İZMİR’DE BİR GECEKONDU BÖLGESİNDE EVDE YARALANMA İNSİDANSI

İzmir’de Bir Gecekondu Bölgesinde Evde

Yaralanma İnsidansı

 Yrd. Doç. Dr., Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı 2 Dönem 3 Öğrencisi, Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi

Yazışma Adresi: Yrd. Doç. Dr. Bülent Kılıç, Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı, 35340 İnciraltı-İZMİR

e-posta: [email protected]

Bu çalışma 0. Ulusal Halk Sağlığı Kongresi’nde sözlü bildiri olarak sunulmuştur, 8-0 Eylül 2006, Van

®

Ö

Amaç: Bu araştırmanın amacı İzmir II. İnönü Sağlık Ocağı

Bölgesi’ndeki gecekondu mahallelerinde Şubat-Nisan 2005 ta-rihleri arasında evde meydana gelen yaralanmaların insidansını saptamaktır.

Yöntem: Araştırma prospektif tipte bir araştırmadır.

Araştırma evrenini İnönü Sağlık Ocağı Bölgesi’ndeki iki gece-kondu mahallesinde yer alan 308 ev oluşturmaktadır. Örnek büyüklüğü 8 ev olarak hesaplanmıştır. Örnek seçimi, evren bu iki mahalledeki ebe bölgelerine göre üç ayrı tabakaya ayrıl-dıktan sonra, ev sayısına orantılı olarak her tabakadan rasgele seçilen toplam dokuz sokaktan başlanarak yapılmıştır. Veri top-lama Şubat 2005 tarihinde başlamış ve üç ay boyunca her iki haftada bir araştırmacılar tarafından örneğe çıkan evlere gidile-rek son iki hafta içinde o ev içinde bir ev kazası olup olmadığı sorulmuştur.

Bulgular: Bu çalışmada 8 evde (%87’si gecekondu)

yaşa-yan toplam 770 kişiyle görüşülmüştür. Üç ay izleme sonrasında ev kazası insidansı 0,03 kişi-ay’dır (77 vaka). En sık görülen ev kazası türü düşmeler (%43, dördü yüksekten düşme) ve ke-silerdir (%25). Vakaların sadece %4’ü bir sağlık kuruluşuna başvurmuş, vakalardan biri yatarak tedavi görmüştür. Ev kaza-ları sonucu ölüm saptanmamıştır, ancak bir vaka sakat kalmıştır (binde 0,43 kişi-ay). Ev kazaları kadınlarda (%4,9), erkeklere (%5,3) kıyasla daha fazla görülmektedir (p=0,000). Beş yaş altı çocuklarda diğer yaş gruplarına göre yaralanma sıklığı (%4,) daha fazla olmasına karşın, istatistiksel olarak anlamlı değildir (p=0,064).

Sonuç: Ev kazalarının önemli ve önlenebilir bir sorun

oldu-ğu saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Ev Kazaları, Yaralanma, Ev Güvenliği,

Gecekondu

®

A

Objectives: The aim of this study was to determine the

inci-dence and influencing factors of home accidents that occurred between February-April 2005 in some slum settlement districts of II. İnönü Health Center in İzmir.

Methods: This research is a prospective study. The research

environment were composed of 308 households which were located in two slum settlement areas in İnönü Health District of İzmir. The sample was calculated as 8 households. Samp-ling area was stratified according to three midwife sub districts and then interviewing was started from randomly selected nine streets as compared to households. Data collection was started in February 2005, and every two weeks, the researchers had visited houses and asked whether accidents were happened or not during three months.

Results: In this study 770 people living in 8 houses (of

them 87% was slum settlements), were interviewed. The in-cidence of home accidents in three months was 0.03 person-time (77 cases). Most frequent type of home accidents were falls (43%) which includes falling from high (4 cases) and cuts (25%). Only 4% of the cases admitted to a health institution and one of them were hospitalized. One of the cases resulted in disability (0.43 per thousand person-time), and there was no death. Home accidents were more common in women (4.9%) compared to men (5.3%, p:0=000). There were more home accidents in children under age of 5 (4.%) compared to the other ages even it is not significant statistically (p=0.064).

Conclusions: It has been determined that home accidents

were an important and prevantable problem.

Key Words: Home Accidents, Injury, Home Safety, Slum

Settlement

A r a ş t ı r m a M a k a l e s i

Incidence of Home Injuries in a Slum

Settlement District in İzmir

Giriş ve Amaçlar

Evde meydana gelen yaralanmalar, korunulabilir olmala-rı, sık rastlanmaları ve ölüm veya sakatlığa yol açabilme-leri nedeniyle önemli halk sağlığı sorunlarından birisidir. Finlandiya’da en sık görülen yaralanma türü ev yaralan-malarıdır ve yılda yaklaşık 700 000 Fin’li ev kazası geçir-mektedir (). Güney Kore’de çocukların %49’unun evde en az bir kez kaza geçirdiği bildirilmiştir (2). İngiltere’de acil servislere yılda yaklaşık 2,6 milyon vakanın evde yaralanma nedeniyle başvurduğu ve vakaların yaklaşık 4000’inin öldüğü saptanmıştır (3). Ankara’da yapılan prospektif bir çalışmada evde yaralanma insidansı 0,04 kişi-yıl olarak saptanmıştır (4). İzmir’de Narlıdere İnö-nü Bölgesinde yapılan başka bir çalışmada ise son altı ay içinde evde yaralanma prevalansı %0,9 olarak bu-lunmuştur (5). Ankara’da başka bir bölgedeki ev kazası prevalansı %25,3’tür (6). Türkiye’den bildirilen bir araş-tırma sonucuna göre 0-4 yaş grubunda son iki haftada meydana gelen yaralanmaların yüzdesi %8,3’tür ve ya-ralanmaların çoğu evde meydana gelmektedir (7). Bu ve-riler evde yaralanmaların hem gelişmiş ülkelerde hem de gelişmekte olan ülkelerde oldukça sık rastlanan önemli sorunlardan biri olduğunu göstermektedir.

Evde yaralanma riski 5 yaş altı çocuklarda ve 64 yaş üzeri kişilerde daha fazladır. Türkiye’de hem çocuklarda (6, 8), hem de yaşlılarda (9, 0) görülen ev yaralanmala-rı üzerine çeşitli araştırmalar vardır. Özellikle düşmeler her iki grup için de hem hastalık yükü hem de ölüm ris-ki açısından en sık görülen yaralanma türüdür (, 2). Özellikle kalabalık evlerdeki çocukların yaralanma ne-deniyle acil servise getirilme yüzdesi daha fazladır (3). Evde yaralanmalar için bir diğer risk grubu ise kadınlar-dır. Kadınlarda ev kazası görülme sıklığı erkeklere göre anlamlı olarak daha fazladır (4-6, 4, 5).

Bu araştırmanın amacı İzmir II. İnönü Sağlık Ocağı Bölgesi’ndeki gecekondu mahallelerinde, Şubat-Nisan 2005 tarihleri arasında evde meydana gelen yaralanma insidansını ve etkileyen faktörleri saptamaktır.

Yöntem

Araştırma prospektif bir çalışmadır. Araştırma bölgesinin nüfusu 0207 kişidir. Araştırma evrenini İzmir Narlıde-re İlçesi’ne bağlı II. İnönü Sağlık Ocağı bölgesindeki iki gecekondu mahallesinde (Atatürk ve İnönü Mahallele-ri) yer alan 308 ev oluşturmaktadır. Örnek büyüklüğü 8 ev olarak hesaplanmıştır. Veri toplama Şubat 2005 tarihinde başlamış ve üç ay boyunca her iki haftada bir araştırmacılar tarafından örneğe çıkan evlere gidilerek son iki hafta içinde o ev içinde bir ev kazası olup olma-dığı sorulmuştur. Örnek seçimi, evren bu iki

mahalle-deki ebe bölgelerine göre üç ayrı tabakaya ayrıldıktan sonra, ev sayısına orantılı olarak her tabakadan rasgele seçilen toplam dokuz sokaktan başlanarak yapılmıştır. Hedeflenen sayı bulunana kadar görüşmeye yandaki ev ile devam edilmiştir. Bağımlı değişken olarak evde kaza geçirme durumu, bağımsız değişkenler olarak cinsiyet, yaş, sosyo-ekonomik durum, eğitim durumu, medeni durum, işi ve konut tipi incelenmiştir. Ayrıca evde kaza geçiren bireylere kazanın türü, gün içindeki zamanı ve yeri, yaralanan vücut bölgesi sorulmuş, herhangi bir sağ-lık kurumuna başvuru yapıp yapmadığı, eğer başvuru yaptıysa bu kurumun türü, sağaltım durumu ve sonucu sorulmuştur. Veriler evi temsil edebilecek bir yetişkin ile ve yüz yüze görüşülerek toplanmıştır. İlk veri toplama sırasında ev ve içinde yaşayanlara ilişkin tüm tanımla-yıcı bilgiler ayrıntılı olarak kaydedilmiştir. Daha sonraki ziyaretlerde ise son iki hafta içinde o evde herhangi bir ev kazası olup olmadığı sorulmuş, ev kazası varsa sade-ce ona ilişkin bilgiler toplanmıştır. Veriler her ziyarette daha önce görüşülen kişiden alınmaya çalışılmış ancak o kişi evde yoksa bir başka yetişkine açıklama yapılarak veri toplanmıştır. Veri toplama formu daha önce aynı bölgede yapılan başka bir ev kazası çalışmasında kulla-nılan formun geliştirilmesi ile oluşturulmuştur (5).

Bulgular

Bu araştırmada, 8 evde yaşayan, toplam 770 kişiye ait bilgilere ulaşılmıştır (%5 erkek, %49 kadın). Araştırma-nın gerçekleştirildiği üç aylık sürede izlem grubundan ayrılan birey olmamıştır. Evlerin %87’si gecekondudur; %66’sı balkona, %50’si bahçeye sahiptir. Evlerin çoğu (%90) bir veya iki katlı; %5’inde merdiven bulunmak-ta; %98’i odun-kömür sobası ile ısıtılmakbulunmak-ta; %90’ında şebeke suyu ve %92’sinde kanalizasyon bağlantısı bu-lunmaktadır. Evlerin %24’ünde tuvalet bahçe içindedir ve %2’sinde ise ayrı bir mutfak bölümü yoktur. Çalışma kapsamında incelenen toplam 770 kişinin %5’i okur yazar değildir: %52’sinin sosyal güvencesi bulunma-maktadır (bu kişilerin %3’i yeşil kartlıdır). Tablo ’de araştırmada incelenen evlerde yaşayan kişilerin sosyo-demografik özellikleri görülmektedir.

İzleme yapılan üç aylık süre içinde ev kazası insi-dansı 0,03 kişi-ay olarak saptanmıştır (77 vaka). En sık görülen ev kazası türü düşmelerdir (%43). Daha sonra kesici-delici aletle yaralanmalar (%25), yanıklar (%8), ve vurma/çarpmalar gelmektedir (%3). Yaşanan ev ka-zalarının tanımlayıcı özellikleri Tablo 2’de görülmekte-dir.

Düşmelerin içinde, ikisi balkondan olmak üzere 4 adet (%5) yüksekten düşme saptanmıştır. Yüksekten düşmelerin tümü çocukluk yaş grubundadır. Yanıkların

dördü soba nedeniyle oluşmuş yanıklardır. Evde yaralan-malar en çok öğle saatlerinde (%45) ve mutfakta (%30) olmaktadır. En sık yaralanan yer el, kol ve parmaklardır (%55), daha sonra bacak ve ayaklar gelmektedir (%27). Olguların sadece ’i (%4) sağlık kuruluşlarına baş-vurmuş, sağlık kuruluşuna başvuran bir vaka yatarak tedavi görmüştür. Ev yaralanmaları sonucu ölüm sap-tanmamıştır. Sakat kalma hızı onbinde 4,3 kişi-ay’dır ( vaka). Kadınlar arasında %4,9, erkekler arasında %5,3 evde yaralanma görülmektedir ve iki grup arasındaki bu fark anlamlıdır (p=0,000). Yaş ile ters orantılı ola-rak yaş azaldıkça yaralanma sıklığı artmaktadır. Ancak bu durum istatistiksel olarak anlamlı değildir (p=0,064). 0-4 yaş grubunda yaralanma sıklığı %4, ile diğer yaş gruplarına kıyasla daha fazladır. 0-4 yaş grubu çocuk-larda ev kazası geçirenlerin (dokuz vaka) %89’unun an-nesi ilkokul veya altında bir eğitim düzeyine sahipken, bu yaş grubundaki kaza geçirmeyen çocukların

annele-rinde ilkokul veya altında öğrenime sahip olma yüzdesi %87’dir (Fisher’in kesin ki-kare testi=0,688). 5-4 yaş grubu çocuklarda ise ev kazası geçirenlerin (7 vaka) ta-mamının annesi ilkokul veya altında öğrenim düzeyine sahipken, kaza geçirmeyenlerin annelerinde bu yüzde %90’dır (Fisher’in kesin ki-kare testi=0,90). Anne öğ-renim düzeyi ile çocukların kaza geçirme sıklığı arasında bir ilişki saptanmamıştır.

Görüşülen kişiler, ev kazalarının %20’sini evin fizik-sel koşullarına (merdiven, zemin, balkon vb.) bağlamış-tır. Tablo 3’te evde yaralanmaları etkileyen etmenler ve ki-kare analiz sonuçları görülmektedir. Buna göre cinsi-yetle ev kazası geçirme arasında anlamlı bir ilişki varken; eğitim düzeyi, sağlık güvencesi, ev tipi ve evin içinde yaşayan kişi sayısı ev kazası geçirme sıklığını etkileme-mektedir.

Tablo 1. İnönü Sağlık Ocağı Bölgesindeki Gecekondularda

Yaşayan ve Araştırma Kapsamında İncelenen Kişilerin Sosyo-demografik Özellikleri (İzmir, 2005)

Sosyo-Demografik Özellikler (n=770) Sayı %

Cinsiyet Erkek 393 5,0 Kadın 377 49,0 Yaş 0–4 64 8,3 5–4 37 7,8 5–64 540 70, 65, + 29 3,8 Sağlık Güvencesi Var 367 47,7 Yok* 403 52,3

Eğitim (12 yaş ve üzeri, n=589)

Okur-yazar değil 8 5,3 Okur-yazar 4 5,3 İlkokul mezunu 274 35,6 Orta-lise mezunu 49 9,4 Üniversite mezunu 7 0,9 Ev Tipi Gecekondu 682 88,6 Apartman 88 ,4

Evde Yaşayan Kişi Sayısı

3 ve daha az 49 9,4 4 ve üzeri 62 80,6 Isınma Şekli Odun/Kömür Sobası 758 98,4 Elektrik/Gaz Sobası 2 ,5 Ev Koşulları Balkonu var 509 66,

Güvenli suyu var 688 89,4 Kanalizasyonu var 705 9,6

*Bu gruptaki 239 kişi (%3) yeşil kartlıdır

Tablo 2. İnönü Sağlık Ocağı Bölgesindeki Gecekondularda

Oluşan Ev Kazalarının Tanımlayıcı Özellikleri (İzmir,2005)

Sayı % Kazanın Tipi (n=77) Düşme 33 43,0 Kesme 9 24,7 Yanık 5 9,3 Çarpma 0 3,0

Kazanın Gerçekleştiği Yer

Salon/Oturma Odası 27 35, Mutfak 23 29,9 Bahçe 6 20,8 Banyo 6 7,8 Balkon 5 6,5 Yaralanan Beden Bölümü Kol, el/parmak 42 54,5 Bacak,ayak/parmak 2 27,3 Baş/boyun 2 5,6 Beden 2 2,6 Gün Içindeki Zaman Öğle 35 45,5 Sabah 2 27,3 Akşam/Gece 2 27,3 Kazanın Olduğu Ay Şubat 6 20,8 Mart 38 49,4 Nisan 23 29,9

Sağlık Kurumuna Başvuru

Yok 66 85,7

Var  4,3

Tedavi

Yok 40 5,9

Kendi kendine tedavi 26 33,8 Ayaktan tedavi 0 3,0

Tablo 3. İnönü Sağlık Ocağı Bölgesindeki Gecekondularda

Oluşan Ev Kazalarına Bağlı Yaralanmalar ve Bunları Etkileyen Etmenler (İzmir, 2005) Değişkenler S Yaralanma Sıklığı p S % Yaş 0-4 5-4 5-64 65 yaş ve üstü 64 37 540 29 9 7 50  4, 2,4 9,3 3,4 0,064* Cinsiyet Kadın Erkek 377 393 56 2 4,9 5,3 0,000 Öğrenim Düzeyi Ortaokul ve üstü İlkokul ve altı 56 433  45 7, 0,4 0,289 Sosyal Güvence Durumu Yok Var 403 367 46 3 ,4 8,4 0,2

Evde Yaşayan Kişi Sayısı 4 ve fazla 3 ve az 62 49 57 20 9,2 3,4 0,62 Ev Tipi Apartman Gecekondu 88 692 2 65 3,6 9,5 0,308 * Linear ki-kare

Tartışma ve Sonuç

Bu araştırmada evde yaralanma insidansı geniş bir araş-tırmacı kadrosu tarafından ve evlerde yakın aralıklarla izlemeler yapılarak saptanmıştır. Hesaplanan ev kazası insidansı daha önceki bir araştırmada saptanan hıza göre daha yüksektir (4). Bunun bir nedeni bölgenin gecekon-du ağırlıklı bir yerleşim yeri olması olabilir. Ev kazaları-nın sıklığına karşın Türkiye’de bu kazalarla ilgili yeterli bir sürveyans sistemi yoktur (6). Bu nedenle ulusal sağ-lık hizmetlerinin planlanmasında ev kazalarına yönelik ayrı bir kayıt ve kodlama da düşünülmelidir. Bu araştır-mada balkondan, merdivenden düşme gibi kolayca en-gellenebilecek kazalar dikkati çekmektedir. Bu kazaların özellikle çocukluk yaş grubu için önemli ve önlenebilir bir sorun olduğu görülmektedir. Ancak buna karşın ev kazaları ile ilgili olarak sağlık sistemimizde anne ve ba-balara yönelik yeterli bir eğitim çalışması ve önlem alma girişimi yoktur.

En sık görülen kaza tipi düşmelerdir ve bu tip ka-zalar dünyanın bir çok bölgesinde çocuk ölümlerinin başlıca nedenlerindedir (, 2, 7). Türkiye’de yapılan bir çalışmada da acil servise başvuran ev kazası olgu-larının büyük çoğunluğunun 0-4 yaş grubunda olduğu saptanmıştır (8). Bu çalışmada da benzer şekilde beş yaş altı çocuklarda son altı aydaki kaza sıklığı diğer tüm

gruplardan daha yüksek, %4, bulunmuştur. Aynı böl-gede yapılan başka bir çalışmada da beş yaş altı grupta evde yaralanma riski (OR) 2 (%95 GA 2,7-6,7) olarak bulunmuştur (5). Yine benzer şekilde bu çalışmada da düşmeler en sık rastlanan kaza türü olarak saptanmıştır. Ankara İli’nde yapılan başka bir çalışmada da benzer şekilde düşmeler (%44) en sık rastlanan ev kazası türü olarak belirlenmiştir (4). Gölbaşı İlçesi’nde yapılan çalış-mada da düşmeler (%34,6) ilk sırayı almıştır (8). İran’da yapılan bir çalışmada ise ev yaralanmalarında bu bul-gulardan farklı olarak yanıklar (%49) ilk sırayı alırken, kesikler (%30) ikinci sırayı almıştır (9). Ev kazalarında bu tip coğrafi farklılıklar olması beklenmelidir. Yaş grup-larına göre yapılan değerlendirmede ise istatistiksel ola-rak anlamlı olmasa da beş yaş altı çocukların daha fazla ev kazası geçirdiği saptanmıştır. Bu durumun annenin eğitim düzeyinden etkilenmemesi ise örgün eğitimimi-zin bu konuda yetersiz olduğunun bir göstergesi olarak kabul edilebilir.

Bu çalışmada tek katlı, bahçeli, tuvaleti dışarıda ve kanalizasyon bağlantısı olmayan bir gecekonduda otu-ran beş yaşındaki bir erkek çocukta düşme ve travma sonucu yüzünde sekel kaldığı saptanmıştır. Kaza gece-kondu bölgesinde ve kalabalık bir evde meydana gelmiş-tir. Anne-baba okur yazar değildir. Çocuk herhangi bir sağlık kurumuna götürülmemiştir. Ailedeki bireyler yeşil kart sahibidir. Bu durum sağlık kurumlarına başvuruda eğitim düzeyi kadar sağlık güvencesi türünün de önemli olabileceğini düşündürmektedir. Aynı bulgular başka ça-lışmalarda da gösterilmiştir (5,7).

Toplamda evde kaza geçiren kişilerin %4’ü bir sağ-lık kurumuna başvurmuştur. Ankara’da apartman tipi yerleşim yerlerinde yapılan bir çalışmada ise bu yüzde %42’dir (4). Bu bölgede başvurunun düşük olması sağ-lık güvencesinin azlığına bağlı olabilir. Cinsiyet de ev kazalarını etkileyen önemli bir etmen olarak karşımıza çıkmaktadır. Kadınlar anlamlı olarak daha sık ev kazası geçirmektedirler. Bangalore (Hindistan kırsal bölgesi) ça-lışmasında her bir erkeğe karşılık iki kadının kaza geçir-diği belirtilmiş (20), İsveç’in yarı kentsel bir bölgesinde yapılan bir çalışmada ise kadınların anlamlı olarak daha fazla ev kazası geçirdiğini ortaya koymuştur (5). Aynı bölgede yapılan bir başka çalışmada da ev yaralanma-larının erkeklere göre kadınlarda olma riski (OR) 2,2 kat daha fazla (%95 GA ,5-3,2) bulunmuştur (5).

Bir başka çalışmada ev kazalarının evde yaşayan kişi sayısı ile ilişkili olduğu belirtilmiştir (2), ancak bu ça-lışmada evde yaşayan kişi sayısı ile ev kazası arasında anlamlı bir ilişki saptanamamıştır. Ev kazası sıklığının bu çalışmada kalabalık evlerde (gecekondularda) daha az bulunmasının nedeni burada yaşayan insanların ev

kaza-larını önemsememe, bilgisizlik veya kazayı anımsama-ma nedenleriyle olabilir. Bunun yanı sıra sağlık güven-cesi ve gelir de Avrupa’da (5, 22) ve Amerika Birleşik Devletleri’nde (7) yapılan bazı çalışmaların aksine, bu çalışmada ev kazaları ile ilişkili çıkmamıştır. Bunun ne-deni Türkiye’nin gelişmekte olan bir ülke olması ve sos-yal güvenlik kurumlarının yapısal farklılıkları olabilir.

Bu araştırmada kazaların büyük çoğunluğunun sa-lon/oturma odası ve mutfakta gerçekleşmekte olduğu, en çok yaralanan beden bölgelerinin ekstremiteler oldu-ğu gösterilmiştir. Diğer çalışmalarda da benzer sonuçlar elde edilmiş, kazaların büyük çoğunluğunun mutfakta, yaralanan beden bölgelerinin de temelde ekstremiteler olduğu gösterilmiştir (4,5). Ayrıca yapılan çalışmalarda ev koşulları ve düzeninin de ev kazaları ile ilişkili olduğu gösterilmiştir (23). Kaza geçirenlerin %20’si kaza nedeni olarak evin fiziksel koşullarını (merdivenler, mobilya ve eşyalar, kaygan zemin vb.) belirtmişlerdir. Bu nedenle evlerin yapımında ve eşya seçiminde kaza olasılığı dik-kate alınmalıdır. Ev içinde eşiklerin olabildiğince kulla-nılmaması, merdivenlere korkuluklar yapılması, pence-relerin çocukların kolayca açamayacağı yükseklikte ve yapıda olması, sivri uçlu eşyaların ortalıktan kaldırılması gibi düzenlemeler yapılmalıdır (, 24, 25). Özellikle ço-cukların yüksekten düşme riskine önlem olarak balkon ve merdivenlerde, teraslarda güvenlik önlemi alınmalı-dır. Birçok çalışmada birinci basamak sağlık çalışanları-nın ev ziyaretlerinde yaptığı anne-baba eğitimlerinin de oldukça etkin olduğu gösterilmiştir (26-28). Bu nedenle sağlık ocağı çalışmalarında ebe ziyaretlerinde bu konuya önem verilmesi önerilmektedir.

®

K

AYNAKLAR

. Ministry of Social Affairs and Health and Finnish Central Organisation for Rescue Services. Safety at home: direction and ideas for the prevention of domestic accidents and for first aid. 2004;2.

2. Paek, Hwang, Kim, and Cho. A safe community, Suwon, 999-2003. Suwon, Korea, Safe Community Counsil, 2004;26.

3. The Department of Trade and Industry. Research on the pat-terns and trends in home accidents. London: DTI, 999. 4. Hamzaoğlu O, Özkan Ö, Janson S. Incidence and causes of

home accidents at Ankara Çiğiltepe Apartments in Turkey. Accid Anal Prev 2002;34:23-8.

5. Kılıç B, Meseri R, Sönmez Y, Kaynak C, Demiral Y, Ergör A. Ev kazaları ve etkileyen etmenler. Sendrom . 2006, (Aralık 2006 sayısında yayımlanmak üzere yayına kabul edildi). 6. Erkal S, Şafak S. Tuzluçayır Sağlık Ocağı Bölgesinde

ya-şayan ailelerde ev kazası görülme durumu ve konutların ev kazası riski açısından incelenmesi. Sağlık ve Toplum 2003;3(2):96-00.

7. Özcebe H, Vaizoğlu S, Bilir N, Aslan D, Subaşı N. Injuries in a province of Turkey. Paper presented at 7th World Con-ference on Injury Prevention and Safety Promotion, Abstra-ct Book 2004;583,Vienna, Austria.

8. Budakoğlu İI, Aksakal NF, İlhan NM, Maral I. Ankara İli Gölbaşı İlçesindeki ev kazaları sıklığı. Sağlık ve Toplum 2003;3-3:88-9.

9. Dönmez L, Gökkoca Z. Accident profile of older people in Antalya City Center, Turkey. Arch Gerontol Geriatr . 2003;37:99-08.

0. Keskinoğlu P, Giray H, Pıçakçıefe M, Bilgiç N, Uçku R. İnönü Sağlık Ocağı Bölgesindeki yaşlılarda ev içi kazalar. Türk Geriatri D. 2004;7(2):89-94.

. Peden M, McGee K, Krug E (Eds). Injury: A leading cause of the global burden of disease, 2000. Geneva: World Health Organization, 2002. pp -7.

2. Peden M, McGee K, Sharma G. The Injury Chart Book: a Graphical Overview of the Global Burden of Injuries. Ge-neva: World Health Organization, 2002. p2-6.

3. Ramsay LJ, Moreton G, Gorman DR, Blake E, Goh D, El-ton RA et al. Unintentional home ınjury in preschool-aged children: looking for the key - an exploration of the ınter-re-lationship and relative importance of potential risk factors. Pub Health 2003;7:404-4.

4. Maral I. Ankara Gölbaşı Bölgesinde Yaşayanların Kaza Durumlarının İncelenmesi.Yayınlanmamış Uzmanlık Tezi, Gazi Üniversitesi Tıp Fak. Halk Sağlığı AD, 996, Ankara. 5. Laflamme L, Eilert-Petersson E. Injury risks and

socioeco-nomic groups in different settings - differences in morbidity between men and women at working ages. Eur J Pub He-alth 200;:309-3.

6. Açıkel C, Özcebe H. Türkiye’de kaza ve yaralanma sürve-yansı. Sağlık ve Toplum , 2005;5(3):8-7.

7. Pomerantz WJ, Dowd MD, and Buncher CR. Relationship between socioeconomic factors and severe childhood ınju-ries. J Urban Health 200;78():4-5.

8. Kara İH, Güloğlu C, Aldemir M. Okul öncesi çocukla-rı bekleyen önemli bir tehlike: ev kazalaçocukla-rı. Sendrom, 2004;6(4):78-82.

9. Mohammadi R, Ekman R, Svanstrom L, Gooya MM. Unin-tentional home related injuries in the Islamic Republic of Iran:findings from the first year of a national programme. Pub Health 2005;9:99-24.

20. Jayaram A. Domestic accidents in urban India. 2004. Sa-fety 2004: 7th World Conference on Injury Prevention and Safety Promotion, June 6th-9th, 2004, Abstracts Book pp 38, Vienna, Austria.

2. Al-Nahari HS, Ballal SG. Home accidents in Al-Khobar city, Eastern Province, Saudi Arabia:A case control socioecono-mic study. J Com Health 992;7:09-5.

22. European Child Safety Alliance. Priorities for child safety in EU. 2004. Amsterdam, The Netherlands.

23. Mott JA. Personal and family predictors of children’s medi-cally attended injuries that occurred in the home. Inj Prev 999;5(3):89-93.

24. Karolinska Institutet. Indicators for safe homes. http://www. phs.ki.se/csp/pdf/indicators_2004/indicators_safe_homes.

pdf . 02-0-2006. Erişim tarihi: 2 Ocak 2006.

25. Sznajder M, Leduc S, Janvrin MP, Bonnin MH, Aegerter P, Baudier F et al. Home delivery of an ınjury prevention kit for children in four french cities: a controlled randomized trial. Inj Prev 2003;9(3):26-5.

26. Kendrick D. Role of the primary health-care team in pre-venting accidents to children. BJGP994;44:372-5. 27. Kendrick D, Marsh P, Fielding K, Miller P. preventing

ınju-ries in children: cluster randomised controlled trial in pri-mary care. BMJ 999;38:980-3.

28. Kendrick D, Elkan R, Hewitt M, Dewey M, Blair M, Robin-son J et al. Does home visiting ımprove parenting and the quality of the home environment a systematic review and meta analysis. Arch Disease in Child 2000;82:443-5.