Dante ve Boccaccio'nun insana ve aşka bakışı

Marmara lletisim Dergisi, Sayt:7, Temmuz 1994

DANTE VE

BOCCACCIO'NUN

iNs.lN.l

vE

A$KA

BAKr$r*

Arq.

Gtir.

Zeynep

qETiN

MARMARA

iTNiVENSiTESi

iletiqim Faktjltesi

1.

ciRi$

XIV.

yiizyrlda

yalmz italya'nrn

de[il,

fakat o dOnemde

tiim

Avru-pa'nrn da merkezi sayilan Floransa,

iki

biiyiik

edebiyatgryr da baSrndan

gr-karmrgtr.

Gergekten Avrupa'nm Rdnesans'a ulaqmasmr saglayan koqullan ya-ratan sanatgila.rln en Onemlileri arasrnda, Dante ve Dante'nin

biiytik

OlgUde

etkiledili

Boccaccio yer almaktadrr. Dante

italyan giirinin,

Boccaccio da

italyan diizyazrsrnrn kurucusu sayrlmakta ve Boccaccio'nun Dante'den

etki-lenmesine

iliqkin

olarak, "itahi Komedya olmasaydr, Decameron Oykiileri de

olmazdr" denilmektedir.

Qahqmamrz, giirin ve diizyannrn doruklanndan sayrlan bu

iki

0nemli sanatgrnln en fazla tanlnan eserlerini; Dante'nin

"ilahi

Komedya"sr ve

Boc-caccio'nun "Decameron

Oykiileri"ni

ele alarak irdelemeyi amaglamaktadrr. 2.

DANTE

VE

BOCCACCIO'NUN oZVa,g.AtVtl,lRr

R0nesans'a gegigte gok Onemli iglevler iistlenmiq bulunan italya'nrn

iki biiyiik

edebiyatgrsrnrn insana bakrglanna

iligkin

delerlendirmelere geg-meden 6nce dzyagamlannr incelemek yararh olacakur. Bdylece her

iki

sanat-grnrn insana bakrynr anlamak da daha kolaylagacaktr.

2.1.

Alighieri

Dante (1265 Floransa-L321 Ravenna)

kattlEl

bir

qair olan Dante; siyasal gdriigleri, inanct ve felsefesinin dayandtlt

t"."1

duqtin.e yoniinden Ortaqalrn adamt olmakla

birlikte,

Rdnesanstn da

egilinde yer almaktadr. Dante'nin "itatri

fomedya"u

ile

Ba1' sanattna, giir

ve resim yoniinden

yapflF

etkinin

btiyiikliilii

inkar edilemez'

Dante'nin sanatlnl besleyen

iki

biiyuk

kaynaktan

birincisini,

dokuz yaqrndan

beri goniil

verdifi,

sonradan baqkasryla evlenmesine ve

iki

sene sonra olmesine karqrn mistik ve ideal bir aqkla sevdi[i, Omrii boyunca anlslna

balh

kaldrlr

Beatrice;

dilerini

ise yagadrfir 9a! italya'srnrn siyasal ve

ahlak-sal durumu oluqturmaktadr (1).

italya'nln

yetiqtirdi[i

en

biiyiik

qair olan Dante, Shakespeare ve Goet-he'yle birli-kte

lair

Avmpa edebiyatrnrn iig

biiyiik

dehasmdan

biri

olarak

ka-bul edilmektedir.

"itahi

Komedya"yr Latince yerine italyancayazarak, Avrupa

edebi-yannln

Latincenin drgrnda yeni bir

elrime

ydnelmesini etkilemig, aynca

ltal-yancanln geligmesinde kesin

bir

ddniim noktast olmuqtur'

Dante'nin italyan edebiyatr tarihinde onemli yer tutan 6teki yapttlart, bir yandan yeni edebi bigimler getirirken bir yandan da

XIV. yiizyltn

Petrar-ca ve

Bocciccio gibi

iinl[

gair ve

yazulurn

1 etkilemi$tir (2)'

italya'nrn en

btiyiik

qairi, BaU edebiyatrrun en

biiyiik

ustalan arasrnda sayrlan yazar, edebiyat kuramclsl, ahlak felsefecisi ve siyasal

diigiiniirii

olan

Ointe'nin, "La divinia commedia" (y.1310-21; Ilahi Komedya) adk manzum destanr, Hrristiyanhk

dlretisinin

ve diinya edebiyatrnm baqyapttlarmdandr.

Biitiin

devirlerin

en

biiyiik

qiir yaprtlaflndan

birinin

yarattctst olan Dante

Alighieri,

Ortagafrn olgunlagrp

zenginleqtili

ve sonralafl Rtjnesansla sonuglanaiak ihtiyaglarrn ve

fikir

akrmlannrn olgunlaqmaya

ba$a&$ XIII.

ve

xiv.

yiizyrllan dev

kiqili$

ile kaplamaktadr. Dante, galtnm ve kendisin-den onceki

gallafln

diiqiince, duygu ve

ktiltiir

mirasrnl toplayarak kusursuz

bir

sentezde birlegtirmigtir (3).

Ancak

Dante'nin dOneminde (1300

yrllannda), Batt Avrupa antik

diinyanrn

bilim

ve dtiqiincesini daha yeni alamaya koyulmug, eski Yunan ve Roma'ya ait parlak uygarhla trmanma gabastna heniiz yeterince girmemigti (4).

yazulan

_{tanlma firsatrnr buian Dante,}

_deliqik

_{edebi akrmlann boy attfr}

Flo-ransa

ktilttir

_Eevresinin etkisiyle

ilk

genqlik doneminde giir yazmaya baqtadr.

Dokuz yagrndan beri agrk oldugu Beatrice

portinari'nin

1290'da

6hi-miinden sonra

yofun

bir _{gahqma donemine giren Dante'nin 12g3-93 arasmda} yazdrpt

31

giiri dizyazr bir

gerqeve

igine

_{yerlegtirdili "La vita}

nuova" (y.1293;

Yeni

Hayat) bu dOnemin

ilk iiriiniidiir

ve Bearrice'e

duydulu

ilk

genglik agkrnr

anlattrlr bir

tiir

"anr kitabr"

nitelilini

taqrmaktadr.

Beatrice'in 6liimii, Danre'nin yaqamrnda

oldulu

kadar giirinde de yeni

bir _{ddnemin baglangrcr oldu.} Klasik

yazulun

yaprtlannr okudu[u, dinsel ve felsefi taft$malara katrldrfr _{bu donemde olgunluk dcinemi baqyaprtlanrun}

te-malan, iislup ve Olgti dzellikleri belirmeye baqlad. Aqk drgrnda felsefe ve

og-reti

temalarmrn iglendigi giirler yazdr (5).

1295'te Doktorlar veBczactru roncasrna giren Dante, etkin oiarak

po-litikaya atrldr. Mayrs-Eylnl1296 arasrnda

yiizler

_{Konseyi'ne (yurttaglar} par-lamentosu) katrlarak soylulara kargr grkanlan yasalan destekledi. Dante'nin bu dcinemdeki ahlaki ve

demokatik

egilimleri, ahlaki

soylululu

ve

giizelligi

Oven "kanzona"lanna yanslmtgtlr.

Griniimiize kalan belgelerden Dante'ni n B ey az Guelfolardan olugan

btyiik

bir grubun

liderlifini

_{yaptrgr, Ftoransa'daki 1300-1301 otaylarrnda da}

onemli

rol

oynadrlr anlagrlmaktadrr.

Siirgiindeki

S iy ahlar Floransa'ya

doniince

_{Bey azlar yargrlanmaya}

baqladr. Kamu foniannl _{kotriye kullanmakla suglanan Dante, iig giin iginde 5}

bin florin gibi _{gok y'riksek bir parayr odemeye ve 2 yrl roscana utiigesl drqrnda} siirgiin yagamaya mahkum edildi.

Nihayet Floransa'daki ig savaqrn -feodal diinya Ozlemiyle italyan

site-leri

arasrnda federatif

bir

giiciin kurulmasr gerektigi inancr arasrnda

b6liin-miig durumdadrr- hem kurbanr hem de etkin kiqilerinden olan Dante, ,,hem gokytiziiniin, hem de yeryiiztiniin

_{birlikte iqlendili}

_{kutsal giir" ilatri} Komed-ya'yt yazmaya baqladr (6).

Dante, 1308 yrllannda yazmayabagladrlr

"ilahi

_Komedya"da

acrlan-nl, umutlaflnl, nefretlerini ve hergeyden

iistiin

tuttuEu inancrnr uqsuz bucak-srz

bir

freskle yansltrr; ahlaki ve siyasal diinya goriigtinri, insanrn Odev ve amaglarr konusundaki diiqiincelerini manzum bigimde anlattl. Dante, her-geyden once bir gair

oldulu

igin, insanh[rn ruhani olarak ve uygarca

yenilen-mesineiliqkindiiqleriniancakgiirdiliyleanlatabilirdi.ortagalrnalegorikqiir

getene[inl

yakrndan

bafh

olan ,,ilahl

romedya"yt

yazarken

vergilius'un

iA"n"i',ini-tirnek

_alan

_iunt",

Kitabr Mukaddes'in

giirli

dilinden ve kutsal

mednlerden de etkilendi.

Yaprta gOre, yeryiiziindeki mutlulupa ahlaki ve diigiinsel erdemler

yo-tuyla ulaqilabir]r. iratrl mutluluga ise inang, umut'

hayrseverlik

gibi

Hristi-yan erdemlerine g0re yaqayarak

vartlabilir'

Danteye gdre insanhfrn tiikenmek bilmeyen htrstna' ancak impara-torluk engel oiaUitir; kilise de, baqlangrgtaki saf ve yoksul durumuna

donme-lidir

(7).

_'

big".

yandan Dante'nin italyan edebiyat tarihinde oynadrpr onemli

rollerinde-n

biiini

de,

dil

konusundaki gabalarr

olu$turmaktadr'

Gergekten

XIIL

yiizyrla gelinceye kadar iralya'da aydrnlar ve gairler tarafindan Latince

kullanrlmaktaydr.

orijinal

bir edibiyaun

geligmesine yardrm eden,

italyan-larr

milli

dile

do!ru

ilk

goti.iren provans qairleri olmuqru.

ziraxIIl.

yiizylda

Provans gairleri gok tutulmugtu'

Buhazrrlrklardansonra,ancakDante(1265-1321),Petrarca(1104-1374) veBoccaccio (1313-1,373) tarafrndan kullanrlan ve halk

dili

olan ItaI-yanca, eOeUiyat

dili

haline getirilmig, b6ylece ulusal edebiya[n da biinyesi

kuwetlenmigti.

Danre halk diline

ba[hlr$

ve onu edebi

bir dil

haline getirmesiyle' ulusal

birlile

en

biiyiik

hizmeti yapmq oldu'

Dante ulusal

dil

iizerindeki hizmeti ile Ronesansrn

dnciiliiliinii

yap-mrg, Petrarca

ile

Boccaccio da

Hiimanizmi

geligtirmiqtir

(8)'

Edebiyat dilinin Latince

delil,

halk

dili

yani italyanca olmast

gerekti

[ini

soyleyen Dante, bunun en giizel

drne[ini

"Komedya"st ile vererek halk

diline 6nctiliik

etmi$ ve italyan edebiyatrntn da kurucusu olmu$tur (9).

2.2.

Giovanni

Boccaccio (1313

Paris'

1375 Toscana)

Diinyevi

oykiilerden oluqan "Decameron" adh yaprtryla tanrnan

ital-yan gair

u. bilgini

oluo Boccaccio, Peftarca ile birlikte Ronesans hiimanizmi-nin temellerini atmrq ve konuqma dilinde yazrlan edebiyatr

Antik

Qaptn

kla-sik

yapltlaflnln

diizeyine ve konumuna yiikseltmiqtir.

Boccaccio, Ronesansrn ve itaryan edebiyatrnm en

biiyiik

sanatgllafln-dan sayrlmaktadrr. Manzum _{ve mensur geqitri eseder yazml$sa da, diinya}

edebiyatrnda

kiigiik

hikaye

riiriiniin

ilk biiyiik yazar

oluak tanlnmaktadr

(10).

Boccaccio di

chellino

adnda Toscana'h bir ttccar ile Fransz

bir

an-nenin

ollu

olan Boccaccio, gocuklufunun

ilk

yrllannr Floransa'da, genel ola-rak mutsuzluk iginde gegirdi. Edebiyata

duydulu

ilgiye kayrtsrz kalan baba-sr, ticaret Olrenmesi

igin

1328'den Onceki

bir

tarihteNapoli'ye yolladr. Borg para ile Napoli _{saraylna egemen olan} Bardi _{ailesinin bir biirosuna}

g0nderildi-!i

sanrlan _{Boccaccio, bu gevrede ticaret diinyasrnrn aristokrasisi kadar saray} gOvalyelerinin ve feodalizmin gOrkemli giinlerinden arta kalan yagam

bigi-mini de tanlma firsatr buldu. Kilise hukuku

elitimi

alan, petrarca'nrn dostlan ve hayranlanndan oluqan

bir

_{geweye giren Boccaccio, petrarca'nrn} yaprtla-rryla da bu srada tanl$tt.

Napoli'de

gegirdili

bu yrllar, _{Boccaccio'nun Fiammetta'ya agrk oldu_}

gu

yllardr.

"Decameron"a (1348-1353)

_de[in

_{btitiin edebi yaprtlannda} Fiam-metta'nln dnemli

bir

yeri vardrr

(l

1).

Boccaccio'nun _{yagamlnln en Onemli olaylanndan}

_biri,

_{1350'de pet_} rarca

ile

tanrgmasrdrr.

ziraPetrarca.

_{ronesansr, edebiyat ve bu edebiyatrn}

igerdili

diinya gdriigiiyle

fiilen

_{baglatan ve kendisinden gok sonraki}

kuqak-larca

ilk

hiimaxist olarak nirelendirilen

bir kigidir

(12).

Yaklaqrk 1340'ta

Bardilerin

iflasrndan etkilenen babasr tarafindan

Floransa'ya geri gafnlan Boccaccio,

bu

tarihten sonra yalnzca gtigliikler ve ara ara yoksulluklarla karqrlagtr. _{Boylece yaqamlnln giiven ve huzur dolu}

do-nemi kapanmrq oldu.

Ama geng Boccaccio Napoli'den dcinerken, orada iken

bitirdili

birgok yapltml da yanrnda getirmigti. Sozkonusu yaprtlan arasrnda "terza rima,' bi_

giminde yazlmrg krsa

giiri "La

cacciadi Diana" (Diana'nrn Avr), beq

ciltlik

dijzyazr yaprtr

"Il

frlocolo" (y.1336; Agk

yorgunlu[.u)

ve Troilus ile vefasz criseida'nrn Oykiistinii anlatan, "ottova rima" bigiminde yazrlmrg

"Il

filostra-ro" (y.1338; Aqk

Maflubu)

adh krsa qiiri de vardr.

Boccaccio'nun Floransa'ya dOniigtinden sonraki 10-12 ytI, onun

araslnda ijzerinde galrqtr[r yaprtlar arastnda "Ameto'nun Su Perileri

Oykti-rit;,

ur"g*it

giir "Agk UyanOtian Diig" ve "Bayan Fiametta'ya

A!rt"

sayilabi-lir

(13).

Gengli[inde

ve olgunluk yrllannda

hikayeci'

romancl ve $alr olan'

eserlerintn ana

temaslnl,tlf

otuyuran Boccaccio'nun daha sonraki yrllarda gairqmalan biiimsel eserlei tizerinde yofunlaqrr' Vergilius ve Dante

gibi

an-ilr. qug ile ortaEa[rn tum

bilgilerinin

sentezini veren genig

kiiltiirlii iki

buyiik

qair, giir alantnda O'na rehberlik ederler'

Boccaccio'nunyapttlarrndakideliqiminteknedeni,Petrarca'ylata-nlqmasl

delildir.

Erken yaqta bedensel

ciicllt

yitirmesinin ve aqkta

ulra&gt

oi4

t..rnriturrnrn

da uu oegigimoe payr

oldufu

diigiintilebilir.

Ay'ca

dinsel

bakrmdan artrk vicdanrnrn rahat

olmadtlrnt

gosteren

belirtiler

de

vardtr'

1362' deChartreuse tarikatrndan

bir

papazrn

kahinlifi,

B occaccio'da moral

gtltiintusunenedenolur.Petrarca,ntnuyanlan,6[[tlerisayesindediinyadan

UiirUU,iinkopupkendiniAllah'aveibadetevermektenvazgeqersede'ylgn-lrfr

ttimiiyle

iistiinden atafiraz'

iyi,

ktiklii bir

elitim

goremedili

igin

biiyiik

gair olmasnt saflayacak

bilgi birikimi

edinemedilinden yakrnan, genglik ve olgunluk galmdaki

ro-*uln

u" hikayelerini "Havaiyat"

sayan Boccaccio,

kimi

zaman en baqafllr eserlerinde bile anlatryr aksatacak

olgiide 'bilimsellik"

gabast ve tutkusu

ile

doludur.

BoccacciokendindenOncekiyazarlallntersine,qiirvediizyazrlannda yeryiizii diinyasmt 0n planda tutar' Ortaqa!'da moda olan gruplar oluqturarak

i,ituy"

anlatma y6ntemi, Decameron'un da

yontemini

olugturur.

Decame-ron'u meydana getiren hikayeler konularmt

tdihten,

efsanelerden, masallar-dan ve

giinliik

olaylardan alrrlar'

YagamBoccaccio'yagOre,yaqamayade[ecekkadargiizelvezevkli-dir.

Dindardr

ama balnaz

delildir.

Yaqadrlr igin

yeryiiziinti

diiqiiniir, 6biir diinyayl Pek umursamaz'

Hoggoriilil

bir

sanatgrdr Boccaccio. insanlartn zaailur karqtsmda kr-zacagrna

giitU*t"t

ya da giiler ve bdyle bir yaqam felsefesiyle galrnrn gok

ile-risindedir.Gelmesiyakrnhiimanizmindncijsil,miijdecisidir.

Diigiinceye,duygularasrmstkrballr,bunlarlabutiinle$enrenkli,canlt

bir

dili vardr

Boccaccio'nun.

Nasrl Dante italyan qiirinin _{kurucusu ise, Boccaccio da italyan}

dizya-z1s1n1n kurucusudur (14).

1473'te Floransa komiiniinrin

qa!'sr

iizerine Dante'nin "Komedya"

srnr _{halka agrklamaya baqlayan Boccaccio, Santa stefono di Badia} kilisesin-deki bu seri konferanslann umulan yaran saflamadrlrnr _{goriince, bu iqi}

ya'-da brrakrr.

Son _{yrllannr Dante'nin yaprtlannr kopya edip yorumlamaya ve baqya_}

pltl

Decameron'un metnini g0zden _{gegirmeye ayrran (15) Boccaccio'nun}

ya-gam,

biiyiik

_{dostu Petrarca'nrn Oliimiinden sonra hepten dayanrlmaz olur ve}

biiyiik

edebiy atq

21

Aralk

13i5'te _{Floransa'ya yakrn castaldo'da Oliir.}

Boc-caccio, Dante ve Petrarca

ile

birlike

ortagag italya'srnrn iig biiyiiklerinoen

biri

ve R0nesans hareketinin mtijdecisi sayrlmaktadrr (16).

3.

DANTE

VE

BOCCACCIO'NUN DONEMiNDE

_FLORANSA

itcl

tiiyUt

sanatglnln Ozyagamlannr inceledikten sonra, o gafirn

Fto-ransa'slnl da siyasal, sosyoekonomik ve

kiiltiirel /

sanatsal yapr bakmrndan

incelemenin yararh

olacalr

kanrsrndayrz.

B0ylece

bireysel-dzyaqamsal

cizelliklerin, dcinemin genel kogullan ile hangi kesiqmeler ve ortak payoatat-da buluqtu[u ve "insana ve agka bakrgr" ne yonde

etkiledili

de dahi belirgin olarak ortaya grkabilecektir.

3.1. Siyasal

Yapr

XIII.

ve

XIV.

yuzyrl italya'srnrn siyasi durumuna bakrldrfrnda, biitiin

XII.

yiizyrl

Avrupa'srnda oldugu

gibi,

italya'da da feodal sistemin yrkrldrfr,

omrn yerine cumhuriyetler, senyOrliikler, komiinlerin _{gegmeye bagladrlr} go_

rilliir.

_

O devirde italya'da ve bu arada Floransa'da belli bagh

iki

parti vardr. Bunlardan

biri,

imparator tarafrnr tutan ve

aristokasiyi

temsil eden

Ghibel-lin'ler partisi,

dileri

papa raraflrsr olan

Guelfler

partisi

idi.

Floransa

Guelfleri,

Ghibellin'leri

amanslz diigman olarak

g6rmek-teydr; zira onlann gdziinde Ghibellin'ler imparator nam ve hesabrna gehirleri ve

komiinleri

egemenlikleri altrna almak,

hiirriyeti

zincire vurmak, esareti hortlatmak gibi bir amag gUtmekteydiler. iqte bu nedenle Floransa'hlar papa-cr olduklan halde defalarca papaya kargt gelmiqler, imparatorun arzu ve

di-leklerine boyun

elmesini

hog kargrlamamrqlardr (17).

DanteveBoccaccio,nunkiilti.irelvesanatsa]faaliyetleriileadrnrdiin-

yayaduyurduklanFloransaise,Xll'yiizyrhnortalanndanitibarenbiiyiikst-nui

tutt

iornuya sahne olmug ve krsa zamanda Avrupa'ntn bankeri durumuna

yiitseteret

yuz

yirmi

bin niinrstu bu

kiigiik

cumhuriyet

biiyiik bir

giig

halini

ffiil

v"f

oon"-oe, biliin

Avrupa'da Floransa

olmaksmn bir

iq yaprla-mamaktaydt.

Bir

zamanlar siyasi bakrmdan italya'yr ikiye bdlmiig olan "Guelfismo

,,ile''Ghibellinismo''arttkFloransaiginb[yiikbiranlamtagrmryordu'Buna

rafmen

qehir

dirlik

diizenlik

iginde olmaktan

uzaktl' Bu

sefer sdzkonusu

otin,

itci parti arasrndaki anlagmazhk

defil,

aynr parti iginde baq gosteren aile kavgast

nitelipindeki geqimsizlikti'

Busorun,Floransa'yaPistoiaqehrindenSlgramlgtl,PistoiaGrrelfleri

,,Beyazlar" _ve

_"siyahlar"

_diye ikiye aynlnuglardr- Pistoia, arabuculuk etmesi

iginFloransa'yabaglurmug,Flo,ao'aiseikipartidenyalnzbirinintemsilci-lerini

kabul eimigti. Bu olay, dteden beri Floransa'da da[rnrk bir halde

bulu-nan diigiince ve kanrlara yOn vermiq, dostun diigmanm

ayrt

edilmesini

mi-im-kiin

krlan hiziplegmelere

yol

agmtgtt'

BaqrndaCerchiailesibulunanBeyaz|u,''Popolograsso,'adtverilen

zengin uuiiuva srnrfrnr oluqturuyolardr. Siyahlar ise, yeni reformu

bir

tiilii

U"ni*t"V*.yen

ve hAld igin igln gegmiqin Ozlemiyle yanan eski derebeylik

devrindenartakalansoylulardanmeydanageliyor,bunlannbaqrndadaDo-nati ailesi bulunuyordu. Bunlar, yani Btiytikler, "Popolo minuto" denilen

kli-giiksanaterbabt,iggivs.gibihalktabakastntnyardtmtntdasallamrglardt

(18).

3.2.

SosYoekonomik YaPt

ToscanabOlgesininmerkezindekurulmugolanFloransa,Xlll.yiizyt-la kadar eski Roma surlanyla gevrili, kendi halinde ktiguk

bir

kentti.

Milano

ve Bologna iizerinden Roma'ya inen karayollanna

yakln

olan Floransa'ntn

halkr,

tolrak iiriinleriyle

ve ufak el sanatlartyla geginiyordu. Longobarlarla

Bizans|iar

arasrndaki miicadelelerin sona ermesiyle geniqlemeye baglayan Floransa, artlk eski sur gemberine stfmtyordu, Dante'nin 6zlemle, kentinin

altm devri olarak andrlr devir buydu.

Floransa, Germen imparatorluluna kargt ozgi.irliik savaqlann a giri qti -Ei

XIII-XN.

yiizyrllarda en huzursuz devrini yaqadr, Bu gafda, Floransa gibi 6irgot<

itayan

kentleri de birer komiin meydana getiriyorlar, yani ayn

yoneti-ciler

tarafrndan, ayn

ay'

kanunlaria idare

ediliyo,ardr.

Hukuken Germen lmparatorluguna

_{ba[h olmala'na}

_{ragmen, pratikte birer serbest ycinetime}

sa-hiptiler.

imparatorlar

da,

XIII.yiizyrlda

Schwaben _{hanedani krallarrnrn,}

XIV.

ytizyrlda

_VII.

Henri'nin

yaptrlr

gibi, _{zaman zaman italya,ya}

_in6lenOi

egemenliklerini saflamlaqtlrmaya gah gryorlardr.

!.a$anglgta hayli ufak olan kentler, sonralan niifusga gogalmaya bag_

ladrlar.

Gnelin

Floransa

niifusu

lri2'de

10.000 taoar

itin,

x"[I.

ytizyrlda 50.000'i bulmuqtu (19).

Dante'nin, daha

sonrala'

"vita

_{Nuova"srnda anlatacalr agk} romans-nr yagadrfr dewede, ekonomik _{yonden geligmeye baglayan Flo.unru, yuuug}

yavag italya ve Batr Avmpa'nm en baqta geten etonomi ve ticaret merkezi

ha-lini

almakta; Komiin de demokratik bir diizene do!ru gitmekteydi. "Sanatlar" adr _{altrnda toplanan er sanailan ve}

_diler

_belli

_{baqh mesleHei gittikqe}

daha fazla cinem kazanryorlar, kanunlar da bu diizene ayak uydurmuyu guirgryor_ lardr. Sanat Ioncalannrn temsilcileri artrk

Kentlik

Konsiyinde

y.,

urryorra,-d.

Bir _{halk gocugu olan Giano della Bela'nrn adyla anilan}

_tzqi

,'eoiet

nu-zeni " ise Floransa'ya

biiyiik

bir

sosyal

gtivenlik

getirmiqti:

Artrk

eski asil-halk aynhgr ortadan kalkryor, btitun yonetim

giicii

sanat loncalannm eline gegiyordu.

XIII.

yiizyrhn son

yrlla'nda

Dante

"vita

Nuova" adh eserini yazar-ken, Floransa Rdnesansrn gafafrnr _{yagamaktaydr. Genigreyen kendn Ltrarr,}

bugiin gogu krsrmlan hdld ayakta duran yeni surlarla gewilirken, bir taraftan da yine bugiin birer _{sanat gaheseri olarak}

_{seyrettilimiz}

_{birgok hastane, kilise}

ve devlet _{binalarmrn temelleri aulmakta ve luzla ytikselmekte}

_idi.

Ancak bu refah devri pek uzun siirmedi ve Floransa

politik

kargagaya sahne oldu.

Politik

kargagahklanna son

verdili

srada, 134g'de patlalcveren mtithiq

bir

veba _{salgrruyla kargr kargrya gelen Floransa, gtighikle Once}

veba-yl'

_{sonra da banka ve ticaret kumpanyalannrn iflasrna yol agan ekonomik}

kri-zi

atlatu; ama artrk komiin yOnetimi de Omriinii tamamlaml$a benziyordu.

Kentlik

idaresi

yerini

senyrirltige brrakryordu (20).

3.3.

KiiltiireUSanatsal Yapr

o

zamanla'n en onemli olayr savag olmakla birrikte, insanrafln tumu sava$ql

defillerdi

ve baqka geylerle de ulraqmaktaydrlar. Halkrn

golu

banq zamanrnda

defigik

sanatlada ve mesleklerle geginmekte, savaga aniak

zo-runlu olunca gitmekteYdt'

Ayrrcakentlerarasrndakirekabetyalnrztoprakveticaretijsti.j.nlii'Eiinti.

elde etmek amaclnl

,u;*iyotot''

Ozettitte

ptoransa ve Pistoia

gibi

Guelf

kentlerle,

Arezzovepisa

giui

gtriu"tHn kentler arasrnda silahh savaqtan gok

daha uzun siireli ve iq"

Vtit,"

Jr

giizel ve en siislii qeh're sahip olmak u[runda JiOi

o*"f.

olarak nitelendirilebi lecek

bir

rekabet geliqmekteydi'

Dinsel

ilkelerin tiim

yaqaml

dtizenledifi

ve gehrin merkezini

dofal

olarak kilisenin oluqturdufu

fu'ga[da

Siena' Pisa ve Lucca kentlerinde daha

iiffiyrr',rO

a

guzitU'er"tateOiarinqaa edilmiqtir. Onlardan biraz daha geE

geligen Floransa da, zamantn en

btiyiik

mimar ve ressamlartntn yapttt olan

inlii

katedralinin temelini 1280'de atmlgtr'

Dileryandandinitarikatlerde,manasttrvekiliseyaptmrndayanga

girmigrJrii dwtliumututtnrn

ve

difer

sivil

binalann

yaplml

da mimaride avrr bir yarlgma

*onurolJu'

Ciintitii-'Ot

s0zkonusu yaprlann hepsi birer

sa-n'u,

.t.ti

olarak hAIA ayakta durmaktadtr'

Figilratif

sanatlarda da bu dOnemde yeni

bir

9r!r

agtldr ve Floransa itatya,

nrn?sim.

merkezi olarak bu iinvanrnr yiizyrllarca korudu.

Ronesans baslamrsrr uile. Itatya,nr"n

_i"qiiii

vor"r.rinde inanrimayacak kadar gok saytda

;iril;;i;il;iu

u.

btu

sanaiqrtar vetiqmeve baqlamrqlardt'

DahauzunbirsiirebilimveedebiyatdiliolarakkalanLatince,sonun-Ou Vetioi itufyanca'ya btrakmak durumunda kaldt (21)'

4. B

A$LrcA

Y

AKLA$IMLII

yP

_JEMEL

ozEL-LiKrEn-

-lgisiNon

N

;ir,Lrn'xoMEDYA"

vE

"DECAMERoN

oY

KULERI''

Bu boliimde

"liahi

Komedya" ve "Decameron

oykiileri"

nin,-konula-nlicerifieri,

aqka, dofaya ve insana bakrglarr aqtstndan genel olarak

de[er-lendirilmesi YaPilacaktr.

4.1.

"ilahi

Komedya"da Dante'nin

ittsunt

Bakrqr

Dahaonceyazdrgreserleri,Dante'yeitalyanedebiyatrndagokOnemli

Ui, V.r

luEiuriq,;

ifufri

iomedya"

ise, O'nu diinyanrn 6lmezleri arasrna

Dante, eserini "rhmh iislup',la yazdrpt igin ona "Komedya" _{adrnr ver} migtir. Komedya "comos" (kOy, kasaba) ve "oda" (manzume) kelimelerinin

birlegmesinden meydana gelir,

bir

gegit "Halk

_{tiirkiisii" demekrir.}

Komed-ya'ya "itatri" _{srfatrnrn ekienmesi gok daha sonradrr ve tannsal konulan ele}

al-masrndan dolayr Boccaccio tarafindan bciyle adlandrnlmrg ve eser

"ilahi

Ko-medya" adryla

ilk

defa 1555 yrhnda Venedik'te basrlmrqtrr (22).

Dante, Komedya'nrn hem kahramanr hem de biittin

insanla'n

temsil-cisi srfatr

ile

onun yazandn. Bununla birlikte, Dante'yi

yalnrzcabiirundulii

bu mecazi gdriintiqii iginde de[erlendirmek miimktin

defildir.

Danre hayatta ne ise. eserinde de odur.

iyi

ve k6tti _{yanlan, kin ve garezleri, sevgi ve} bepeni-leri, bir parti _{adammrn, amansrz bir hakimin ategli tutkulan ve gahlanmrg}

ga-zabr ile karqrmrzda duran Dante'nin ta kendisidir.

Gno

capponi "Kutsal

poe-min

igerifi

ve Dante'nin

biiytik

ruhundaki

biitiin

sevgi ve dtigiincelerini

ese-rinde

toplamak

ufrunda

sarfettili

gabalar,

dmrtiniin

geriye kalan krsmrnr bombog bir hale getirmigtir " demektedir. Bu gdrtige grire,

"ilahi

Komedya" deyim yerinde

ise

Dante'nin vasiyetnamesi olarak

nitelendirilebilir.

"ilahi

Komedya", gelmig gegmig dahilerin tasarladrklan eserlerin en

eksiksizi ve aynr zamanda en insanisidir. Higbir qiir kitabr, maddi hayatrn en

kiigtik yollanndan vicdanrn derinliklerine kadar, bdylesine geniq konulan as-la birlegtirememiqtir. Higbir _{edebi eserde, bu kadar geqitli konular bir tek}

ger-gevenin igerisine srfdrrrlamamrg,

Allah,

insan ve Ewen gibi

birbiri

igin

ge-rekli

olan bu deferler o gilne dek

higbir

qairin akh ile ruhunda bu kadar

iyi

kaynagmamrgtrr. Dante'nin

difer

gairlerden

ilstiinlti!ii

buradadrr (23 ).

- .

Qa!1nm rtim

bilgilerini

gergek anlamryla kapsayan

bir

"kutsal

giir"

olan Ilahi Komedya, insanhk tarihinin geligkileri ve sonsuzda tamamlanma-ya dogru gidiqi gergevesinde, yiice

bir

diizenin

srlannr

gdzmeye ve agrkla-maya gahgmaktadn (24).

Dante "ilatri _{Komedya"da, bir yandan insana Tanrr'yr vermeye}

gahgrr-ken,

diler

yandan _{biitiin gizgileriyle, biitiin tutkulan, biitiln}

_{geniqlifi, alm}

za-manda biitrin darhF ile insanrn _{kendi dlinyaslnr ortaya koyar. $airde,} dtinya-mrzrn sorunlallnln ne denli srnrrh

oldulu bilinci

mevcuttur. Cehennem'de ve

Arafta

_{bu srrurlar agrlamaz, bu diinyadan tamamen kopmak ancak cennet'te} miimktin olabilir. Bu nedenle, tam okuyuculanna Tanrr

yolcululunu

ve

din-bilim

srrlannr yine bu diinyanrn terimleri ve unsurlan ile agrklamaya gabalar-ken, bu insaniistii fon iizerinde beliren yine ttim biitiinhiEiiyle insanrn kendi-sidir. Qtinkii Dante'nin anlatmaya gahgtrgr Tanrr ve sonsuzluk, yine bir insa-nrn anlayrgr,

bir

insanrn sonsuzluk diigiincesidir.

B6ylece insan, yeniden, iginde kaybolup

gittili

bu garip ewenrn

mer-f."ri

n.flne

gAir. Oteki diinya, bu diinyadan apayrl' upuzak' belirsiz' slnlrslz

rnurtutut

y{duutupUlkesi

olarak sunulmadrgr gibi' buradaki insanlar oliimle

gllg"f"Ctp

kaybolmazlar,

tutkulan yokolup

gitmez' kiiEiilmez' Tam aksine

;;iJii;.,

mezar 6tesi bu diinyanrn

bir

kargrh[r olarak burdaki rurkulann,

acrlann, murluluklann, zevklerin,

iyiliklerin

devlegti[i yerdir'

Nasl

!u

dun-Vu

*fu*tnt

ancak 0teki diinyada

buluyor

ve o olmadtkqa

eksik kaltyorsa'

'oi"ti

ounvu da ancak bu diinyanrn sonucu olarak anlam kazanmakta ve boy-lece

llo

diinya da birbirlerini tamamlamaktadr. Dolayrsryla Tann'yr ve-Tanrt

iilkesiniinsanvediinya,sonsuzluluiseOliimciilliikagrklayabilmektedir

(2s).

''itatriKomeoya''nlntemelinimeydanagetirenhrristiyanilkelerine

g6re; insan hem bu diinyadaki, hem de Oteki diinyadaki acrlanna kendi eliyle

V"f

.E"t.t"Or.

Tann biitiin eweni

oldulu

gibi insanr da

iyi

yaratmrqtr'

Ko-iiiilrqlvrrit

""

yoksunluktur ve geyranm kibre kaprhp Tanrr'ya

baqkaldrma-srndan'dolmugiur. insan, doEuqtan birtakrm

iyi e[ilimlere

sahiptir ama

bir

yandan da

ilk

insanrn

qtyt*u

ttuntak

l$tedipi

ilk

gtnahrn

alrrhlr

altmdadr'

inrun, ast,nOa kendi

iyi

olan

tabia[nt izleyeceli

yerde, diinyada

kiqilili

ile

*UOuUu kaltnca "akrl rqr[rnr

yitirip'

Tann'dan.uzaklaqrr' bOylece k0tiilUge

,Uiif.f.ntiqolur.Oysad-uygulannrTannsevgisineyOneltse'dtinyadaTan-rr yr temsil eden kilisenin

ulln'pututo'un

izinden aynlmasa yavaq yavag

duy-gufu"ntn esirlifine, yrkrcr i9 gtidtiterine baskrn grkacak' yava$ yava$ ama

ke-iintitt"

bir kurtuluga

dolrugldecekur.

Boylece gerqek Ozgi.irlU[tinii, gergek

biirtinliiEunu de

bulacaitrr.-Bu

ise, insandaki safiduyunun zaferi

olacaktr.

zaten ,,ilahi Komedya" ulagrlmrg bir

mutlululun

delil,

ancak bu yoldaki

9a-banrn,didinmeninOykiisiidi.ir;insanrnyaratlcrsrna,erdeminedolrugtigliikle

tf.A"Vtqf"i

anlaur. insan, gerqek insanhftna,ve

asilliline'

qeytantn

iilkesi

olancehennemden,birbagkao"yigtemaddeselrutkularrndan,kigiselbenlili-

ninkusurlanndanveeksiklerindenTanrt.ntnmutlakiyililinedo!ruyaklaq-trkga kavugur ve ruhunu zincirlemig olan baskrlan yener (26)'

Dante'ye gOre gatrqmah, buhranh diinyanrn yozlaqmrg Papahk kuru-munun ve paramparga imparatoilulun, yine Tanrr ka[ndan gelecek

bir

yeni-lenmeye, b1r kurtancrya ihuyacr vardrr' Qevresindeki bu bozuklu[un sugunu tek tek

insanla.n

kOttiltikleiinde

de[il,

Tann iradesini yeryiiziinde gergek-legtirmek igin kurulmuq olan sdzkonusu

iki

kurumun bozulmuq olmalannda aramak gerekir'

',ilarrl

romedya"

nrn onemli

kilit

noktalaflndan biri ise, birbirine

mutluluk. _{insan, s0zkonusu bu}

_iki

_{murlulugun her}

_ikisini

de Adem'in siinahr

yiiztnden

kaybetmigtir _ve

_ikisini

_{de elde etmesi igin}

_bir

_{tek garesi}

_iardrr:

Dihyada bir zamanrar eski Roma harkrnrn yarattrlr _{evrensel monargiyi}

yeni-den kurmak; Adem'in gtnahrnr kendi kanryla Odeyen _{isa'nrn kurduEu t}

itir"-nin gorevini

gerektili

gibi

yapmasr.

Dante'nin bririin ideali, biitiin hayali, iqte bu hristiyan-monarqist dokt-rinde toplanmr$[. Btitun umudu "Komedya"nrn birgok yerlerinde strziinri

et-tili

ranrrsal kurtancrday&. _{Beatrice de}

_{genglilinde o'nun}

_igin

_bir

_kurtancr

olmugtu, oysa kendisi o meleksi kadrnr izleyerek

ran''ya

yOneleceli yerde, hayahnr tutkular _{peginde ziyan etmig, delmez}

_fikirlere

_uaflanmrg,

_insanla,

seveceli yerde nefretle doldurup ta$rml$tl kalbini. igte

"ilahi

Komedya,,nrn gergegi de, Dante'nin, bu diinyayr kargrrayacak

bir

6teki drinyayr

biihayat

mahsiilii olarak yaratmasrndan gok,

bir

manevi gerqek _{olarak kendi iginde} yagamasrndadr (27).

Dante'nin

"ilahi

_{Komedya"da insanhgr aradrpmr sOylemek}

miimkiin-dldrr.Zira, biitrin insanlara gu gagrrda bulunur (2g):

"Kendi tohumunuzu diiqtiniin; Hayvanlar

gibi

yagamak igin

defil,

Fazilet ve

bilgi

elde etmek

igin

yaratrldrnrz"

4.1.1.

"ilahi

Komedya"yr

Doluran

Nedenler

Dante,

sevdili

kadrn olan Beatrice oldiiEli zaman

biiyiik

acrsrna

tesel-liyi

okumada araml$ ve sevgilisinin adrnr oliimsi2legtirecek bir eser yazma-ya karar vermiqti. Bununla birlikte "itatri _{Komedya", daha} Once de[inilen

bir

sosyal ve siyasal

iklim

iginde yetigmig ve geligmig bir dehanm

iiriiniidiir.

Zira "Komedya"yr Dante'ye ilham eden kendi oz

dramrdr.

Eserin malzemesinr ise insanhlrn bir bagtan bir baga _{butiin hayafi oluqturur. Nefsine bir}

_tiirlii

ye-diremedili

uydurma suglardan otiirii mahkum edilerek memleket drgrnda ya-$amaya zodanan Dante, sonunda acrlannr dindirecek gareyi Allah'a iman et-mekte bulur (29).

Mahkum olmasr rizerine dindar bir kigi oran _{Dante'nin ruhunda} uya-nan

ilk

tepki, qiddetli bir _{krzgrnhk olmugtur. Uzun siirgiin hayatnda derin} de-rin _{dtigiinme firsatrnr bulan Dante, kendi felaketinin, kan ve ate$ iginde ytizen}

o zamanki italya'yr ve hatra

bir

dereceye kadar

biitiin

Avrupa'yr Lurtp

Lu*-ran felaketlerin

bir

tanesi oldugunu gormiigtii. _{Ruhunu kemiren}

_glphi

_ve

te-reddiitler,tezat|u,kalbiniburkantstrraplar,Hrristiyandiinyastntbirbaqtan

;;;;il

sarmakta olan

biiyiikmanevi

kizin

oraya

v'ran

yansmastndan

baq-ka birgeY

delildi.

insanlar giinah

igliyorlar,

act qekiyorlardr' Devletler devletlerle'

9e-trlrler

qehirlerle,-siyasi

tuiu-tut

benierleriyle' kilise

bunlarm

tiimii

ile

bir

0liim kahm sava$lna girigmiqlerdi'

Dn

zayrf diiqiiyor ve lekeleniyordu'

Ger-i"t,

o"g"rhk

tavramtari, turs ve tamah sisleriyle her giin biraz daha

silini-;;rd" il;r-mda,

biri

git'tp yotuno ve hedefini $a$rm$ insanhla rehberlik etmeli, hak yolunu gostermeli, onu selamete grkarmahydr' Eskiden

peyg-am-

berlerinyiiklendilibuOdeviDanteiizerinealabilk'hakveadaletkawamlan-nr, davastntn kutsalhfma inanmantn

verdi[i

imanla' insanlara

bir

kere daha

duyurabilirdi'

Dante,"Komedya"stntngtittiiEiiamact"'Komedya'nmfelsefettirtinii

pratik

ahlak diisturu teqkil edei,

gtnkii

eser.nazatiyat yapmak

igin

delil'

olumlu, faal

rol

oynurnutt amacryta kaleme

altnmrqtr"

geklinde ifade eder' Eserin meydana getirilmesinde giidiilen amag ise: "Bu

diinyada-yaga-yan insanlan, iginde bu"lunduklan sefaletten kurtararak mutluluEa

ulaqttr-maktrr" (30).

Dante'ye gOre imparator ile papa aralartnda anlagarak'

biri'

bu diinya-da,

dileri

Oteki diinyadalnsanlafl maddi ve manevi huzura

karuqturmahydt-lu.

Zitaimparatoda papanln

herbiri'

Dante'ye gbre Allah'rn yanstnt temsil

etmekte

idi.

4.1.2."

ilahi

Komedya"nrn Konusu

Dante'ninyaklagrk1310-14'teyazdrlr,ozg[nadr''Commedia''olan

,,La

Divina Commedia'i (ilahi Komedya), dtinya edebiyatrnrn

baqyapttlann-dan kabul edilen uzun

oykiilii

qiir olup "inferno"

(Cehennem)'

"Purgato-rio"(Ara0

ve "Paradiso" (CenneO baghkh iiq bOliimden oluqur'

Yaprtta, Dante'nin giinahlardan ve karanhktan

ilahi

aydrnhga dofiru

yaptrEr yoiculuk ve yolculu[un sonunda Tanrr'yr gormesi

anlafilr'

Insan

bil-gisinindorugunutemsiledenVergilius'unyolgOstericilifinde''karanltkor.

tan"dan

kat kat aqalr inerek, oliiler

tilkesi

olan Cehennem gukuruna varan Dante, gukurun dibinde Lucifero ile kargrlaqtrktan sonra'

Araftn bulundufu

oOuyu

irtt.

Vergilius,

tovbekarlartn giinahlanndan

arrnmakta

oldulu

Arafta

Dante'den

awrr;

ziraDante'yi insan bilgisinin _{rqrlrnda cennet,in}

eqi-line

kadar getirmigtir. cennet'in kaprsrnda

Tan''nrn

bahgettili

ilahi bilgryi

temsil eden Beatrice tarafrndan kargilanan Dante, bu t<ez

nearice'in

yol

gOs-tericiliginde _{cennet'in katlannr grkarak Emprieo'ya uragr ve orada}

bii

an rgrn

Tann'yr gdrme _{mutlulu$una eriqir (31).}

Dante, "cehennem"lere _{inen veya}

_bir

_"cennet"

_{"vision"unu diigrnen}

ve hayal eden

ilk

kiqi

delildir.

Homer ile

virgil'den

ortagag mistiklerine ka_

dar "gelecek hayat sorunu" insanhgrn en gok acr veren endigelerinden

biri

ol_ mu$tur.

Birgok

_{saft, aziz,}

filozof

ve

bilgin

"bu

sr*r"

gizleyen perdeyi arala-maya gahqmrglar, ancak bagaramamrglardr. Dante, bu konuda uyumlu

bir

biftiinU qiirlegtiren

ilk

ve tek gairdir (32).

-

itatrl Komedya, korayca sayilamayacak kadar gok yOnlii

bir

eserdir. Bu gok yOnliiliik, _{yalnrz eserin ana}

_fikirlerinin

_bollugunda,

ydnetici ilkelerin gegitlililinde

defil,

srk srk kigiliklerinde de ortaya grkar. _Biryandan iistlerin-den alegorinin

yiikii

_{hig eksilmeyen kigiler}

_diler

_{rarafran bu ilkenin kOlesi}

ol_ mamakm, insan olarak bagrmsrz hayatra.,

belirli

ve gtiglii birer kigilikleri

bu-lunmaktad'. Bu kigiler "itahi Komedya"ya didaktik-moral _{amaca uygun}

get-dikleri

igin girmekte, fakat girer girmez derhal kendi hayatlarr,

tenoiterine

0zgii davranrqlan, duygulan

ile kigiliklerini

okuyucuya kabul

ettirmektedir-ler.

Eserin i.ig siirekli katrLramanr vardrr:

vergilius,

Beatrice ve Dante.

ote-kiler en gtiglii ve en olmez

figiirler

dahi olsalar birer krsa figiiranhktan Oteye gegemezler. Beatrice ve vergilius'un _{sahnede bu kadar uzun uzadrya}

kalrqla-n,

kendilerine yiiklenen

bityiik

alegori ytiktine

balhdrr.

Dante ise

ikili

bir kigiligin

gifr gorevini taqrr:

Bir

yandan bir raklm

il-kelere uyarak bir yolculugu anlatan objektif gdniqhi akttiel y azu

;

6te yandan keyfince oynattrgr kendi baq aktofli,

yolcululu

gegirmig olan subjektifinsan.

"ilahi

Komedya"da gegmiqe

_eliliq

_{sdzkonusudur.} gair _kendi

_bildili,

_gdrdiisu

ve gerqekligini iddia

ettili

bir

diinyayr anlarmakta&r. Bu

yolcululun

eksit-mez kiqisi ise,

bir

yandan da

insanh[r

temsil eden oyuncu Dante'dir (33).

"ilahi

Komedya"nrn konusu, devrinin en g6zde konulanndan biridrr.

ortaga!

boyunca hrristiyan diigiince uygarhgr butiin ifadelerinde Oteki

diin-yayr aramlq, mektuplar ahret iizerine tartrgmalara sahne olmug, bilgininden

sokak adamma kadar biitun zihinler bu konuda iglenmigtir. Dinin, bu diinya-ya

bir

deger koymak, ahlak kurallannr karadagtrmak, insan Ornriine

bir

an-lam kazandrmak, Tann inanctnt kOkleqtirmek igin en gerekli

bir

gare olarak

ililJ,t

ahret fash, yainrz din adamlaflnrn vaazlailnda deEil, dii$iinenler'

vrrrirl-"Erlar

igin de bitmek tiikenmek biimeyen,

siiriikleyici

ve

biil'u-i;il;

tonu

lol.

iu

diinyanrn

ya'm'

eksik.yaqantrsmr tamamlamak iEin

0teki diinya kaqtnilmaz

Uliqarttr'

Cerqekten de Ortaqa! edebiyatrnda ahret 0yktilerine gok stk rastlantr'

Dante de konusunu aralken yeni buluqlara sapmamlq, gafmrn istek.ve segmelerinden drqan qtkmamayt

iercih etmigtir' Bu

diigiincelerle yazrlan

iitui,i rorn.oya",

bo!ru

yolu qaq'an ve Tann'yt arayan insantn' oteki

dtinya-"r"

uikultgi

otan Cettennem,-Araf' Cennet boyunca

yolculugunu anlattr'

Oteki diinyaya yolcuiuk yalnrz Ortaqalrn Hrristiyan diiqiincesini

de-EiL

y;;;Lu[n

_"*

i.iu-

uygarlklannrn

yazar ve diigiincelerini

de meggul

E

nlii*

Ornelin

Hemeros "Utisse"sini, Vergilius "Aeneis"ini

al'ete

gonde-.rp ,onru geridondiirmiiqler; Yunan filozofu

Eflatun

ise (trpkr Dante'nin Araf r giUii insanlann giinahlanndan annmak igin gOnderdikleri

bir

okyanus adasr tasarlamr$ur (34)'

"itahi Komedya"daki yolculuk srastnda qair' uygar olmayan' aklm ve

erdeminbulunmadrfrdunyayrsimgeleyen''karanlrkorman''dan,sonsuziyi-tl$

,i-g.t.y"n

Tanifnrn Ult<esine

do!ru

siirekli yiikselir' $airin

geqirdili

de-nEyit

uf"gotik

anlamda Dante'nin kendi ruhsal yaqammln

tarihidir'

B0yle-tltcie otcurlOinsel

bir

alegori iginde, ya$anan dOnemin

trajik

durumu iistiine diiqiinmeye ve g0ziim

yollan

aramaya

ga[rnlrr

(35)'

4.l.3.

"ilahi

Komedya"ntn

Siizel,

Sembolik'

Ahlaki

ve

Gizemli

Anlamt

Sozelvesembolikanlattmadayanan,ahlakivegizemliboyutlartaqt-yan ,'itani Komedya"nrn sozkonusu anlamlanna

iligkin

aErkiamalar aqaftda

sunulmaktadr:

Siizelanlamt:MeryemveazizeLucia'ntnaractltftileBeatrice,Dan-te'nindiridiriahretyolculugunagtkmastiginTanrr'danizinalmrqtrr'Dante

srrastyla Cehennem, Araf ve Cenneti ziyuet'edecektir' Bu

yolcululu

slrasln-da giinatrlafln dofurdugu sefaletle bu giinahlafln tabii sonucu olan acilan go-ren Dante' nin

tasawui

ettigi cehennem'de

insanla'

cezay a garptrran Tanrr

defildii.

Ashnda ceza denilen birqey yoktur, ceza

dedi[imiz

qey

bir

tercih

aglk duruken Araf a veya Cennet'e gitmek istememigler, acr gekilen yrui, ya_

ni cehennem'i tercih etmiqierdir. Kullanndan iqledikleri gilnaha karqrhk oc alan Tanrr

delildir.

Giinahkar

kullar ilahi

adalete srfrnmaktan kagrnmrglar,

bir

bagka deyimle kendi

kendilerini

cezaya garptrrmrqlardrr (36).

Yine Dante'nin ibhs'i insanr baqtan _{Erkarmak igin} higbir zaman gayret sarfetmez. Dante'nin

iblis'i

sadece cel lattrr.

Dante, Ahret

yolculu[u

boyunca

iyi'nin giizelligini,

yenilegtirici gii_

ciinii

gdziiyle

gortr.

Gdz kulak kesilmiq bir _{halde qevresine bakar,} sdylenen-leri dinler, acr geker ve hatta savaglr. _Qiinkii karqrlagtr[r ruhlarm tutku ve is-tekleriyle kendi tutku ve isteklerini karqrlagtrrmak zorunda kalmaktadrr.

Ni-hayet Tann'nrn huzuruna grkacak duruma gelecektir.

Sembolik

Anlamr:

itahi KomeOya

do[ru

yolda yiiriimek,

iyi

ve giizel iqler gcirmek igin _{yaradrlan Dante'nin veya herhangi bir insanrn seriivenidir.}

Kendisini

tutkularrnrn siiriikleyiqine kaptrran Dante, mahvolmaya

yiiztut-muq iken, imdadrna Once insan akl r ve

mantrlr

yani

Bilim

(burada

vergili-us'la temsil edilmektedir), ondan sonra da

Teoloji

(Beatrice) _{yetigerek onu}

kurtarmrqtrr.

Dante'nin Cehennem'inde sembolik anlatrm bigimi carprcr bir

bigim-de _{kendini gosrerir. Gergekten bu boliimde Dante hayarmrn boga}

_gegtifini

_ve Ozellikle iig giinah iglemek iizere

oldulunu

anlar: Bu tig giinahtan

birincisi

akrl ve hikmetin rehbedi[inden mahrum olma, gumr ve kibre kaprlma

gtina-hrdr

ve sembolik olarak bir aslan qeklinde ifade edilmigtir; ikincisi insanr

hi-lekar olmaya sevkeden bir panter tarafrndan sembolize edilen kalpten gelen

giinahlardr;

tigiinciisii daima ag olan, yedikqe daha gok aqkan bir

kurt

gek-linde sembolize edilmigtir ki, kurt iqgiidi.ilerden gelen giinahlann simgesi

ol-dulu

gibi, Katolik

kilisesinin

simgesidir. S0zii edilen bu iig hayvan, Dan_

te'nin tlrmanmak istedigi kurtulug dagrna gotiiren yolu kesmektedir. Dante

ilk iki

hayvan, yani giinahla baga qrkabilecek, onlan yenebilecek durumda_

dr:

fakat iiglincrisiinii tek bagrna yenmek

imkanszdr,

zira insan, yaratrh$m-dan gelen kusurlan tek bagrna dizeltemez, bu hususta

iki

rehbere ihtiyacr

vardr:

Bunlardan birincisi akrl, ikincisi ise agktrr, Akrh

virjil,

aqkr ise Beatri-ce temsii etmektedir (37).

Ahlaki

anlamr: insanollu

igin giinahkar olmak (',karanhk ormana"

girmek) gok kolaydrr. Tutkulann baskrsr altrnda

bilinci

bulanrklagan insan giinah igler, ama bunun farkna bile varmaz. Tutkular (veya Dante'nin

karqr-Sma91kt1E1n1s0yledili,'iiqvahgihayvan'')bizigerigektiklerinden,kurtulup

do[ru

yoiu bulmak qok zordur; hatta giinahkadarrn garprldtklafl

cezalantli-."."ui'o

gdrilp ibret ajmadan, beqeri ve ilahi konular iizerinde uzun uzun zihin

yormada"n(birbagkadeyiqle,VergilusileBeatrice'inrehberlifiolmadan)

belki

de imkansrzdrr (38).

GizemliMistik)anlamr:Cehennem'inbaqrndaadrgegen''karanltk

oflnan,'ozamankiinsanlrfrniqindebulundu[ukarmakarrgrkdurumug6ste-rir.Kurmlmak,selameteg't-atiqinTannnmyardtmtnaihtiyagvardrr.(Bu

yardrmr Cehennem'in

itinci

maniumesinde bahsedilen

"U9

kutsal kadtn"

iemsil ede4. insanlar

6liimlti hayatlalnr

imparatorun gosterdifi yolda

yiirii-

yerekdiizenlemeli(birbaqkadeyimle''karanlrkormandanYeryiiztiCenneti-ne kadar

vergilius'un

rehberliginde gitmeli);

oliimsiizliiklerini

ise Kilisenin

uyafllaflna uyarat kazanmah ve yeryiizii cennetinden Arqrala'ya kadar

Beat-

rice'yiizlemelidirler.BeatriceileVergiliusDanteyikurtarmakiginnasds6z-birli-li

etmlqterse, aynl gekilde imparator'la Papa da insanlann yiiksek yararr

gereli

anlagmahdrlar (39).

Dante'nin tasarladtlr bu muazzam

giriqimi

gergeklegtirmek igin ara-hksrz bir diiqiinme ve bunun yantnda uzun, yorucu

bir

qahqma gerekmektey-di. Doktrinin tek bagtna astl amaca

yetmiyecefini'

onu

ktsrltktan

kurtarmak

igin qiirin

biiyiileyici

havastna ihtiyag

oldulunu

diiqiinen Dante'nin eseri, 9e.

qitti iuttcutara karqr

giriqti[i

sava$tan galip ve muzaffer gtkan insan ruhunun

d".,un,olmalrydr.AmahergeydenOnceokuyucununilgisiniEekmeli,hayali-

niuyanrkutmah;sonrahayalindenkalbinesiiziilerekoradakiiyilikvedo!-ruluk

duygulannt harekete gegirmeliydi'

ortaga!'da

''vision'', yani ahiret tasviri, gok sevilen

bir

edebiyat

ttir[

idi.

,,ilahi

(omeOya"

da esas baktmtndan

bir

"vision"dur.

Bdylece Dante haksz, gegimsiz, deligken diinyamrzda hak ve adalet esasma gore kurulmuq

bulunanOtekidiinyayrkargrlagtrrmaolanalrnrbulacak;''iyininyalancthaya-li"

kargrsrnda glzlerikamaqan insanlara kurtulu$ yollannr gosterecektir (40).

4.1.4.

"ilahi

KomedYa"da

Aqk

Dante'ninaqkabakrqmailiqkinolarak,ayntzamanda'yaqammdakien

onemli

iligkiyi

olu$trran Beatrice'e duydugu aqkrn

biiyilk

bir 6neme sahip

ol-dulu

gOrtilnektedir. Daha dokuz yaqrnda iken Beatrice'e

duydufu

agk, 6liin-ceye t aOar onun eserlerinin baqhca tema'sl olmugtur (41)'

Geng Dante govalyelik ve saray agkr deneyimlerinden gegerek, ,,Dol_ ce Stil Nuovo" adh oncii giir dtiqiincesine katrirr. Ne var ki, yagamrnrn tek tut-kusu Beatrice'nin Oliimii onu, tenselligi drqlayan

bir

aqk diiqtincesine gOriiriir (42).

"ilahi

Komedya"yr

u[runa

yazdtpt Beatrice, daha salhgrnda Dan-te'nin gOziinde _{"meleklegmiq"; oldiikten sonra da tanrrsal}

_{bir bzellife}

_sahip olmu$tu. _$imdi Cennet'teki dua&ndan Dante'yi koruyan Beatrice, yazacapt eserin bagarrya ulagmasr

igin

de Dante'nin dehasrna

mucizeli bir

parlakhk

vermekteydi. Dante eserinin kahramanrnr Beatrice olarak segti. _Qiinkti

o'na

gore Beatrice, en lekesiz

iyililin

miikemmellegmiq simgesi

idi

ve "g6kten ye-re mucize gostermeye" gelmigtir. Biiylece

iyi'nin

k6tii'ye yengisini dile geti-recek olan eser, aynl zamanda Beatrice'nin adrnr Oliimsiizlegtiren muhtegem

bir

anrt olacaktr (43).

Dante, yagadrfr ddnemde etkin olan Dolce Stil Nuovo okulunun

anla-ygma uygun olarak, kadrnr

erkelin

yiicelticisi sayar; Beatrice O'na mutluluk yolunu gosterir ve gOksel mutluluklann da

dalrtrcrsrdr.zirabu

dOnem, Stil Nuovo ozanlannrn aqk aracrhlr

ile g0[e

yrikseldikleri _{dOnemdir (44).}

Diler

yandan Dante'de agka

iliqkin

olarak, ',kadrnsal zayrflrk",

,'agk-tan _{kaglnmanrn olanaksrzlagtrgr" ve "iqlenen giinaha kader tarafrndan}

_itilme

konusunda rsrar"

ile

"sevginin dofa iistti

bir

ilkeye

baflanmau" gibi

otgular baghca dneme sahip unsudar olarak goriilmektedir.

4.2

"Decameron

Ovkiileri"

ve

Boccaccio'nun

insana Bakryl

4.2.1. Decameron

Oykiileri'ne

Genel Bakry

italyan yazarlarrnrn en

biiyiiklerinden

biri

olan Boccaccio, 1350-54

yillan

arasmdayazdrpt ve on

kiqilik

grubun on gtin iginde birbirlerine

anlat-fiklan yiiz

Oykiiden meydana gelen "Decameron" _{adh eserinde, tlpk1 ',1001}

Gece Masallan"nda

oldufu

gibi, sdzkonusu dykiileri birbirine baglamak iqrn kurnazca bir yol _{bulmug; onlan kahramanlannm afzmdan hikaye ettirmi$tir.} Boylece canhh!r,

psikolojik

kuvvetiyle klasik

bir

eser haline gelen

"Deca-meron", italyan Oykiilerine Orneklik etmiqtir (45).

italyan qair veyazan Boccaccio'nun yazdrgr

ytz

Oykiiden olugan,'De-cameron", niikteli

bir

iislupla ve

golu

agrk sagrk

bir

anlatrmla yazrlmrg olup sozkonusu dykiilerin bugiin bilinen bigimine 1348-53 arasrnda getirildigi

"Decameron" daha sonraki yLizytlarda itaiyan edebiyatrnda

dizyan-nrn temel kaynaklanndan

biri

olmuqtur'

Yaplt,

insanrn deliqmez

aptalltfmt

yuorrt*a$n,o

yantsrra

XIV.

ytzyrlda ya$ama iliqkin gok ilginq ve hog

aynn-trlar da iqerir (46).

1348 yrhnda korkung bir veba salglnlnln ortahEa

oliim

ve dehget

sag-trlr

bir

srrada 7'si erkek 3'ii kadm on gencin birbirlerinden habersiz

olarakbir

titiseOe

bir

araya gelmesiyle baqlayan "Decameron"da, yaqama karqt

sevgi-leri

-veba dotayrsryle-

bir

kat daha artan genqler, Floransa'ya yakrn

bir

tepe

iizerindeki gatoya giderek buradaki giinlerini neqe iginde gegireceklerdir.

on

beqglnboyuncahergiinsrraylatopluluktanbirikralveyakraliqesegilirve

gtinierini nasrl gegireceklerini aynntrlt bir bigimde tasarlayarak kararlaqtnr; 6agrUoq gezintileri, agrk havada yapacakla' konuqmalart, d.anslan' garktlart VOnetii.''e en 6nemlisi

slayla

6ykti anlatma igini diizenler.

Oykii

anlatma iqi,

iti

truft*tn

on giiniinii doldurur, geriye kalan giinler ise kiqisel igler ya da din-sel ibadet igin ayrrlmrqtrr. Kitapta toplam

yiiz

oykti

vardr. zita

o

galluda

italyan gair ve yazarlart on rakamtna 6nem verirlerdi. On'un karesi ytiz

ettift-ne

ittre-"itahi komedya" yiiz

manzumeden

oluqtufu gibi

"Decameron" da

ytiz

oykiiden meydana gelmigtir (47)'

Veba ile

bidikte

yaganan ahlaksal ve toplumsal karmaqanm karamsar

bir tonla

belirlendili

giriq boliimleri, gorkemli bir iislupla yaztlmtgtr. Hemen hemen

biitiiniiyle

ni.ikteli tartl$malarla gegen

birinci

giiniin

prrltrh canliltft

ile

ikinci

ve tigiincii giinlerde anlattlan seriiven ve ihanet

fyKilerinin

eflence-li

ve entrika dolu havast, baqtaki karamsarltkla tam

bir

zrthk oluqturur. D6r-diinci-i giin, anlaulan mutsuz aqk oykiileri ile yeniden karamsar bir havaya

do-niiliir.

Beqinci gtin, bu

alrr

havanm

izlerini

silemezse de baqlangrgta

iyi

git-meyen aqk oykiilerini tathya ballayarak biraz hafrflik getirir. Altmct giin' ye-niden

birinci

gi.iniin neqeli havastna donerek

biitiiniiyle

giilme, oyun ve

gap-krnhfa

ayrrlmrq olan

biiyiik

komik

sona, yedinci, sekizinci ve dokuzuncu gunlere trir giriq olu$turu. Sonuncusunu olusturan onuncu gtin ise, daha 0n-ceki giinlerin biitiin temala.rrnr dorula ulagtrnr; saf olmayan her qey saf, sua-dan olan her gey kahramanhk

gibi

gosterilir. Sozkonusu oykiilerde

Boccac-cio,

ne konuqma

dilinin

ne de siislemenin

bofuculu[una

diiqmeden akrct' canh ve gerilim dolu

bir

anlattmtn ustasr

oldulunu

gostermi$tir'

''Decameron,'konu,bigimveduyarlrlrkbakrmtndantemeldeortagaf

edebiyatrnrn cizelliklerini tagrmakla bidikte, Boccaccio'nun konulannt ve

bi-gimlerini

ele ahg tarz^, en azrndan glkrg noktasr agtstndan

yenidir'

Anlatrnrn drg _{gergevesi, ddnemin en zarif} retorik ilkererine gOre

birbi-ri

ardrna gelen Oykiilerin havasryla uyumlu

bir

denge olugturur (4g).

Boccaccio, "Decameron"da

_ilk

_{kez ve}

_bilingli

_{olarak, insanrn yazgr_} sryla miicadelesini, onu alt etmeyi ve hatta ondan yararlanmayr ogreniqini

gosterir. Erdem lleyazgt _{arasrndaki bu belirgin}

_ikilik,

_{Rdnesans duygu ve}

dii-qiincesinin de kOklerinde yatar (49).

Kundera ise Boccaccio'nun yalnrzca eylem ve seriiven aniattrlrnr, bu-nunla birlikte britiin o eglendirici Oyktilerin arkasrnda bir inancrn

bulundufu-nu

belirtir:

"insan herkesin birbirine benzedili

giinliik

ya$amm

tekdiizeligin-den eylemle

kurtulur. Eylemle

otekinden

ay'lr

ve birey durumuna

gelir"

(s0).

Denebilir

ki

Decameron' da

iki

esin

kaynalr

vardrr;

bir

yanda g0k_ mekte olan

bir

diinyanrn, gcivalye diinyasrnrn anrsr,

diler

yanda galdaq kent

gergeklerinin gdzlemi.

Ustiinliik

burjuva dtinyasrnrn olup,

yaprttibetimle-nen

italya

ve Avrupa eski feodaliteyi simgeleyen govalyelerin doldurdugu bir diinya

defil,

tiiccar ve bankacrlann oluqturdulu yeni smrfrn faaliyet alanr-drr. Aynca _{yeni burjuva srnrfrnrn eski soylulann sahip olmadrgr bazr}

nitelik-ler tagrdrgr, idare yetisine sahip ve zeki

oldulu

da

gorilliir

(51).

4.2.2. Decameron

dykiileri'nde

insan

Decameron'da ilzerinde durulan en onemli konu, insandrr. Derebey_

lik

rejimi,

ardrndan kurulan

kralhklann

aynr zihniyeti siirdiirmesi,

Kilisenin

yogun _{baskrsr, ortagagda insan}

_faktoriinii

_{hep geri plana itmiqtir.}

_Azrnhlrn

gofunlula

egemenli[i, sosyoekonomik ve

kiiltiirel

deligimlerin tuzrna

para-lel olarak zaman iginde giderek zaylflamr$tr.

Bilim higrik

bir azrnirlrn

teke-linde, en baqta kilise mensuplannrn elinde

kaldrlr

stirece, halkrn

bilinglen-mesi, giiciiniin bilincine varmasl mrimkiin olmamrgtr. Bir avug elit kendi

fil-digi kulesinde yaqarken halk, kendi edebiyatmr,

dilini

yaratma gabalan iqin-deydi (52).

Boccaccio'nun

ilgisi tiimiiyle

insana ve onun hareket talz.llra

y0nelik-tir.

Decameron'daki anlatrnrn merkezinde _{eylemleri, tutkulan, akh,} zekasr, erdemleri, kusudan, meziyetleri ve

srnrlan

ile gergek insan

vardr.

insano!-lu

olaylann dnceden gortilemeyen gegitliligi iginde gergekgi

bir

gozle

gOzle-nir

ve anlatilrr. Sozkonusu yapltta bize sunulan insan, Dante'nin

itarri

Ko-medya'srndaki insandan daha uyanrk ve akh baqrnda kiqidir. Kentinin

poiiti-ka poiiti-kavgalarrna poiiti-katrlmaya hevesli olmayan, tarih siirecinin

giigliikleri

igine

aktif

olarak girece[ine gergeklerin g0zlem, yargrlama ve segimini yapmayl

yegtutanbiraydrndrr;insanlararastndakiiligkileriaydrnlatmak'onyarglVe

fui,t lnunqttr

gtirutmet ve bu yolla insan yaqamt igin yeni de[erler aramak

gdrevini iistlenmigtir.

Boccaccio'nun sahip

oldulu

genig ve agrk yaqam anlayrqrntn temelin-de yasalara saygr, bireylerin diizen ve uyum iEinde

bir

arada yaqamalan yer

ahi. Dante,nin

tiim

yonetimi tek

bir

kiginin eline vermek istemesine kargm,

Boccaccio,daki,'yasalarrnherkesingdriiqiialmarakyaprlmast''diiqiincesi

demokatik

bir

anlayrqrn

iiriiniidiir'

Toplumsalhk

aqtstndan Boccaccio'nun

itgisini

geken qey' insanlar

arasr

iliqK

ve onlardan dolabilecek modellerdir:

Bireyi

diler

insanlarla

iliq-titeri

iginde ele alarak, insanollunun diinyanrn ve hemcinslerinin karqrsrnda

iltum

ve davrantqlanntn neler odulunu gerek olumlu gerek olumsuz

nitelik-i".i

lqinO"

,uqt,.ir;b.yiece

insan davramqrnm ban temel

.zelliklerini

sapta-*aya

guttgt.. Ele aldrfr kiqiyi yaqamrndan

bir

olay'

bir

seriiven anlatarak orta-yu

loyuo

-Boccaccio'nun

yaprtrndaki kiqiler' igsel ya da drqsal hareketsiz

g0-runrimlerl iginde

de[il,

aksine, hareket

dinamikli[i

iginde gizilmiglerdir (53)'

Decameron'daaileiligkilerivedostlukdaOnemlibiryertutal.Dost-

luk,enyiiceanlamrylaahndrfrndayalnrzbir0yktideTitoveGsippo'nun0y-kiistind!

("Dostluk

bafr

kan hrsrmhfrndan gok daha srkr

bir baEdf; giinkii

dostlanmtzt biz kendimiz seqeriz, htstmlanmtzt ise bize kader

verir")

yaqa-mrn remel ilkelerinden

biri

olarak goriiliir.

Diler

oyktilerde ise dostluk

sade-cebellibirdurumungeligmesineolanaksallayanbirigtenlikfirsattdr.

Boccaccio'da nezaket, incelik,

kentlilik nitelikleri

gibi zeka da herke-se agrktr, Russo'nun deyimiyle "demokratik zeka"'df.

Modern

hayatta her-kes zeki olmaya ozenebilir ve ozenmelidir (54)'

AyrrcaBoccacciobirgokOykiide,aralartndahiyerargikiligkilerbulu.

nan kigileri kargr kargrya getirerek hiyerarqik

de[erlerin

tersine dtlndii[tint-i gdsterir, kendi ioplumsal smrfindan aqafr ya da yukarr

kiqileri

sergileyerek

iski

feodal diizene olan tepkisini ortaya koyar. Bu

tiir

6yktilerde daima yaqa-ma sanaunln bir ornefi verilir. Ast ile i.ist arastndaki

yan$a iistiinliik

ve

baEa-rr,daimaaqalrmevkidekikiqinindir'B0yleceOrtagalrnhiyerargianlaygt'

insanrn koriikoriine boyun

elmesi

ortadan

kaldnlf;

sallam ve dinamik

bir

bireycilik

alabildi[ine yayrlrr. Ancak Boccaccio'da beliren bu

bireyciiik,

din ya da

Kilise

aleyhine

bir

tutum geklinde anlaqtlmamaltdr'

Boccaccio'nun sanatl, deliqen toplum kogullannrn yarattlEl yeni insa_

nl

ortaya koymayr amaglar. Bu _{nedenle Decameron'daki insan, akhnr,} zeka-slnl ve erdemine gtiveni olan uyanrk insandr. Erdem ortagagdaki dinsel an-lammr yitirmemekle beraber yeni

bir

anlam daha kazanr. Bu Machiavelli'de goriilecek _{olan erdem anlayrgmrn}

_kdkenini

_oluqturan

_politik,

_{ekonomik ve} diinyasal erdemdir (55).

Boccaccio

igin

gergekten bagrqlanamayacak

tek

giinah aptalhktlr. Yeni _{toplumda aptallara yer verilmez. Kendine 0zgii yagamr olmayan,}

kade-rine garesiz katlanan, zeki insanlann

elinde

oyuncak olan aptallar, ne aclma

uyandrrr ne de saygr goriirler. _{Boccaccio aptallar} kalabahlrna yukardan

bak-makla ve onu

oldulu

gibi

betimlemekle

yetinir

ve kuqkusuz aptallara karqr kurnazlann tarafrnr nrtar; giinkii diinya saflann degil, becerikli, akrlh, uyanrk

insanlanndr. _{Bunun kanrfinr ise gergek yagamda Toscana'h} ig adamlan tica-ret ve tefecilikle vermigler, dtinya patronlaflntn patronlan olmuqlardrr (56). Sonug olarak Decameron, ilahi KomeOya'da oldugu gibi dinsel bir yU-celmeyle sonlanmaz; insan diinyasryla agrlmrq olan yaprt yine insanm dtinya-sryla kapanr.

4.2.3. Decameron

Oykiileri'nde

Dofa-ihsan

ve

Agk

iliqldsi

Boccaccio'nun diinya gdriigtntin dayanaklanndan

biri Dola'drr.

De-cameron

Oyktilerin'de insanollunun dolanrn bir

pargasr

oldu[u

duygusu

vardrr. Boccaccio'ya gcire dolanrn

ilk

ifadesi sevgidir:

Dolanrn iggiidii

ve

diirttilerini

dinlemek, onun normlanna uymak mutlu yaqamanm

ilk

koqulunu olugturur.

Dolal

olan

iyidir, dolrudur;

dolaya uygun olarak, onun emrettigi

bigimde hareket etmek ahlakhhkur, dolayr reddetmek ise insanm kendi

ken-dini

reddetmesi demektir.

"Stil Nuovo" giirindeki gibi ilahi, gizemli bir gUg

delil

de bir

dola

gii-cii

olan agk duygusunu bastrmak olanafr yoktur. Ddrdiincii gtin Oyktilerinin onstiztinde, Boccaccio'nun agk anlayrqlnln tantmlnt bulmak olasrdrr: "Aqk

dyle bir

dolal

olaydr

ki

eger zeka onu bOyle kabul edip doyurmaya gahqmaz-sa bundan acr sonuElar

dofabilir".

Decameron'da dolanrn

iggiidiileri ile

erdem arasrnda yeni

bir

uyum kurulmugtur.

iggiidiilerin

ezilmesi, basrrrrlmasr arhk erdem

deliidir.

Erdem dogal diirnileri

oldufu

gibi kabui ermek, doyum yolunu aramak ve gerekirse

onlara hukmetmek anlamlna gelmektedir (57)'

OrtaEalrn

dini

konulannr

brakrp,

dofrudan

dolruya

yeryliziinden ve

insandansOzedenBoccaccio,Ronesanstnbaglrcatemsilcilerindenolmu$tul.

Oykiileriningo[undainsanoflununtiirliitutkulafl'Zaaflan,kotiiliikleri'o

devrinhayatrnlbi.itiinuylegergeleuygunyansltacakbigimdeanlattlmtqttr

(s8).

Oykiilerin

ana konusu aqktrr; bu,

evlilik

ya da

evlilik

drqr agk' qehvet

vesadakat,idilyadatrajedibiqimindeortayakonulur'hattahoqgortiveba-frglayrcrhfrn,

(X.

giin Oyktilerinde) saf

bigimi

olarak aqk simgesel

bir

g0rii-niime

biiriiniir

(59)'

Decameron'da

biitiin

insanlara ozgii olan aqk duygusu,

gerqekleqti-linde

mutluluk, gerqeklegmedigi zaman ise rsurap kaynafrdrr' A'5k duygusu'

[iitiin

Ouygutar iqlnOe en basit, fakat aynr zamanda en karmagrk olantdrr da;

zira atdatiayu,

itiyiirtiititge oldulu

gibi fedakarlla,

yiicelife

ve 6liime de

firsat hazlrlar. Sozkonusu duygu "Decameron'da pek gok oykiiniin, ozellikle

deIV'veV.giinOyk[lerinindokusunuoluqturur;bazensadecefizyolojikbir

gereksinmeyecevapverenbirduygugOriiniimiitaqrriken,bazenisesevgi

kavramtnda Yiicelegir'

Decameron'da a$k, toplumsal engelleri krrabilen

bir

giigtiir; kadrn bu

fiir

engellere kargr durarak seks konusunda erkekle aynt haklara sahip olmak isrer. Boccaccio'nun

getirdifi yenili!i

anlayabilmek igin ortaga!'da kadmm

toplum,hukukveahlakagrsrndanerkegekryasladahaaqalrbirdurumdaol-ouEunu,dinbilginterincekotiiliiktaqlylclslsayrldrlrnrantmsamakgerekir

(60).

DiferyandanDecameron'daduyulargiinahbilincitarafindanbastrr-hp ezilme-z

nanafl

teslim edilir. Bu, bedensel arzunun ve gehvetin

yticeltil-mesi qeklinde

defil,

dululardan akla kadar insandaki

tiim

doEal

olelerin bir

uyurn iEinde birarada bulunuqu qeklinde anlagrlmahdr'

Decameron oykiilerindeki cinsel

iliqkinin

-gerek agkla

birlikte,

gerek duygusal yan olmaksrzrn-

hzyolojik

doyum olarak kabul edilmesi'

s6zkonu-,u

y"uprttn outra objektif

bir

g6zle incelenebilmesine olanak saflar. $unu da

beiirtmek gerekir

ki

dar anlamda aqktn konu

edildi[i

Oykiilerde bile

Boccac-cio, agrksagrkhk srnrnna asla uiagmaz, aynntlya girmekten asla hoglanmaz'

DecameronOykiileriagrksagrkgeylersergilemekigindelil,hayaun

sevinciy-le dolu oldukian yadsrnamaz.

_oykiilerdek

_{kahramanlar toplumun farkh}

ke-simlerinden, toreleri farkh kigiier de olsalar hepsinin ortak

bir

yanr vardrr: Yaqama arzusu.

Decameron'da agk _{duygusu, kdkeninde cinsel}

_bir

_{gereksinme de olsa} bazen insanr ilkel iggiidiiler diinyasmdan ayrrrp yricelten,

fiken

incelten, onu

soyluluk ve zekanrn doruluna grkaran bir goriiniim kazanr. Ancak Decame-ron'da aqk, insana soyluluk ve ytice

iilkiiler

verebilecek bir duygu oldugu za-man bu ytceltme hareketi daima yeryiiziinde, _{bu diinyada gerget<tegii (01).}

Agkrn, dogal

bir

gereksinmeden

dolmakla

beraber, yi.ice

bir

tutkuya

doniiqtiilii

Oykiilerden

birini,

_{Ghismonda'nrn Oykiisii oluqturur. Aqk}

_motifi

giirsel agrdan en giiglii gOriiniimiinii, _{yasak agk olmasr ve sevgililerden}

_birini

ya da her

ikisini

dliime gdtiirmesi halinde kazanr. Decameron'da,

iki

kiqili

sevgi Oyki.ileri oldukga enderdir. Boccaccio kadrnla erkek arasrna genellikle

iigi.incii bir kigiyi sokar, bu, bir engel olur. Dolayrsryla Montale'nin "iiQ

k6se-li"diye

niteledili

sevgi durumlarl orraya grkar.ugtincri kigi genellikle koca

iken, sozkonusu Oykiide kadrnrn babasrdr. Ghismonda'nrn sevmek hakkrnr

elinden alan babasrna kar$r mertge direnigi, Boccaccio'nun kadrn haklannr savundulunun gdstergesidir.

Moravia'ya gdre Boccaccio'yu

bir

aqk yazan olarak nitelemek

dolru

defildir.

_Qrinkti "her ne kadar 0ykiilerin

golunlulu

aqk oyktileri olarak

bili-nirse de agk Boccaccio'yu fazla ilgilendirmez. Gergekte de

oldulu gibi,

aqk sadece insan hareketinin en onemli zembereklerinden

biri

gibi

rol

oynar. Fa-kat zemberek bogaldr mr, Boccaccio'nun dikkati yalnrz eyleme y6neiir".

on-cel ise,

a{k,

Moravia'nrn ileri

siirdiilii

gibi

bir

eylem vesilesine indirgemenrn dogru olmadrlr kanrsrndadr.

zira

agk, insan hareketlerinin

itici giicii

olmak-Ia kalmayrp aynr zamanda kendi baqrna

varhfrnr

duyuran ve

yaza'n

imge-lem

giiciinii

bu yOniiyle de etkiteyen

bir

gergekrir (62).

Aynca aqk, Boccaccio'nun sadece genglere tanrdrlr

bir

ayrrcahk de_

lildir.

Dola

giiciiniin, duygu ve drig gilctiniin heniiz kaybolmadr[r kiqilerde

her yagta var olabilir.

Duyulann insan davranrgr iizerindeki

biiyiik

Onemini ortaya koymak_ la

birlikte

Boccaccio, bu bulugunu higbir zaman katr, kuramsal

bir

teze do-ni.i$tiirmez.