Yıldız Parkı ve Malta Köşkü

?$IZ°i3

M ldızP arkı

Beşiktaş’ı çevreleyen ağaç zenginliği, dünya kabuğunun biçim aldıktan sonra üstünün bitki örtüsüyle yeşillendiği dö­ nemlere kadar uzanır olmalı. Çünkü ilk Bizans kaynaklarında adı geçiyor. “ Darphne” olarak erken Bizans şiirlerin­ de övülen ve defne ormanları içinde se­

vimli pan’m flütünü çaldığı hayal edilen ye­ şillikler, bu bulunduğumuz yerlerdi. Ya­ ni bugünkü adı ile Yıldız Parkı’ydı.

Yıldız Parkı, gittikçe betonlaşan ve ta­ biattan uzaklaşan günümüz İstanbul’un­ da, çocuğu, genci ve yaşlısı ile herkese, “ sağlık ve güzellik” yolunda bir

çağrı’-Malta Köşkü Albümünden

g MALTA KÖŞKÜ, İSTAN BUL'UN BIK''

I

|

YAPIDIR, ÜZERİNE YERLEŞTİĞİ TOP­ RAK PARÇASI, B O ĞAZİÇİ'N İN BAŞLAN­ G ICIN A Ç O K ZEN G İN VE DEĞİŞİK BİR A Ç ID A N BAKAN, YEMYEŞİL VE G Ü M - ,R A H BİR KORULUKTUR.

dır. Yılın her ayında, açılıp kapanan ipek bir Japon yelpazesi gibi, değişik görünüm­ ler ve güzellikler sergiler bu ağaçlık.

Yıldız Parkı yapay düzenlemelerle bo- zulmayıp, doğal görünümünde bırakılmış ve olduğu gibi korunmuştur. Denizden bakılınca tüm koruda serviler, oaaem ağaçlan, akasyalar ve ulu akça-ağaçlar, yamaçları dolduruyor

TARİHÇE:

Malta Köşkü, 19. yüzyılın ikinci yarı­ sında Abdülaziz (Saltanatı 1816-1876) ta­ rafından yaptınlmıştır. “ Malta Köşkü Sa­ rayın, harem, mabeyn vb. belirli fonksi­ yonları olan bölümlerinden ve yapıların­ dan biri değildi. Boğaziçi’nin Osmanlı yerleşiminde, deniz kıyısındaki bir yalının veya sahil sarayının üstünde, bir tepeye, koruluk içinde, günün her saatinde rengi değişen suları uzaktan seyreden bir “ cihannuma” yapmak geleneğine uygun olarak oturtulmuş, manzaralı bir pavyon olmaktı, bütün varoluş nedeni. Çırağan Sarayı’nın arka bahçesini oluşturan ko­ rulukta (Yıldız Korusu) yer alan bu köşk Abdülaziz’in Çırağan Sarayı’nı terkedip Dolmabahçe Sarayı’na yerleşmesiyle öne­ mini yitirmiştir.

Yıldız parkınd

Şehzade 5. Murat buraya kapatılmış, Abdülhamid de Dolmabahçe S aray ı­ ndan, kendisinin yaptırdığı Yıldız Sara- yı’na taşınmasıyla bu köşk yeniden gün­ deme gelmiştir. Abdülhamid, Avrupa’dan getirttiği ağaçlar ve bahçevanlarla Yıldız Korusu’nu ve dolayısıyla Malta Köşkü’- nü imar etmiştir. Mithat Paşa; Malta Köş- kü’nün yakınında kurulan yargılama ça­ dırındaki sorgulamalarına,buradan getiri­ lip götürülmüştü. Abdülhamid’in tahttan indirilmesiyle köşk ve koruluk yine sahip­ siz kalmıştır.

R E S T O R A S Y O N :

Cumhuriyetten sonra Yıldız Sarayı kompleksi 3’e bölündü: Tepe kısmında­ ki yapılar, yani duvarın üst yanı, Harp Akademisi’ne ayrıldı. 1978’de Akademi­ nin çıkması ile bu bölüm Kültür Bakanlı- ğı’na verilmiştir. Yine duvarın arkasında, kuzey yönünde yer alan Şale Köşkü (eski asıl adı ile Merasim Dairesi), Millet Mec­ lisi Başkanlığı’na bırakıldı. Duvarın de­ niz tarafındaki koruluk ve içindeki çadır ve Malta Köşkleri ise İstanbul Belediye­ si’ne verildi.

Yeni park içinde böylece yapayalnız ka­ lan Malta Köşkü, 1950’lerdeki geçici ve kişisel kullanımlardan sonra, 30 yıl yine boş kaldı. 1979 yılı başında, Türkiye Tu- ring ve Otomobil Kurumu (TTOK) tara­ fından, İstanbul Belediye Başkanlığı ile imzalanan bir sözleşme gereğince baştan başa restore edildi.

1950 tamirinde WC haline sokulmuş olan, üst katta bahçeye bakan oda ile, yi­ ne üst katta, özel banyo haline getirilmiş olan doğu cephesindeki oda, WC ve ban­ yolar kaldırılarak, eski orijinal haline so­ kuldu. Ama banyo yapılırken çekilen ara duvar yüzünden bozulan tavan resimlerini yeniden yaptırma olanağı bulunamadı. Boş bina, (Serasker Rıza Paşa Konağı’- ndan kalan, Prieur Bardin imzalı bir İs­ tanbul Limanı tablosu, Art Nouveau sti­ linde Blüthner marka bir piyano, Reşit Saffet Atabinen Konağı’ndan Felix Ziem imzalı bir İstanbul tablosu, Meşrutiyet dö­ nemi karikatüristi Cem’in Moda’daki evinden bir büyük Baccarat avize ve İs­ tanbul işi bir büyük halı, aynı ressamın, (Prieur Bardin), bir başka tablosu ve da­ ha birkaç tablo ile bir kütüphane gibi), devrinin orijinal eşyası ile ve devrine uyan, yeni yapım mobilyalarla döşenerek, kül­ tür ve turizm amaçlı kullanımlarla halka açıldı.

Şimdi köşkün havuzlu alt katı ve önün­ deki teras, batılı anlamda bir Cafe, bir çay salon ve bahçesidir. Üst katı, konferans, seminer, kokteyl ve resepsiyon gibi top­ lantılara ayrılmış, ona göre döşenmiştir. Şömineli bir kitaplığı da vardır. Kitaplar, Bebek Amerikan Robert Koleji’nin satı­ lan kütüphanesinden, binanın çağına ait edebiyat ve politika eserleri seçilerek, ku­ rulmuştur.

1983 baharında girişilen yeni restoras­ yon çalışmalarıyla, binanın deniz tarafı­ na bakan terasının ve her iki yanının be­

ton zemini tamamen dökülerek, baştan başa mermerle döşendi, aynı şekilde per- gola ayaklarına mermer çemberler ge­ çirildi.

Köşkün yer aldığı koruluk, çağımızda­ ki adıyla Yıldız Parkı, Köşkü sarıp sar­ malayan, onun değerini artıran, bir tabi­ at hâzinesidir. Geçen yüzyılın ortaların­ da yabancı bahçe uzmanlarının bilgi ve beğenisi ile biçim almış, Avrupa’dan ge­ tirtilip dikilen ağaçlarla bezenmiştir. Son 40-50 yılda bakılmadan kalan, 550 dö­ nümlük büyük ağaçlık, Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu’nca birkaç yıllık bir sıhhatleştirme programı içinde bakıma alınmış ve geniş çapta çiçeklendirilmeye başlanmıştır. En geniş yer verilen çiçek, sarayın adına uyarak, “ yıldız” dır. Şehre en yakın ve geniş yeşil alan olarak da, Parkın her köşesi halk için ücretsiz otur­ ma yerleri ile de donatılmaktadır. Bunlar ilk defa uygulanan 19. yüzyıl sonu stilin­ deki mermer masalar ve ahşap koltuk tip­ leridir.

Zamanla, eğitimle, etki yaparak ve iyi örnekleri göstererek, yeni ve kalabalık İs­ tanbul’da özellikle pazar günleri, geniş çevrelerin çayırda yerlere yayılarak ve top oynayarak yeşili bozan ve doğayı, tarih­ sel güzellikleri tahrip eden kullanım bi­ çimlerinin de önüne geçilmesi, umulmakta ve amaç edinilmektedir.

Yeşil

Restorasyon ve döşeme bitip, eser ka­ pılarını halka açtıktan sonra, yavaş yavaş gelişen, ama büyüyen bir ilginin konusu oldu. Malta Köşkü ülkede, tarihi değer­ lendirmenin, nezih bir vakit geçirme ye­ rinin ve Batı Standardının sembolü hali­ ne geldi. Ünü bir yerde yurt dışına da ta­ şarak “ Europa Nostra” nın başarı belge­ sini kazandı.

TAMAMLAYICI YAPILARI:

Yerli ve yabancı, her cins ziyaretçilerin büyük rağbeti karşısında, Köşkün kapa­ sitesi yetmemeye başladığından ve tarihi yapıyı fazla kalabalıklarla yormak hiç is­ temediğimizden, bina yanındaki makilik içine, cam bir salon da, yetkili mercilerin izni ile Kurumca yaptırıldı.

Pembe ve Yeşil Seralar, teras, kameri­ yeler, kuş kafesi yeniden yaptırılmıştır. Abdülhamit devrinde de (1877-1908) Yıl­ dız Sarayı Bahçelerinde, çay salonu ve bit­ ki yetiştirilmesi ve bakımı için yaptırılmış seralar, limonluklar yer almaktaydı. Pem­ be Sera yapılırken üstündeki erguvan ağa­ cının pembe renkli çiçeklerinden esinlenil­ miştir. Bütün antika objeler ve bu sera­ nın içerisine dikilen çiçekler pembenin tonlarından seçilmiştir. Yıldız Korusu’nda kendini empoze etmemesi için diğer sera; Yeşil Sera da ise hakim renk, yeşil olarak seçi'miştir. Bu iki sera çay ve pasta salo­ nu olarak kullanılmaktadır.

Malta köşkü ve park

11

Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği Ta ha T o ro s Arşivi