Duygu ERCAN DENKLEŞTİRME TALEPLERİNDEN DOĞAN UYUŞMAZLIKLARDA UYGULANACAK HUKUK VE TÜRK MAHKEMELERİNİN MİLLETLERARASI YETKİSİ

Duygu ERCAN

DENKLEŞTİRME TALEPLERİNDEN DOĞAN UYUŞMAZLIKLARDA

UYGULANACAK HUKUK VE

TÜRK MAHKEMELERİNİN

MİLLETLERARASI YETKİSİ

İçindekiler

Önsöz ...VII İçindekiler ... XI Kısaltmalar ...XV

Giriş ...1

Birinci Bölüm

Türk Hukukunda Denkleştirme Talebinin Temel Özellikleri

II. Denkleştirme Talebinin Hukuki Niteliği ve Amacı ...12

III. Denkleştirme Talebinin Uygulama Alanı ve Koşulları ....18

A. Genel Olarak ...18

B. Acentelik Sözleşmesinin Sona Ermesi Halinde Denkleştirme Talebinin Uygulama Alanı ve Koşulları ... 23

1. Acentelik Sözleşmesi Bakımından Uygulama Alanı ... 23

2. Acentenin Denkleştirme Talebinin Koşulları ... 28

a. Sözleşmenin Sona Ermesi ... 28

b. Müvekkilin Acente Tarafından Kazandırılan Müşterilerden Sözleşmenin Sona Ermesinden Sonra Menfaat Sağlamaya Devam Etmesi ...31

c. Acentenin Ücret Kaybına Uğraması ... 34

XII

d. Denkleştirme Bedeli Ödenmesinin Hakkaniyete

Uygun Olması ...35 C. Denkleştirme Talebinin Tek Satıcılık ile Benzeri Diğer

Tekel Hakkı Veren Sürekli Sözleşme İlişkileri Bakımından Uygulama Alanı ...37 1. Genel Olarak ...37 2. Tek Satıcılık Sözleşmeleri Bakımından Denkleştirme

Talebi ... 40 3. Franchise Sözleşmeleri Bakımından Denkleştirme Talebi ....51 IV. Denkleştirme Talebinin Vazgeçilmezliği ...55

İkinci Bölüm

Türk Mahkemeleri Nezdinde İleri Sürülen Denkleştirme Taleplerine

Uygulanacak Hukuk

I. Denkleştirme Talebinin Tabi Olduğu Statü ...65 II. Denkleştirme Talebinin Dayandığı Sözleşmeye

Uygulanacak Hukukun Taraflarca Belirlenmiş Olması .74 A. Hukuk Seçimi (Subjektif Bağlama Kuralı) ...74 B. Hukuk Seçiminin Geçerliliğini Tayin Eden Hukuk ...78 C. Objektif Açıdan Yabancılık Unsuru İçermeyen

Sözleşmelerde Hukuk Seçimi ... 83 III. Taraflarca Hukuk Seçimi Yapılmaması Halinde

Denkleştirme Talebinin Dayandığı Sözleşmeye

Uygulanacak Hukukun Tayini ...89 A. Sözleşme ile En Sıkı İlişkili Hukuka Yönelik Karinelerin

Yetkili Kıldığı Hukuk ...89 B. Sözleşmeye Uygulanacak Hukuka İlişkin İstisna Kuralı ... 97 IV. Denkleştirme Talebinin Tabi Olduğu Yabancı

Hukukun Uygulanmasını Engelleyen Haller ... 99 A. Genel Olarak ... 99

XIII B. Doğrudan Uygulanan Kuralların Kapsamına Giren Haller ... 102 1. Doğrudan Uygulanan Kural Kavramı ... 102 2. Denkleştirme Talebine İlişkin Düzenlemenin

Türk Hukukunun Doğrudan Uygulanan Kuralları

Kapsamında Değerlendirilmesi ...110 C. Yetkili Yabancı Hukukun Denkleştirme Talebine İmkân

Tanımadığı yahut Önceden Feragati Geçerli Kabul Ettiği

Hallerde Türk Kamu Düzeninin Müdahalesi ...128

Üçüncü Bölüm

Denkleştirme Taleplerinden Doğan Uyuşmazlıklarda Türk Mahkemelerinin

Milletlerarası Yetkisi

I. Genel Olarak ... 139 II. Denkleştirme Taleplerinden Doğan

Uyuşmazlıklarda Türk Mahkemelerinin

Milletlerarası Yetkisinin Objektif Yetki Esasına

Göre Tayini ... 142 A. Denkleştirme Talep Edilen Davalının Yerleşim Yeri

Mahkemesi ... 142 B. Denkleştirme Talep Edilen Davalının Türkiye’de Yerleşim

Yeri Bulunmaması Hâlinde Genel Yetkili Mahkeme ... 143 C. Sözleşmenin İfa Yeri Mahkemesi ... 147 III. Denkleştirme Talebini Konu Alan Yetki ve Tahkim

Anlaşmaları Karşısında Türk Mahkemelerinin

Milletlerarası Yetkisi ... 151 A. Genel Olarak ... 151 B. Denkleştirme Talebine İlişkin Uyuşmazlıklarda

Yetki Anlaşması İle Yabancı Bir Mahkemenin

Yetkilendirilmesinin Türk Mahkemelerinin Milletlerarası

Yetkisine Etkisi ... 153

XIV

1. Yabancı Bir Devlet Mahkemesinin Yetkilendirildiği

Yetki Anlaşmasının Geçerliliği ve Kapsamı ... 153

2. Denkleştirme Talebini Bertaraf Etmeye Yönelik Olarak Yapılan Bir Yetki Anlaşmasının Geçerliliği ve İcra Edilebilirliği ... 158

C. Denkleştirme Talebine İlişkin Uyuşmazlıklarda Tahkim Anlaşması Karşısında Türk Mahkemelerinin Milletlerarası Yetkisi ... 168

1. Davanın Tahkim Şartına Rağmen Doğrudan Türk Mahkemeleri Nezdinde Açılması ... 168

2. Uyuşmazlığın Tahkime İntikal Etmesinin Ardından Türk Mahkemelerinde Dava Açılması ...174

3. Denkleştirme Taleplerine İlişkin Uyuşmazlıkların Tahkime Elverişliliği ... 177

4. Hakem Heyetince Verilen Karar Sonrası Türk Acente ve Tek Satıcıların Türk Mahkemelerinde Dava Açması ... 179

5. Değerlendirme ve Önerimiz ...181

Sonuç ... 185

Kaynakça... 193