KANATLILARDA
BOŞALTIM SİSTEMİ
Doç. Dr. Yasemin SALGIRLI DEMİRBAŞGÖREVİ
• Vücudun artık maddeleri uzaklaştırma sistemidir.
• Ana görevleri:
artık madde ve iyonların kandan uzaklaştırılması
kan hacminin kontrol edilmesi ve
elektrolit dengesinin sağlanmasıdır.
FARKLAR
• Devekuşu haricindeki kanatlı
hayvanların çoğunda idrar kesesi bulunmaz.
• Kanatlı hayvanlarda son ürün ürik asittir.
• Toksik olan üre vücuttan büyük miktarda su ile uzaklaştırılır-
memelilerde.
• Toksik olmayan ürik asit ise nitrojen metabolizmasının artık ürünüdür,
çözünme özelliği azdır ve az miktar su ile uzaklaştırılır.
• Kurak iklimler için bir adaptasyon
mekanizması olduğu düşünülmektedir.
FARKLAR
• Ürik asit atılmasındaki diğer bir neden yumurtlama ile ilgilidir.
• Embriyo yumurta içinde saklıdır ve yumurtadan
çıkmadan önce sadece gaz ürünleri çıkarabilir.
• Nitrojen sistemine de ait olmak üzere diğer artık
ürünler yumurtadan çıkana kadar yumurta içinde
kalmaktadır.
• Üre ile birlikte atılan büyük miktarda su için yumurtada yer yoktur.
• Ürik asit ise yumurtadan
çıkana kadar güvenle yumurta içinde kalabilir.
BÖBREKLER
• Kanatlı hayvanların böbrekleri görece olarak büyüktür.
• Cranial, orta ve caudal olmak üzere üç lobu mevcuttur.
• Belirgin kortekd, medulla ve renal pelvisleri bulunmaz.
• Lobullere ayrılmıştır ve lobullerde korteks ve medullar koni bulunur.
• Nefronlar lobullerde bulunur ve lobulleri saran toplayıcı kanallara açılır.
• Lumbosacral sinir (siyatik) böbrekten geçer.
Böbrekte tümör vb durumlarda bir veya iki bacakta paraliz görülebilir.
NEFRONLAR
• Böbreğin fonksiyonel en küçük birimidir.
• Glomerulus, renal tubul,
Henle kulbu ve peritubuler kapillerlerden
oluşmaktadır.
• Glomerulus’u saran Bowman kapsülü de mevcuttur.
NEFRONLAR
• Glomerulus artiollerle beslenir ve drene edilir.
• Bu bölümde kan basıncı çok yüksektir.
• Su ve proteinden daha küçük solutler glomeruler kapsülden renal tubül
içerisine süzülürler – filtrat.
• Su, glikoz, amino asit ve ihtiyaç duyulan iyonlar kapiller kana geri emilecektir.
PERiTUBÜLER KAPİLLERLER–
RENAL PORTAL SİSTEM
• Peritubüler kapillerler düşük basınçlı, peröz damarlardır.
• Su ve solütleri reabsorbe ederek venöz sisteme iletirler.
• H, K ve azot artıkları
peritubüler kandan tubül ve toplayıcı kanallara geçerler ve ürik asit olarak atılırlar.
PERiTUBÜLER KAPİLLERLER–
RENAL PORTAL SİSTEM
• Kanatlılarda renal portal sistemi mevcuttur.
• Portal olmasına rağmen tubüllere kan
taşıdığından arter özelliği gösterir.
• Renal portal
sistemindeki kan akışı kapakçıklarla kontrol edilir.
• Epinefrin açılmalarına neden olur.
NEFRON TİPLERİ
• Kanatlı hayvanlarda iki tip nefron bulunur.
• Sürüngen tipi nefronda küçük bir glomerulus vardır ve henle kulpu yoktur – tamamı
kortex’tedir.
• Memeli tipi nefronda, tubüller kortex’te henle kulpu ise medullar konide yer almaktadır – idrar konsantre etme yetisine sahiptir.
• Memeli tipi nefronda filtrasyon hızı yüksektir ve daima aktiftir.
• Sürüngen tipi nefronda ise filtrasyon hızı
düşüktür ve aşırı tuz yüklemelerinde kapanır.
• Bu şekilde ozmotik ayarlamalarda su
tasarrufu sağlanır ve idrar konsantrasyonu maksimize edilir.
NEFRON TİPLERİ
KLOAKA
• Kloakanın üç bölümü mevcuttur:
1. Koprodeum, dışkının geldiği bölüm,
2. Üredeum, üreter ve gonadal kanalların giriş yeri
3. Proktodeum, ortak açılma alanı
• Kloakaya gelen idrar ve ürik asit partikülleri kalın bağırsaklara geri gönderilir.
• Burada mikroorganizmalar protein kılıfı onarır-su-elektrolit geri
emilimi gerçekleşir.
• Serbest amino asit ve şeker
taşıyıcı sistemler aracılığı ile kalın bağırsaklara taşınır.
• Kalan ürün kloakaya gönderilir.
