POLİHOLOZİTLER POLİHOLOZİTLER

POLİHOLOZİTLER POLİHOLOZİTLER

► Suda kımen çözünen, sulu çözeltisine etanol Suda kımen çözünen, sulu çözeltisine etanol ya da Ca, Mg, Ba tuzları katılamsıyla çökelti ya da Ca, Mg, Ba tuzları katılamsıyla çökelti

meydana getiren bitkisel ürünlerdir.

meydana getiren bitkisel ürünlerdir.

► Şişme yetenekleri vardır. Şişme yetenekleri vardır.

► Farmakopelere göre değişik biçimlerde Farmakopelere göre değişik biçimlerde

Şişme İnidisi (Swelling Index) tayini yapılır.

Şişme İnidisi (Swelling Index) tayini yapılır.

► 1g droğun su alıp şişerek gösterdiği hacim 1g droğun su alıp şişerek gösterdiği hacim çoğalmasının “ml” cinsinden değerine

çoğalmasının “ml” cinsinden değerine ŞİŞME ŞİŞME İNDİSİ

İNDİSİ denir. denir.

POLİHOLOZİTLER POLİHOLOZİTLER

► NİŞASTALAR NİŞASTALAR

► DEKSTRAN DEKSTRAN

► ZAMK ZAMK

► MÜSİLAJ MÜSİLAJ

► SELÜLOZ SELÜLOZ

► PEKTİN PEKTİN

► MUKOPOLİHOLOZİTLER MUKOPOLİHOLOZİTLER

NİŞASTALAR NİŞASTALAR

► Tohum, meyve, köklerden elde edilen Tohum, meyve, köklerden elde edilen karbohidrat yapısında maddedir.

karbohidrat yapısında maddedir.

► Asimilasyon ürünüdür Asimilasyon ürünüdür

► Yumrularda (Patates), gövdede (bazı Yumrularda (Patates), gövdede (bazı

palmiyeler), gelişmiş köklerde (manihot) , palmiyeler), gelişmiş köklerde (manihot) ,

rizomlarda (Maranta) , tohumlarda rizomlarda (Maranta) , tohumlarda

(Leguminosae ve Graminae), meyvelerde (Leguminosae ve Graminae), meyvelerde

depo maddesi olarak birikir.

depo maddesi olarak birikir.

► En çok tohum ve toprakaltı yumrularında En çok tohum ve toprakaltı yumrularında bulunur.

bulunur.

NİŞASTALAR NİŞASTALAR

► MA 50.000-1.000.000 arasındadır MA 50.000-1.000.000 arasındadır

► Beyaz, kokusuz, lezzetsiz tozdur Beyaz, kokusuz, lezzetsiz tozdur

► Soğuk suda çözünmez, sıcak suda Soğuk suda çözünmez, sıcak suda kısmen çözünür ve pelte oluşturur.

kısmen çözünür ve pelte oluşturur.

► İyotla maviye boyanır İyotla maviye boyanır

► Glukozdan meydana gelen bir Glukozdan meydana gelen bir poliholozittir.

poliholozittir.

► Asit ve ferment hidrolizi ile glukoz m.g. Asit ve ferment hidrolizi ile glukoz m.g.

NİŞASTALAR NİŞASTALAR

► Glukoz polimeri olduğu halde molekül yapıları Glukoz polimeri olduğu halde molekül yapıları ve bazı özellikleri yönünden farklı

ve bazı özellikleri yönünden farklı AMİLOZ AMİLOZ ve ve AMİLOPEKTİN

AMİLOPEKTİN m.g. m.g.

► AMİLOZ AMİLOZ ; nişastanın suda çözünen kısmı, %10- ; nişastanın suda çözünen kısmı, %10- 20’lik kısmını oluşturur.

20’lik kısmını oluşturur. α α -D gl 1-4 bağı ile -D gl 1-4 bağı ile bağlanmasıyla oluşturduğu düz zincirdir.

bağlanmasıyla oluşturduğu düz zincirdir.

► İyotla mavi renk verir. İyotla mavi renk verir.

► AMİLOPEKTİN AMİLOPEKTİN ; nişastanın suda erimeyen, ; nişastanın suda erimeyen, şişen kısmıdır, %80-90’nı oluşturur, iyotla şişen kısmıdır, %80-90’nı oluşturur, iyotla mavi-viyola/menekşe renk verir. Helezoni mavi-viyola/menekşe renk verir. Helezoni

zincir yapısı olup

zincir yapısı olup α α -D gl 1-6 bağları ile -D gl 1-6 bağları ile bağlanır.

bağlanır.

AMİLOZ AMİLOZ

O CH ₂ OH

O

O CH ₂ OH

O

1 4

alfa-gl. alfa-gl.

AMİLOPEKTİN AMİLOPEKTİN

O CH₂OH

O

O CH₂OH

O

1 4

alfa-gl. alfa-gl.

alfa-gl.

O CH₂OH

O

O CH₂OH

O CH₂OH

O CH₂

O O

O CH₂

O

O CH₂OH O

CH₂OH

O O

1

alfa-gl. alfa-gl.

alfa-gl. alfa-gl. alfa-gl. alfa-gl.

1 4

6

1 4 1

1 4 4

6

1 4

NİŞASTALAR NİŞASTALAR

► Nişastanın temel yapı taşını 2 molekül α Nişastanın temel yapı taşını 2 molekül α -D -D glukozun

glukozun 1-4 bağı ile kondanse olmuş 1-4 bağı ile kondanse olmuş bir diholozit olan

bir diholozit olan MALTOZ MALTOZ oluşturur. oluşturur.

► Nişasta molekülleri 3 enzi Nişasta molekülleri 3 enzi m m tarafında tarafında hidroliz olarak

hidroliz olarak α α -D glukoz -D glukoz moleküllerine parçalanır:

moleküllerine parçalanır:

► 1) 1) α α -AMİLAZ -AMİLAZ : Hayvanlarda pankreas ve : Hayvanlarda pankreas ve salya salgısında bulunur. Ortamda maltoz salya salgısında bulunur. Ortamda maltoz

ve glukoz karışımı meydana gelir.

ve glukoz karışımı meydana gelir.

NİŞASTALAR NİŞASTALAR

► 2) 2) β β -AMİLAZ -AMİLAZ : A : A m m ilozun indirgenme ilozun indirgenme yeteneği olmayan zincir ucundaki yeteneği olmayan zincir ucundaki

bağlarına etkiyerek maltoz bağlarına etkiyerek maltoz

ünitelerinin meydana gelmesine yol ünitelerinin meydana gelmesine yol

açar.

açar.

► 3) 3) α α -1-6 GLUKOZİDAZ -1-6 GLUKOZİDAZ : Dallanmayı : Dallanmayı bozan enzimdir

bozan enzimdir

► Nişastalar...sey.HCl ile....maltoz... Nişastalar...sey.HCl ile....maltoz...

α α -glukoz oluşur -glukoz oluşur

NİŞASTALAR NİŞASTALAR

► TEŞHİSİ TEŞHİSİ

► I I

, İyotlu KI veya İyotlu su ile MAVİ (Amiloz) , İyotlu KI veya İyotlu su ile MAVİ (Amiloz)

renk, Amilopektin ise mor veya kahverengi renk renk, Amilopektin ise mor veya kahverengi renk

verir.

verir.

► Nişasta %50’lik kloralhidratla erir. Nişasta %50’lik kloralhidratla erir.

► Mavilik değerinden de yararlanarak teşhisi olur. Mavilik değerinden de yararlanarak teşhisi olur.

► MAVİLİK DEĞERİ: MAVİLİK DEĞERİ: Nişastanın iyotla verdiği Nişastanın iyotla verdiği mavi rengin 680 nm’deki ekstinksiyonudur.

mavi rengin 680 nm’deki ekstinksiyonudur.

Amiloz miktarı ile doğru orantılıdır.Amiloz Amiloz miktarı ile doğru orantılıdır.Amiloz

miktarı yüksek ise mavilik değeri de yüksektir.

miktarı yüksek ise mavilik değeri de yüksektir.

NİŞASTALAR NİŞASTALAR

► HİLUM HİLUM

► Lökoplast içerisinde nişasta olumu Lökoplast içerisinde nişasta olumu sırasında ilk şekillenen kısımdır.

sırasında ilk şekillenen kısımdır.

► Merkezde (ortada) ise SANTRİK Merkezde (ortada) ise SANTRİK (KONSANTRİK)

(KONSANTRİK)

► Merkezin dışında ise (kenara yakın) Merkezin dışında ise (kenara yakın) EKSANTRİK (DIŞ MERKEZLİ)

EKSANTRİK (DIŞ MERKEZLİ)

► Çok küçük olup görülmeyebilir. Çok küçük olup görülmeyebilir.

NİŞASTALAR NİŞASTALAR

► Nişasta taneleri eliptik, dairesel, çok köşeli, Nişasta taneleri eliptik, dairesel, çok köşeli, kesikkenarlı, tek başına, toplu ve bileşik

kesikkenarlı, tek başına, toplu ve bileşik taneler şeklinde bulunabilir.

taneler şeklinde bulunabilir.

► Nişasta taneleri su ile şişerek pelteleşir. Nişasta taneleri su ile şişerek pelteleşir.

► Pelteleşme hızı; nişasta kaynağı ile Pelteleşme hızı; nişasta kaynağı ile reaksiyon koşullarına bağlıdır.

reaksiyon koşullarına bağlıdır.

► Nişastaları birbirinden ayırabilmede Nişastaları birbirinden ayırabilmede

pelteleşme özelliklerinden yararlanılır ki pelteleşme özelliklerinden yararlanılır ki

bunlar:

bunlar:

► Suda pelteleşme sıcaklığı Suda pelteleşme sıcaklığı

► %10’luk KOH içinde pelteleşme zamanı %10’luk KOH içinde pelteleşme zamanı

NİŞASTALAR NİŞASTALAR

► ELDESİ ELDESİ

► Mekanik yolla drog un haline getirilir+Su ile Mekanik yolla drog un haline getirilir+Su ile karıştırılı, üst kısım aktarılır, alttaki nişasta karıştırılı, üst kısım aktarılır, alttaki nişasta

alınıp fırınlarda kurutulup toz edilir.

alınıp fırınlarda kurutulup toz edilir.

► Eldesinde Buğday, pirinç, patates, mısır, Eldesinde Buğday, pirinç, patates, mısır, Maranta arundinacea (Marantaceae),

Maranta arundinacea (Marantaceae),

Manihot esculenta (Euphorbiaceae) (Tapioka Manihot esculenta (Euphorbiaceae) (Tapioka

nişastası) ve Metroxylon türleri (Palmae=

nişastası) ve Metroxylon türleri (Palmae=

Arecaceae) (Sago nişastası)

Arecaceae) (Sago nişastası)

NİŞASTALAR NİŞASTALAR

► Eczacılıkta kullanılanların başında Eczacılıkta kullanılanların başında Oryza sativa

Oryza sativa (pirinç), _(pirinç), Zea mays Zea mays (mısır) _(mısır)

► Sanayide daha çok pirinç, buğday, Sanayide daha çok pirinç, buğday,

mısır tanelerinden %65-75 nişasta e.e.

mısır tanelerinden %65-75 nişasta e.e.

► Solanum tuberosum Solanum tuberosum (patates)’da %20 (patates)’da %20 oranında nişasta vardır

oranında nişasta vardır

NİŞASTALAR NİŞASTALAR

► MİKTAR TAYİNİ MİKTAR TAYİNİ

► 1)Gravimetrik 1)Gravimetrik : Elde edilir, tartılır. : Elde edilir, tartılır.

► 2) Titrimetrik 2) Titrimetrik : Drog hidroliz (asit/ : Drog hidroliz (asit/

ferment) ferment)

► Redüktör oz üzerinden titrimetrik yöntem Redüktör oz üzerinden titrimetrik yöntem uygulanır.

uygulanır.

► 3) Kolorimetrik 3) Kolorimetrik : Nişasta+İyot mavi renk : Nişasta+İyot mavi renk

► 4) Polarimetrik 4) Polarimetrik : Nişasta hidr. : Nişasta hidr.

Ürünlerinin polarize ışığı çevirmesinden

Ürünlerinin polarize ışığı çevirmesinden

NİŞASTALAR NİŞASTALAR

► ECZACILIKTA KULLANILACAK NİŞASTA ECZACILIKTA KULLANILACAK NİŞASTA

► 1) Yağ ve yabancı madde içermemeli. 1) Yağ ve yabancı madde içermemeli.

► 2) Şekli bozulmuş nişasta tanesi bulunmamalı 2) Şekli bozulmuş nişasta tanesi bulunmamalı

► 3) Kül miktarı %0.6’dan küçük 3) Kül miktarı %0.6’dan küçük

► 4) Nem miktarı %15’den küçük olmalı 4) Nem miktarı %15’den küçük olmalı

► 5) azot miktarı belli bir oranda olmalı 5) azot miktarı belli bir oranda olmalı

► 6) Asitlik kontrol edilmeli 6) Asitlik kontrol edilmeli

► 7) Mikroorganizma ve küf üreyip üremediği 7) Mikroorganizma ve küf üreyip üremediği kontrol edilmeli

kontrol edilmeli

NİŞASTALAR NİŞASTALAR

► KULLANILIŞI KULLANILIŞI

► 1) Su çekici özelliğe sahip, tahriş etmeyen 1) Su çekici özelliğe sahip, tahriş etmeyen pudranın ana maddesi. Tahrişi azaltır,

pudranın ana maddesi. Tahrişi azaltır, buharlaşmayı artırır, iltihaplı bölgede buharlaşmayı artırır, iltihaplı bölgede

serinletici bir etki gösterir.

serinletici bir etki gösterir.

► 2) Mide- barsak kanalında pelteleşmeden 2) Mide- barsak kanalında pelteleşmeden

kolayca parçalanır. Bu yüzden hastalarda ve kolayca parçalanır. Bu yüzden hastalarda ve

çocuklarda diyette kullanılır.

çocuklarda diyette kullanılır.

► 3) Pudralar için küçük tanecikli nişastalar 3) Pudralar için küçük tanecikli nişastalar (pirinç) uygundur.

(pirinç) uygundur.

NİŞASTALAR NİŞASTALAR

► KULLANILIŞI KULLANILIŞI

► 4) Eczacılık tekniğinde tablet ve pilül 4) Eczacılık tekniğinde tablet ve pilül yapımında yardımcı madde olarak kull.

yapımında yardımcı madde olarak kull.

► 5) Glukoz,Dekstrin ve Amil alkol eldesinde 5) Glukoz,Dekstrin ve Amil alkol eldesinde başlangıç maddesidir.

başlangıç maddesidir.

► 6)Pelte halinde iyot zehirlenmesine karşı 6)Pelte halinde iyot zehirlenmesine karşı oral yoldan kullanılır

oral yoldan kullanılır

► 7) Hidroksi Etil Nişasta (HES) esterleşmiş 7) Hidroksi Etil Nişasta (HES) esterleşmiş

nişasta olup serum fizyolojik içindeki %6’lık nişasta olup serum fizyolojik içindeki %6’lık

çözeltileri hipovolemik şoklarda plazma çözeltileri hipovolemik şoklarda plazma

artırıcı olarak kullanılır.

artırıcı olarak kullanılır.

NİŞASTALAR NİŞASTALAR

► PREPARATLARI PREPARATLARI

► 1) 1) Fresubin diabetes Fresubin diabetes (diyette): (diyette): %70 %70 nişasta+%30 fruktoz

nişasta+%30 fruktoz

► 2) 2) Nutrodrip diabetes Nutrodrip diabetes ( ( diyette): _diyette):

Nişasta+fruktoz+ orta zincirli Nişasta+fruktoz+ orta zincirli

trigliserit trigliserit

► 3) 3) Undo talk Undo talk

NİŞASTALAR NİŞASTALAR

► 1) 1) AMYLUM TRITICI (TF) (Buğday nişastası): AMYLUM TRITICI (TF) (Buğday nişastası):

► Triticum vulgare Triticum vulgare ( ₍ T. Sativum T. Sativum ) (Graminae) e.e. ) (Graminae) e.e.

► Mercimek büüyüklüğünde, 15-45 Mercimek büüyüklüğünde, 15-45 µ µ m, hilumu m, hilumu zor görülür.

zor görülür.

► 2) 2) AMYLUM MAYDIS (Mısır nişasatsı): AMYLUM MAYDIS (Mısır nişasatsı):

► Zea mays Zea mays L.’dan _L.’dan (Graminae) (Graminae) e.e. e.e.

► Çok köşeli taneli, 10-25 Çok köşeli taneli, 10-25 µm,hilumu ortada ve µ m,hilumu ortada ve çatlak

çatlak

NİŞASTALAR NİŞASTALAR

► 3) AMYLUM SOLANI (Patates nişastası) (EP): 3) AMYLUM SOLANI (Patates nişastası) (EP):

► Solanum tuberosum Solanum tuberosum _L. L. ’dan (Solanaceae) e.e. ’dan (Solanaceae) e.e.

► Yumurta veya armut biçiminde, 15-100 Yumurta veya armut biçiminde, 15-100 µ µ m m

► İkili ya da üçlü taneler, hilumu eksantrik İkili ya da üçlü taneler, hilumu eksantrik

► 4) AMYLUM ORYZAE (TF) (Pirinç nişastası): 4) AMYLUM ORYZAE (TF) (Pirinç nişastası):

► Oryza sativa Oryza sativa L. (Graminae) e.e. L. (Graminae) e.e.

► Çok köşeli, tek başına ya da bir çoğu bir Çok köşeli, tek başına ya da bir çoğu bir arada, 2-10

arada, 2-10 µ µ m, hilumu merkezde (sentrik) m, hilumu merkezde (sentrik)

NİŞASTALAR NİŞASTALAR

► 5) ARROWROT (Hararot) (Amylum 5) ARROWROT (Hararot) (Amylum Maranthae):

Maranthae):

► Maranta arudinacea Maranta arudinacea (Maranthaceae) (Maranthaceae) rizomlarından e.e.

rizomlarından e.e.

► Patates nişastasına çok benzer, 30-40 Patates nişastasına çok benzer, 30-40 µ µ m m

► Curcuma Curcuma sp. (Zingiberaceae) e.e. sp. (Zingiberaceae) e.e.

► Manihot utilissima Manihot utilissima (Euphorbiaceae) (Euphorbiaceae) yumrularından da e.e.

yumrularından da e.e.

► Arrowrot 60 Arrowrot 60

C’de erir, 70 C’de erir, 70

C’de dağılır. C’de dağılır.

► Bebek maması olarak kullanılır. Bebek maması olarak kullanılır.

NİŞASTALAR NİŞASTALAR

► 6) AMYLUM SOLUBILE (Çözülen Nişasta) (BP 6) AMYLUM SOLUBILE (Çözülen Nişasta) (BP 1999):

1999):

► Nişasta ...uzun süre kaynatılır Nişasta ...uzun süre kaynatılır

► Ya da dil. Asitle hidroliz...edilerek e.e. Ya da dil. Asitle hidroliz...edilerek e.e.

Amilo pektin zinciri açıldığı için nişasta suda Amilo pektin zinciri açıldığı için nişasta suda

çözünür.

çözünür.

► 7) 7) ULTRA AMİLOPEKTİN: ULTRA AMİLOPEKTİN: Sodyum Sodyum amilopektin glikolat’tır

amilopektin glikolat’tır

► Tabletlerde dağıtıcı olarak Tabletlerde dağıtıcı olarak

► Suda yıkanabilir pomat ve pastalarda dolgu Suda yıkanabilir pomat ve pastalarda dolgu maddesi ve kaydırıcı olarak kull.

maddesi ve kaydırıcı olarak kull.

NİŞASTALAR NİŞASTALAR

► 8) 8) AMYLUM NON-MUSİLAGİNOSUM AMYLUM NON-MUSİLAGİNOSUM (ANM):

(ANM): Nişastanın tetrametil asetilen Nişastanın tetrametil asetilen diüre eteridir.

diüre eteridir.

► Pudra, yara tozları ve tabletlerde Pudra, yara tozları ve tabletlerde yardımcı maddedir.

yardımcı maddedir.

► 9) 9) FARİNA FARİNA : : Nişasta taşıyan tohum Nişasta taşıyan tohum unlarıdır.

unlarıdır.

► Eczacılık tekniğinde kull. Eczacılık tekniğinde kull.

DEKSTRİN DEKSTRİN

► Nişastanın parçalanma ürünüdür. Nişastanın parçalanma ürünüdür.

► Tatlı maddelerdir Tatlı maddelerdir

► Bu parçalanma sonucu çözülen Bu parçalanma sonucu çözülen nişasta+ Amilodekstrin+

nişasta+ Amilodekstrin+

Akrodekstrin+ maltoz m.g.

Akrodekstrin+ maltoz m.g.

► Beyaz/sarı, kokusuz, amorf toz Beyaz/sarı, kokusuz, amorf toz

DEKSTRİN DEKSTRİN

► Eczacılık tekniğinde yapıştırıcı (3 K. Kaynar Eczacılık tekniğinde yapıştırıcı (3 K. Kaynar suda çözünür)

suda çözünür)

► Emülsiyon ve suspansiyon ajanı Emülsiyon ve suspansiyon ajanı

► Tablet ve kapsül hazırlamada kull. Tablet ve kapsül hazırlamada kull.

► Kozmetikte Kozmetikte

► Özel diyet gerektiğinde glusit kaynağı olarak Özel diyet gerektiğinde glusit kaynağı olarak kull. Düşük elektrolit içerir, laktoz ve şeker kull. Düşük elektrolit içerir, laktoz ve şeker

taşımaz taşımaz

► Mürekkep, kağıt, kibrit, kumaş ve boya Mürekkep, kağıt, kibrit, kumaş ve boya sanayinde kullanılır.

sanayinde kullanılır.

DEKSTRİN DEKSTRİN

► Oryza sativa glutinosa Oryza sativa glutinosa ve _ve Sorghum vulgare Sorghum vulgare glutinosa

glutinosa gibi doğal kaynaklardan da e.e. gibi doğal kaynaklardan da e.e.

► Bitkilerden elde edilen ürün iyot ile kırmızı Bitkilerden elde edilen ürün iyot ile kırmızı renk verir ki bu amilodekstrinden farkıdır.

renk verir ki bu amilodekstrinden farkıdır.

► Nişasta...dil.asit (HNO Nişasta...dil.asit (HNO

)....DEKSTRİN ).... DEKSTRİN (110- (110- 120 120

C’de kurutulursa Beyaz) C’de kurutulursa Beyaz)

► 150-250 150-250

C’de kurutulursa...Sarı (Daha C’de kurutulursa...Sarı (Daha çok hidroliz olmuş, daha çok maltozdan

çok hidroliz olmuş, daha çok maltozdan oluşmuştur)

oluşmuştur)

SİKLODEKSTRİN SİKLODEKSTRİN

► Çeşitli sayıda glukoz ünitesi içeren (genelde Çeşitli sayıda glukoz ünitesi içeren (genelde 6-8) siklik oligosakkaritlerdir.

6-8) siklik oligosakkaritlerdir.

► Nişastanın ferm. İle elde edilir. Nişastanın ferm. İle elde edilir.

► Nişastanın enzimatik (glukoziltransferaz) Nişastanın enzimatik (glukoziltransferaz)

degradasyonu ile zincirin parçalanması ve su degradasyonu ile zincirin parçalanması ve su

moleküllerinin katılmadığı intramoleküler moleküllerinin katılmadığı intramoleküler

reaksiyon sonucu oluşan mekik şeklinde reaksiyon sonucu oluşan mekik şeklinde

siklik glukoz ürünleridir.

siklik glukoz ürünleridir.

► 3 tipi en çok bilinen major bileşiklerdir: 3 tipi en çok bilinen major bileşiklerdir:

SİKLODEKSTRİN SİKLODEKSTRİN

► α α - Siklodekstrin ( - Siklodekstrin ( α α CD= C 6 A) CD= C 6 A)

► Siklohekzaglukan Siklohekzaglukan

► 6 tane 6 tane α α -glukopiranoz ünitesinden oluşmuş siklik -glukopiranoz ünitesinden oluşmuş siklik bir yapıdır.

bir yapıdır.

► β β - Siklodekstrin ( - Siklodekstrin ( β β CD= C 7 A) (BP/USP/EP) CD= C 7 A) (BP/USP/EP)

► Sikloheptaglukan Sikloheptaglukan

► 7 tane 7 tane α α -glukopiranoz ünitesinden oluşmuş siklik -glukopiranoz ünitesinden oluşmuş siklik bir yapıdır.

bir yapıdır.

► γ γ - Siklodekstrin ( - Siklodekstrin ( γ γ CD= C 8 A) CD= C 8 A)

► Siklooktaglukan Siklooktaglukan

► 8 tane 8 tane α α -glukopiranoz ünitesinden oluşmuş siklik -glukopiranoz ünitesinden oluşmuş siklik bir yapıdır.

bir yapıdır.

SİKLODEKSTRİN KULLANILIŞI SİKLODEKSTRİN KULLANILIŞI

► FARMASÖTİK ENDÜSTRİDE FARMASÖTİK ENDÜSTRİDE

► 1) Kompleksan veya yardımcı madde olarak 1) Kompleksan veya yardımcı madde olarak (taşıyıcı, dilüent, çözünürlüğü kolaylaştırıcı, (taşıyıcı, dilüent, çözünürlüğü kolaylaştırıcı,

tablet yapımında) tablet yapımında)

► 2) Oral ilaç formülasyonunda: 2) Oral ilaç formülasyonunda:

► a) Sıvı bileşikleri kristalize hale getirir a) Sıvı bileşikleri kristalize hale getirir

► b) Kötü koku, tat düzeltici b) Kötü koku, tat düzeltici

► c) Geçimsiz bileşikleri kompleks oluşturarak c) Geçimsiz bileşikleri kompleks oluşturarak karıştırılabilir hal almasını sağlar

karıştırılabilir hal almasını sağlar . .

SİKLODEKSTRİN SİKLODEKSTRİN

► Siklodekstrinlerin mol. Ağırlıkları ve Siklodekstrinlerin mol. Ağırlıkları ve suda çözünürlükleri birbirinden

suda çözünürlükleri birbirinden farklıdır.

farklıdır.

► En az çözünen β En az çözünen β - Siklodekstrin ( - Siklodekstrin ( β β CD) CD)

► En çok çözünen γ En çok çözünen γ - Siklodekstrin ( - Siklodekstrin ( γ γ CD) CD)

SİKLODEKSTRİN KULLANILIŞI SİKLODEKSTRİN KULLANILIŞI

► 3) Fiziksel ve kimyasal stabilizasyonu artırır: 3) Fiziksel ve kimyasal stabilizasyonu artırır:

► a) Uçucu bileşikleri stabil yapar a) Uçucu bileşikleri stabil yapar

► b) Oksitlenebilen bileşikleri havanın b) Oksitlenebilen bileşikleri havanın oksidasyonuna karşı korur.

oksidasyonuna karşı korur.

► c) Dekompozisyon, polimerizasyon ve c) Dekompozisyon, polimerizasyon ve katalitik reaksiyonları önler

katalitik reaksiyonları önler

► d) Işık, mide asiti vb.karşı hassasiyeti azaltır d) Işık, mide asiti vb.karşı hassasiyeti azaltır

SİKLODEKSTRİN KULLANILIŞI SİKLODEKSTRİN KULLANILIŞI

► 4) Az çözünen maddelerin (ilaçların) 4) Az çözünen maddelerin (ilaçların) biyoyararlılığını artırır:

biyoyararlılığını artırır:

► a) Suda erirliği artırır a) Suda erirliği artırır

► b) Suda erimeyen maddeler siklodekstrin b) Suda erimeyen maddeler siklodekstrin

kompleksi halinde oral olarak alınırsa kandaki kompleksi halinde oral olarak alınırsa kandaki

seviye yükselir ve alınması gereken doz seviye yükselir ve alınması gereken doz

miktarı azalır miktarı azalır

► c) Kompleks oluşması hidrofobisiteyi azaltır. c) Kompleks oluşması hidrofobisiteyi azaltır.

Perkutan ve rektal absorbsiyon artar Perkutan ve rektal absorbsiyon artar

► d) Sıvı ilaç formülasyonları hazırlanabilir d) Sıvı ilaç formülasyonları hazırlanabilir

(paranteral çözelti (enjektabl), göz damlaları (paranteral çözelti (enjektabl), göz damlaları

v.b.)

v.b.)

SİKLODEKSTRİN KULLANILIŞI SİKLODEKSTRİN KULLANILIŞI

► GIDA SANAYİNDE GIDA SANAYİNDE

► 1) Tat stabilizasyonunu sağlar 1) Tat stabilizasyonunu sağlar

► 2) Mikrobiyal kontaminasyonu önler 2) Mikrobiyal kontaminasyonu önler

► 3) İstenmeyen koku ve tadı giderir 3) İstenmeyen koku ve tadı giderir

► 4) Oksidasyon, ışık etkileşimini, ısı 4) Oksidasyon, ışık etkileşimini, ısı dekompozisyonunu, süblimasyonu, dekompozisyonunu, süblimasyonu,

uçuculuğu önler.

uçuculuğu önler.

DEKSTRAN’LAR DEKSTRAN’LAR

► Bazı mikroorganizmaların (örn. Bazı mikroorganizmaların (örn.

Leuconostoc mesenteroides

Leuconostoc mesenteroides ) sakarozlu ) sakarozlu ortamda çoğalmaları ile

ortamda çoğalmaları ile α α -D-glukopiranoz -D-glukopiranoz moleküllerinden oluşmuş poliholozittir.

moleküllerinden oluşmuş poliholozittir.

► Eczacılıkta kullanılabilmesi için; Eczacılıkta kullanılabilmesi için;

► 1) Leuconostoc mesenteroides 1) Leuconostoc mesenteroides NRRLB 512 NRRLB 512 suşundan e.e.

suşundan e.e.

► 2) 2) α α -glukozlar 1-6 olmalı -glukozlar 1-6 olmalı

► 3) MA’lığı 100x10 3) MA’lığı 100x10 ^{6 6} olmalı olmalı

DEKSTRAN’LAR DEKSTRAN’LAR

► ELDESİ ELDESİ

► Sanayide 2 yöntem kullanılır: Sanayide 2 yöntem kullanılır:

► 1.YÖNTEM: 1.YÖNTEM: %10 sakarozlu steril besiyerine %10 sakarozlu steril besiyerine mikroorganizma ekilir...24 saat beklenir.

mikroorganizma ekilir...24 saat beklenir.

DEKSTRAN

DEKSTRAN (%50 verimle dönüşüm (%50 verimle dönüşüm

sağlanır)+ EtOH+CH3COOH+Laktik asit sağlanır)+ EtOH+CH3COOH+Laktik asit

(Yan ürünler) oluşur.

(Yan ürünler) oluşur.

► MeOH ilavesi ile DEKSTRAN MeOH ilavesi ile DEKSTRAN çöker. çöker.

► DEKSTRAN DEKSTRAN + pirojensiz suda eritilerek + pirojensiz suda eritilerek tekrar çöktürülür.

tekrar çöktürülür.

►

DEKSTRAN’LAR DEKSTRAN’LAR

► ELDESİ ELDESİ

► Kontrollü hidrolizle...istenilen MA’lı Kontrollü hidrolizle...istenilen MA’lı DEKSTRAN e.e.

DEKSTRAN e.e.

► +MeOH ...fraksiyonlu çöktürme +MeOH ...fraksiyonlu çöktürme

► 2.YÖNTEM 2.YÖNTEM : : Leuconostoc mesenteroides Leuconostoc mesenteroides ’in ’in DEKSTRAN SÜKRAZ

DEKSTRAN SÜKRAZ enzimi elde edilip invitro enzimi elde edilip invitro olarak sakaroz çözeltisine etki ettirilir.

olarak sakaroz çözeltisine etki ettirilir.

► %2 sakaroz+ %2 mısır özü + mineral %2 sakaroz+ %2 mısır özü + mineral maddeler ortamında 12 saat süre ile maddeler ortamında 12 saat süre ile

mikroorg. ile pH=6.7’de fermentasyon yapılır.

mikroorg. ile pH=6.7’de fermentasyon yapılır.

DEKSTRAN’LAR DEKSTRAN’LAR

► ELDESİ ELDESİ

► Dekstran sükraz Dekstran sükraz max. Olunca süzülüp mikroorg. max. Olunca süzülüp mikroorg.

ortamdan uzaklaştırılır ortamdan uzaklaştırılır

► Enzimli çözelti pH=5’e ayarlanır. 15 0C’de 8 Enzimli çözelti pH=5’e ayarlanır. 15 0C’de 8 saatte sakaroz...

saatte sakaroz...DEKSTRAN DEKSTRAN e.e. e.e.

► Sakaroz...dekstran sükraz ( Sakaroz...dekstran sükraz ( Leuconostoc Leuconostoc mesenteroides)ile...

mesenteroides)ile... Gl+Fr ...polimerizasyon Gl+Fr ...polimerizasyon ile ...yüksek MA’lı

ile ...yüksek MA’lı DEKSTRAN DEKSTRAN ...kısmi ...kısmi hidrolizle ...

hidrolizle ...DEKSTRAN DEKSTRAN e.e. e.e.

DEKSTRAN’LAR DEKSTRAN’LAR

► KULLANILIŞI KULLANILIŞI

► 1)Eczacılıkta 2 tip dekstran, metal dekstran 1)Eczacılıkta 2 tip dekstran, metal dekstran kompleksi, dekstran esterleri kull.

kompleksi, dekstran esterleri kull.

► 2) Kan plazması yerine kull. Uzun süre 2) Kan plazması yerine kull. Uzun süre

saklanabilmesi kan serumuna göre üstünlük saklanabilmesi kan serumuna göre üstünlük

olarak görülür olarak görülür

► 3) Kan kaybı olaylarında kull. Pirojensiz, 3) Kan kaybı olaylarında kull. Pirojensiz, genellikle %6’lık steril çözeltileri kull.

genellikle %6’lık steril çözeltileri kull.

DEKSTRAN’LAR DEKSTRAN’LAR

► KULLANILIŞI KULLANILIŞI

► 4) Bazı preparatlarda kıvam arttırıcı 4) Bazı preparatlarda kıvam arttırıcı olarak kull.

olarak kull.

► 5) Suni göz yaşı prep.’larında göz 5) Suni göz yaşı prep.’larında göz kuruluğuna karşı kull.(

kuruluğuna karşı kull.( Dekstran- Dekstran- 70...Tears naturale

70...Tears naturale ; ; Dekstran- Dekstran- 40...Clarex damla

40...Clarex damla ) )

DEKSTRAN’LAR DEKSTRAN’LAR

► İstenilen MA’da dekstran elde etmek İstenilen MA’da dekstran elde etmek için:

için:

► 1) Dilüe asitle hidroliz yapılabilir. 1) Dilüe asitle hidroliz yapılabilir.

Depolimerizasyon viskozite ile kontrol Depolimerizasyon viskozite ile kontrol

edilir.

edilir.

► 2) Ortama oranları ayarlanmış primer 2) Ortama oranları ayarlanmış primer akseptörler (maltoz veya düşük MA’lı akseptörler (maltoz veya düşük MA’lı

dakstran) katılır.

dakstran) katılır.

DEKSTRAN’LAR DEKSTRAN’LAR

► Bunun dışında oluşabilecek dekstranlar; Bunun dışında oluşabilecek dekstranlar;

► Acetobacter Acetobacter , Stretobacterium , Stretobacterium , Lactobacillus , Lactobacillus , , Streptococcus

Streptococcus ’larla e.e. ’larla e.e.

► 1-6 1-6 , 1-4 , 1-4 ve 1-3 ve 1-3 bağlı olabilir. Hepsi glukoz bağlı olabilir. Hepsi glukoz polimeridir.

polimeridir.

► Molekül ağırlığı/ Polarize ışığı çevirme Molekül ağırlığı/ Polarize ışığı çevirme derecesi/ Viskozitesi/Suda erirliği/ Ozit derecesi/ Viskozitesi/Suda erirliği/ Ozit

bağlarının farklılığı/ Polimerizasyon derecesi bağlarının farklılığı/ Polimerizasyon derecesi

farklılığına göre farklı dekstran oluşur.

farklılığına göre farklı dekstran oluşur.

DEKSTRAN 40, GENTRAN 40, DEKSTRAN 40, GENTRAN 40,

RHEOMACRODEX RHEOMACRODEX

► MA 40.000 civarında olan MA 40.000 civarında olan α α 1-6 dekstran 1-6 dekstran

► Cerrahide kalp-akciğer cihazında ilk Cerrahide kalp-akciğer cihazında ilk pompalanmayı sağlar

pompalanmayı sağlar

► İzotonik çözeltisi eritrosit agregasyonunu İzotonik çözeltisi eritrosit agregasyonunu önler

önler

► Bazı operasyonlarda viskoziteyi azaltarak Bazı operasyonlarda viskoziteyi azaltarak kan akışını düzenler.

kan akışını düzenler.

► %5’lik dekstroz içinde %10’luk Dekstran 40 %5’lik dekstroz içinde %10’luk Dekstran 40 çözeltisi halinde kull.

çözeltisi halinde kull.

► Hipovolemik şokta plazma artırıcı Hipovolemik şokta plazma artırıcı

DEKSTRAN 40, GENTRAN 40, DEKSTRAN 40, GENTRAN 40,

RHEOMACRODEX RHEOMACRODEX

► Bazı allerjik reaksiyonalara neden Bazı allerjik reaksiyonalara neden olabilir

olabilir

► Renal rahatsızlıkları olanlarda, Renal rahatsızlıkları olanlarda, pulmoner ödemi olanlarda

pulmoner ödemi olanlarda kullanılmamalıdır

kullanılmamalıdır

DEKSTRAN 75, GENTRAN 75, DEKSTRAN 75, GENTRAN 75,

MACRODEX MACRODEX

► MA 75.000 civarında olan MA 75.000 civarında olan α α 1-6 dekstran 1-6 dekstran

► Serum fizyolojik ya da %5 gl. (dekstroz) Serum fizyolojik ya da %5 gl. (dekstroz)

çözeltisindeki %6’lık çözeltisi IV olarak kan çözeltisindeki %6’lık çözeltisi IV olarak kan plazması yerine ameliyat sonrasında ve ağır plazması yerine ameliyat sonrasında ve ağır yaralanalarda kull.(Ancak kan elemanlarının yaralanalarda kull.(Ancak kan elemanlarının

kaybolduğu durumlarda ve lioproteinemi kaybolduğu durumlarda ve lioproteinemi

hallerinde kan yerini alamaz) hallerinde kan yerini alamaz)

► Hipovolemik şokta kull. Hipovolemik şokta kull.

► Klinikte antikoagülan etkisinden yararlanılır. Klinikte antikoagülan etkisinden yararlanılır.

Trombozlarda dikumarole eşdeğer etki verir

Trombozlarda dikumarole eşdeğer etki verir

DEKSTRAN’IN YARI SENTEZ DEKSTRAN’IN YARI SENTEZ

ÜRÜNLERİ ÜRÜNLERİ

► DEKSTRAN SÜLFAT DEKSTRAN SÜLFAT

► Dekstran’ın H Dekstran’ın H _{2 2} SO SO _{4 4} esteri esteri

► Tromboz ve Flebit’te antikoagülan Tromboz ve Flebit’te antikoagülan olarak haricen pomad şeklinde kull.

olarak haricen pomad şeklinde kull.

DEKSTRAN’IN YARI SENTEZ DEKSTRAN’IN YARI SENTEZ

ÜRÜNLERİ ÜRÜNLERİ

► DEMİR-DEKSTRAN İNJEKSİYON ÇÖZELTİSİ DEMİR-DEKSTRAN İNJEKSİYON ÇÖZELTİSİ

► Küçük MA’lı dekstranın (kısmen hidroliz Küçük MA’lı dekstranın (kısmen hidroliz edilmiş) Fe(OH)

edilmiş) Fe(OH)

ile oluşturduğu kolloidal ve ile oluşturduğu kolloidal ve steril kompleks çözeltisidir

steril kompleks çözeltisidir

► ELDESİ: ELDESİ: Dekstran sulu çözeltisi+FeCl Dekstran sulu çözeltisi+FeCl

ilave ilave edilir...karışım soğutulur....santrifüj

edilir...karışım soğutulur....santrifüj

edilir...çözelti %95-105 Fe içrecek şekilde edilir...çözelti %95-105 Fe içrecek şekilde

yoğunlaştırılır....süzülür ve sterilize edilir.

yoğunlaştırılır....süzülür ve sterilize edilir.

► Koyu kahverengindeki bu ürün demir Koyu kahverengindeki bu ürün demir

eksikliği anemilerinde kull. IM olarak lokal eksikliği anemilerinde kull. IM olarak lokal

irritasyon olmaz ve absorb. çabuktur.

irritasyon olmaz ve absorb. çabuktur.

DEMİR SORBİTOL (=JEKTOFER) DEMİR SORBİTOL (=JEKTOFER)

► Steril çözeltidir. Steril çözeltidir.

► Fe+Sorbitol+sitrik asit kompleksidir. Fe+Sorbitol+sitrik asit kompleksidir.

► Demir eksikliği anemilerinde kullanılır. Demir eksikliği anemilerinde kullanılır.