Nenad Moah.nin, Town and Count?), on the Middle Danube, 1526-1690,
Leiden-Boston: Brill 2006, XII+264, ISBN: 90 04 14758 6.
Nenad Moaanin'in "Town and Country on the Middle Danub~, 1526-1690 (Orta Tuna'da ~ehir ve Ta~-ra, 1526-1690)" adl~~ kitab~, önsöz, giri~, yedi bölüm, sonuç, postscript (not); kaynaklar, literatür, k~saltma-lar; lügatçe ve indeksten olu~maktad~r. Kitab~n bölümleri iki k~sma taksim edilmi~tir. Birinci k~s~m, giri~~ ve be~~ bölümden olu~maktad~r. Ikinci k~s~m ise alt~nc~~ ve yedinci bölümleri ihtiva etmektedir. Kitab~n onsöz'üne (s. vii-ix) göre bu çal~~ma yazann daha önce H~rvatça olarak 2001 y~l~nda Slavonski Brod'da yarmlad~~-~~ "Osmanl~~ Hakimiyet Döneminde Srijem (Srem) ve Slavonya" adl~~ kitab~n~n Ingilizce versi-yonudur. Burada çal~~maya konu olan yer Sava, Drava ve Tuna nehirleri aras~nda kalan tarihi Slavonya bölgesidir. Günümüzde, H~rvatistan, Bosna-Hersek, S~rbistan ve Macaristan topraklar~~ aras~nda payla-~~lan Slavonya bölgesi, okuyucular taraf~ndan ses benzerli~i olan ülke Slovenya ile kar~~t~nlmamal~d~r. Yazar, "Orta Tuna'da ~ehir ve Ta~ra" adl~~ kitab~n asl~nda orijinal metnin k~smi tercümesi ve k~salt~lm~~~ hali oldu~unu belirtmektedir. Bununla beraber bu kitap önemli de~i~iklikler de içermektedir. Ancak burada sadece yerel sorunlara de~inen malzemeye yer verilmemi~tir. Metnin baz~~ k~s~mlar~~ yeniden gözden geçirilmi~~ ve homojenli~i artt~rmak ad~na baz~~ pasajlar yeniden yaz~lm~~t~r. Kitab~n Ingilizce versiyonuna Slavonya tarihinin yeni bir anlat~s~~ ilave edilmi~tir. Di~er taraftan geni~~ Osmanl~~ co~rafyas~~ ile Slavonya tecrtibesini ili~kilendirmek amac~yla orijinal metne "Ikinci K~s~m" ba~l~~~~ ile yeni bir k~s~m daha ilave edilmi~tir. Moakanin'in bu kitab~~ uzun y~llar boyunca Istanbul, Saraybosna gibi Osmanl~~ co~rafyas~nda yer alan çe~itli ar~ivlerden toplan~lan kaynaklara ve verilere dayanmaktad~r. Yazar~n son olarak 1998/1999 y~l~nda Istanbul'da be~~ ay boyunca toplad~~~~ malzeme asl~nda çok kapsaml~~ olmamakla beraber baz~~ önemli sorunlara çözüm ve az bilinen XVII. yüzy~l Slavonya tarihinin baz~~ kar~~~k sorunla-r~na aç~kl~k getirmesini sa~lam~~t~r. Ayr~ca C~nsöz'de yazar, kendini yaz~m a~amas~nda serbest davrand~-~~n~, baz~~ konular~~ seçmek zorunda oldu~unu ve sorun eksenli yazd~~~n~~ belirtmektedir.
Eserin "Giri~" k~sm~~ (s. 3-14) iki alt ba~l~ktan olu~maktad~r. Ilk alt ba~l~k olan "Hungary in the Fifteenth Century" (XV. Yüzy~lda Macaristan) adl~~ k~s~m, kitab~n 3. ve 8. sayfalar~~ aras~n~~ kapsamakta-d~r. Bu k~s~mda 1387-1526 y~llar~~ aras~ndaki Macar tarihi, Macar krallann~n Osmanl~lara kar~~~ izledi-~i politika ve Osmanl~-Macar mücadelesi anlat~lmaktad~r. Ikinci alt ba~l~k "Late Medieval Slavonia" (Geç Ortaçag Slavonya) ad~n~~ ta~~makta ve eserin 9. ve 14. sayfalar~~ aras~n~~ kapsamaktad~r. Bu k~s~mda ortaça~da Slavonya olarak adland~r~lan bölgenin tarihi ele almmaktad~r. Asl~nda bu bölgenin tarihi ol-dukça eksiktir. Mevcut kaynaklar, özellikle köyler, tar~msal ili~kiler ve tar~msal üretim konular~nda bil-giler vermemektedir. Belirtmek gerekir ki bugünkü Slavonya ve Srjem terimleri Ortaça~'da kullan~lan manalar~ndan farkl~l~k göstermektedir. Günümüzde bu terimlerle H~rvatistan'daki Vitrovica-Jasenovac hatt~ndaki Belgrat'tan Tuna'n~n kollar~ndan olan Sava'n~n Tuna nehrine döküldü~ü yere kadar uzanan bölge ifade edilmektedir. Srjem bölgesi, günümüzde Bosna nehrinin Sava nehrine döküldü~ü noktadan Vukovar'da Tuna nehrine dökülen Vuka nehrine kadar uzanmaktad~r. Ortaça~da bu bölge 6 vilayete bölünmü~tür. Bunlardan dördü Virovitica/Veroce, Poiega/Poszega (Pojega), Vukovo/Valko ve Srijem (Srem) gibi vilayetlerin topraklar~n~n tamam~~ Srjem bölgesinde bulunurken Kriievci/Köros ve Baranja/ Baranya gibi di~er iki vilayetin topraklar~~ k~smen bu bölgede yer almaktad~r. Kri2evci/Köros, bir ban (vali) taraf~ndan yönetilen Slavonya Krall~~~'n~n bir parças~yd~. Vilayet merkezleri idari, vergilendirme ve askeri merkezler olup ispan/iupan taraf~ndan idare ediliyordu.
Slavlar~n ülkesi anlam~na gelen "Slavonya" erken Ortaça~'da Macaristan'~n uç bölgesi komun-dayd~. Ancak bölge, Slavonya ad~n~~ XVII. yüzy~l~n sonunda Osmanl~lar~n bölgeden çekilmesinden sonra alm~~t~r. Osmanl~~ fethinden önce Slavonya özerk bir Macaristan banat~~ (vilayeti) olup bugünkü kuzey- bat~~ H~rvatistan'~~ kapsamaktayd~. Ancak 1700 y~l~ndan itibaren Slavonya kavram~~ daha do~udaki bir bölgeyi ifade eder olmu~~ ve as~l bölgenin ad~~ olmaktan ç~km~~t~r. Günümüzde takriben Srjem bölgesinin dörtte biri H~rvatistan'a ve dörtte üçü de S~rbistan'a aittir. Ba~lang~çta Srjem Macaristan'~n bir parças~~ olup, Habsburg politikas~n~n bir sonucu olarak XVIII. yüzy~lda H~rvatistan'la birle~mi~tir. Slavonya te- &Iken C. LXXIII, 51
802 KITAP TANITMA
rimi Ortaça~larda oldukça mu~lak bir terimdir. Üst k~s~mlar~~ H~rvatistan etkisinde iken a~a~~~ k~s~mlar
Macaristan'~n denetimindedir.
Sava, Drava ve Tuna nehirleri aras~ndaki Orta Tuna bölgesi, Osmanl~lar taraf~ndan 1521-1552
tarihleri aras~nda ele geçirilmi~tir. Osmanl~~ döneminde bu bölgede ilok, Poiega ve ve Zagreb olmak üzere üç tane sancak olu~turulmu~tur.
Kitab~n Birinci Bölümü "The Village" (Köy) olarak adland~r~lmakta ve 15 ila 66. sayfalar aras~nda yer almaktad~r. Bu bölüm, "The First Wave of Settlement: Central Slavonia" (ilk iskan Dalgas~: Orta Slavonya), "The First Wave of Settlement: Eastern Slavonia and Western Srjem" (ilk iskan Dalgas~: Do~u Slavonya ve Bat~~ Srjem), "The First Wave of Settlement: Eastern Srijem (Srem)" (ilk iskan Dalgas~: Do~u Srijem (Srem), "Incomplete Success in Recolonization" (Yeniden Yap~lan iskanda Eksik Ba~ar~), "The Size of the Units of Tazation" (Vergiye Tabi Tutulan Birimlerin Büyüldü~~i), "Agricultural Production" (Tar~msal Üretim), "The Agriculture of Suburbs" (Varo~larm Tar~m~) olmak üzere yedi alt ba~l~ktan olu~maktad~r. Birinci Bölümde yazar, timar sisteminin bölgede kurulmas~n~, yap~lan iskanlar~, vergi uy-gulamalar~n~, nüfus hareketlili~ini, nüfusun say~s~n~~ ve statüsünü, vergiye tabi tutulan birimleri (hane) ve bunlar~n büyüklü~ünü, tar~msal üretim türlerini ve boyutlar~n~, ~ehir varo~larmda yap~lan tar~m~~ incele-mektedir. Yazara göre Slavonya bölgesinde Mohaç Sava~~'ndan k~sa bir süre önce timar sistemi kurulmu~~ ve burada ya~ayan reaya buna ba~l~~ olarak vergiye tabi tutulmu~tur. Bunun üzerine bölgenin kuzeyine ve
bat~s~na g~çler yap~ld~~~~ görülmü~tür. Smederevo (Semendre) sanca~~ndan Srijem (Srem) sanca~ma çok
say~da Eflak gelip yerle~tirilmi~tir. Posavina bölgesine, Sava nehrinin sol k~y~s~nda yer alan Brod civar~na ve Po2ega (Pojega) kazas~na çok say~da göçmen getirilip iskan edilmi~tir. Bu gruplar~n da Eflaklara ben-zer bir statüsü oldu~u anla~~lmaktad~r. Asl~nda 1540 y~l~na kadar bölgenin köy halk~~ Eflaklara özgü
ver-gilere tabidir. Bölgede al~nan vergilerle ilgili olarak yazar, Osmanl~~ öncesi durum ve Osmanl~~ döneminde
di~er kom~u vilayetlerdeki uygulamalar aras~nda kar~~la~t~rmalar yapmaktad~r. Yazar~n Slavonya-Srijem (Srem) bölgesindeki köyler üzerinde yapt~~~~ inceleme, bölgedeki bütün köylerin timar sisteminde yer ald~~~n~~ göstermi~tir. Sadece Osijek civar~nda Drava nehrinin sol k~y~s~ndaki baz~~ köyler Srijem (Srem)
sancakbeyi Kas~m Pa~a'n~n vakfma ba~lanm~~lard~r. Yazar, yapt~~~~ hesaplamalar sonucunda 1544 y~l~nda
Slavonya-Srijem (Srem) bölgesinin 8000 haneden ibaret oldu~unu tespit etmi~tir. 1580 y~l~na gelindi~in-de ise buradaki nüfus 18000 haneye ula~m~~t~r. Dirliklerin da~~l~m~~ ile ilgili yazar, bölgenin bat~s~nda
daha küçük dirliklere rastland~~~, do~uda ise daha büyük dirliklerin yer ald~~~~ sonucuna varm~~t~r. Köy ve ~ehir nüfusu yo~unluk bak~m~ndan kar~~la~t~r~ld~~~nda ise, ~ehirlerde nüfusun daha yo~un oldu~u tespit edilebilmektedir. Bölgedeki Müslüman yerle~iminin de yo~un olarak ~ehir ve kasabalarda görül-dü~ü, Müslüman nüfusa sahip köylerin say~ca az oldu~u gözlemlenmektedir. Srijem (Srem) sanca~~ndaki Müslüman nüfusun daha çok Mitrovica civar~na yerle~ti~i, Slavonya'daki Müslüman köylerin ise Osijek, Orahovica ve Cernik de yer ald~~~~ görülmektedir. Bu sancalclarm Müslüman nüfusu daha çok d~~ar~dan gelen göçmenlerden ibarettir. Müslüman olan yerlilerin say~s~~ azd~r ve islamla~ma daha çok bireysel dü-zeydedir. Yazar~n bölgenin iskan' ile ilgili elde etti~i sonuca göre Slavonya-Srijem bölgesi her zaman göç
alan bir co~rafya oldu~u ve ~ehirlerin yerle~im aç~s~ndan köye göre daha tercih edilen yerle~im birimleri
olduklar~~ anla~~lmaktad~r. Bunun d~~~nda Müslüman nüfusun ço~unlukta oldu~u bütün ~ehirlerin varo~-lar~~ oldu~unu ve buralarda tar~m yap~ld~~~n~~ tespit etmek mümkündür. Tar~msal üretim bak~m~ndan en önemli varo~lar Po&ga (Pojega)'n~n kuzeyinde yer almaktad~r.
Kitab~n ~kinci Bölümü, 67 ila 120. sayfalar aras~nda yer almaktad~r. Bu bölümde Slavonya-Srijem (Srem) bölgesinde hangi yerle~im birimlerinin ~ehir, kasaba, medine olarak nitelenclirilece~i konusu
üzerinde durulmaktad~r. Yazar, "Anadolu", "Balkan" ve "Bosna" olmak üzere üç tür ~ehir oldu~unu belirtmektedir. Ayr~ca ikinci bölümde kitab~n "içindekiler" k~sm~nda gösterilmeyen, ancak bölüm içe-risinde italik harflerle yaz~lan "Trade" (Ticaret), "Town quarters" (~ehir Mahalleleri), "Occupational
structure" (Mesleki Yap~), Christian varo~es (H~ristiyan Varo~lar), Fairs (Panay~rlar) olmak üzere be~~ alt
ba~l~k bulunmaktad~r. Bu alt ba~l~klarda yazar, Osmanl~~ kanunnamelerine ve bölgeye ait di~er
KITAP TANITMA 803 görülen meslek gruplar~n~~ ve faaliyetlerini, H~ristiyanlar~n oturdu~u ~ehir varo~larm~n durumunu ve panay~rlar~n~~ ele almaktad~r.
Eserin Üçüncü Bölümü "Soldier and Subject" (Asker ve Reaya) ba~l~g~n~~ ta~~maktad~r ve 121 ila 146. sayfalar~~ kapsamaktad~r. Bu bölümde herhangi bir alt ba~l~k bulunmamakta ve konu bir bütün olarak ele al~nmaktad~r. Burada yazar, yönetim ile reaya aras~ndaki ili~kilerin en önemli unsuru olarak sipahi-timar sistemini ele almaktad~r. Dirliklerin tevcihi, gelirleri, timarl~~ sipahilerin soyu, vergi siste-minin geli~inde temel ve muhtemel de~i~imler gibi konular yazar~n dikkatini yo~unla~t~rd~~~~ mevzular aras~nda yer almaktad~r. Sancakbeyleri ve di~er yüksek görevlilerin faaliyetleri ve hayat hikayeleri krono-lojik ve prosopografik olarak incelenmeye çal~~~lmaktad~r. Ancak böyle bir çal~~ma, yeni incelemelere ve di~er ara~t~rmac~lar~n katk~lar~na da ihtiyaç duydu~unu yazar~n kendisi belirtmektedir.
Kitab~n 147 ila 157. sayfalar~~ aras~nda "The Far West" ([Osmanl~] Uzak Bat~fs~]) ad~~ alt~nda Dör-düncü Bölüm yer almaktad~r. Bu bölümde de alt ba~l~klar bulunmamakta ve konu yine bir bütün olarak ele al~nmaktad~r. Bu bölümde her ne kadar kaynaklarda bölge ile ilgili serhat kavram~~ s~k kullamlmasa da asl~nda bir serhat bölgesi konumunda olan Bat~~ Slavonya'daki durum ele al~nmaktad~r. Yazar~n tespitine göre asl~nda bu Osmanl~~ s~n~r bölgesinin, Habsburg askeri bölgesi ile nüfus aç~s~ndan k~yasland~~~nda daha karma~~k bir yap~ya sahip oldu~u anla~~lmaktad~r. S~n~r bölgesinde genellikle ulufeli garnizonlar yer almaktayd~. S~n~rdan en fazla 100 kilometre içeriye kadar uzanan alanda Eflaklar ve çe~itli askeri hizmetlerde bulunan Müslüman nüfus bulunmaktayd~. XVII. yüzy~lda burada kapudanlar da görülmek-tedir. Asl~nda Osmanl~lar, filoricilere ve çiftlikçilere çok s~cak bakm~yorlar, ancak onlar~n yay~lmas~na da mani olam~yorlar& S~n~r bölgesi, Cernik'in do~usunda baz~~ topraklar, Vitrovica kazas~~ ve k~smen Po2ega (Pojega) ve Orahovica kazalar~~ d~~~nda Zaçasna sancag~n~n tamam~n~~ kapsamaktayd~. Zaçasna sanca~~~ en kuzey-bat~~ uçta dü~mana kar~~~ bir siper ve muhtemel yeni fetihler için bir üs olacak ~ekilde olu~turulmu~tur. Bu yönde en önemli ad~m~~ da 1535 y~l~na dogru Gradi§ka kaptanl~g~mn olu~turulmas~~ te~kil etmektedir. S~n~r bölgesindeki yüksek görevlilerin rolü (sancakbey, kapudan, dizdar, voyvoda), as-kerlerin (ulufeliler, timarl~~ sipahiler) faaliyetleri ve di~er askeri hizmetlerde bulunanlar (ak~nc~lar, azap-lar, martoloslar) incelenmektedir.
Eserin Be~inci Bölümü, "Personal Experiences" (Ki~isel Deneyimler) ba~l~~~~ ile 158 ila 180. sayfa-lar aras~n~~ kapsamaktad~r. Bu bölüm de, "An extraordinary askeri career" (Ola~anüstü Askeri Kariyer), "A turcophile Jesuit" (Bir Türksever Cizvit) ve "Historia phantastica" (Hayali Tarih) olmak üzere üç alt ba~l~k ihtiva etmektedir. Be~inci Bölümün ilk alt ba~l~~~nda XVI. yüzy~l~n ortalar~nda muhtemelen Pcdega (Pojega) dizdar~~ olan Hac~~ Mehmed Aga'dan bahsedilmektedir. Bu ki~i, çok zengin olmu~~ ve Osmanl~~ hiyerar~isinde belli mevkilere ula~m~~t~r. Yazar, Gelibolulu Mustafa Ali'nin anlat~m~ndan ve pek çok Osmanl~~ ar~iv malzemesinden istifade ederek bu ki~inin hayat hikayesinden, bölgede oynad~~~~ rolden ve bu ki~i ile ilgili kaynaklardaki bilgilerden söz etmektedir. Ayn~~ bölümün ikinci alt ba~l~~~nda ise XVII. yüzy~lda iki kez Orta Tuna'da seyahat etmi~~ bir Raguzal~~ Cezvit olan Bartol Kafieten bah-setmektedir. KaMein seyahatnamesinde Orta Tuna bölgesi ile ilgili verdi~i bilgiler, Evliya Çelebi'nin verdi~i bilgilerle kar~~la~t~r~lmaktad~r. Bartol Ka.§i, Orta Tuna'ya yapt~~~~ seyahatlerinden sonra hem Osmanl~~ sever hem de ~slam sever olmu~tur. Asl~nda onun görevi, Osmanl~~ Devleti'ne gelerek Güney Slav Katoliklerinin manevi ihtiyaçlar~n~~ kar~~lamak, Protestanlarla Ortodokslar~~ Katolikle~tirmek ve Müslümanlar~~ H~ristiyanl~ga döndürmektir. Bu bölümün üçüncü alt ba~l~~~nda da Ali Dede Zigetvari ve Müniri Belgradi'nin hikayelerine dayan~larak bölge ile ilgili mitolojik anlat~mlara yer verilmektedir.
Kitab~n ~kinci K~sm~n~n VI. ve VII. Bölümlerden olu~tu~unu yukar~da zikretmi~tik. VI. Bölüm, 183 ila 193. sayfalar~~ kapsamakta olup "Why cliometrics?" (Neden Kliometrik?) ~eklinde bir ba~l~k ta~~-maktad~r ve üç alt ba~l~ktan olu~ta~~-maktad~r. Bu alt ba~l~klar, "The household divisor/multiplier" (Hane bölen/çarpan), "Metrology" (Metroloji) ve "Methods of calculating the volume of agricultural production by conversion into economic wheat equivalent" (Ekonomik Bu~day Kar~~l~~~na Döndürmek Suretiyle Tar~msal Üretimin Hacminin Hesaplanmas~na Dair Metodlar). Bu üçüncü alt ba~l~k kendi içerisinde
804 KITAP TANITMA
hububat, domuz yeti~tiricili~i, sebze yeti~tiricili~i, bal üretimi vs., koyun yeti~tiricili~i, ~arap ve türü saptanamayan tar~msal ürünler gibi alt ba~l~klara bölünmektedir. Asl~nda VI. Bölüm yiyecek üretimi, nüfusun hesaplanmas~, hane büyüklü~ü, ölçü birimleri ve tar~msal üretimin hesaplanmas~~ metotlar~n~~ ele almaktad~r. Yedinci Bölüm, kitab~n son bölümü olup 193 ila 232. sayfalar~~ aras~nda "Taxation and Demography" (Vergi ve Demografi) ba~l~~~~ alt~nda yer almaktad~r. Bu bölüm de kendi içerisinde üç alt ba~l~~a bölünmektedir. Bu alt ba~liklar "Just one tax" (Sadece Bir Vergi), "Urban and Rural `houses" (~ehir ve Köy Evleri), "The historical demographer's view" (Tarihsel Nüfus Bilimcisinin Görü~ü) ~eklin-de adland~r~lm~~t~r. Bu bölüm~eklin-de nüfus hesaplamalar~~ üzerin~eklin-de durulmaktad~r. Özellikle cizye ve avar~z defterlerine istinaden XVII. yüzy~lda cizye hanesi ile avar~z hanesinin büyüldü~iinün nas~l hesaplanmas~~ gerekti~i üzerinde durulmaktad~r.
Asl~nda kitab~n ilk k~sm~~ daha çok yerel tarih için ayr~nt~l~~ bilgiler içermektedir. Orta ve Yuka-r~~ Tuna cografyas~n~~ kapsayan tarihsel çal~~malar yapan ara~t~rmac~lar bu bilgilerden istifade edebilir. Ancak XVI.-XVII. yüzy~l kaynaklar~na dayal~~ olarak elde edilen verilerin ekonomik ve sosyal tarih aç ~-s~ndan nas~l de~erlendirilmesi ve hesaplanmas~~ gerekti~i konusunda metotlar öneren kitab~n ikinci k~s-m~ndan Osmanl~~ cografyas~n~~ çal~~an bütün tarihçiler faydalanabilir. Kitab~n iki k~sma ayr~lmas~~ isabet olmu~tur çünkü 1,-5. bölümler hem metot aç~s~ndan hem de ihtiva ettikleri bilgiler aç~s~ndan VI. ve VII. bölümlerden daha farkl~~ kompoze edilmi~tir.
Sonuç olarak yazar~n belirtti~ine göre bu eser, Osmanl~~ döneminde Slavonya ve Srijem olarak bilinen Orta Tuna bölgesini incelemektedir. Vergilendirme ve yiyecek üretimi ba~ta olmak üzere demog-rafik, sosyal ve ekonomik konular vurgulanmaktad~r. Osmanl~~ döneminde bölge kar~~~k geleneklerin ve hayat modellerinin görüldü~ü yerdir. Buradaki hayat tarz~~ bir taraftan Ortaçag Macar-Slav di~er taraf-tan erken Slav-Eflak ya~am biçimlerinin kesi~me noktas~nda yer almaktad~r. Osmanl~~ öncesi dönemle k~yasland~~~nda sadece büyük ölçekli de~i~iklikler de~il, ayn~~ zamanda baz~~ sürekliliklerin de tespiti mümkündür. 1500 y~l~na do~ru bölge nispeten yo~un nüfusa sahiptir ve nüfusun %25'i ticaretin yap~ld~~~~ ~ehirlerde ya~amaktad~r. Ayn~~ yo~unluktaki nüfus oran~~ XVII. yüzy~lda yeniden sa~lanm~~t~r.
Osmanl~~ hakimiyetinin önemli neticelerinden birisi yap~lan göç ve iskan sayesinde bölgede Slav-Eflak gelene~inin yerle~mesidir. 1526-1540 y~llar~~ aras~nda bu bölge s~n~r bölgesi konumundayd~~ ve bun-dan dolay~~ a~~r vergilere tutulamazd~. Bölgede esas de~i~imler ve vergilendirmeler XVII. yüzy~lda d~~ar~-dan gelen göçler neticesinde görülmü~tür. Bu dönemde H~ristiyan köylerinin nüfusu artarken Müslüman ~ehirlerde nüfus bak~m~ndan büyüme tespit edilmi~tir. Bölgenin bütün ~ehirleri aras~nda en fazla dikkat çeken ~ehir Pojega'cl~r. Bu ~ehrin topra~~= üçte ikisi çok verimlidir ve Macaristan'da ya da Balkanlarda görülen klasik Osmanl~~ ~ehri görünümünde oldu~u söylenebilir. Osijek, Ilok ve Mitrovica için de benzer bir durum söz konusudur. Ayr~ca bölgede üretim boldur ve do~al afetler bölgeyi etkilemedikçe bolluk aç~s~ndan herhangi bir sorun ya~anmam~~t~r.
XVII. yüzy~l için hem Osmanl~~ hem de Osmanl~~ olmayan kaynaklar kullan~lm~~t~r. Özellikle ciz-yehane ile avar~zhanenin büyüklü~ünün yorumlanmas~~ aç~s~ndan bu kaynaklar önem ta~~maktad~r. Bu yorumlar Osmanl~~ Balkanlar~~ ve Anadolu'nun demografik tarihi aç~s~ndan da yararl~~ olabilir. XVII. yüzy~lda çe~itli büyilldükteki gruplara ödeme gücüne göre vergi oranlar~~ belirlenmi~tir.
Nenad MoaUnin'in Orta Tuna sahas~na dair bu eseri, Osmanl~~ co~rafyas~n~n en bat~~ ucunda bulunan bir bölgeyi incelemesi bak~m~ndan önem ta~~maktad~r. Bilinmeyen bu Orta Tuna co~rafyas~na dair ayr~nt~l~~ bilgiler vermesi, di~er bölgelerin tarihini çal~~an ara~t~rmac~lara da çal~~t~klar~~ alanlarda k~-yaslama imkan~~ sa~lamaktad~r. Ancak vurgulamam~z gerekir ki yazar, kulland~~~~ kaynaklar~n tan~t~m~n~~ yapmam~~~ ve bölgeyle ilgili kendisinden önce yap~lan çal~~malarla bu eserin ne gibi farkl~l~klar göster-di~ini de belirtmemi~tir. Asl~nda kaynaklar~n tan~t~m~~ yap~lm~~~ olsayd~~ konunun anla~~lmas~n~~ kolayla~-t~rabilirdi. Bununla birlikte bölgeye dair Slavca veya Macarca yap~lan çal~~malara ula~mas~~ mümkün olmayan Türk ve yabanc~~ ara~t~rmac~lar aç~s~ndan böyle bir çal~~man~n ~ngilizce olarak yarmlanm~~~ olmas~~ önemlidir.
