCR ürünleri ile olası konta-minasyonu tespit için prose-dür geliştirilmelidir.
YÖNTEM SEÇİMİ
(5.4.2)
Laboratuvar örnekleme de dahil olmak üzere müşteri-nin gereksinimine ve örneğe uygun yöntemleri uygulama-lıdır.
ISFG eki: Laboratuvarın uy-guladığı test yeterlilik ölçü-mü uygulanabilir bir yöntem olmalıdır.
Yöntemle bağlantılı populas-yon dağılım verisi ve mutas-yon sıklığı kullanılmalı ve be-lirtilmelidir.
STANDART DIŞI
YÖNTEMLER (5.4.4)
Standart olmayan bir yönte-min kullanılması gerektiğinde müşterinin isteğini ve istek-le bağlantılı olarak yöntemin tercih edilmesini açıklayan bir anlaşma olmalıdır. Teknik uygulanmadan önce ayrıntı-lı olarak değerlendirilmelidir. ISFG eki: Standart dışı yön-tem/yöntemler babalık testin-de tek yöntem olarak kullanı-lamazStandart dışı yöntem kulla-nılacaksa, tekniği daha önce uygulamış olan ve gerektiğin-de ikinci bir görüş için baş-vuru yapılabilecek en az bir merkez olmalıdır.
YÖNTEMİN
GEÇERLİLİĞİ (5.4.5.2
VE 5.4.5.3)
Standart dışı yöntemler, la-boratuvarın kendi geliştirdiği yöntem, standart yöntemle-rin başka alanlardaki kullanı-mı, standart yöntemlerin ge-liştirilmiş/değiştirilmiş uygu-lamaları laboratuvarın çalış-ma alanına uygunluk açısın-dan değerlendirmelidir. ISFG eki: Yöntemin perfor-mansının değerlendirilmesin-de şu kriterler mutlaka kulla-nılmalıdır.
Referans standart veya ma-teryaller ile kalibrasyon Başka yöntemlerle elde edil-miş sonuçlarla karşılaştırma Laboratuvarlar arası karşı-laştırma
Sonuçları etkileyen faktörle-rin sistematik değerlendir-mesi
Teorik ve pratik bilimsel pren-siplere dayanarak çelişkili so-nuçların tekrar değerlendiril-mesi
5.4.5.3 Değerlerin sınırları ve doğruluğu, sonuçların kesin olmama olasılığı, inceleme-deki sınırlar, yöntem seçimi, tekrar sınırlaması, dış etken-lere dayanıklılık gibi amaca ve müşteri talebine uygunluk yö-nünden değerlendirilmelidir. ISFG eki: Laboratuvar kul-lanılan yönteme uygun etnik gruplarla ilgili populasyon ve-rilerini kullanmalıdır. Eğer başka bir laboratuvarın veri
tabanı kullanılacaksa bu veri-lerin amaçla bağlantılı oluşu ve uygunluğu belirtilmelidir.
BELİRSİZLİK ÖLÇÜMÜ
(5.4.6.2)
Laboratuvarda, ölçümlerdeki sap-malara yönelik sistem kurulmalı-dır.
ISFG eki: Testin hata payı sonuçla-rın yorumlanmasına eklenmelidir.
VERİ KONTROLU
(5.4.7.1)
Tüm hesaplamaların kontrolu uy-gun sistematik yöntemlere dayan-malıdır
ISFG eki: Bütün manuel hesap-lamalar en az iki kez yapıldık-tan sonra ilgili alandan bir uz-man veya laboratuvar yöneticisi tarafından değerlendirilmelidir. (5.4.7.2) Hesaplamalarda ve çeşitli işlem aşamalarında kul-lanılan araştırmacının prog-ramladığı yazılım kullanıldı ise mutlaka belirtilmeli ve ikinci bir uzman tarafından kontrol edil-melidir.
ISFG eki: Rapor verilmeden önce bilgisayar programlarıyla
yapılan tüm hesaplamalar ilgi-li alandan bir uzman veya labo-ratuvar sorumlusu tarafından kontrol edilmelidir.
EKİPMAN (5.5)
Laboratuvar testin gerektiği gibi uy-gulanmasını sağlayan tüm örnekle-me, ölçüm ve hesaplama donanımı-na sahip olmalıdır.
ISFG eki::Analizler PCR bazlı ise, PCR öncesi ve PCR sonrası donanım bulunmalıdır.
ÖRNEKLEME (5.7)
Laboratuvarın örnek alma ve örnek-le ilgili işörnek-lem aşamalarıyla ilgi-li anailgi-liz ve kailgi-librasyon planı ol-malıdır.
Ek öneri: Örneğin alındığı kişi-nin kimlik bilgileri ve örnekle il-gili bilgiler bir belgeyle güvence altına almalıdır.
TEST VE
KALİBRASYON
İŞLEMLERİNİN
YÜRÜTÜLMESİ (5.8.1)
Laboratuvar taşıma, teslim alma, işlem, koruma, saklama,imha aşamalarını işlem bütün-lüğüne, laboratuvarın çalışma amacına ve müşterinin istemine uygun şekilde düzenlemelidir. ISFG eki: Eğer örnekler refe-rans materyali veya başka bi-limsel amaçla kullanılacaksa örneğin sahibi kişinin bilgisi ve izni olmalıdır.
TEST VE
KALİBRASYON
İŞLEMLERİNİN KALİTE
KONTROLÜ (5.9)
Testin geçerliliğini gösteren ka-lite kontrol sistemi kurulmalı-dır.
ISFG eki: Laboratuvar personeli yılda en az iki kez yeterlilik tes-tine girmeli ve sonuçlar derece-lendirilmelidir.
SONUÇ RAPORLARI
VE KALİBRASYON
BELGELERİ (5.10.2
)
Sonuç raporları aşağıdaki bilgi-leri içermelidir. Bu bilgibilgi-lerin ba-zıları verilmiyorsa uygun bir ge-rekçe olmalıdır.
Standart olmayan bir yöntemin kullanılması gerektiğinde müşterinin
isteğini ve istekle bağlantılı olarak yöntemin tercih edilmesini açıklayan
bir anlaşma olmalıdır. Teknik uygulanmadan önce ayrıntılı olarak
değerlendirilmelidir
BAŞLIK
İşlemin yapıldığı laboratuvarın adı ve adresi
Her sayfada sayfa numarası ve rapor numarası
Müşteri adı ve adresi Kullanılan yöntem
Örneklerin türleri ve özellikleri ile ilgili bilgiler
Örneğin geliş tarihi ve testin ya-pıldığı tarih
Örnek alma ve laboratuvar yön-temlerinin sonuçların değer-lendirilmesi ve uygulanması ile bağlantısının açıklanması
SONUÇLAR
Raporu imzalayanların isimleri ve görevleri
ISFG eki: Eğer miktarı hesapla-nabilir bir delil ise olasılık ora-nı prensibine dayanan babalık indeksi (paternity index-PI) he-saplanmalı ve anlaşılır bir ifa-deyle belirtilmelidir (4-9).
Türkiye’de babalık testleri yasal bilirkişi olarak tanınan Emniyet Genel Müdürlüğü ve Jandarma Genel Komutanlığı Kriminal La-boratuvarlarında, Adli Tıp Kuru-mu Laboratuvarında ve Üniver-site Laboratuvarlarında yapıla-bilmektedir. Bu kurumların adli DNA analizleri alanındaki teorik ve pratik gelişmeleri yakından izledikleri ve uyguladıkları söy-lenebilir. Komisyon önerisi doğ-rultusunda analizin tekrarının gerektiği durumlarda alternatif
kurumların olması avantaj sağ-lamaktadır. Soybağı davalarında babanın hayatta olduğu durum-larda kan veya yanak içi sürün-tüsü alınmaktadır. Analizin tek-rarının gerekli olması durumun-da kişiden tekrar örnek alınma-sında sorun yaşanmaz. Ancak cesetten örnek alınacaksa ör-nek türü ve miktarının uygun ol-ması büyük önem taşır çünkü aksi durumda mezarın açılması gibi yasal aşamaları olan ve ki-şinin yakınları için üzücü bir iş-lem yapılması gerekebilir. Kaldı ki bu durumda alınan örnekten sonuç alınamaması riski de var-dır. Bu nedenle komisyon öne-rilerine uygun olarak uygulama-larımızda da karşılaştığımız
so-run olduğundan, doğru örne-ğin yeterli miktarda alınması ve analizin tekrarı olasılığına karşı örneğin ekonomik kullanılması önemlidir.
Laboratuvarların, kontaminas-yon riskine karşı uygun fiziki ya-pılanmanın sağlanmış olması, kontaminasyon kontrolü, testi yapan personelin eğitimi ve ça-lışmalarının kontrolü de analizin güvenilirliği üzerinde doğrudan etkili faktörler olduğundan
sü-rekli eğitim ve kontrolün önemi ön plana çıkmaktadır. Laboratu-varlarda kalibrasyon kontrolünü düzenli olarak yapan personelin olması ve laboratuvar sorumlu-sunun da bu kontrolleri denetle-mesi de bir diğer önemli konu-dur. Bunun yanı sıra sonuçların rapora geçirilmeden önce işlemi yapan uzman dışında bir kişinin, tercihan laboratuvar sorumlusu tarafından ikinci kez değerlendi-rilmesi yararlı olmaktadır. Laboratuvarların fiziki yapısı-nın ve teknik donanımıyapısı-nın ye-terli duruma getirilmesi belki de en kolay aşamalardır. Per-sonel eğitimi ve çalışmanın sü-rekli denetimi analizin
doğrulu-Laboratuvarların fiziki yapısının ve teknik donanımının yeterli
duruma getirilmesi belki de en kolay aşamalardır. Personel eğitimi
ve çalışmanın sürekli denetimi analizin doğruluğunun, dolayısıyla
laboratuvarın güvenilirliğinin temel kriterleridir. Babalık testleri ile elde
edilen sonuçlar birey, aile ve toplumsal yönden etki yaratmaktadır.
ğunun, dolayısıyla laboratuvarın güvenilirliğinin temel kriterleri-dir. Babalık testleri ile elde edi-len sonuçlar birey, aile ve top-lumsal yönden etki yaratmakta-dır. Bu test için bir kuruma baş-vuran kişilerin uygulanan tes-tin yeterliliği, sonucun
doğrulu-ğu, bilginin gizliliği konusunda şüphesinin olmaması gerekir. Laboratuvarın da bu güveni ve-rebilmek için ilgili bilim alanın-daki teorik ve pratik gelişme-leri izlemesi, iç eğitim ve kalite kontrolünü düzenli uygulama-sı gerekir. Her laboratuvar
tek-nik donanımına ve yasalara uy-gun olarak kendi sistemini ku-rabilir. Uluslararası standartları temel alan bir yapılanma labo-ratuvarın gerçekleştirdiği ana-lizlerin uluslararası güven gös-tergesi olan yeterlilik belgesi al-masını sağlayacaktır.
1. James SH, Nordby JJ. Forensic Science-An Introduction to Scientific and Investigative Techniques, CRC Press, (2003) pp.226-227, 59.
2. Fung WK. User-friendly DNA Tes-ting Programs for Paternity 2003. Inter-national Symposium on Forensic DNA Technologies – Abstracts Rechtmedizin s.276.
3. Editorial-International Recommen-dations for Paternity Testing Standarts. Forensic Sci. Int. 129 (2002) 147. 4. The paternity testing standards inclu-ded in Standards for Histocompatibility
Testing (version 4, 2000) of the Europe-an Federation for Immunogenetics (EFI) http://www.efiweb.org/standards. 5. http://www.atal.tubitak.gov.tr (Erişim: 06.02.2007).
6. http://www.turkak.org.tr (Erişim:15.02.2007).
7. Bakır F, Laleli Y. TS EN ISO/IEC 17025 Kapsamında Akreditasyona Teknik Ha-zırlık Türk Biyokimya Dergisi. 2006; 31 (2); 96–101.
8. Morling N, R. Allen, Carrace-do A,Geada H, Guidet F,C Hallenberg,
Martin W.Mayr RW,Olaisen B, Pascali V,Schneider PM Paternity Testing Com-mission of the International Society of Forensic Genetics Int J Legal Med 2003 117:51-61.
9. https://www.tse.org.tr (Erişim: 28.01.2007).
İletişim Adresi:
Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Cebeci Hastanesi, Adli Tıp Anabilim Dalı Dikimevi 06100 Ankara
e-posta: [email protected]
