Türkiye’de kamu sektöründe öğretmenlerin örgütlenmesi : öğretmenlerin sendikalaşma ve sendikal gelecek algılarına yönelik bir alan araştırması (Kocaeli ili örneği)

T.C.

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ

TÜRKİYE’DE KAMU SEKTÖRÜNDE ÖĞRETMENLERİN ÖRGÜTLENMESİ: ÖĞRETMENLERİN SENDİKALAŞMA VE

SENDİKAL GELECEK ALGILARINA YÖNELİK BİR ALAN ARAŞTIRMASI (KOCAELİ İLİ ÖRNEĞİ)

DOKTORA TEZİ

Gökçe CEREV

Enstitü Anabilim Dalı: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri

Tez Danışmanı: Yrd.Doç.Dr. Abdurrahman BENLİ

EKİM-2013

BEYAN

Bu tezin yazılmasında bilimsel ahlak kurallarına uyulduğunu, başkalarının eserlerinden yararlanılması durumunda bilimsel normlara uygun olarak atıfta bulunulduğunu, kullanılan verilerde herhangi bir tahrifat yapılmadığını, tezin herhangi bir kısmının bu üniversite veya başka bir üniversitedeki başka bir tez çalışması olarak sunulmadığını beyan ederim.

ÖNSÖZ

Bu çalışmanın ortaya çıkmasında çok büyük katkısı olan, çalışmanın her aşamasında bilgi ve tecrübesi ile beni destekleyerek yol gösteren danışman hocam Yrd.Doç.Dr.

Abdurrahman BENLİ’ye

Bu uzun süreçli çalışma sırasında bana yardımcı olarak, gerekli düzeltmeleri yapan ve çalışmaya şeklini veren değerli hocam Doç.Dr. Şuayyip ÇALIŞ’a ve son olarak çalışma süresince beni her zaman destekleyen ve sabır gösteren değerli eşim Pınar ve oğlum Arda’ya

Yürekten ve sonsuz teşekkürlerimi sunarım.

Gökçe CEREV

24.10.2013

i

İÇİNDEKİLER

KISALTMALAR ... v

TABLOLAR LİSTESİ ... vii

ŞEKİLLER LİSTESİ ... xi

ÖZET ... xii

SUMMARY ... xiii

GİRİŞ ... 1

BÖLÜM 1: KAVRAMSAL BOYUTUYLA DEVLET, KAMU HİZMETİ VE KAMU GÖREVLİSİ DÖNGÜSÜ ... 12

1.1.Devlet Olgusunun Oluşum Süreci ... 14

1.1.1.Sanayi Devrimi ve Liberal Devlet Olgusu ... 18

1.1.2.Sosyal-Refah Devleti Olgusu ... 20

1.1.3.Neoliberal Devlet Olgusu ... 22

1.2.Kamu Hizmeti Kavramı ... 23

1.2.1.Kamu Hizmetinin Kapsamı ve İlkeleri ... 26

1.2.2.Konu Bakımından Kamu Hizmetleri ... 28

1.2.3.Kamu Hizmetinin Görülüş Biçimleri ... 29

1.2.4.Neoliberal Politikalar ve Kamu Hizmetinin Değişimi ... 30

1.3.Kamu Görevlisi Kavramı ... 33

1.3.1.Geniş Anlamda Kamu Görevlisi Kavramı ... 34

1.3.2.Dar Anlamda Kamu Görevlisi Kavramı ... 35

1.3.3.Türk Hukukunda Kamu Görevlisi Kavramının Yeri ... 37

1.3.3.1.1924 Anayasasında Kamu Görevlileri ... 37

1.3.3.2.1961 Anayasasında Kamu Görevlileri ... 37

1.3.3.3.1982 Anayasasında Kamu Görevlileri ... 38

1.3.4.Memurlar ... 41

1.3.4.1.Anayasaya Göre Memur Kavramı ... 42

1.3.4.2.Türk Ceza Kanununa Göre Memur Kavramı ... 44

1.3.4.3.Devlet Memurları Kanununa Göre Memur Kavramı ... 46

1.3.5.Diğer Kamu Görevlileri ... 47

1.3.5.1.Sözleşmeli Personel ... 48

ii

1.3.5.2.Geçici Personel ... 49

1.3.6. Kamu Görevlileri Arasındaki Farklar ve Önemi... 50

BÖLÜM 2 : KAMU ÇALIŞMA İLİŞKİLERİNDE DEVLETİN ROLÜ ... 52

2.1.Devletin Düzenleyici Rolü ... 57

2.2.Devletin Hakem Rolü ... 58

2.3.Devletin İşveren Rolü ... 59

2.4.Kamu Çalışanlarının Sayısal Görünümü ... 61

2.4.1. Dünyada Kamu Görevlilerinin Sayısal Görünümü ... 64

2.4.2. Türkiye’de Kamu Görevlilerinin Sayısal Görünümü ... 70

2.5.Eğitim Öğretim Hizmetinin İşveren Devlet Açısından Önemi ... 75

2.5.1. Eğitim Hizmetinin Önemi: Beşeri Sermaye Kuramı ... 75

2.5.2. Eğitim Sermayesine Yatırım Örneği: Türkiye’de Köy Enstitüleri ... 86

2.5.3. Eğitim-Öğretim Hizmetinin Sayısal Boyutu ... 89

BÖLÜM 3 : KAMU ÇALIŞANLARININ SENDİKAL HAKLARI VE GELİŞİM SÜRECİ ... 96

3.1. Türkiye’de Kamu Görevlilerinin Sendikal Haklarının Yasal Gelişim Süreci ... 100

3.1.1. Cumhuriyet Öncesi Dönemde Kamu Görevlilerinin Sendikal Haklarının Yasal Gelişim Süreci ... 101

3.1.2. Cumhuriyet Sonrası 1960 Yılına Kadar Kamu Görevlilerinin Sendikal Haklarının Yasal Gelişim Süreci... 102

3.1.3. 1960-1980 Döneminde Kamu Görevlilerinin Sendikal Haklarının Yasal Gelişim Süreci ... 107

3.1.3.1. 624 Sayılı Devlet Personeli Sendikaları Yasası... 110

3.1.3.2. 1971-1980 Döneminde Kamu Görevlilerinin Sendikal Haklarının Yasal Gelişim Süreci ... 113

3.1.4. 1980 Sonrası Dönemde Kamu Görevlilerinin Sendikal Haklarının Yasal Gelişim Süreci ... 115

3.1.5. Kamu Görevlilerinin Sendikal Haklarında Gelinen En Son Yasal Nokta 6289 Sayılı Kanun ... 124

3.2. Kamu Görevlilerinin Sendikal Haklarının Dayandığı Yasal Belgeler ... 129

iii

3.2.1. Türkiye’de Uluslararası Belgelerin İç Hukuktaki Yeri ... 130

3.2.1.1. Monist Görüşte Gerçekçi Okul Görüşü ... 131

3.2.1.2. Monist Görüşte Normcu Okul Görüşü ... 131

3.2.2. Kamu Görevlilerinin Sendikal Haklarının Dayandığı Uluslararası. Belgeler132 3.2.2.1. Birleşmiş Miletler Belgeleri ... 132

3.2.2.2. Uluslararası Çalışma Örgütü’nün Belgeleri ... 136

3.2.2.3. Avrupa Konseyi Belgeleri ... 139

3.2.2.4. Avrupa Birliği Belgeleri ... 142

3.2.3.Kamu Görevlilerinin Sendikal Haklarının Dayandığı Ulusal Belgeler ... 143

3.2.3.1 1982 Anayasası ... 143

3.2.3.2. 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme asası ... 143

3.2.4. Türkiye’nin Ulusal ve Uluslararası Belgelere Uyumu ... 144

3.3. Dünya’da Kamu Görevlilerinin Sendikal Haklarının Gelişim Süreci ... 145

3.3.1. Seçilmiş Ülkelerde Kamu Görevlileri Sendikacılığının Yasal Durumu ... 148

3.3.1.1. İngiltere ... 148

3.3.1.2. Fransa ... 149

3.3.1.3. Almanya ... 150

3.3.1.4. İtalya ... 151

3.3.1.5. İsveç ... 152

3.3.1.6. Hollanda ... 153

3.3.1.7. Belçika ... 154

3.3.1.8. Amerika Birleşik Devletleri ... 154

3.4. Türkiye’de Kamu Görevlileri Sendikalarının Mevcut Durumu ... 157

3.4.1. T. Kamu-Sen ... 160

3.4.2. Memur-Sen ... 161

3.4.3. Kesk ... 163

BÖLÜM 4: TÜRKİYE’DE ÖĞRETMENLERİN SENDİKAL ÖRGÜTLENME MÜCADELESİ ... 166

4.1. Türkiye’de Eğitim Sendikacılığının Tarihi Gelişim Süreci ... 171

4.1.1. Cumhuriyet Öncesi Dönemde Eğitimcilerin Sendikalaşma Süreci ... 171

iv

4.1.2. 1924-1960 Döneminde Eğitimcilerin Sendikalaşma Süreci ... 174

4.1.3. 1960-1980 Döneminde Eğitimcilerin Sendikalaşma Süreci ... 177

4.1.3.1. Türkiye Öğretmenler Sendikası (TÖS)... 180

4.1.3.2. Türkiye İlkokul Öğretmenleri Sendikası (İLKSEN) ... 182

4.1.3.3. 1968 Devrimci Eğitim Şurası ... 184

4.1.3.4. 1969 Öğretmen Boykotu ... 184

4.1.3.5. Büyük Eğitim Mitingi ... 186

4.1.3.6. Büyük Eğitim Yürüyüşü ... 187

4.1.3.7. 1971 Askeri Müdahalesi Sonrası ... 188

4.1.4. 1980 Sonrası Dönemde Eğitimcilerin Sendikalaşma Süreci ... 191

4.2. Türkiye’de Eğitim Sendikacılığının Mevcut Durumu ... 195

4.2.1.Eğitim Bir-Sen (Eğitimciler Birliği Sendikası) ... 202

4.2.2.Türk Eğitim-Sen ... 203

4.2.3. Eğitim-Sen ... 205

4.2.4. Eğitim-İş ... 206

4.3. Dünyada Eğitim Sendikacılığının Gelişim Süreci ve Genel Durumu ... 207

4.3.1. Uluslararası Öğretmen Örgütleri ... 213

BÖLÜM 5: KAMU SENDİKACILIĞININ DÖNÜŞÜMÜ SÜRECİNDE ÜYELERİNİN KAMU SENDİKALARINA BAKIŞI VE GELECEK BEKLENTİLERİ ÜZERİNE BİR ALAN ARAŞTIRMASI ... 215

5.1. Araştırmanın Yöntemi ... 215

5.2. Araştırmada Evren ve Örneklem ... 216

5.3. Araştırma Verilerinin Analizi ... 218

5.4. Araştırmanın Sonuçları ... 218

SONUÇ VE ÖNERİLER ... 272

KAYNAKÇA ... 284

EKLER ... 299

ÖZGEÇMİŞ ... 312

v

KISALTMALAR

ABD : Amerika Birleşik Devletleri

AFT : Amerika Öğretmenler Federasyonu ANAP : Anavatan Partisi

BES : Büro Emekçileri Sendikası

BTS : Birleşik Taşımacılık Çalışanları Sendikası ÇSGB : Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı DİVES : Diyanet ve Vakıf Emekçileri Sendikası DMK : Devlet Memurları Kanunu

DMY : Devlet Memurları Yasası DPB : Devlet Personel Başkanlığı DPT : Devlet Planlama Teşkilatı DYP : Doğru Yol Partisi

ESM : Enerji Sanayi ve Maden Kamu Emekçileri Sendikası FEN : Ulusal Eğitim Federasyonu

FISE : Öğretmen Sendikaları Uluslararası Federasyonu GEW : Eğitim ve Bilim Sendikası

GSYİH : Gayri Safi Yurt İçi Hasıla GSMH : Gayri Safi Milli Hasıla

IE : Eğitim Enternasyonali

IFFTU : Hür Öğretmenler Sendikaları Konfederasyonu ILO : Uluslararası Çalışma Örgütü

İLKSEN : Türkiye İlkokul Öğretmenleri Sendikası

JNGK : Jandarma Genel Komutanlığı KAYAD : Kamu Yönetimi Araştırma Derneği KÇP : Kamu Çalışanları Platformu

vi

KESK : Kamu Emekçileri Sendikaları Konfederasyonu KHK : Kanun Hükmünde Kararname

KİK : Kamu İhale Kanunu KİT : Kamu İktisadi Teşebbüsü MİT : Milli İstihbarat Teşkilatı NEA : Ulusal Eğitim Derneği NUT : Öğretmenler Ulusal Birliği

OECD : Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü SES : Sağlık ve Sosyal Emek Hizmetçileri Sendikası SGK : Sahil Güvenlik Komutanlığı

SHP : Sosyal Demokrat Halkçı Parti TBMM : Türkiye Büyük Millet Meclisi TCK : Türk Ceza Kanunu

TCY : Türk Ceza Yasası TDK : Türk Dil Kurumu

TÖB-DER : Türkiye Öğretmenler Birleşme ve Dayanışma Derneği TÖDMF : Türkiye Öğretmen Dernekleri Milli Federasyonu TÖS : Türkiye Öğretmenler Sendikası

TSK : Türk Silahlı Kuvvetleri

TÜHİS : Türk Ağır Sanayi ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri Sendikası TÜİK : Türk İstatistik Kurumu

WCOTP : Dünya Öğretmen Örgütleri Konfederasyonu

UNESCO : Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu

vii

TABLOLAR

Tablo 1 : Seçilmiş OECD Ülkelerinde Kamu Harcamalarının GSYH Oranı ... 32

Tablo.2 :.Seçilmiş OECD Ülkelerinde 1960-1996 Yılları Arasında Kamu Harcamalarını GSYH Oranı ... 33

Tablo 3 : Seçilmiş OECD Ülkelerinde 2007-2010 Nüfus Artış Oranları... 67

Tablo 4 : Seçilmiş OECD Ülkelerinde Çalışma Çağında Nüfusun İstihdam Oranı .. 68

Tablo 5 : Seçilmiş OECD Ülkeleri 2000-2008 Yıllar Arasında Kamu İstihdam Oranı ... 70

Tablo.6 :.Türkiye’de Kurumsal Olmayan Nüfusa Göre İşgücü ve İstihdamın Görünümü ... 71

Tablo.7 :.Türkiye’de 2000 Yılından Sonra Kamu İdarelerinde Kadro ve Pozisyonların Doluluk Oranı Dağılımı ... 72

Tablo.8 :.Türkiye’de Genel Bütçeli Kuruluşlarda Serbest Memur Kadrolarının Hizmet Sınıflarına Göre Dağılımı ... 74

Tablo.9 :.Seçilmiş OECD Ülkelerinde Eğitim Harcamaları GSYH’deki Payları ... 90

Tablo 10 : Seçilmiş OECD Ülkelerinde Eğitim Personeli Sayısı ... 91

Tablo 11 : Seçilmiş OECD Ülkelerinde Kayıtlı Toplam Öğrenci Sayısı ... 92

Tablo 12 : Türkiye’de Eğitim Öğretim Hizmeti Sektörü Genel Durumu 2008-2010 . 94 Tablo.13 :.Türkiye’de Kamu Görevlilerinin Sendikal Haklarının Yasal Gelişim Süreci ... 129

Tablo 14 : Dünyada Kamu Görevlilerinin Sendikal Haklarının Yasal Çerçevesi ... 156

Tablo 15 : Türkiye’de Hizmet Kollarına Göre Sendikalaşma Oranları ... 158

Tablo 16 : 2004-2011 Yılları Arasında Hizmet Kollarında Sendikalaşma Oranlar .. 159

Tablo 17 : Türkiye’de Konfederasyonların Sendikalaşma Oranları ... 160

Tablo.18 :.Türkiye’de 2004-2012 Yılları Arasında Eğitim Sendikalarını Genel Durumu ... 198

Tablo.19 :.Türkiye’de Eğitim Sendikalarının Tarihsel Gelişim Sürecinin Özeti ... 201

Tablo 20 : Güvenirlik Testi Sonucu ... 215

Tablo 21 : Kocaeli İli Genel Durumu ... 216

Tablo 22 : Kocaeli İli Eğitim Sendikalarının Genel Durumu ... 217

Tablo 23 : Ankete Katılan Katılımcıların Yaş Gruplarının Frekans Dağılımları ... 220

viii

Tablo.24 :.Ankete Katılan Katılımcılarının Eğitim Durumlarının Frekans

Dağılımları ... 221

Tablo 25 : Ankete Katılanların Meslekteki Çalışma Süreleri Frekans Dağılımı ... 223

Tablo.26 :.Ankete Katılan Katılımcıların Sendikal Üyelik Sürelerinin Frekans Dağılımı ... 224

Tablo.27 :.Ankete Katılanların Sendikal Faaliyetlere Katılım Durumu Frekans Dağılımı ... 224

Tablo.28 :.Ankete Katlan Katılımcıların Kendilerini Tanımlamalarının Frekans Dağılım ... 225

Tablo 29 : Ankete Katılanların Sendikaya Üye Olma Yollarının Frekans Dağılım .. 226

Tablo.30 :.Ankete Katılan Katılımcıların Sendikalarındaki Aktif Görev Frekans Dağılımı ... 227

Tablo.31 :.Ankete Katılan Katılımcıların Sendikal Faaliyetler İle İlgili Bilgileri Öğrenme Yollarının Frekans Dağılımı ... 228

Tablo 32 :.Ankete Katılan Katılımcıların En Çok Birinci Güvendiği Kurumların Frekans Dağılımı ... 229

Tablo 33 :.Ankete Katılan Katılımcıların En Çok İkinci Güvendiği Kurumların Frekans Dağılımı ... 230

Tablo.34 :.Ankete Katılan Katılımcıların En Çok Üçüncü Güvendiği Kurumların Frekans Dağılımı ... 231

Tablo.35 :.Sendika Üyesi Olmaya Birinci Etki Eden Nedenin Frekans Dağılımı .... 232

Tablo.36 :.Sendika Üyesi Olmaya İkinci Etki Eden Nedenin Frekans Dağılımı ... 233

Tablo 37 : Sendika Üyesi Olmaya İkinci Etki Eden Nedenin Frekans Dağılımı ... 234

Tablo 38 : Meslekte Karşılaşılan Birinci Önemli Sorun Frekans Dağılımı ... 235

Tablo 39 : Meslekte Karşılaşılan İkinci Önemli Sorun Frekans Dağılımı ... 236

Tablo 40 : Meslekte Karşılaşılan Üçüncü Önemli Sorun Frekans Dağılımı ... 237

Tablo 41 : Sendikaların Üyelerinin Hak ve Çıkarlarını Koruyup Geliştirememesinin En Önemli Birinci Nedeninin Frekans Dağılımı ... 239

Tablo 42 : Sendikaların Üyelerinin Hak ve Çıkarlarını Koruyup Geliştirememesinin En Önemli İkinci Nedeninin Frekans Dağılımı ... 240

Tablo 43 : Sendikaların Üyelerinin Hak ve Çıkarlarını Koruyup Geliştirememesinin En Önemli Üçüncü Nedeninin Frekans Dağılımı ... 241

ix

Tablo 44 : Kamu Sendikacılığının Gelişmesinin En Önemli Birinci Nedeninin Frekans Dağılımı ... 242 Tablo 45 : Kamu Sendikacılığının Gelişmesinin En Önemli İkinci Nedeninin Frekans Dağılımı ... 243 Tablo 46 : Kamu Sendikacılığının Gelişmesinin En Önemli Üçüncü Nedeninin Frekans Dağılımı ... 244 Tablo.47 :.Kamu Sendikacılığının Gelecekte İşlevi Nasıl Olmalıdır Frekans

Dağılımı ... 246 Tablo 48 : Kamu Sendikacılığının Geliştirilmesi İçin Yapılması Gereken 1nci Faaliyet Frekans Dağılım Tablosu... 247 Tablo 49 : Kamu Sendikacılığının Geliştirilmesi İçin Yapılması Gereken 2nci Faaliyet Frekans Dağılım Tablosu... 248 Tablo 50 : Kamu Sendikacılığının Geliştirilmesi İçin Yapılması Gereken 3ncü Faaliyet Frekans Dağılım Tablosu... 249 Tablo.51 :.Gelecekte Kamu Sendikacılığı-Siyaset İlişkisi Nasıl Olmalıdır Frekans Dağılım Tablosu ... 250 Tablo.52 :.Sendika-Yönetim Arasındaki İlişki Gelecekte Nasıl Olmalıdır Frekans Dağılımı ... 251 Tablo.53 :.Kamu Sendikacılığının Geleceği Nasıl Olacaktır Önermesinin Frekans Dağılımı ... 253 Tablo.54 :.Sorunların Çözümü İçin Örgütlü Mücadele En Geçerli Yoldur Frekans Dağılım Tablosu ... 254 Tablo 55 : Sendikalar Çalışanların Dayanışmasını ve Birliğini Sağlayan Demokratik Kurumlardır Frekans Dağılımı ... 255 Tablo 56 : Sendikalar Çalışanların Hak ve Çıkarlarını Korumak İçin Gereklidir Frekans Dağılımı ... 256 Tablo.57 :.Sendikaların Üye Sayısı Artarsa Çalışma Şartları İyileşir Frekans

Dağılımı ... 257 Tablo 58 : Sendikalar Tüm Çalışanların Hak ve Çıkarlarını Korur Frekans

Dağılımı ... 258 Tablo.59 :.Türkiye’de Sendikalar Çalışanların Hak ve Çıkarlarını Koruyacak Kadar Güçlü Kurumlardır Frekans Dağılımı ... 259

x

Tablo 60 : Türkiye’de Kamu Sendikaları Güvenilir Kurumlardır Frekans Dağılım . 260 Tablo.61 :.Türkiye’de Kamu Sendikası Yöneticileri Çalışanların Hak ve Menfaatlerine Göre Hareket Eder Frekans Dağılımı ... 261 Tablo.62 :.Kamu Sendikaları Sendikal Haklar Konusunda Yeterli Kamuoyu Oluşturabilmektedir Frekans Dağılımı ... 262 Tablo.63 :.Sendika Üyesi Olduktan Sonra Çalışma Koşullarım Gelişmiştir Frekans Dağılımı ... 263 Tablo.64 :.Sendikalar Üyelerini Sendikal Politikalar Konusunda Dikkate Almaktadır Frekans Dağılımı ... 264 Tablo 65 : Sendikaya Sorunlar Rahatlıkla İletilebilmektedir Frekans Dağılımı ... 265 Tablo 66 : Sendikalar Kurumlardaki Sorunları Çözebilmektedir Frekans Dağılımı. 266 Tablo 67 : Sendikaların Sosyal Faaliyetleri Yeterlidir Frekans Dağılımı ... 267 Tablo.68 :.Sendikalar Faaliyetleri Konusunda Üyeler Yeterli Bilgi Sahibidir Frekans Dağılımı ... 268 Tablo.69 :.Sendikalar Hak ve Menfaatleri Koruma ve Geliştirme Konusunda Güvenilmektedir Frekans Dağılımı ... 269 Tablo.70 :.Sendikalarda Sendika İçi Demokrasi Tam Olarak Vardır Frekans

Dağılımı ... 269 Tablo 71 : Yasalaşan Toplu Sözleşme Hakkı Yeterlidir Frekans Dağılımı ... 270

xi

ŞEKİLLER LİSTESİ

Şekil 1 : Devlet-Kamu Hizmeti-Kamu Görevlisi Döngüsü ... 14

Şekil 2 : Türkiye’de Kamu Görevlileri ... 41

Şekil 3 : İşveren Devletin Çalışma İlişkilerinin Çerçevesi ... 60

Şekil 4 : Ankete Katılan Katılımcıların Cinsiyetlerine Göre Dağılımı ... 219

Şekil 5 : Ankete Katılan Katılımcıların Medeni Durumları ... 220

Şekil 6 : Ankete Katılan Katılımcıların Eşlerinin Çalışma Durumu ... 221

Şekil.7:..Ankete Katılan Katılımcıların Sendika Dışında Diğer STK’lara Üyelik …………Durumu ... 222

Şekil 8: Sendikanız Hak ve Çıkarlarınızı Koruyup Geliştirebiliyor Mu... 238

Şekil 9: Türkiye’de Kamu Sendikacılığı Hak ve Çıkarların Gelişmesi Açısından Yeterli Mi? ... 245

Şekil 10 : Eğitim Sendikalarının İzlemesi Gereken Alternatif Yol Şeması ... 282

xii

SAÜ, Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tez Özeti Tezin Başlığı: Türkiye’de Kamu Sektöründe Öğretmenlerin Örgütlenmesi:

Öğretmenlerin Sendikalaşma ve Sendikal Gelecek Algılarına Yönelik Bir Alan Araştırması (Kocaeli İli Örneği)

Tezin Yazarı: Gökçe CEREV Danışman: Yrd.Doç.Dr.Abdurrahman BENLİ Kabul Tarihi: 24 Ekim 2013 Sayfa Sayısı: xiii (ön kısım) + 312 (tez)+13 (ek) Anabilimdalı: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri

Kamu görevlileri devlet ile toplumun bütünleştiği nokta da bir bağ oluşturmakta ve toplumun yapısını doğrudan etkileyebilecek bir yapıda bulunmaktadırlar. Küreselleşmenin özellikle son çeyrek yüzyıldır giderek artan etkisi ile birlikte oluşan dönüşüm süreci tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de kamu görevlilerinin toplumsal yaşamdaki önemini gittikçe artırmıştır. Kamu görevlilerinin artan bu önemi ile birlikte örgütlü mücadelesi de toplumsal yaşam içerisinde ön plana çıkmaya başlamıştır.

Küreselleşmenin etkisi ile birlikte1980 sonrası dönemde Türkiye’de etkisini gittikçe artıran liberal politikalar neticesinde ortaya çıkan dönüşüm sürecinde, kamu görevlileri ortaya koymuş oldukları mücadele sonucu sendikal haklarını 2001 yılında yasal zemine taşımış ve 2012 yılında bu yasal zemine son şeklini vermişlerdir. Kamu görevlilerinin 1980 öncesi ve sonrası ortaya koydukları sendikal mücadele içerisinde eğitim sendikaları hep ön planda olmuş ve kamu sendikacılığına öncülük etmişleridir. Bu duruma neden olan iki önemli faktör vardır. Bunlardan ilki eğitim çalışanlarının kamu görevliler içerisinde sahip oldukları sayısal üstünlük, diğeri ise öğretmenlik mesleğinin genel nitelikleridir. Eğitimcilerin bu öncü ve lider mücadelesi son yıllarda yavaşlamış ve durağan bir yapıya dönüşmüştür. Günümüzde kamu görevlilerinin örgütlenme mücadelesi sessizliğe bürünmüş, artık hükümetler tarafından verilen haklar ile yetinilen bir pozisyona dönüşmüştür.

Yapılan bu çalışma ile kamu görevlilerinin örgütlü mücadelesinin daha etkin bir şekilde sürdürülerek özellikle grev hakkını elde edebilmeleri için öğretmenlerin lider ve öncü misyonlarını tekrar harekete geçirmeleri, eğitim sendikalarının siyasetten uzak birlik içerisinde hem çalışanların hem de toplumun genel sorunlarına yönelik çözüm politikaları üretmelerinin gerekliliği ortaya konmuştur. Çünkü daha çağdaş kamu sendikacılığı demek daha ilerlemiş demokratik ve çağdaş bir toplum demektir ve kazanan sadece kamu çalışanları değil aynı zamanda toplumun genelidir.

Anahtar Kelimeler: Devlet, Kamu Hizmeti, Kamu Görevlisi, Eğitim Sendikası, Öğretmen

xiii

Sakarya University Institute of Social Sciences Abstract of PhD Thesis Title of the Thesis: Teachers in Public Sector Organization in Turkey: A Field Study

on Teachers' Perceptions of the Future of association and trade union (Kocaeli Province Case)

Author: Gökçe CEREV Supervisor: Assict. Prof. Abdurrahman BENLİ Date: 24October 2013 Nu. of pages: xiii (pre text) + 312 (main body)+13 Department: Labour Economıcs and Industrıal Relatıons

Civil service employees create a connection between state and society and it affects directly the structure of the community. Transformation process which developed out of ever-increasing effect of globalization especially in the last quarter century has increased the importance of civil servant in social life in Turkey as it has done all over the world. Not only this increasing importance of civil servants but their organized struggles have started to come to the forefront in social life.

During this transformation process which arose out of liberal politics coming into prominence in Turkey especially in the period after 1980 with the influence of globalization civil servants moved their union rights to the legal ground in 2001 after a long struggle and they finalized this legal ground in 2012. Educational unions have always been at the forefront of all union struggles civil servants waged before and after 1980 and have pioneered the other public unions. There are two major factors that cause this condition. One of them is numerical superiority of educational employees among other civil servants and the other is general qualifications of teaching profession. This pioneering and leading struggle of educators has slowed down in recent years and has evolved into a stable structure. Today union struggle of civil servants shrouded in silence and now turned into a position which they are contended with the rights granted by the governments.

This study revealed that teachers must prompt their pioneering and leading missions again and that educational unions must produce solutions for the general problems of both employees and society away from politics and in unity in order that civil servants can continue to struggle and get their rights to strike. Because modern unionism means a more advanced, democratic and modern society and the winning side is not only public employees but also the society in general.

Keywords: Goverment, Publıc Servıce, Civil Servant, Educational Union,Teacher

1

*ø5øù

.UHVHOOHúPHQLQ úHNLOOHQGLUGL÷L \HQLGQ\D G]HQLQGH \HQL DUD\ÕúODU YH \HQL

\DSÕODQPDODU LOH ELUOLNWH KÕ]OÕ ELU GH÷LúLP YH G|QúP VUHFL RUWD\D oÕNPD\D EDúODPÕúWÕU $UWÕNJQP]GHRUWD\DoÕNDQEX GH÷LúLPVUHFLKHUNRQXGDNDoÕQÕOPD]ELU

EDúODQJÕo ROPXúWXU BDúWD XOXV GHYOHW \DSÕVÕ ROPDNOD EHUDEHU |]HOOLNOH WRSOXPVDO

\DúDPGD VRV\DO HNRQRPLN LNWLVDGL YH EHúHUL DODQODUGD GD \HQL \DSÕODQPDODU

úHNLOOHQPH\H EDúODPÕúWÕU 'HYOHW LOH WRSOXP DUDVÕQGDNL IDDOL\HWOHUL G]HQOH\Hn kamu

\|QHWLPLQLQ GH EX GH÷LúLP VUHFLQGHQ X]DN NDOPDVÕ EHNOHQHPH] .DPXQXQ WP

NXUXPODUÕLOHELUOLNWHHNRQRPLNVRV\DOVL\DVLYHWHNQLNDODQODUEDúWDROPDN]HUHEX

GH÷LúLP VUHFLQL J|] DUGÕ HGHUHN YDUOÕ÷ÕQÕ VUGUPHVL PPNQ GH÷LOGLU 8OXV devlet LúOHYOHULQGHNL EX \HQL \DSÕODQPD ile birOLNWH NDPX \|QHWLPL DQOD\ÕúÕ YH kamu

\|QHWLPLQLQ |UJWOHQPHVL \HQLGHQ WDQÕPODQDUDN WHNUDUGDQ ELoLPOHQPH\H EDúODPÕúWÕU

<HQLGHQ úHNLOOHQHQ GHYOHW \DSÕVÕ LOH ELUOLNWH NDPX KL]PHWOHUL YH NDPX J|UHYOLOHUL GH

GH÷LúLPVUHFLQGHQHWNLOHQPLúWLU

'HYOHWLQ \|QHWVHO \DSÕVÕ LOH |]GHúOHVHQ NDPX KL]PHWL WRSOXPVDO \DúDP LoHULVLQGH

|QHPOL ELU \HUH VDKLSWLU %X |QHP LOH ELUOLNWH NDPX KL]PHWLQL \HULQH JHWLUHQ NDPX

J|UHYOLOHUL GH WRSOXP LoHULVLQGH NHQGLOHULQH IDUNOÕ ELU \HU HGLQPLúWLU .DPX J|UHYOLVL

NDYUDPÕ WDQÕPODQPD DoÕVÕQGDQ GHYOHWOHULQ NDPX KL]PHWOHULQL \HULQH JHWLUPH

DQOD\ÕúODUÕQD J|UH IDUNOÕOÕN J|VWHUVH GH WRSOXPXQ LoHULVLQGH RUWD\D NR\GXNODUÕ HPHN

EDNÕPÕQGDQ KHU ]DPDQ |QHPOL ELU \HUH VDKLS ROPXúWXU .DPX J|UHYOLOHUL WRSOXPOD

GHYOHWLQEWQOHúWL÷LQRNWDGDELUED÷ROXúWXUDUDNWRSOXPVDO\DSÕ\ÕGR÷UXGDQHWNLHGHFHN

bir NRQXPGDGÕUODU.DPXJ|UHYOLOHULQLQVDKLSROGX÷X EXIDUNOÕYHHWNLOLGXUXP RQODUÕQ

|UJWOHQPHPFDGHOHVLQGHGH|QSODQDoÕNPÕúWÕU

*QP]GH RUWD\D oÕNPD\D EDúOD\DQ GQ\D HNRQRPLVLQGHNL \DSÕVDO GH÷LúLNOLOHU

VHUPD\HKDUHNHWOHULWHNQRORMLGHNLKÕ]OÕLOHUOHPHOHULVWLKGDPÕQVHNW|UOHUHJ|UHGD÷ÕOÕPÕ

YHLúJFQQQLWHOLNOHULQGHNLJHOLúPHOHULOHELUOLNWH\|QHWLPYHRUJDQL]DV\RQDODQÕQGDNi

\HQL H÷LOLPOHU YH VÕQÕI oDWÕúPDODUÕQÕQ GH÷LúPHVL JLEL oRN IDUNOÕ IDNW|UOHU oDOÕúPD

LOLúNLOHULQLGH derinden HWNLOHPHNWHGLUdDOÕúPDLOLúNLOHULQGHROXúDQ GH÷LúLPLQLoHULVLQGH

|QHPOL ELU HWNHQGH VHQGLNDODUGÕU FDUNOÕODúDQ VHQGLNDO |UJWOHQPH \DSÕVÕ LOH ELUlikte, NDPX J|UHYOLOHULQLQ GH VHQGLNDO |UJWOHQPHVL GH÷LúLPH X÷UDPÕúWÕU gQFHOHUL FUHW YH

2

oDOÕúDQODUÕQ KDNODUÕQD RGDNODQDQ VHQGLNDFÕOÕN IDDOL\HWOHUL ]DPDQ LoHULVLQGH EX RGDN

QRNWDVÕQÕDúPÕúYHONHJHQHOLQGHNLSROLWLNDODULOHWRSOXPXQJHQHOG]H\LQLHWNLOeyecek ELU \DSÕ\D EUQPúWU 6HQGLNDFÕOÕNWD ROXúDQ EX \HQL \DSÕODQPD VRQXFXQGD DUWÕN

JQP]GH VHQGLNDODUÕQ LNL WHPHO DPDFÕ YDUGÕU %XQODU \HOHULQH \|QHOLN PHVOHNL

DPDoODU ve gHQHOH \|QHOLN WRSOXPVDO DPDoODUGÕU .LWOH |UJW NRQXPXQGD EXOXQDQ

sendikalar |QFHOLNOL RODUDN \HOHULQLQ KDN YH oÕNDUODUÕQÕ VDYXQXUODU 6HQGLNDODúPDQÕQ

LNLQFL DPDFÕ RODQ WRSOXPVDO ER\XWXQGD LVH oDOÕúDQODUOD LOJLOL NDUDUOÕ HWNLOHPHNWHQ

GHPRNUDWLN UHMLPLQ \HUOHúLS VD÷OÕNOÕ LúOHPHVLQH NDGDU GH÷LúHQ YH WRSOXPVDO \DSÕ

DoÕVÕQGDQHWNLVL E\NRODQELU|UJWOHQPHPRGHOLGXUXPXQGDGÕUODU6HQGLNDODUÕQKHP

oDOÕúDQODUÕQÕQKDNYHoÕNDUODUÕQÕNRUX\XSJHOLúWLUPH\H\|QHOLN\DSÕODUÕKHPGHJLGHUHN

DUWDQVLYLOWRSOXP|UJW\DSÕODUÕQHGHQLLOHONHQLQH÷LWLPVD÷OÕNHNRQRPLYHEHQ]HUL

SROLWLNDODUÕQGD YH D\QÕ ]DPDQGD ONHQLQ JHQHO NRQXODUÕ LOH LOJLOL RODQ NRQXODUGD V|]

VDKLELROPDODUÕVRQXFXRUWD\DoÕNPÕúWÕU.DPXoDOÕúDQODUÕQÕQNDPXKL]PHWLJ|UPHOHULLOH

ELUOLNWH VHQGLNDO |UJWOHQPHQLQ \HQL PRGHOOHPHVL VRQXFX WRSOXP ]HULQGH RUWD\D

NR\GXNODUÕ HWNL JLWWLNoH DUWPDNWDGÕU *LGHUHN DUWDQ HWNLQLQ VRQXFX RODUDN GD NDPX

J|UHYOLOHUL|]HOOLNOHGHYOHWWDUDIÕQGDQVHQGLNDO|UJWOHQPHVUHFLLoHULVLQGHGDKDID]OD

HQJHOOHQPHLOHNDUúÕODúPÕúODUGÕU

'Q\DQÕQKHPHQKHPHQEWQONHOHULQGHNDPXoDOÕúDQODUÕQÕQVDKLSROGXNODUÕVHQGLNDO

KDNODUÕQ YH VRV\DO oÕNDUODUÕQ JHOLúLP VUHFL LOH WDULKVHO VUHo LoHULVLQGHNL GH÷LúLPLQLQ

E|OJHOHUHJ|UHIDUNOÕ|]HOOLNOHUJ|VWHUGL÷LJ|]OHPOHQHELOLU*HQHOOLNOHNDPXNHVLPLQGH

oDOÕúDQODU LoLQ VHQGLNDODúPD H÷LOLPL GL÷HU VHNW|UOHUGH oDOÕúDQODUD J|UH GDKD JHo

EDúODPÕúWÕU %X QHGHQOH VHQGLNDODúPD\D \|QHOLN KDNODUD NDPX oDOÕúDQODUÕ GDKD JHo

XODúPÕúWÕU g]HOOLNOH VDQD\L GHYULPL LOH RUWD\D oÕNDQ VHUPD\H\H NDUúÕ oDOÕúDQODUÕQ

|UJWOHQHUHN KDN YH oÕNDUODUÕQÕ DUDPDVÕ LON RODUDN |]HO NHVLP oDOÕúDQODUÕQda ortaya oÕNPÕúWÕU 'HYOHWLQ oDOÕúPD KD\DWÕ LoHULVLQGH LVWLKGDP HWWL÷L NHVLPOHULQ VHQGLNDODUÕQ

RUWD\D oÕNWÕ÷Õ EX LON G|QHPOHUGH |]HO VHUPD\H NHVLPLQLQ LVWLKGDP HWWL÷L NHVLPH J|UH

VD\ÕVDO RODUDN ROGXNoD VÕQÕUOÕ ELU \DSÕGD EXOXQPDNWD\GÕ %X NÕVÕWOÕ LVWLKGDm kamu NHVLPLQGHoDOÕúDQODUÕQHPHN\|QQGHQV|PUOPHVLQLJHFLNWLUPLúWLU.DPXNHVLPLQGH

oDOÕúDQODUÕQ |UJWOHQPHVLQH \RO DoDQ \DNODúÕPÕQ ELU QRNWDVÕQGD LVH UHWLP LOLúNLOHUL

ELoLPLQLQ VDQD\L GHYULPL LOH JHoLUPLú ROGX÷X HYULPLQ HWNLVL GH EXOXQPDNWDGÕU

%DúODQJÕoWD IHRGDO WRSOXP \DSÕVÕQÕ WDVIL\H HGHUHN VHUPD\H HWNLVL LOH GHYOHWLQ \DSÕVÕ

DOWÕQGD oDOÕúPD\D EDúOD\DQODU LON G|QHPOHUGH HPH÷L V|PUOHQ NHVLP ROPDNWDQ oRN

3

V|PUGHQSD\DODQNÕVÕPúHNOLQGH RUWD\DoÕNPÕúODUGÕU%XGXUXPXQ]DPDQLoHULVLQGH

GH÷LúHUHN GHYOHWLQ LoLQGH oDOÕúDUDN SD\ DODQ NÕVÕPODUÕQ VW WDEDND ROXúWXUDUDN

EURNUDVL\L RUWD\D oÕNDUPDODUÕ YH DOW WDEDNDGD JHOHQHNVHO LúoL NHVLPL LOH D\QÕ GXUXPD

GúHQELUNDPXoDOÕúDQÕNHVLPLQLQROXúPDVÕNDPXNHVLPLQGHVHQGLNDODúPDQÕQGR÷XúXQX

YH\D\JÕQODúPDVÕQÕHtkileyen |QHPOL ELUXQVXUROPXúWXU

.DPX J|UHYOLOHULQLQ GH GL÷HU oDOÕúDQODU JLEL NHQGLVLQL oDOÕúWÕUDQODUD NDUúÕ |UJWOHQLS

oDOÕúPD LOLúNLOHULQL NHQGL LVWHNOHULQH J|UH G]HOWPH WDOHSOHULQH NDUúÕ |QFH KHU \HUGH

ROXPVX]J|UúOHURUWD\DoÕNPÕúNDPXJ|UHYOLOHULQLQGL÷HUoDOÕúDQODUDEHQ]HPHGL÷LLOHUL

VUOHUHN EX JUXS LoLQ VHQGLNDO KDN YH |]JUONOHULQ V|] NRQXVX RODPD\DFD÷Õ

VDYXQXOPXúWXU $QFDN EWQ EX ROXPVX] J|UúOHUH UD÷PHQ NDPX J|UHYOLOHUL GH GL÷HU

oDOÕúDQODUJLELRUWD\DNR\GXNODUÕPFDGHOHLOH]DPDQLoHriVLQGHVHQGLNDOKDNODUDIDUNOÕ

boyutlarda NDYXúPXúODUGÕU.DPXJ|UHYOLOHULQLQGL÷HUoDOÕúDQODUJLEL|UJWOHQHPH\HFH÷L

\|QQGHRUWD\DoÕNDQILNLUOHULQGD\DQGÕ÷ÕWHPHOGHoDQDEDNÕúDoÕVÕEXOXQPDNWDGÕU

.DPX J|UHYOLOHULQLQ NDUúÕVÕQD oÕNDQ |UJWOHQPH \ROXQGDki ilk problem egemenlik NDYUDPÕ DQOD\ÕúÕGÕU %X NDYUDPÕQ J|UúQH J|UH GHYOHWLQ WHPVLOFLVL RODQ YH D\QÕ

]DPDQGDNDPXJ|UHYOLVLVD\ÕODQNLúLOHULOHGHYOHWLQGL÷HUoDOÕúDQODUÕQROXúWXUPXúROGX÷X

|UJWOHULQ WHPVLOFLOHUL ELU DUD\D JHOHUHN SD]DUOÕN \DSDPD]ODU dQN WDUDIODUGDQ ELUL

HJHPHQOLNNDYUDPÕRODQWRSOXPLoLQGHIDUNOÕJoOELU\|QH sahipti. Bu noktada ortaya oÕNDQ IDUNOÕOÕ÷ÕQ LNL DQD QHGHQL YDUGÕU %HOLUWLOHQ QHGHQOHU GHYOHWLQ WRSOXP LoLQGHNL

µ¶NXWVDO¶¶ WDQÕPODQPDVÕ YH µ¶NDPX oDOÕúDQODUÕQÕQ LON J|UHYL olan devlete sadakat ile LWDDW¶¶ LoLQGH KDUHNHW HWPHVL %X LNL GH÷HU NDPX oDOÕúDQODUÕQÕQ VHQGLNDO |UJWOHQPH

\DSÕVÕQÕQ LON RUWD\D oÕNWÕ÷Õ G|QHPOHUGH |QHPOL RODQ LNL ROJX ROVD GD |]HOOLNOH

NUHVHOOHúPH LOH ELUOLNWH WRSOXP LoLQGH RUWD\D oÕNDQ \DSÕVDO GH÷LúLP ile birlikte eski

|QHPLQL \LWLUPLúWLU *QP]GH GHYOHWLQ NXWVDO ROPDVÕ GHYOHW NXUXPXQXQ NRUXQDUDN

VRV\DO \DSÕQÕQ LGDPHVLQLQ VD÷ODQPDVÕ úHNOLQGH DOJÕODQPDNOD ELUOLNWH oDOÕúDQODUÕQ

GHYOHWHNDUúÕJ|VWHUPHVLEHNOHQHQVDGDNDWLOHLWDDWNDYUDPÕGH÷LúHQoDOÕúPDLOLúNLOHULLOH

ELUOLNWH \HULQL Lú GLVLSOLQL YH Lú \HWHUOLOL÷LQH EÕUDNPÕúWÕU $UWÕN NDPX J|UHYOLOHUL GH

WRSOXP LoLQGH KHU QH NDGDU \HULQH JHWLUGLNOHUL NDPX J|UHYL LOH IDUNOÕ JLEL J|]NVH GH

VRQXo RODUDN RQODUGD WRSOXPXQ ELUHU SDUoDVÕ YH oDOÕúPD LOLúNLOHULnin bir unsurudur.

$QD\DVD GD EHOLUWLOHQ |]JUON YH KDNODU RQODU LoLQGH JHoHUOLGLU %X QRNWDGD RUWD\D

oÕNDQ|QHPOLELUQRNWDLVHGHYOHWOHPHPXUDUDVÕQGDNLLOLúNLQLQLúoLLúYHUHQLOLúNLVLQGHQ

4

GDKD IDUNOÕ ELU ER\XWWD ROGX÷XGXU %X QHGHQOH PHPXUXQ HPHN±serma\H oDWÕúPDVÕ

ER\XWXQGDQGDKDIDUNOÕELU\DSÕGDVHQGLNDOPFDGHOHVLYDUGÕU

.DPX J|UHYOLOHULQLQ |UJWOHQPHVLQLQ ROXPVX] ELU GúQFH ROGX÷X \|QQGH LNLQFL

|QHPOL J|Uú LVH NDPX J|UHYOLOHUL WDUDIÕQGDQ RUWD\D oÕNDUÕODQ µ¶.DPX +L]PHWL¶¶ YH

sunulan bu hizmetin sRQXFX RODQ µ¶.DPX <DUDUÕ¶¶ NDYUDPODUÕ EXOXQPDNWDGÕU %XUDGD

RUWD\D oÕNDQ WHPHO J|Uú NDPX J|UHYOLOHULQLQ |UJWOHQHUHN ELU WDNÕP WDOHSOHUGH

EXOXQPDVÕ GHYOHWLQ IDDOL\HWOHULQLQ HWNLQOLN YH \D\JÕQOÕ÷ÕQÕ D]DOWDFDN EXQXQ VRQXFX

RODUDNWDQNDPX\DUDUÕHQJHOOHQPLú RODFDNYHYDWDQGDúODUDOPDVÕJHUHNHQKL]PHWOHUGHQ

\RNVXQ NDODFDNODUGÕU %X QRNWDGD RUWD\D oÕNDQ WHPHO \DNODúÕP NDPX \DUDUÕQÕQ

WDQÕPODQDELOLU ELU ROJX ROPDVÕ YH RUWD\D oÕNDQ NDPX \DUDUÕQÕQ HNRQRPLN YH\D QLFHO

RODUDN |OoOH ELOLUOL÷LGLU *QP] GHYOHW \DSÕVÕQGD |]HOOLNOH NUHVHOOHúPH LOH RUWD\D

oÕNDQNDSLWDO\DNODúÕPODULOHKDQJLNDPXKL]PHWLQLQNLPLQWDUDIÕQGDQRUWD\DNR\XODFD÷Õ

IDUNOÕODúPÕúWÕU .LPL WRSOXPODUGD GHYOHW WDUDIÕQGDQ \HULQH JHWLULOHQ ELU NDPX KL]PHWL

EDúND ELU WRSOXPGD |]HO VHNW|U WDUDIÕQGDQ J|UOHELOPHNWHGLU %X QHGHQOH EX LNL

\DNODúÕPGDJQP]úDUWODUÕQGDNDPXoDOÕúDQODUÕQÕQ|QQGH|UJWOHQPHOHULQH\|QHOLN

ELUHQJHOROXúWXUPDPDOÕGÕU

.DPX J|UHYOLOHULQLQ |UJWOHQPHVLQGH |QOHULQH oÕNDQ oQF NDYUDPVDO HQJHO LVH

µ¶.DPX oDOÕúDQODUÕQÕQ \DSÕVÕ¶¶ NDYUDPÕGÕU .DPX oDOÕúPD LOLúNLOHULQGH WHPHO LúYHUHQ

GHYOHWROGX÷XQDJ|UHHPH÷LQRUWD\DNRQXOPDVÕYHRUWD\DoÕNDQGH÷HULQSD\ODúÕOPDVÕQGD

LúoL LúYHUHQ D\UÕPÕ Jo ELU GXUXP ROPDNWDGÕU .DPX oDOÕúDQÕ LOH GHYOHWLQ oDOÕúPD

LOLúLNOHULQL úX úHNLOGH DoÕNOD\DELOLUL] *QP]GH GHYOHWH NDUúÕ |UJWOHQHQ ELU NDPX

J|UHYOLVL JHOHFHNWH PHVOH÷LQGH \NVHOHUHN LúYHUHQ WHPVLOFLVL SR]LV\RQXQD

JHoHELOPHNWHGLU %X GXUXP ELoLPVHO ELU NDUPDúD \DUDWDFD÷Õ JLEL NDPX oDOÕúDQODUÕQÕQ

|UJWOPFDGHOHVLQGHGHE|OQPH\DUDWDELOPHNWHGLU $\QÕ]DPDQGDVDQD\LGHYULPLLOH

RUWD\D oÕNDQ |UJWO PFDGHOH LoHULVLQGH LON H÷LOLPOHU |]HO VHNW|UH NDUúÕ ROPXúWXU

=DPDQÕQ GHYOHW \DSÕODUÕ LoHULVLQGH LVWLKGDP HGLOHQ NDPX J|UHYOLVL VD\ÕVÕ VÕQÕUOÕ

VD\ÕGDGÕU%XGXUXPJHQLú|OoGHHNRQRPLNYHVRV\DODODQGD GHYOHWHWDQÕPODQDQUROQ

G|QHP LoHULVLQGH NÕVÕWOÕ ROPDVÕQD YH NDPX J|UHYOLOHULQLQ D\UÕFDOÕNOÕ ROPDVÕQD \RO

DoPÕúWÕU.DPXNHVLPLQGHoDOÕúDQODUJHQHOGHILNLULúoLOL÷LQLWHOL÷LQGHROPDVÕYHEXWU

ELU QLWHOL÷H VDKLS RODQ HPH÷LQ NÕW ROPDVÕ QHGHQL LOH SL\DVD PHNDQL]PDVÕ LoHULVLQGH

5

JHUHNOL SD\Õ HOGH HGHELOHFHNOHUL GROD\ÕVÕ\OD VHQGLNDODúDUDN KDNODUÕQÕ NRUXPD\D JHUHN

ROPDGÕ÷ÕJ|UúKDNLPELUGXUXPGD\GÕ

=DPDQ LoHULVLQGH NUHVHOOHúPH LOH RUWD\D oÕNDQ JHOLúPHOHU VRQXFXQGD VDGHFH LúoLOHULQ

GH÷LO D\QÕ ]DPDQGD NDPX oDOÕúDQODUÕQÕQ GD úDUWODUÕQGD GH÷LúLPOHU ROPXúWXU (PH÷LQL

JHQHOGH ILNLU LúoLVL RODUDN RUWD\D NR\DQ NDPX oDOÕúDQODUÕQÕQ GD HOGH HWWLNOHUL JHOLU ELU

WDUDIÕ LOH HPHN JHOLUL LNHQ GL÷HU ELU \|Q LOH GH IÕUVDW HúLWOL÷L EDNÕPÕQGD WDKVLO

GXUXPXQXQNDUúÕOÕ÷ÕRODUDN ND]DQGÕ÷ÕELUGH÷HURODUDNRUWD\DoÕNPÕúWÕU.UHVHOOHúPHQLQ

HWNLVL LOH GQ\D JHQHOLQGH RUWD\D oÕNDQ GH÷LúLP HWNLVL LOH NDPX oDOÕúDQODUÕQÕQ GD

HPHNOHULQLQNDUúÕOÕ÷ÕRODQJHOLUOHULD]DOPÕúWRSOXPLoLQGHLúJDOHWWLNOHUL\HUYHNRQXP

]DPDQLoHULVLQGHJ|UHOL RODUDNJHULOHPLúWLU

.DPX J|UHYOLOHULQLQ |QQGH E\N ELU HQJHO RODQ |UJWOHQPH VÕQÕUOÕOÕNODUÕ NDPX

oDOÕúDQODUÕQÕQ ND]DQÕP HOGH HWPHVLQH HQJHO ROPXúWXU gUJWOHQPH VÕQÕUOÕOÕNODUÕ NDPX

NHVLPLQGHVÕQÕIELOLQFLQLQJHoROXúPDVÕQDYHVHQGLNDOKDNODUDJHoNDYXúPDVÕQDQHGHQ

ROPXúWXU6HQGLNDODULoLQHQ|QHPOLIDNW|UOHUGHQELUWDQHVLQLQ|UJWOHQPHROGX÷XJ|]

|QQGH EXOXQGXUXOGX÷XQGD NDPX oDOÕúDQODUÕQÕQ GH÷LúHQ GQ\D \DSÕVÕ LOH ELUOLNWH

|UJWOHQPH\H \|QHOLN \HQLVWUDWHMLOHUROXúWXUPDVÕJHUHNPHNWHGLU.DPXNHVLPLQGe tek LúYHUHQLQGHYOHWROGX÷XJ|]|QQGHEXOXQGXUXOGX÷XQGDEX\DSÕQÕQLoLQGH\DSÕODFDNKHU

WUO UHIRUPODU GR÷UXGDQ GHYOHWH NDUúÕ \DSÕOPÕú GDYUDQÕúODU RODUDN DOJÕODQDELOLU

%HOLUWLOHQNÕVÕWODPDODUÕQYHVÕQÕUOÕOÕNODUÕQWHPHOLQGHGHEXQRNWDYDUGÕU

.DPX J|UHYOLOHULQLQ VHQGLNDO |UJWOHQPH LOH HOGH HGHFHNOHUL ND]DQÕPODU WRSOXPXQ

JHQHOL LoLQ ID\GD \DUDWDFDNWÕU .DPX oDOÕúDQODUÕQÕQ RUWD\D oÕNDUDFD÷Õ VHQGLNDO \DSÕ

RQODUÕQWDOHSOHULQLQYHoDOÕúPDLOLúNLOHULQLQúHNLOOHQPHVLLoLQLúYHUHQWDUDIRODQGHYOHWWHQ

tek bir HOGHQ ELOGLULPGH EXOXQPDODUÕQÕ VD÷OD\DFDN HQ D]ÕQGDQ WHPVLOFLOHU DUDFÕOÕ÷Õ LOH

J|UúPHOHUGHEXOXQXOPDVÕQÕQ|QDoÕODFDNWÕU6HQGLNDODUDUDFÕOÕ÷ÕLOHNDPXRWRULWHVLQLQ

\DQL GHYOHWLQ oDOÕúDQODUÕQD NDUúÕ NDUúÕVÕQGD PXKDWDS EXOPDVÕ VD÷ODQDFDN YH KHP

oDOÕúDQODUÕQKHPGHGHYOHWLOHWRSOXPXQJHQHOLQH\|QHOLNID\GDRUWD\DoÕNPÕúRODFDNWÕU

6

dDOÕúPDQÕQ.RQXVX

.UHVHOOHúPHVRQXFXRUWD\DoÕNDQGH÷LúLPVUHFLQLQHWNLOHULGQ\DGDQDVÕOWRSOXPODUÕQ

\DSÕODUÕQÕ HWNLOL\RUVD 7UNL\H¶GH GH WRSOXPXQ \DSÕVÕQÕ HWNLOHPHNWH YH devletin SROLWLNDODUՁ]HULQGHEDVNÕ\DUDWPDNWDGÕU

7UNL\H¶GHNDPXoDOÕúDQODUÕGHYOHWLQJHQHO \DSÕVÕLWLEDULLOHGDLPDIDUNOÕELUNRQXPGD

ROPXúWXU*QP]GH7UNL\H¶GHNDPXJ|UHYOLOHULQLQRUWDNPHVOHNLLNWLVDGLWRSOXPVDO

YHNOWUHOKDNYHoÕNDUODUÕQÕNRUXPDNDPDFÕ\ODNXUXODQNDPXSHUVRQHOLVHQGLNDODUÕQÕQ

|QHPL JLWWLNoH DUWPÕúWÕU .DPX oDOÕúDQÕ NDYUDPÕQÕQ IDUNOÕ NDQXQODU LOH WDQÕPODQGÕ÷Õ

7UNL\H¶GHNDPXoDOÕúDQODUÕQÕQVHQGLNDOIDDOL\HWOHULGHWDULKVHOVUHoLoHULVLQGHGH÷LúLN

NDQXQODULOHúHNLOOHQGLULOPLúWLU%XNDQXQODUGDQHQVRQXQFXVXLVH\ÕOÕQGD\DSÕODQ

UHIHUDQGXPVRQXoODUÕQDJ|UHX\JXODQDQDQD\DVDGH÷LúLNOL÷LQHGHQLLOHROXúDQ

WDULKLQGH NDEXO HGLOHUHN  VD\ÕOÕ 5HVPL *D]HWHGH \UUO÷H JLUHQ  VD\ÕOÕ

NDQXQGXU 2UWD\D oÕNDQ NDQXQ LOH ELUOLNWH NDPX oDOÕúDQODUÕQD \LQH JUHY KDNNÕ

WDQÕPODQPD]NHQLONGHIDWDPRODUDNoD÷GDúROPDVDGDWRSOXV|]OHúPHKDNNÕWDQÕQPÕúWÕU

%X QRNWD\D 7UNL\H¶GH QDVÕO JHOLQPLúWLU" .DPX oDOÕúDQODUÕ VHQGLNDO KDNODUÕQÕ

7UNL\H¶GH QDVÕO HOGH HWPLúWLU" %X GXUXPXQ NDYUDQDELOPHVL LoLQ NDPX oDOÕúDQODUÕQÕQ

VHQGLNDOPFDGHOHVLQLQWDULKVHOVUHFL|QSODQDoÕNPDNWDGÕU

2VPDQOÕ G|QHPLQGH D\UÕFDOÕNOÕ ELU NRQXPGD RODQ NDPX oDOÕúDQODUÕ 2VPDQOÕ VRQUDVÕ

G|QHPGH GH EX NRQXPODUÕQD GHYDP HWPLúOHUGLU dQN FXPKXUL\HWLQ LON \ÕOODUÕnda 7UNL\H¶QLQLNL|QHPOLJ|UHYLYDUGÕ<HQLELUXOXVROXúWXUPDYHHNRQRPLNED÷ÕPVÕ]OÕ÷Õ

HOGH HGHELOPHN .XUWXOXú 6DYDVÕ VRQXFXQGD H÷LWLPOL LQVDQ JF \RN ROPXú ONHQLQ

QIXVXD]DOPÕúELUGXUXPGDLNHQ LONHOWHNQRORMLLOHHOYHULúOLWRSUDNODUJHQLúWL Bu durum

ONHQLQ JHQHO úDUWODUÕ JHUH÷L QLWHOLNOL LúJFQQ µ¶PHPXU¶¶ \DQL µ¶NDPX J|UHYOLVL¶¶

VWDWVLOHLVWLKGDPHGLOPHVLVRQXFXQXRUWD\DoÕNDUPÕúWÕU

%XNRQXPNDPXoDOÕúDQODUÕQÕQWRSOXPLoHULVLQGHD\UÕFDOÕNOÕELU\DSÕ\DVDKLSROPDVÕQÕYH

D\QÕ ]DPDQGD E\N LPWL\D]ODU HOGH HWPHVLQH VHEHS ROPXúWXU  \ÕOÕQGD NDPX

J|UHYOLOHULIDDOQIXVLoLQGHLNWLVDGLRODUDNµOLNELURUDQDVDKLSNHQXOXVDOJHOLUGHQ

DOGÕNODUÕSD\LVHRUDQÕQGD\GÕ2VPDQOÕLOHEDúOD\DQYH&XPKXUL\HWLQNXUXOPDVÕ

LOH GHYDP HGHQ NDPX oDOÕúDQODUÕQÕQ EX D\UÕFDOÕNOÕ GXUXPX LOH HNRQRPLN VWQONOHUL

RQODUÕQLúoLOHUHJ|UHGDKDJHoVHQGLNDOPFDGHOHLoHULVLQHJLUPHOHULQHVHEHSROPXúWXU

7

%X IDUNOÕ YH VWQ GXUXPXQ ]DPDQ LoHULVLQGH WHUVLQH G|QPHVL LOH WRSOXP LoLQGH

D\UÕFDOÕNOÕ NRQXPODUÕQÕ ND\EHGHQ NDPX oDOÕúDQODUÕ |UJWOHQPH\H EDúODPÕú IDNDW EX

VHIHUGHGHYOHWWDUDIÕQGDQRUWD\DoÕNDQHQJHOOHPHOHULOHNDUúÕODúPÕúWÕU%XHQJHOOHPHOHULQ

|]QGHLVH|]HOOLNOH7UNL\H¶GHøNLQFL'Q\D6DYDúÕYHKDWWDRQXL]OH\HQ\ÕOODUDNDGDU

µ¶VHQGLND µ¶ YH µ¶VHQGLNDFÕOÕN¶¶ V|]OHULQLQ NDPX J|UHYOLOHUL ELU \DQD LúoLOHU LoLQ ELOH

duraksanDUDN NXOODQÕ\RU ROPDVÕ YH |]HOOLNOH G|QHPLQ KNPHWOHUL WDUDIÕQGDQ WHKOLNHOL

NDYUDPODURODUDNDOJÕODQÕ\RUROPDVÕVD\ÕODELOLU

*HoEDúOD\DQVHQGLNDOPFDGHOHLoHULVLQGHLVH|]HOOLNOHH÷LWLPoDOÕúDQODUÕQÕQKHUG|QHP

LoHULVLQGH NDPX oDOÕúDQODUÕQD |UQHN WHúNLO HWWL÷L LON |UJWOHQPHOHUL NXUDUDN NDPX

oDOÕúDQODUÕQGD|UJWOHQPHELOLQFLROXúPDVÕQD\DUGÕPFÕROGXNODUÕ YHVD\ÕVDOoR÷XQOXNODUÕ

VHEHEL\OHHWNLOLVHQGLNDOH\OHPOHUGHEXOXQDUDNNDPXoDOÕúPDODUÕQÕQVHQGLNDOKDNODUÕQÕ

\DVDO ]HPLQH WDúÕGÕNODUÕ J|]OHQPLúWLU 7P JHOLQHQ EX DúDPDODUGDQ VRQUD LVH EDúWD

H÷LWLPFLOHU ROPDN ]HUH NDPX oDOÕúDQODUÕQÕQ JHQHOLQGH VHQGLNDO KDN DUDPD

PFDGHOHVLQLQHWNLQOL÷LQLQ\DYDúODGÕ÷ÕGXUD÷DQELU\DSÕ\DEUQG÷|]HOOLNOH¶OL

\ÕOODUGDQ VRQUD J|]OHPOHQHELOLU .UHVHOOHúPH VRQXFX DUWDQ XOXVODUDUDVÕ EDVNÕODU LOH

ELUOLNWH KÕ]OÕ YH HWNLOL ELU úHNLOGH JHOLúPHVL JHUHNHQ NDPX VHQGLNDFÕOÕ÷Õ QHGHQ

GXUD÷DQODúWÕ" (÷LWLPFLOHU KHU G|QHP RUWD\D NR\GXNODUÕ OLGHU YH |QF VHQGLNDFÕOÕN

DQOD\ÕúÕQGDQ EX G|QHP X]DN NDODUDN QHGHQ HWNLOL KDUHNHW HWPH\L VUGUHPH\HUHN

NUHVHOG|QúPVUHFLLoHULVLQGHND]DQÕPODURUWD\DNR\DPDGÕODU

dDOÕúPDQÕQ NRQXVXQX GHYOHW NDPX KL]PHWL YH NDPX J|UHYOLVL NDYUDPODUÕ HNVHQLQGH

NDPXoDOÕúPDLOLúNLOHULYHEXLOLúNLQLQ|QHPOLELUER\XWXRODQNDPXVHQGLNDODUÕLoLQGH

WDULKVHOJHOLúLPVUHFLLOHELUOLNWHNDPXoDOÕúDQODUÕQÕQ|UJWOHQPHVLQH|UQHNWHúNLO eden H÷LWLP VHQGLNDODUÕQÕQ JHoPLúWHQ JQP]H JHQHO GXUXPX LOH ELUOLNWH H÷LWLP

VHQGLNDODUÕQÕQ NDPX VHQGLNDFÕOÕ÷ÕQD HOGH HWWLNOHUL ND]DQÕPODU YH JQP] H÷LWLP

VHQGLNDVÕ \HOHULQLQ NDPX VHQGLNDFÕOÕ÷ÕQD EDNÕúÕ LOH JHOHFHN EHNOHQWLOHUL

ROXúWXUPDNWDGÕU

dDOÕúPDQÕQgQHPL

.DPX J|UHYOLOHUL GHYOHW LOH WRSOXP DUDVÕQGDNL ED÷Õ ROXúWXUPDNWDGÕU .UHVHOOHúPHQLQ

HWNLVL LOH G|QúP J|VWHUHQ GHYOHW \DSÕODUÕ LOH ELUOLNWH NDPX J|UHYOLOHULQLQ |QHPL

JLWWLNoH DUWPÕúWÕU *LGHUHN DUWDQ EX |QHPOH ELUOLNWH EX G|QúP VUHFL LoHULVLQGH

8

VHQGLNDFÕOÕN DQOD\ÕúÕ WHPHO NDOÕSODUÕQÕQ GÕúÕQGD WRSOXPXQ JHQHOLQH \D\ÕODQ ELU \DSÕ\D

G|QúPúWU

Kamu oDOÕúPD LOLúNLOHUL EDúWD |]HO VHNW|U ROPDN ]HUH WRSOXP LoLQGHNL oDOÕúPD

LOLúNLOHULQH GDLPD |UQHN ROPXúWXU .DPX oDOÕúPD LOLúNLOHULQLQ JHOLúPHVL YH JHUHNHQ

oD÷GDúELU\DSÕ\DNDYXúPDVÕVDGHFHNDPXJ|UHYOLOHULQLUHIDKDoÕNDUPDNODNDOPD\DFDN

D\QÕ]DPDQGDWRSOXPJHQHOLQGHGHROXPOX\|QGHHWNL\DSDFDNWÕU

7UNL\HµGHWDULKVHOJHOLúLPVUHFLLoHULVLQGHJHoELU]DPDQGDúHNLOOHQLS\DVDO]HPLQH

NDYXúDQ NDPX VHQGLNDFÕOÕ÷ÕQÕQ |QQGH GDKD oRN HQJHOOHU EXOXQPDNWDGÕU .DPX

oDOÕúDQODUÕQÕQ VHQGLNDO |UJWOHQPH PFDGHOHVLQH GDKD oRN |QHP YHUHUHN EDúWD JUHY

KDNNÕ ROPDN ]HUH oD÷GDú VHQGLNDO KDNODUD NDYXúPDODUÕ JHUHNPHNWHGLU .DPX

oDOÕúDQODUÕQÕQ VHQGLNDO KDNODUÕQÕQ LOHUOHPHVL LOH HOGH HGHFHNOHUL VRV\DO YH HNRQRPLN

KDNODU LOH ELUOLNWH RUWD\D oÕNDFDN WRSOXPVDO GH÷LúLP VRQXFXQGD devlet ile toplum DUDVÕQGDNL ED÷ JLWWLNoH JoOHQHFHNWLU 7UNL\H µGH WDULKVHO VUHo LoHULVLQGH NDPX

oDOÕúDQODUÕQÕQ|UJWOHQPHVLQHH÷LWLPoDOÕúDQODUÕ|QFONHWPLúYH|UJWOHQPHELOLQFLQLQ

HOGH HGLOPHVLQL VD÷ODPÕúODUGÕU *QP]GH GH VHQGLNDO PFDGHOH LoHULVLQGH H÷LWLP

oDOÕúDQODUÕ |Q SODQGD ROPDOÕ YH NDPX oDOÕúDQODUÕQÕQ |UJWOHQPHVLQGH OLGHU URO

VWOHQPHOLGLU

%X oDOÕúPDGDKDL\L YH oD÷GDú NDPX oDOÕúPDúDUWODUÕQÕQRUWD\DoÕNPDVÕ sonucu kamu oDOÕúDQODUÕQÕQ artan bireysel tatminlerinin genel etkisi ile artan toplumsal refah ve ortaya oÕNDQ GDKD L\L NDPX KL]PHWOHUL VRQXFXQGD GDKD JoO ELU ONH RODELOPHQLQ KDQJL

DúDPDODUGDQ JHoHFH÷LQL RUWD\DNR\GX÷XLoLQXOXVDOOLWHUDWUHNDWNÕVD÷OD\DFDNúHNLOGH

|QHPOLGLU

%XDUDúWÕUPDQÕQWHPHOVRUXVX7UNL\H¶GHJHOHFHNWHNDPXVHQGLNDFÕOÕ÷ÕQHUHGHROPDOÕGÕU

YHROPDVÕJHUHNHQ\HUHXODúDELOPHVLLoLQKDQJL\ROODUÕL]OHPHOLGLU"VRUXVXQXQFHYDEÕQÕ

EXOPDNWÕU

dDOÕúPDQÕQ$PDFÕ

7UNL\H¶GH |]HOOLNOH  VRQUDVÕ GH÷LúHQ \DSÕ LOH ELUOLNWH \DVDO ]HPLQH WHNUDUGDQ

NDYXúDQNDPXVHQGLNDFÕOÕ÷ÕJQP]GHGXUD÷DQELU\DSÕ\DG|QúPúWU%XGXUD÷DQOÕN

LOH ELUOLNWH \HWHUL NDGDU VHQGLNDO PFDGHOH LoHULVLQH JLUHPH\HQ NDPX oDOÕúDQODUÕ

9

KDOLKD]ÕUGDHQ|QHPOLVHQGLNDOVLODKRODQJUHYKDNNÕQDVDKLSGH÷LOOHUGLUYHEXKDNLoLQ

\HWHULNDGDUPFDGHOHHWWLNOHULV|\OHQHPH]

2VPDQOÕ G|QHPLQGH YH 7UNL\H¶GH WDULKVHO JHOLúLP VUHFL LoHULQGH H÷LWLP oDOÕúDQODUÕ

NDPX oDOÕúDQODUÕQÕQ |UJWOHQPH PFDGHOHVL LoHULVLQGH OLGHU YH |QF ELU URO RUWD\D

NR\PXúODUGÕU(÷LWLPoDOÕúDQODUÕQÕQPHYFXWNDPXoDOÕúDQODUÕLoHULVLQGHVDKLSROGXNODUÕ

VD\ÕVDO oR÷XQOXN LOH ELUOLNWH PHVOHNOHUL RODQ |÷UHWPHQOL÷LQ JHQHO PHVOHNL \DSÕVÕ EX

OLGHUOLNWH NL \DSÕODUÕQGD HQ |QHPOL HWNHQ ROPXúWXU (÷LWLP oDOÕúDQODUÕQÕQ EX OLGHU

\DSÕODUÕQÕQ GD JQP]GH GHYDP HWPHVL YH NDPX oDOÕúDQODUÕQÕQ VHQGLNDO

|UJWOHQPHVLQLQ H÷LWLP oDOÕúDQODUÕQÕQ |QFO÷QGH GHYDP HWPHVL JHUHNPHNWHGLU

*QP]GH NUHVHOOHúPH LOH ELUOLNWH G|QúP J|VWHUHQ GHYOHW \DSÕVÕ LoHULVLQGH DUWDQ

XOXVODU VW NXUXPODUÕQ EDVNÕODUÕ YH ROXúDQ GDKD KDVVDV ELU NDPXR\X H÷LWLP

oDOÕúDQODUÕQÕQOLGHUOLN\|QQHGDKDoRNGHVWHNRODFDNELU\DSÕRUWD\DoÕNDUPDNWDGÕU

%X oDOÕúPDQÕQ WHPHO DPDFÕ NDPX oDOÕúPD LOLúNLOHULQLQ ER\XWXQX YH JHQHO HWNLVLQL

LUGHOH\HUHN NDPX oDOÕúDQODUÕQÕQ |UJWOHQPHVLQGH H÷LWLP oDOÕúDQODUÕQÕQ |QHPLQL RUWD\D

NR\PDN JQP]GH H÷LWLP oDOÕúDQODUÕQÕQ NDPX VHQGLNDFÕOÕ÷ÕQÕQ PHYFXW GXUXPXQD

EDNÕúÕQÕYHJHOHFHNEHNOHQWLVLQLDUDúWÕUDUDNNDPXVHQGLNDFÕOÕ÷ÕQÕQJHOLúPHVLLoLQEDúWD

H÷LWLP VHQGLNDODUÕ ROPDN ]HUH NDPX oDOÕúDQODUÕQÕQ L]OHPHVL JHUHNHQ \RO KDULWDVÕQÕ

úHNLOOHQGLUPHNWLU

dDOÕúPDQÕQ<|QWHPi

%X oDOÕúPDGD KHP QLFHO KHP GH QLWHO DUDúWÕUPD \|QWHPOHUL EHQLPVHQPLú YH ELOJL

WRSODPD \|QWHPL RODUDN OLWHUDWU WDUDPDVÕ \DSÕOGÕNWDQ VRQUD oDOÕúPDQÕQ DODQ

DUDúWÕUPDVÕQGDDQNHWX\JXODPDVÕ\|QWHPLWHUFLKHGLOPLúWLU

dDOÕúPDGD\DSÕODQDODQDUDúWÕUPDVÕQGD.RFDHOLLOLQGHIDDOL\HWJ|VWHUHQ(÷LWLP%LU-Sen, 7UN(÷LWLP-6HQ(÷LWLP-6HQYH(÷LWLP-øú\HVLNDPXJ|UHYOLVLQHDQNHWoDOÕúPDVÕ

\DSÕOPÕúWÕU %X oDOÕúPD LOH H÷LWLP VHQGLNDVÕ \HVL NDPX oDOÕúDQODUÕQÕQ 7UNL\H¶GH

PHYFXW NDPX VHQGLNDFÕOÕ÷ÕQD EDNÕúÕ DUDúWÕUÕOPÕú YH JHOHFHNWH NDPX VHQGLNDFÕOÕ÷ÕQGDQ

EHNOHQWLOHULQ QH ROGX÷X EX EHNOHQWLOHUH XODúDELOPHN LoLQ KDQJL \ROODUÕQ L]OHQPHVL

JHUHNWL÷LRUWD\DNRQXOPXúWXU

10

<DSÕODQ DQNHW DUDúWÕUPDVÕ VRQXFX HOGH HGLOHQ YHULOHU 6366  SDNHW SURJUDPÕQGD

IUHNDQVDQDOL]\DSÕOPÕúYHFURVV-WDEOHoÕNWÕODUÕHOGHHGLOPLúWLU(OGHHGLOHQYHULOHUHJ|UH

GH÷HUOHQGLUPHOHUGHEXOXQXOPXúWXU

dDOÕúPDQÕQ6ÕQÕUOÕOÕNODU

%X oDOÕúPDGD HOGH HGLOHQ VRQXoODUÕQ VD÷OÕNOÕ ROPDVÕ ED]Õ VÕQÕUODPDODU JHWLULOPLúWLU

*HWLULOHQEXVÕQÕUODPDODU

x $UDúWÕUPDQÕQDODQDUDúWÕUPDVÕQÕQHYUHQER\XWXQX.RFDHOLLOLQGHPHYFXWEXOXQDQ

(÷LWLPg÷UHWLPYH%LOLP+L]PHWOHULøúNROXQGDNLNDPXoDOÕúDQODUÕLOHVÕQÕUOÕGÕU

x $UDúWÕUPD .RFDHOL øOLQGH IDDOL\HW J|VWHUHQ HQ oRN \H\H VDKLS G|UW H÷LWLP

VHQGLNDVÕ RODQ (÷LWLP %LU-6HQ 7UN (÷LWLP-6HQ (÷LWLP-6HQ YH (÷LWLP-øú LOH

VÕQÕUOÕGÕU

dDOÕúPDQÕQøoHUL÷L

%X oDOÕúPD JLULú YH VRQXo E|OPOHUL KDULo EHú E|OPGHQ ROXúPDNWDGÕU øON G|UW

E|OPGH oDOÕúPDQÕQ NDYUDPVDO YH WDULKVHO JHOLúLP DoÕNODQPDNWD YH VRQ E|OPGH LVH

X\JXODQDQDODQDUDúWÕUPDVÕQÕQVRQXoODUÕGHULQOHPHVLQHYHULOHUHNDoÕNODQPDNWDGÕU

dDOÕúPDQÕQ ELULQFL E|OPQGH oDOÕúPDQÕQ WHPHO NRQXVXQX ROXúWXUDQ NDPX

J|UHYOLOHULQLQ NDYUDPVDO WDQÕPODPDVÕ ]HULQGH GXUXOXUNHQ GHYOHW YH NDPX KL]PHWL

NDYUDPODUÕ DoÕNODQPÕú KHU o NDYUDPÕQ DUDODUÕQGDNL HWNLOHúLPOHU EHOLUWLOPLúWLU

dDOÕúPDQÕQLONE|OPQGHGHYOHWNDPXKL]PHWLYHNDPXJ|UHYOLVLNDYUDPODUÕQÕQWDP

RODUDN WDQÕPODQDUDN LUGHOHQPHVL NDPX oDOÕúPD LOLúNLVLQLQ JHOLúLPLQL VRQXoODUÕQÕ YH

HWNLOHULQLDQOD\DELOPHNLoLQ|QHPOLGLU

dDOÕúPDQÕQ LNLQFL E|OPQGH LON RODUDN NDPX oDOÕúPD LOLúNLOHUL ]HULQGH LQFHOHPH

\DSÕOÕUNHQ NDPX oDOÕúPD LOLúNLOHULQGH GHYOHWLQ URO YH H\OHPOHUL DoÕNODQPÕúWÕU %X

E|OPGH D\QÕ ]DPDQGD 'Q\D¶GD YH 7UNL\H¶GH NDPX oDOÕúDQODUÕQÕQ VD\ÕVDO ER\XWX

LQFHOHQPLú ROXS H÷LWLP |÷UHWLP KL]PHWLQLQ GHYOHW YH WRSOXP LoLQ |QHPL EHOLUWLOPLúWLU

%HúHULVHUPD\HWHRULVLLOHEXWHRULQLQX\JXODPDVÕRODUDNJ|UOHELOHFHNRODQ7UNL\H¶GH

.|\ (QVWLWOHUL EX E|OPGH DQODWÕOÕUNHQ H÷LWLP |÷UHWLP KL]PHWLQLQ GHYOHW LoLQ QHGHQ

|QHPOLROGX÷XVRUXVX\DQÕWODQPÕúWÕU

11

dDOÕúPDQÕQ oQF E|OPQGH 7UNL\H¶GH NDPX J|UHYOLOHULQLQ VHQGLNDO KDNODUÕQÕQ

\DVDO JHOLúLPLQLQ WDULKVHO VUHFL DoÕNODQÕUNHQ NDPX J|UHYOLOHULQLQ VHQGLNDO KDNODUÕQÕQ

GD\DQDN RODQ EHOJHOHU XOXVDO YH XOXVODUDUDVÕ EHOJHOHU ER\XWXQGD LQFHOHQPLú ROXp, 'Q\D¶GD YH 7UNL\H¶GH NDPX VHQGLNDFÕOÕ÷ÕQÕQ JQP]GHNL PHYFXW GXUXPX RUWD\D

NRQPXúWXU%XE|OPGHNDPXJ|UHYOLOHULQLQJQP]GHNLPHYFXWVHQGLNDOKDNODUYH

|UJWOHQPHGXUXPXQDKDQJLQRNWDGDQQDVÕOJHOGLNOHULQLQFHYDEÕDUDQPÕúWÕU

dDOÕúPDQÕQ G|UGQF E|OPQGH 7UNL\H¶GH NDPX VHQGLNDFÕOÕ÷ÕQÕQ JHOLúLP VUHFL

LoHULVLQGH H÷LWLP VHQGLNDODUÕ YH H÷LWLP oDOÕúDQODUÕ LQFHOHQPLúWLU (÷LWLP VHQGLNDODUÕQÕQ

JHOLúLPVUHFLWDULKVHOER\XWXLOHDQODWÕOÕUNHQJQP]GHNLPHYFXWGXUXPODUÕVD\ÕVDOYH

|UJWOHQPH PRGHOOHUL LOH HOH DOÕQPÕúWÕU %X E|OPGH H÷LWLP oDOÕúDQODUÕQÕQ NDPX

J|UHYOLOHULQLQ|UJWOHQPHVLQHQHGHQYHQDVÕO|UQHN ELUGXUXPGDROGXNODUÕDoÕNODQPÕúWÕU

dDOÕúPDQÕQVRQE|OPRODQEHúLQFLE|OPGHLVH\DSÕODQDODQDUDúWÕUPDVÕVRQXFXHOGH

edilen veriler SPSS 16.0 SDNHW SURJUDPÕQGD DQDOL] HGLOPLú YH HOGH HGLOHQ VRQXoODUÕQ

frekans analizleri cross-WDEOOH LOH DoÕNODQPÕúWÕU <DSÕODQ EX DODQ DUDúWÕUPDVÕ LOH NDPX

J|UHYOLOHULQLQ JQP]GHNL PHYFXW NDPX VHQGLNDFÕOÕ÷ÕQD EDNÕúÕ LOH JHOHFHNWHNL

beklentileri ve bu beklentilere XODúDELOPHNLoLQL]OHPHVLJHUHNHQ\ROODUÕQQHOHUROGX÷X

DUDúWÕUÕOPÕúWÕU

12

%g/h0  .$95$06$/ %2<878</$ '(9/(7 .$08

+ø=0(7ø9(.$08*g5(9/ø6ø'g1*h6h

YirminFL \]\ÕOÕQ VRQ oH\UH÷LQGH WRSOXPVDO \DúDPÕQ LoHULVLQGH |]HOOLNOH; teknoloji, siyasi ve ekonomi alanlarÕQGDGQ\DJHQHOLQGHGDKD|QFHJ|UOPHPLúELUKÕ]GDFiddi GH÷LúLNOLNOHU \DúDQPÕúWÕU %LOJLQLQ |QH oÕNWÕ÷Õ µ6DQD\L 'HYULPL¶¶ YH µ¶.UHVHOOHúPH¶¶

QLQ úHNLOOHQGLUGL÷L, VRV\DO YH VL\DVL \DSÕODUGD J|UOHQ EX \HQL \DSÕODQPD VUHFL

PH\GDQDJHOHQGH÷LúLPLQEDúOÕFDNDUDNWHULVWLN|]HOOL÷LGLU

%XGH÷LúLPVRQXFXQGD JQP]GHWRSOXPKHU JHoHQ JQELUD]GDKD DUWDQVRV\DOYH

HNRQRPLNLKWL\DoODUÕQÕQNDUúÕODQPDVÕQÕJoROGX÷XNDGDUNDUPDúÕN GDRODQVRV\DOYH

HNRQRPLN VRUXQODUÕQÕQ o|]OPHVLQL GHYOHWWHQ JLGHUHN DUWDQ ELU úHNLOGH EHNOHPH\H

EDúODPÕúWÕU %X GXUXP GHYOHWLQ \DSÕVÕQÕQ YH LúOHYVHOOL÷LQLQ GDKD GD oRN |Q SODQD

oÕNPDVÕQDQHGHQROPXúWXU

dDOÕúPDQÕQDQDWHPDVÕQÕROXúWXUDQNDPXJ|UHYOLOHULQLQVHQGLNDOKDUHNHWLQLQGH÷LúLPLQH

\|QHOLN WHPHO NDYUDPODUÕQ DoÕNODQDFD÷Õ LON E|OPGH GHYOHW NDYUDPÕ QHGLU" Kamu KL]PHWLNDYUDPÕQHGLU"6RUXODUÕQÕQ FHYDSODUÕLUGHOHQLUNHQD\QÕ]DPDQGDNDPXJ|UHYOLVL

NDYUDPÕQÕQ yasal oHUoHYHVLRUWD\DNRQXODUDNKHUoNDYUDPÕQELUELULQLQDVÕOHWNLOHGL÷L

incelenecektir. Devlet, kamu hizmeti YH NDPX J|UHYOLVL NDYUDPlarÕQÕQ oHUoHYHVLQLQ

RUWD\D NRQXOPDVÕ YH LQFHOHQHUHN L\L ELU úHNLOGH DQODúÕOPDVÕ NDPX J|UHYOLOHULQLQ

VHQGLNDOKDUHNHWLQLQG|QúPVUHFLQLQWDPRODUDNNDYUDQDELOPHVLLoLQ|QHPOLGLU

%LULQFLYHøNLQFL'Q\D6DYDúODUÕQÕQRUWD\DoÕNDUGÕ÷ÕE\NWRSOXPVDO\ÕNÕPÕQ\HQLGHQ

LQúDHGLOHELOPHVLLoLQX\JXODQDQWHPHOLQGH.H\QHV\HQHNRQRPLSROLWLNDODUÕRODQUHIDK

GHYOHWLDQOD\ÕúÕQÕQVRQEXOPDVÕLOHROXúDQDQDKHGHILGHYOHWLQLúOHYVHOOL÷LQLNoOWHUHN

VLVWHPLQE\NoR÷XQOX÷XQXVHUEHVWSL\DVD\DEÕUDNPDNRODQQHR-OLEHUDOGHYOHWDQOD\ÕúÕ

DUWÕN JQP]GH FLGGL ELU NUL]LQ LoHULVLQGHGLU %X NUL] WDULKVHO ELU G|QJ RODUDN

GHYOHWOHULQ HNRQRPLN VRV\DO YH VL\DVL SROLWLNDODUÕQÕ GHULQGHQ HWNLOHPHNWHGLU 2008

\ÕOÕQGD /HKPDQ %URWKHUV NUL]L LOH EDúOD\DUDN  \ÕOÕQGD *HQHUDO 0RWRUV NUL]L LOH

GHYDP HGHUHN NUHVHO ELU ER\XW ND]DQDQ GHULQ HNRQRPLN NUL] GQ\D JHQHOLQGH HWNLOL

ROPXúWXU %X HNRQRPLN NUL] ONHOHUL \HQL VRUXQODU LOH NDUúÕ NDUúÕ\D EÕUDNDUDN RUWD\D

oÕNDQ NLWOHVHO LúVL]OLNOHULQ VRQXFXQGD KNPHWOHUin \HQL SURMHOHU UHWPHN ]RUXQGD

NDOPDVÕQDQHGHQROPXúWXU

13

%X NUL] YH NUL]LQ VRQXFXQGD RUWD\D oÕNDQ GH÷LúLP VUHFL \NVHN VHYL\HOHUGH

uluslarDUDVÕ HNRQRPLN KDUHNHW LOH NDUúÕODúÕOPDVÕ VRQXFX PH\GDQD JHOPLúWLU Bu kriz d|QHPLni +LUVW 7KDPSVRQ YH :DGH E|OJHVHO HNRQRPLOHU ]HULQGH NUHVHOOHúPHnin sonucu olarak milletlerDUDVÕ JoOHWNLOHULQROXúWX÷XQX ve ROXúDQEXHWNLOHULQ sonucunda NUHVHO ER\XWWDELUNUL]LQRUWD\DoÕNWÕ÷Õ úHNOLQGHLIDGHHWPLúOHUGLU (Wailes,Lansbury ve Bamber,2011).

*QP]GH GQ\D JHQHOLQGH ROXúDQ NUHVHO krizin sonucunda neo liberal politikalar

\HQLGHQ úHNLOOHQPH\H EDúODPÕúWÕU $PHULND %LUOHúLN 'HYOHWOHUL¶QGH GHYOHWLQ SL\DVD\D

PGDKDOH HWPHVL Avrupa genelinde olan ve Euro B|OJHVLQL GHULQGHQ HWNLOH\HQ NUL]

VRQXFX NÕVÕQWÕ\D JLGLOHQ NDPX KDUFDPDODUÕ YH X\JXODQPDN LVWHQHQ \HQL HNRQRPLN

NXUWDUPD SDNHWOHUL JLEL NUHVHO ER\XWWDNL GH÷LúLNOLNOHULQ VRQXFX RODUDN devletlerin X\JXODGÕ÷Õ SROLWLNDODU GH÷LúLNOLN J|VWHUPLúWLU DHYOHWOHU WDUDIÕQGDQ uygulanan kamu KL]PHWOHUL YH NDPX SHUVRQHO VLVWHPOHUL JQQ úDUWODUÕQD J|UH \HQLGHQ \DSÕODQPD\D

EDúODPÕúWÕU

Devletlerin tarihi ROXúXPVUHoOHUL LQFHOHQGL÷L]DPDQGHYOHWLQYDUOÕNVDOWHPHO olgusu ile NDPX KL]PHWL YH NDPX J|UHYOLVL NDYUDPODUÕQÕQ EWQOHúLN ELU \DSÕ J|VWHUGL÷L sonucu RUWD\DoÕNPDNWDGÕU*QP]GH ROGX÷XJLELJHoPLútarihte de GQ\DJHQHOLQGHoHúLWOL

NUL]OHUYH\DG|QPQRNWDVÕVD\ÕODELOHFHNJHOLúPHOHU \DúDQPÕúEXROD\ODUÕQVRQXFXQGD

GHYOHWOHULQX\JXODPÕúROGX÷XSROLWLNDODU\HQLGHQúHNLOOHQPLúWLU.DPXKL]PHWLYHNDPX

J|UHYOLVL NDYUDPODUÕ GHYOHW ROJXVX LOH EWQOHúHQ GH÷HUOHUGLU +HU LNLVLQLQ ROXúXP

VUHFLQLQ WHPHO QRNWDVÕQGD GHYOHW NDYUDPÕ YDUGÕU 'HYOHWLQ \|QHWVHO \DSÕVÕ

úHNLOOHQGLNWHQ VRQUD RUWD\D NDPX KL]PHWL YH NDPX J|UHYOLVL GH÷HUOHUL oÕNDU .DPX

KL]PHWLYHNDPXJ|UHYOLVLQLQROXúXPVUHFLLQFHOHQGL÷LQGHLONGHYOHWOHULQRUWD\DoÕNWÕ÷Õ

PLODWWDQ |QFHNL \ÕOODUGDQ JQP]H NDGDU JHoHQ ]DPDQ VUHFLQGH oHúLWOL ER\XWODUGa ROXúWXNODUÕJ|]OHPOHQmektedir. %XER\XWOXOX÷XQoHúLWOLúHNLOOHUGHROPDVÕQÕQWHPHOLQGH, GHYOHW NDYUDPÕQÕQ KDQJL VUHoWH ROGX÷X LOH ED÷ODQWÕVÕ YDUGÕU. 6UHoOHU YH VRQXoODU

ELUELULQLWDNLSHGHQDúDPDODUVRQXFXQGDRUWD\DoÕNPDNWDGÕUODU

%X DúDPDODUÕQ VRQXFXQGD GLNNDW oHNHQ |QHPOL ELU QRNWD LVH KHU LNL NDYUDPÕQ

ROXúWXUGX÷X ER\XWXQ temelde GHYOHWLQ HNRQRPLN VL\DVL VRV\DO \DSÕODUÕ LOH X\XPOu ROGX÷XGHYOHWLQ\DSÕVÕQGDYHL]OHGL÷LSROLWLNDODUGDPH\GDQDJHOHQGH÷LúLNOLNOHUHX\XP

J|VWHUHUHN ]DPDQ LoLQGH GH÷LúLN \DSÕODUD NDYXúWX÷X VRQXFXQXQ J|]OHPOHQmesidir. Bu

14

GXUXP DVOÕQGD o NDYUDPÕQ ELUELULQL WDNLS HGHQ VUHoOHUGH RUWD\D oÕNWÕ÷ÕQÕ ELU G|QJ

úHNOLQGH VUHFL WDPDPOD\DUDN ELUELUOHULQL HWNLOH\HQ ELU \DSÕ\D VDKLS ROGXNODUÕQÕ J|VWHUPHNWHGLU %X ED÷ODPGD KHU o NDYUDP da birbirini etkileyen ve tamamlayan G|QJVHOELUVUHoRUWD\DNR\PDNWDGÕU. %L]RUWD\DoÕNDQEXG|QJVHOVUHFL µ¶Devlet- Kamu Hizmeti-.DPX *|UHYOLVL '|QJV¶¶ RODUDN LIDGH HGHUHN ùHNLO-¶GH G|QJVHO VUHFLQER\XWXQXJ|VWHUGLN

ùHNLO: Devlet ± Kamu Hizmeti ± .DPX*|UHYOLVL'|QJV

1.1.'HYOHW2OJXVXQXQ2OXúXP6UHFL

'HYOHW \DNODúÕN RODUDN  \ÕO |QFH\H 0H]RSRWDP\D¶ GD RUWD\D oÕNDQ LON WDUÕP

WRSOXPODUÕQD NDGDU X]DQDQ HVNL ELU EHúHUL NXUXPGXU (Fukuyama,2004:13). Devlet NDYUDPÕ LON oD÷ODUGDQ JQP]H NDGDU JHoHQ VUHo LoHULVLQGH WRSOXPODUD J|UH IDUNOÕ

LVLPOHQGLULOPLúWLU (VNL <XQDQOÕODU GHYOHWL ³SROLV¶¶ olarak adlDQGÕUÕUNHQ 5RPDOÕODU

GHYOHWL µ¶FLYLWDV¶¶ RODUDN LIDGH HWPLúOHUGLU 2UWDoD÷GD µ¶LPSHULXP¶¶ YH RQ DOWÕQFÕ

\]\ÕOGDøWDO\D¶GDµ¶VWDWR´JLELNHOLPHOHUKHSGHYOHWNDYUDPÕQÕLIDGHHGHQYHEXJQN

PRGHUQGHYOHWDQOD\ÕúÕQÕ ifadesel olarak NDUúÕOD\DQV|]lerdi.

'HYOHWROJXVXQXQVRPXWROPD\DQELUWHPHOHRWXUPDVÕLQVDQWRSOXOXNODUÕQÕQEXROJX\X

NDYUDPVDORODUDNIDUNOÕ\RUXPODPDVÕQDQHGHQROPXúWXU'HYOHWROJXVXNDYUDPVDORODUDN

KAMU +ø=0(7ø

KAMU

*g5(9/ø6ø

DEVLET

15

WRSOXPODUÕQ ROXúWXUPXú ROGXNODUÕ NLPOLN LOH LOJLOLGLU %X QHGHQOH LQVDQODU GHYOHt NDYUDPÕQÕDoÕNODPDNWD]RUODQPÕúWDPELUEWQONROXúWXUDPDPÕúODUGÕU

'HYOHW NDYUDPÕQÕQ NDEXO HGLOPLú HQ WHPHO WDQÕPODPDVÕ *HRUJ -HOOLQHN¶LQ LON EDVNÕVÕ

 \ÕOÕQGD \D\ÕQODQDQ Allgemeine Staatslehre¶GH EXOXQDQ ³o XQVXU WHRULVL

(Dreielementenlehre, three elements theory´ GL\H ELOLQHQ WHRUL\H J|UH \DSÕOPÕú RODQ

tDQÕPGÕU %X WHRUL\H J|UH GHYOHW insan, toprak ve egemenlik XQVXUODUÕQÕQ ELU DUD\D

JHOPHVL\OH ROXúPXú ELU YDUOÕN RODUDN WDQÕPODQPDNWDGÕU (Handy ve Dunja,2008:163;

*|]OHU4-28). Jellinek devOHWNDYUDPÕQÕ³HJHPHQOLNJF\OHDVOHQGRQDWÕOPÕúEHOOL

ELU WRSUDN SDUoDVÕ ]HULQGH \HUOHúLN ELU PLOOHW ELUOL÷L¶¶ RODUDN WDQÕPODPÕúWÕU (Jellinek,1911:296). %X \DNODúÕP GRNWULQGH GH NDEXO J|UHQ HQ WHPHO NDYUDPVDO

\DNODúÕPODUGDQ ELULGLU .DYUDPÕ EL]LPGH DoÕNOD\DELOPHPL]H \DUGÕPFÕ RODQ ELU EDúND

yorumda Akipek¶HDLWWLU$NLSHN¶HJ|UH12) GHYOHWNDYUDPÕQÕn yorumu µ¶'HYOHW

EHOLUOL ELU ONHGH \DúD\DQ YH ELU VWQ LNWLGDUD WkEL WHúNLODWODQPÕú LQVDQWRSOXOX÷XQXQ

PH\GDQD JHWLUGL÷L GHYDPOÕ KXNXNXQ NHQGLVLQH úDKVL\HW L]DIH HWWL÷L ELU YDUOÕNWÕU¶¶

úHNOLQGHGLU. 7P EX \RUXPODUÕQ oHUoHYHVLQGH EL]H J|UH GHYOHW NDYUDPÕ; bir toprak

]HULQGHPVWDNLOELUWHúNLODWNXUPXúLQVDQWRSOXOX÷XúHNOLQGHDoÕNODQDELOLU

'HYOHW \DSÕVDO RODUDN IHUGL WDELL YH VL\DVL XQVXUODUGDQ meydana gelir. Bu unsurlar VÕUDVÕ\OD ³QIXV ONH YH KDNLPL\HWWLU³ 1IXV GHYOHWLQ ELULQFL JHUoHN XQVXUXGXU %LU

GHYOHWLQROPDVÕ LoLQQIXVXQD]YH\DoRNROPDVÕQÕQ|QHPL \RNWXU+DONÕROPD\DQELU

GHYOHWGúQOHPH]'HYOHWLQLNLQFLJHUoHNXQVXUXONHGLU%LUGHYOHWLQYDUROPDVÕLoLQ

QIXV\HWHUOLROPD\ÕSEXQIXVXQ\HU\]QQEHOOLELUE|OJHVLQGH\HUOHúPLúROPDVÕGD

JHUHNLU 'HYOHW LoLQ oQF JHUoHN XQVXU KDNLPL\HWWLU øQVDQ WRSOXOXNODUÕ G]HQOL YH

LVWLNUDUOÕELUWHúNLODWROXúWXUPDGÕNoDYHROXúWXUXODQWHúNLODWQIXVXEHOOLVÕQÕUODULoLQGH

LGDUHHWPH\HEDúODPDGÕNoDGHYOHWLQWDPRODUDNYDUOÕ÷ÕQGDQV|]HGLOHPH]%XoXQVXU

úHNLOVHO RODUDN µ¶GHYOHWLQ úDKVL\HWLQL´ PH\GDQD getirirler *|]OHU4-28;

*|]E\N1989:13).

'HYOHWOHULQ RUWD\D oÕNDQ úDKVL\HW XQVXUODUÕQÕQ GHYDPÕ LoLQ LID HWPHOHUL JHUHNHQ WHPHO

J|UHYOHUYDUGÕU'HYOHWOHULQVWOHQPLúROGX÷XEXJ|UHYOHUGHYOHWOHULQ\|QHWLPúHNLOOHULQH

J|UH D]DODQ YH\D DUWDQ úHNLOOHUGH ROXúDELOLUOHU )DNDW GHYOHWLQ \DSÕVÕ QH ROXUVD ROVXQ

\HULQH JHWLUPHVL JHUHNWLUGL÷L WHPHO ONH VDYXQPDVÕ VD÷OÕN H÷LWLP Lo G]HQLQ

VD÷ODQPDVÕJLELKL]PHWOHU ve J|UHYOHUYDUGÕU. Bu hizmetler genel olarak kamu hizmeti

16

RODUDNDGODQGÕUÕOÕUYHGHYOHWLQKXNXNL\DSÕVÕLoLQGHEXOXQDQNDPXJ|UHYOLOHULWDUDIÕQGDQ

yerine getirirler. Devlet, kamu KL]PHWL YH NDPX J|UHYOLVL ELUELULQL WDPDPOD\DQ

VUHoOHUGLU *QP]GHGHYOHWGHQLQFHJ|]HoDUSDQLONROJXNDPXKL]PHWOHULROPDNWD

\DQLGHYOHWHVDVRODUDNWRSOXPGDELUoRNKL]PHWL\HULQHJYHQOLNVD÷OÕNH÷LWLPXODúÕP

KDEHUOHúPHYEJLELJHWLUHQELUNXUXPRODUDNGúQOPHNWHGLU

DevletOHULQ \|QHWVHO DQOD\ÕúÕ GHYOHWLQ ND\QD÷Õ YH YDVÕIODUÕ NRQXVXQGD J|UúOHU oD÷ODU

ER\XQFDGH÷LúLPJ|VWHUPLúYHEXQXQVRQXFXRODUDNGDRUWD\DIDUNOÕ\RUXPODUoÕNPÕúWÕU.

$\UÕ LGHRORMLOHUH J|UH IDUNOÕ GHYOHW DQOD\ÕúODUÕ ROXúPXúWXU. %X IDUNOÕOÕNODU QHWLFHVLQGH

$ULVWRWHOHV¶WHQ JQP]H NDGDU KHPHQ KHPHQ EWQ ILOR]RIODU GHYOHW NDYUDPÕ LOH

LOJLOHQPLúWLU 'HYOHWLQ NDYUDPVDO RODUDN \RUXPODQPDVÕQGD LQVDQÕQ SVLNRORMLN

|]HOOLNOHULQGHQ \ROD oÕNDUDN NDSVDPOÕ ELU VL\DVDO VLVWHP NXUPD JHOHQH÷L 3ODWRQ¶OD EDúODPDNWDGÕU3ODWRQ¶DJ|UHLQVDQODUÕQoD\UÕ\DQÕYDUGÕUYHEXQODUÕQKHUELULQH|]J

o D\UÕ ]HYN o D\UÕ LVWHN o D\UÕ EX\UXN EXOXQPDNWDGÕU 2QXQ LoLQ EDúOÕFD o oHúLW

LQVDQ YDUGÕU %LOJLVHYHU QVHYHU YH SDUDsever. Platon devletini bu o LQVDQ GR÷DVÕ

]HULQHNXUPD\D oDOÕúPDNWDYHGHYOHWLQEXGR÷DODUDX\JXQWRSOXPVDOG]HQNXUPDVÕ

JHUHNWL÷LQL VDYXQPDNWDGÕU 3ODWRQ¶D J|UH WRSOXPX ROXúWXUDQ úH\ LQVDQÕQ WHN EDúÕQD

NHQGL NHQGLQH \HWPHPHVL EDúNDODUÕQD LKWL\Do GX\PDVÕGÕU <RNVD WRSOXPXQ

kuUXOPDVÕQÕQ EDúND VHEHEL \RNWXU %LU LQVDQ ELU HNVL÷L LoLQ ELU EDúNDVÕQD EDúYXUXU

EDúNDELUHNVL÷LLoLQGHELUEDúNDVÕQD3ODWRQGHYOHWNDYUDPÕQÕLIDGHHGHUNHQJHQHOELU

WHPHO GúQFHGHQ ]RUXQOX D\UÕQWÕODUÕ oÕNDUWPD\D \|QHOLN ELU WPGHQJHOLP \|QWHPLQL

kulODQÕUNHQ $ULVWRWHOHV GH |]HOOHUGHQ JLGHUHN WPHYDUÕP \|QWHPLQL NXOODQPÕúWÕU

$ULVWRWHOHV GHYOHWL ELU WHPHO GúQFH\H HUGHPOLOL÷LQ JHOLúWLULOPHVL GúQFHVLQH

JHUoHNOHúWLUPHNOH J|UHYOL WXWDQ ELU LONH\H ED÷ODPD\D H÷LOLP J|VWHUPLúWLU (Doehring, 2002:5-10).

'RHKULQJGHYOHWROPDROJXVXQXLoNDPXKXNXNXYHGÕú LOLúNLOHUEDNÕPÕQGDQD\UÕD\UÕ

GH÷HUOHQGLUPLúWLU'RHKULQJNRQX\XúXúHNLOGHLIDGHHWPLúWLU³%LULQVDQWRSOXOX÷XQXQ

GHYOHWNXUGX÷XQXLODQHWPHVLDPDGL÷HUGHYOHWOHULQEXROJX\XWDQÕPDPDVÕGXUXPXQGD

AnayDVD +XNXNX LOH 'HYOHWOHU +XNXNXQGDNL J|Uú DoÕODUD DUDVÕQGD ELU D\UÕOÕN

EXOXQPDVÕEXWDU]oHOLúNLOHULQHQVÕNUDVWODQÕURODQÕGÕU%LUXOXVGHYOHWNXUPDLUDGHVLQL

EHOOLHWPLúEXLVWHNVRQXFXELUGHYOHWJFEHOLUHUHNELUVUHNOLOLNND]DQPÕúVDEXQXQELU

17

devletin ana |÷HOHULQGHQ VD\ÕOGÕ÷Õ'HYOHWOHU+XNXNXQGDGDNDEXOHGLOHQesDVODUGDQGÕU´

(Doehring, 2002:18-19).

øONoD÷ODUGDQ JQP]H NDGDU \HU\]QGH SHN oRN GHYOHW NXUXOPXú YH EX GHYOHWOHU

\|QHWLP\DSÕODUÕQDJ|UHoHúLWOLJ|UHYOHULLIDHWPLúOHUGLU%XGHYOHWOHUGHQIHOVHILDoÕGDQ

|QHPOL ELU \HUL RODQ HVNL \XQDQ VLWH GHYOHWOHUL G|QHPLQ ILOR]RIODUÕ WDUDIÕQGDQ

GHULQOHPHVLQHLQFHOHQLS\RUXPODQPÕúWÕU3URWDQJRUDV*RUJLDVYH+XSSXDVJLEL3ODWRQ

|QFHVL VRIL]P DNÕPÕQÕQ |QHPOL WHPVLOFLOHUL GHYOHW \DSÕVÕQÕ IDUNOÕ LNL úHNilde

\RUXPODPÕúODUGÕU øON JUXS GHYOHWLQ ELU WRSOXP V|]OHúPHVL VRQXFX RUWD\D oÕNWÕ÷ÕQÕ

EHOLUWLUNHQ GL÷HU JUXS GHYOHWLQ WHPHOLQGH Jo ROJXVXQXQ \DWWÕ÷ÕQÕ EHOLUWPHNWHGLU

'|QHPLQ ILOR]RIODUÕQGDQ 6RNUDWHV R G|QHPGH GHYOHWLQ LúOHYOHUL LOH LOJLOL \DSWÕ÷Õ

eleúWLULVLQGH ³.DPX J|UHYOLOHUL NXUD LOH VHoLOPHPHOLGLU EX DWOHWOHUL \DUÕúPD\D X\JXQ

NLPVHOHU DUVÕQGDQ VHoPHN \HULQH NXUD\OD VHoPH\H \D GD GDKD ELOJLOL RODQÕ GH÷LO GH

NXUDGD ND]DQDQÕ VHoPHN ]RUXQGD\PÕúoDVÕQD GPHQFL\L JHPL SHUVRQHOL DUDVÕQGDQ

kurayla belirlemeye beQ]HU´ LIDGHVLQGH EXOXQPXúWXU ³'HYOHW´ DGOÕ HVHUL LOH 3ODWRQ R

G|QHPGH WRSOXPX YH GHYOHWLQ \DSÕVÕQÕ GHULQ ELU úHNLOGH LQFHOHPLú LGHDO GHYOHW

|]HOOLNOHULQLVÕUDODPÕúWÕU%LUQHYLG|QHPLQGHYOHWOHULQLQ\HULQHJHWLUPHVLJHUHNWL÷LNDPX

hizmetlerini bHOLUWPLúWLU (Akad, 1997:13-23).

<DSÕODQEXWHPHO\RUXPODULOHGHYOHWNDYUDPÕGDKDVRQUDNLG|QHPOHUGHGHDoÕNODQPD\D

oDOÕúÕOPÕúWÕU *HQHO ELU GH÷HUOHQGLUPH \DSÕOGÕ÷ÕQGD PLODWWDQ |QFHNL \ÕOODUGD NXUXODQ

\XQDQ VLWH GHYOHWOHULQGHNL $ULVWR¶QXQ (SLNXUHV 6WRDFÕ okulundan, Roma øPSDUDWRUOX÷XQD dLQ 'HYOHWOHULnden 2UWDoD÷¶GD NXUXODQ GLQ RGDNOÕ GHYOHWOHUH øVODP

GHYOHWOHULQGHQ øEQL-+DOGXQXQ WRSOXPVDO \DúDP YH GHYOHW \DNODúÕPÕQD NUDOOÕNODUGDQ

PRQDUúLGHYOHWOHULQHNDGDUSHNoRNGHYOHWYHGHYOHWVLVWHPL\HU\]QGH YDUROPXúWXU

%XGHYOHWOHULQKHSVLQLQ \DSÕVÕQÕQLoLQGHNDPXKL]PHWLYHNDPX J|UHYOLVLNDYUDPÕELU

úHNLOGH YDU ROXS GHYOHWLQ LoLQGH EXOXQGX÷X \|QHWVHO \DSÕVÕQÕQ NHQGLVLQH YHUGL÷L J|UHYOHUL \HULQH JHWLUPLúOHUGLU Fakat JQP]GH ROXúDQ PRGHUQ GHYOHW \DNODúÕPÕ YH

GHYOHWLQVWOHQGL÷LJ|UHYOHULQIDUNOÕODúWÕ÷Õ \DSÕVDQD\LGHYULPLLOHRUWD\DoÕNPÕúWÕU Bu ROXúXPQHGHQLLOHGHYOHWOHUJHQHORODUDNJHOHQHNVHOGHYOHWOHUYHVDQD\LGHYULPLVRQUDVÕ

PRGHUQGHYOHWOHURODUDNLNLG|QHPRODUDNLQFHOHQPHNWHGLU

Geleneksel deYOHWNDYUDPÕLOHVDQD\LGHYULPL|QFHVLWDUÕPWRSOXPODUÕQÕQKDNLPROGX÷X

G|QHP LIDGH HGLOPHNWHGLU %X G|QHP JHQHOGH 2UWDoD÷ $YUXSD¶VÕQÕQ KDNLP ROGX÷X