Temel Yeterlilik Testi

Yeni Nesil Sorularla

Coğrafya Coğrafya

TYT TYT Temel Yeterlilik Testi

Yeni Nesil Sorularla

YENİ ÜRÜN YENİ ÜRÜN

İvedik Organize Sanayi 1518 Sok. Matbaacılar Sitesi

Mat-Sit İş Merkezi No:2/20 Yenimahalle / ANKARA Tel: 0 312 384 20 33 Faks: 0312 342 23 58

WhatsApp: 0 505 925 57 81

www.editoryayinevi.com | [email protected]

ISBN 978-605-280-176-5

9 786052 801765

SORU BANKASI

SORU BANKASI

TYT Temel Yeterlilik Testi

Coğrafya

SORU BANKASI

Yeni Nesil Sorularla

EDİTÖR Turgut MEŞE

YAZAR Komisyon

Bütün hakları Editör Yayınevine aittir.

Yayıncının izni olmaksızın kitabın tümünün veya bir kısmının elektronik, mekânik yolla ya da fotokopi yoluyla basımı,

çoğaltılması ve dağıtımı yapılamaz.

ISBN / TARİH 978-605-280-176-5 / 05 09 19

SERTİFİKA NO 16199

KAPAK TASARIMI Editör Yayınevi Dizgi Ekibi

SAYFA TASARIMI Editör Yayınevi Tasarım Ekibi

BASKI VE CİLT Özgür WEB

ANKARA

İLETİŞİM

İvedik Organize Sanayi Matbaacılar Sitesi 1518 Sok. Mat-Sit İş Merkezi No:2/20

Yenimahalle / ANKARA Tel: 0 312 384 20 33 - 0 505 925 57 81

Fax: 0312 342 23 58 www.editoryayinevi.com

1.

DOĞA VE İNSAN ���������������������������������������������������������������������������������5

COĞRAFYANIN KONUSU VE BÖLÜMLERİ �������������������������������������7

HARİTA BİLGİSİ VE ÖLÇEKLER���������������������������������������������������������9

YERYÜZÜ ŞEKİLLERİNİN HARİTALARDA GÖSTERİLMESİ ������15

COĞRAFİ KONUM ����������������������������������������������������������������������������23

DÜNYAN'IN ŞEKLİ VE HAREKETLERİ ������������������������������������������ 31

2.

ATMOSFER VE SICAKLIK ���������������������������������������������������������������� 39

BASINÇ VE RÜZGÂRLAR ���������������������������������������������������������������� 47

NEM VE YAĞIŞ ���������������������������������������������������������������������������������� 55

İKLİM TİPLERİ VE BİTKİ ÖRTÜSÜ ������������������������������������������������� 61

3.

YER KÜRENİN YAPISI VE İÇ KUVVETLER������������������������������������ 65

YER KABUĞUNUN YAPISINI OLUŞTURAN KAYAÇLAR ������������ 71

DIŞ KUVVETLER (AKARSULAR) ���������������������������������������������������79

DIŞ KUVVETLER (RÜZGÂRLAR VE BUZULLAR) ������������������������83

DIŞ KUVVETLER (YER ALTI SULARI VE KARSTİK ŞEKİLLER) �87

DIŞ KUVVETLER (DALGA VE AKINTILAR,

ÇÖZÜLME - HEYELAN) �������������������������������������������������������������������89

DIŞ KUVVETLER (BAŞLICA KIYI TİPLERİ) ����������������������������������� 91

4.

DOĞADAKİ ÜÇ UNSUR: TOPRAK TİPLERİ VE OLUŞUMU �����101

DOĞADAKİ ÜÇ UNSUR: BİTKİ �����������������������������������������������������107

İÇİNDEKİLER

BEŞERİ YAPI: NÜFUS VE YERLEŞME ������������������������������������������111

BEŞERİ YAPI: GÖÇ TÜRLERİ - GÖÇLERİN NEDEN VE

SONUÇLARI ������������������������������������������������������������������������������������121

EKONOMİK FAALİYETLER �����������������������������������������������������������125

6.

TÜRKİYE’NİN COĞRAFİ KONUMU VE ETKİLERİ ���������������������131

TÜRKİYE’NİN YER ŞEKİLLERİ ������������������������������������������������������135

TÜRKİYE İKLİMİ VE BİTKİ ÖRTÜSÜ ��������������������������������������������153

TÜRKİYE’DE TOPRAK, SU VARLIĞI ��������������������������������������������175

TÜRKİYE’DE NÜFUS, YERLEŞME VE GÖÇ ��������������������������������185

7.

BÖLGE KAVRAMI VE BÖLGE TÜRLERİ ��������������������������������������201

DÜNYA'YI BİRBİRİNE BAĞLAYAN AĞLAR: ULAŞIM����������������207

İNSAN VE ÇEVRE ���������������������������������������������������������������������������211

DOĞAL AFETLER VE TOPLUM ����������������������������������������������������215

CEVAP ANAHTARI �������������������������������������������������������������������������219

1. Aşağıdaki görselde insan - doğa etkileşiminin olumlu ve olumsuz sonuçları gösterilmiştir.

Doğal Ortam

Deniz Göl Okyanus

Dağ Ova

Plato Vadi Orman Çöl

Toprak Bataklık Akarsu

I. Toprak erozyonu II. Ağaçlandırma çalışmaları

III. Hava kirliliği IV. Petrol sızıntıları

V. Aşırı avlanma

Tarım Sanayi

Ulaşım Madencilik

Balıkçılık Ormancılık Etkileşim Beşeri Ortam

Görselde verilen doğal ortam ve beşeri ortam etki- leşimlerinden hangisi diğerlerine göre farklı bir etki- leşimdir?

A) I B) II C) III D) IV E) V

2. Aşağıdaki tabloda coğrafya öğretmeninin öğrencilerine belirlediği çalışma alanları ve çalışma alanlarının yer al- dığı coğrafyanın bölümleri gösterilmiştir.

Öğrenci Çalışma Alanı

Fiziki Coğrafya

Beşeri ve Ekonomik Coğrafya

Hamza Madenler 

Berna Yer Şekilleri 

Seda Göller 

Ali Göçler 

Meryem Ulaşım 

Buna göre hangi öğrencinin çalışma alanının yer al- dığı coğrafya bölümü yanlış verilmiştir?

A) Hamza B) Berna C) Seda D) Ali E) Meryem

3. Çevremizde yer alan doğal ortam koşulları bazı yerler- de insan yaşamını kolaylaştırırken bazı yerlerde zorlaş- tırmaktadır.

I II

III

IV V

Buna göre yukarıdaki haritada verilen yerlerden hangisinde doğal ortam koşullarının insan yaşamı üzerindeki olumsuz etkisi daha fazladır?

A) I B) II C) III D) IV E) V

4. Aşağıdaki resimde denizin doldurulmasıyla inşa edilen Kobe Havaalanı ve Kobe Limanı (Japonya) gösterilmiş- tir.

Kobe Limanı

Kobe Havaalanı

Bu görselden hareketle Kobe Limanı ve Kobe Hava- alanı’nın denizin doldurularak yapılmasının amaçla- rı arasında;

I. Maliyetlerinin daha az olması, II. Depreme karşı daha dayanıklı olması,

III. Ülkenin yer şekillerinin dağlık ve engebeli olmasın- dan dolayı yeni tesislerin yapılması için yer sıkıntısı- nın olması

yukarıdaki etmenlerden hangileri yoktur?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III

Test

- 1

DOĞA ve İNSAN

Yer yüzünün farklı bölgelerinde yaşayan insanların beslenme, barınma ve giyinmelerinde büyük farklılıklar vardır. Bunun nedeni bulundukları çevredeki doğal unsurların farklılık göstermesidir. Oluşumunda insan emeği ve çalışma- sının etkisi olmayan unsurlara doğal unsurlar adı verilir. Denizler, akarsular, göller, dağlar, taşlar, bitkiler, hayvanlar, rüzgâr, yağış ve sıcaklık gibi doğal unsurların oluşturduğu bütüne doğal ortam adı verilir.

Doğal ortam atmosfer, hidrosfer, litosfer ve biyosfer olmak üzere dört ortamdan oluşur.

Dört doğal ortamda yer alan unsurlar

BulutYağmurSıcaklıkRüzgârKar, dolu DenizGölOkyanusAkarsuYer altı suları BitkiHayvanMikroorganizmaİnsanDağVadiOvaPlatoToprakTaş

Atmosfer

(Hava küre) Litosfer (Taş küre)

Hidrosfer (Su küre)

Biyosfer (Canlı küre)

5. Antik Mısır'da Nil Nehri'nin taşkınları tarım için gerek- li olan verimli toprağı sağlıyordu. Nil'in taşkınlarından dolayı her yıl evlerini yeniden inşa eden Antik Mısırlılar zamanla evlerini taşkın alanlarının dışında inşa etmeye başladılar. Ardından sulama sistemleri geliştirerek Nil'in sularıyla tarım ürünlerini yetiştirdiler. Günümüzde ise yapılan barajlar aracılığıyla Nil Nehri taşkınlara karşı kontrol edilmektedir.

Bu parçaya göre;

I. tarımın verimli topraklar üzerinde yapıldığı, II. insanın doğaya bağımlı olduğu,

III. insanın zamanla doğaya adapte olduğu, IV. insanın doğayı zamanla değiştirdiği,

V. Nil Nehri'nin taşkınlarından korunmak için sulama sistemleri kurulduğu

yukarıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?

A) I B) II C) III D) IV E) V

6. • Çevremizde zeytin, turunçgil, pamuk gibi tarım ürün- leri yetiştiriliyor.

• Isınma ihtiyacımızı karşılamada odun ve kömür gibi kaynaklardan yararlanıyoruz.

• Köyümüz 600 nüfustan oluşmaktadır.

• Köyümüzde evler birbirine yakın olup evlerin yapımın- da kerpiç malzemeler kullanılmıştır.

Yukarıda verilen bilgiler arasında coğrafyanın;

I. nüfus coğrafyası, II. tarım coğrafyası, III. enerji coğrafyası,

IV. yerleşme coğrafyası, V. ulaşım coğrafyası

alt dallarından hangisine ait inceleme konusu yok- tur?

A) I B) II C) III D) IV E) V

7. Coğrafya sözcüğünü tarihte ilk kez MÖ III. yüzyıl başla- rında kullanan - - - -, Dünya’yı evrenin merkezindeki bir küre olarak düşünüyordu. Zamanının şartlarına rağmen çok basit ama etkileyici bir yöntemle Dünya’nın çevre- sini gerçek değerine çok yakın bir şekilde hesaplamayı başardı.

Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden han- gisi getirilmelidir?

A) Eratosthenes B) Strabon C) Batlamyus D) Biruni E) Aristo

8. • Eskimoların kalın kürkler giyip, iglo evlerde yaşama- ları

• Güneydoğu Asya’da insanların daha çok pirinçle beslenmesi

• Engebeli, dağlık arazilerde ulaşım için köprü ve tü- neller yapılması

• Yağışın az olduğu yerlerde evlerin kerpiçten yapıl- ması

• Yağışın yetersiz olduğu yerlerde akarsu üzerine ba- rajlar kurulması

Yukarıda verilenlerden kaç tanesi doğal unsurların insan yaşamı üzerine etkisine örnek oluşturur?

A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5

9.

Hava küre ...

Doğal ortam

...

Akarsu

...

Volkanizma

Canlı küre

...

Yukarıda verilen kavram haritasında boş bırakılan yerlere aşağıdaki kavramlar yerleştirildiğinde han- gisi dışarıda kalır?

A) Bulut B) Su küre C) Taş küre

D) Bitki E) Çekirdek

Test

- 1

• Beşeri unsur: İnsanoğlunun emeği ve çalışması sonucu ortaya çıkan ürün- lere (unsurlara) denir. Örneğin; ulaşım yolları, barajlar, köprüler, fabrikalar, konutlar, masalar, sıralar gibi.

• İnsanoğlu doğa ile sürekli uyum içerisinde olsa da zaman zaman doğa in- sanları, zaman zamanda insan doğayı etkilemiştir.

• İnsanların doğaya olan müdahalesi nüfusun ve sanayileşmenin fazla olduğu yerlerde daha fazladır.

• Nüfusun seyrek, sanayileşmenin az olduğu (Ekvatoral bölge, çöller, kutup bölgeleri) bölgelerde insanların doğaya olan müdahalesi daha azdır.

• Dört doğal ortamı inceleyen Bilim Dalları;

• Atmosfer (Hava Küre)  Klimatoloji

• Hidrosfer (Su küre)  Hidrografya

• Litosfer (Taş Küre)  Litoloji

• Biyosfer (Canlı Küre)  Biyocoğrafya

• Doğa ile insan arasındaki etkileşimi inceleyen bilim dalına coğrafya adı verilir.

1. (I) Dünyada yıllık yağış miktarı her yerde aynı olmayıp büyük değişiklik gösterir. (II) En fazla yağış alan yerler;

Ekvatoral bölge, Güneydoğu Asya, Orta Kuşak karaları- nın batı kıyılarıdır. (III) Denizden gelen nemli hava küt- leleri kıyı gerisindeki dağlara çarparak içerisindeki nemi yağış olarak bırakır. (IV) Bu nedenle Güneydoğu Asya ve Orta Kuşak karalarının batı kıyıları bol yağış alır.

Bu parçadaki numaralı cümlelerin hangilerinde coğ- rafyanın dağılış ilkesi kullanılmıştır?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) II ve IV

2. Aşağıdaki haritada Dünya üzerinde Akdeniz ikliminin görüldüğü bazı yerler gösterilmiştir.

Buna göre verilen bilgide coğrafyanın hangi ilkesi dikkate alınmıştır?

A) Karşılıklı ilgi B) Nedensellik C) Dağılış D) Bağlantı

E) Sebep-sonuç

3. Çevremizde insanların oluşturduğu unsurların dışında kalan her şey doğal unsur olarak adlandırılır.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğal unsur ola- rak nitelendirilemez?

A) Çayır ve meralar B) Akarsular C) Dağlar ve taşlar D) Kara yolları E) Hayvanlar

4. İnsanların beslenmesine, barınmasına ve giyinmesine baktığımızda yeryüzünün değişik yerlerinde çok büyük farklılıklar olduğunu görürüz. Örneğin; kutba yakın yer- lerde eskimolar daha çok balıkla beslenirken Güneydo- ğu Asya’da insanlar pirinçle beslenmektedirler.

Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisi- dir?

A) Doğal ortamın insan yaşamına etkisinin farklı olması B) Yeraltı kaynaklarının farklı olması

C) Yer şekillerinin farklılık göstermesi D) Arazilerin jeolojik yapılarının farklı olması

E) Verilen yerlerin gelişmişlik seviyelerinin aynı olma- ması

5.

Atmosfer (Hava küre)

Bulut Yağmur

Isı ...?...

Yukarıdaki şemada soru işareti (?) ile gösterilen ku- tucuğa aşağıdakilerden hangisi yazılmalıdır?

A) Yer altı suları B) Rüzgâr C) Akarsular D) Ova ve platolar E) Bitki örtüsü

Test

- 2

COĞRAFYANIN BÖLÜMLERİ

FİZİKİ COĞRAFYA

BEŞERİ COĞRAFYA Fiziki Coğrafyanın Bölümleri

Jeomorfoloji: Yer kabuğunu ve yer şekillerinin oluşumunu inceler.

Hidrografya: Su küreyi oluşturan denizleri, gölleri, okyanusları, akarsular ve yer altı sularının oluşumunu ve dağılışını inceler.

Klimatoloji: Atmosferde meydana gelen hava olaylarını (yağış, sıcaklık, bulut- luluk, rüzgâr gibi) inceler.

Biyocoğrafya: Bitki ve hayvan gibi canlı topluluklarını ve yeryüzündeki dağılışını inceler.

Matematik Coğrafya: Dünya ve Güneş sistemi arasındaki ilişkileri inceler.

6.

Coğrafyanın Bölümleri İklimin ve iklim ele-

manlarının oluşumu- nu, etkisini ve dağılı-

şını inceler.

Bitki ve hayvan topluluklarının dağılışını inceler.

Harita çizimlerini ve kapsama alanlarını

inceler.

Yer şekillerinin oluşumunu ve gelişi-

mini araştırır.

Yukarıdaki görselde coğrafyanın aşağıdaki bölümle- rinden hangisine ait bir bilgi verilmemiştir?

A) Hidrografya B) Biyocoğrafya C) Jeomorfoloji D) Kartografya

E) Klimatoloji

7. Yeryüzünde fay hatlarıyla ilgili araştırma yapan bir coğrafyacı;

I. iklim, II. jeolojik yapı, III. yer şekilleri

yukarıdaki faktörlerden hangilerini bağlantı ilkesine göre daha fazla kullanabilir?

A) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III

8. Aşağıdakilerden hangisi coğrafyanın beşeri sistem- leri arasında yer almaz?

A) Turizm etkinlikleri B) Tarımsal faaliyetler C) İklim ve bitki örtüsü D) Enerji kaynakları E) Yerleşme dokuları

10. Doğal koşulların benzer olduğu bölgelerde insanların yaşam koşulları da birbirine benzerlik gösterir.

I

II

III IV

Buna göre haritada numaralandırılarak verilen yö- relerin hangilerinde insanların yaşam koşullarının benzer olması beklenir?

A) I ve II B) I ve III C) I ve IV D) II ve IV E) III ve IV

11. I. Bitkiler II. Dağlar

III. Mikroorganizmalar IV. Hayvanlar

Yukarıdakilerden hangileri biyosferi oluşturan un- surlardan biri değildir?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) III ve IV

12. I. Bakır, Murgul(Artvin), Küre (Kastamonu), Maden'de (Elazığ) çıkarılır.

II. Yumuşak, işlenmesi kolay ve iletkenliğinin fazla ol- ması kullanımını artırmıştır.

III. Demirden sonra en çok kullanılan madendir.

Yukarıda verilenlerden hangileri coğrafyanın dağılış ilkesi ile ilgilidir?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III

Test

- 2

COĞRAFYANIN İLKELERİ

• Coğrafya konusu içine giren olayları incelerken kendine özgü bazı ilkeler uygular. Bu ilkeler dağılış, bağlantı (ilgi) ve nedensellik ilkesidir.

• Dağılış (Dağılım) İlkesi

Sadece coğrafyaya özgü bir ilke olup yalnızca coğrafya tarafından kullanılır.

Bir olayın veya bir olgunun yeryüzündeki dağılışını harita üzerinde göster- medir. Örneğin; Nüfusun, iklimlerin, bitki örtülerinin, sıcaklığın ve depremle- rin dağılışı gibi.

• Bağlantı (ilgi) İlkesi

Coğrafi olaylar incelenirken, aralarındaki ilgi, bağlantı üzerinde durulur. Gü- neş ışınlarının geliş açısı ile sıcaklık, basınçla rüzgâr, yağış ile bitki örtüsü arasındaki ilişkiler gibi.

• Nedensellik İlkesi

Olayların neden ve sonuçları üzerinde durur. Bir olayın ne zaman, hangi koşullarda ve nasıl oluştuğunu sorgulamaktadır.

1. Bir çizimin harita olabilmesi için;

I. kuş bakışı çizilmiş olması,

II. renklendirme yönteminin kullanılması, III. düzlem üzerine aktarılmış olması, IV. bir ölçekle küçültülmüş olması

yukarıdakilerden hangilerinin olması gerekli değil- dir?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) II ve IV

2. Aşağıda belirli bir alana ait yerleşim planı verilmiştir.

Lokanta

Mağaza

Market

Kütüphane

Postane

Hastane

Okul Göl

Banka

K

0 20 40 60 80 100 m(metre)

Ölçek

Görselde verilen plan üzerindeki bilgilerden yarar- lanarak aşağıdaki sorulardan hangisi cevaplandırı- lamaz?

A) Kesir ölçeği nedir?

B) Gölün gerçek alanı kaç km² dir?

C) Okul ile hastane arasındaki uzaklık kaç km'dir?

D) Yerleşim alanının deniz seviyesinden yüksekliği kaç metredir?

E) Banka yerleşim alanının neresinde yer almaktadır?

3. • Sınırları belirleme

• Yön tayin etme

• Konum belirleme

• Saat hesaplama

• Uzunluk ve alan hesaplama

İşlemlerin tamamının yapılabileceği harita;

I. siyasi harita, II. fiziki harita, III. ekonomik harita,

IV. beşeri harita, V. özel haritalar

yukarıdaki harita türlerinden hangisine örnektir?

A) I B) II C) III D) IV E) V

4. I. Ülke sınırları

II. Ovalık ve platoluk alanlar III. Bir yerin coğrafi koordinatları IV. Etkin heyelan bölgeleri

V. Yükselti değerleri

Yukarıda verilen özelliklerden hangisi hem fiziki hem de siyasi haritalardan yararlanılarak bulunabi- lir?

A) I B) II C) III D) IV E) V

5. Yer şekilleri haritalara tam ve gerçeğe uygun olarak ak- tarılamaz, birtakım bozulmalar meydana gelir.

Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisi- dir?

A) Küresel yüzeyin düzleme aktarılması B) Yer şekillerinin dağlık ve engebeli olması C) Jeolojik yapının her yerde aynı olmaması D) Farklı projeksiyon yöntemlerinin kullanılması E) Kara ve deniz dağılışının yeryüzünde dengeli olma-

ması

Test

- 3

Harita Bilgisi - Ölçekler

Yer yüzünün tamamının veya bir kısmının kuş bakışı görünüşünün bir ölçek ile küçültülerek düzlem üzerine aktarılmasına harita denir.

Haritalar, coğrafyanın temel ilkelerinden olan dağılış ilkesi sonucu dahada önem kazanmıştır. Haritalardan; Hastalıkların dağılışı, yol, köprü ve tünel yapımında, saldırı ve tehditlerin önlenmesinde, nüfus ve göç hareketlerinin araştırılmasında, hava durumu hakkında, yolculuk ve gezi gibi yaşamın her alanında yararlanılmaktadır.

Bir çizimin harita olabilmesi için şu özelliklere sahip olması gerekir:

Kuş bakışı görünüme göre çizilmesi, belirli bir küçültme oranının (ölçek) ol- ması, düzlem üzerine aktarılmış olması gerekir.

Kroki: Bir yerin kuşbakışı görünümünün kabataslak (ölçeksiz) düzlem üzeri- ne aktarılarak çizilmesidir.

Kroki ile haritanın; Kuşbakışı çizimleri ve düzleme aktarılması benzerlik gös- terir. Harita ölçeklidir. Kroki ölçeksizdir.

6. I. Amazon Havzası II. Anadolu Yarımadası III. Grönland Adası

Yukarıda verilen yerlerin en az hata ile haritaları- nın çizilerek gerçeğe en yakın görünümlerinin elde edilebilmesi için kullanılması gereken projeksiyon yöntemleri aşağıdakilerden hangisinde doğru ola- rak verilmiştir?

I II III –––––––– –––––––– ––––––––

A) Silindirik Konik Düzlem B) Konik Düzlem Silindirik C) Düzlem Silindirik Konik D) Silindirik Düzlem Konik E) Konik Silindirik Düzlem

7. Aşağıda verilen beş bölge'nin aynı boyuttaki kağıtlara, kağıtların tamamı kullanılarak haritaları çizilecektir.

10° 20°

20°

10°

I

30° 20°

40°

30°

II

50° 60°

50°

60°

III

0° 10°

15°

25°

IV

10° 80°

80°

70°

V

Buna göre verilen bölgelerden hangisinin daha bü- yük ölçekle çizilmesi gerekir?

A) I B) II C) III D) IV E) V

8. I. Bu haritalarda yer şekilleri, yollar ve yerleşim mer- kezleri ayrıntılı olarak gösterilir.

II. Bu ölçeklerle hazırlanan haritalar geniş alanları, Dünya'nın tamamını, kıtaları ve ülkeleri göstermek için çizilir. Bu tür haritalarda ayrıntılar iyice azalır.

III. Bu ölçekler kullanılarak hava ve kara yolu haritaları ile fiziki haritalar yapılır.

Yukarıda özellikleri verilen ölçeklerine göre harita- ların doğru sıralanışı aşağıdakilerin hangisinde ve- rilmiştir?

I II III –––––––––– ––––––––––– –––––––––––

A) Orta ölçekli Büyük ölçekli Küçük ölçekli B) Küçük ölçekli Orta ölçekli Büyük ölçekli C) Küçük ölçekli Büyük ölçekli Orta ölçekli D) Büyük ölçekli Küçük ölçekli Orta ölçekli E) Orta ölçekli Büyük ölçekli Küçük ölçekli

9. Bir yerin izdüşüm alanı eğim ve engebe yok sayılarak her yer düzmüş gibi kabul edilerek hesaplanır. Gerçek alan ise yükselti ve çukurluklar dikkate alınarak hesap- lanır.

Buna göre aşağıdaki illerden hangisinin gerçek ala- nı ile izdüşüm alanı arasındaki fark daha fazladır?

A) Konya B) Artvin C) Edirne

D) Urfa E) Eskişehir

10. Haritalarda ölçeğin değişmesi durumunda;

I. yükselti değerleri, II. küçültme oranları, III. coğrafi koordinatları, IV. ayrıntıyı gösterme güçleri

yukarıdaki özelliklerden hangileri değişiklik göster- mez?

A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV

Test

- 3

Projeksiyonlar: Dünyanın küresel şeklinden dolayı yer şekilleri haritalara tam ve gerçeğe uygun olarak aktarılamaz bir takım bozulmalar meydana gelir. Olabilecek hata ve bozulmaları en aza indirmek için geliştirilen yöntemlere projeksiyon (izdü- şüm) adı verilir.

Silindirik Projeksiyon: Ekvator ve çevresinin (0^o - 30^o) daha az hatayla çizilme- sinde kullanılan yöntemdir. Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe bozulma artar.

Konik Projeksiyon: Bu projeksiyon orta enlemlerdeki (30^o - 60^o) yerlerin daha az hata ile çizilmesini sağlar. Ekvator’a ve kutuplara doğru gidildikçe hata oranı artar.

Düzlem Projeksiyon: Kutup bölgelerinin (60^o - 90^o) daha az hata ile çizilme- sini sağlar. Kutuplardan Ekvator'a doğru gidildikçe bozulmalar artar.

HARİTA ELEMANLARI

Başlık: Haritanın hazırlanış amacını gösterir. Lejant: Haritalarda kullanılan renk ve işaretleri açıklayan tabloya denir. Coğrafi Koordinatlar: Harita çizile- cek yerin paralel ve meridyenlerle başlangıç meridyenine ve Ekvator'a göre konumunu gösterir. Yön oku: Haritada yönleri gösterir. Ölçek: Haritalardaki küçültme oranına denir.

1. Dünya'nın şeklinden dolayı yer şekilleri haritalara tam ve gerçeğe uygun olarak aktarılamaz, bir takım bozul- malar meydana gelir. Bu bozulmaları en aza indirmek için projeksiyon adı verilen bazı çizim yöntemleri geliş- tirilmiştir. Bu yöntemi haritası çizilecek alanın matema- tik konumu ve yüz ölçümü belirler. Genellikle kullanılan projeksiyon yöntemine göre, haritanın merkezinden uzaklaştıkça bozulma artar.

Buna göre silindir projeksiyon yöntemiyle çizilmiş Brezilya merkezli Amerika haritasında en fazla bo- zulma aşağıdaki ülkelerin hangisinde olur?

A) Meksika B) ABD C) Peru D) Venezuela E) Kanada

2. Ders kitabında yer alan bir etkinliği yapmak için coğraf- ya atlasına bakan bir öğrenci birinci haritanın lejantında maki, orman, step; ikinci haritanın lejantında ise yol, köprü ve yerleşim merkezlerini gösteren işaretlerin bu- lunduğunu görmüştür.

Buna göre bu iki haritanın;

I. ölçekleri, II. koordinatları, III. konuları,

IV. boyutları

yukarıdaki özelliklerden hangileri bakımından ke- sinlikle farklı oldukları söylenebilir?

A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) III ve IV

3. I. Konum belirleme II. Profil çıkarma III. Yön tayin etme IV. Alan hesaplama

V. Yerel saat hesaplama

Yukarıda verilenlerden hangisi bütün haritalardan yararlanılarak yapılamaz?

A) I B) II C) III D) IV E) V

4. Türkiye’nin tümüyle gösterildiği bir fiziki duvar hari- tası ile Türkiye’nin tümüyle gösterildiği atlas sayfa- sındaki bir fiziki harita;

I. ayrıntıyı gösterme gücü, II. küçültme oranı, III. coğrafi koordinatlar, IV. yükselti değerleri

yukarıdaki özelliklerden hangileri bakımından ben- zerlik göstermezler?

A) I ve II B) I ve III C) I ve IV D) II ve III E) III ve IV

5. I. Bir yamacın eğimi

II. Bir kara yolunun gerçek uzunluğu III. Bir gölün izdüşüm alanı

IV. Bir dağın yükseltisi

Bir fiziki haritada yukarıdaki özelliklerden hangileri- nin bulunmasında ölçeği kullanmaya gerek yoktur?

A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) I ve IV E) III ve IV

6. • Nüfusun yeryüzündeki dağılışı görülebilir.

• İl ve ilçe sınırları bulunabilir.

• Yükselti değerleri bulunabilir.

• Deprem bakımından riskli bölgeler tespit edilebilir.

Yukarıda aşağıdaki haritalardan hangisine ait bir özellik verilmemiştir?

A) Beşeri haritalar B) İdari haritalar C) Fiziki haritalar D) Jeoloji haritaları E) Ekonomi haritaları

Test

- 4

A) Konularına Göre Haritalar

1. Fiziki Haritalar: Yer şekillerini ve dağılışını gösteren haritalara denir. Dağları, ovaları, akarsuları ve platoları gösteren haritalara denir. Diğer haritalardan farklı olarak yükselti bulma, eğim hesaplama ve profil çıkarmada yararlanılır.

2. Siyasi (idari) Haritalar: İl, ilçe, bölge ve ülkelerin siyasi sınırlarını gösteren haritalardır. Diğer haritalardan farklı olarak idari ve siyasi sınırların belirlenme- sinde ve izdüşüm alanlarının belirlenmesinde kullanılır.

3. Beşeri ve Ekonomik Haritalar: Nüfus, göç, yerleşme ile tarım, hayvancılık, sanayi, ticaret ve turizm gibi ekonomik faaliyetler ve dağılışını gösteren harita- lara denir.

Not: Toplumun her kesimi tarafından kullanılabilen fiziki, siyasi, beşeri ve ekono- mik, topoğrafya, kara yolları haritalarına genel haritalar adı verilir.

4. Özel Haritalar: Daha çok bir konu üzerinde hazırlanmış, konunun uzmanları tarafından okunup anlaşılabilen haritalara denir. Bitki, toprak, jeoloji, askeri, kli- matoloji haritaları gibi.

7. Coğrafi veriler haritaya aktarılırken noktasal, çizgisel ve alansal yöntemler kullanılır.

Buna göre;

I. kara yolu ağı, II. şehir merkezleri, III. çay tarımı yapılan yerler

yukarıdaki veriler haritaya aktarılırken kullanılması gereken yöntemler aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

I II III ––––––– ––––––– –––––––

A) Alansal Çizgisel Noktasal B) Çizgisel Noktasal Alansal C) Noktasal Alansal Çizgisel D) Çizgisel Alansal Noktasal E) Alansal Noktasal Çizgisel

8. Haritalar kullanım amaçlarına göre fiziki, siyasi, özel, be- şeri ve ekonomik haritalar olmak üzere gruplara ayrılır.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi beşeri ve ekono- mik haritalar arasında gösterilemez?

A) Nüfus dağılışı B) Yerleşme dokuları C) Yer şekilleri D) Tarımsal faaliyetler E) Sanayinin dağılışı

9.

I

II III

V IV

60°

40°

20°

0°

20°

40°

60°

80°

Yukarıdaki küre üzerinde numaralı bölgelerin düz- lem projeksiyon yöntemiyle haritaları çizilirse han- gisinde bozulma oranı daha az olur?

A) I B) II C) III D) IV E) V

10. Mersin–Ankara arası kara yolu gerçekte 480 km’dir. Bu yol I. haritada 20 cm ile gösterilirken II. haritada 30 cm olarak gösterilmiştir.

Buna göre bu haritalarla ilgili aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır?

A) I. haritanın ölçeği daha küçüktür.

B) II. haritada bozulma oranı daha azdır.

C) I. haritada ayrıntı daha fazladır.

D) II. haritanın ölçek paydası daha küçüktür.

E) I. haritada izohipsler arası yükselti farkı daha fazladır.

11. Bir Türkiye fiziki haritasını inceleyen Erva;

I. Çay yetiştirilen alanlar, II. Ağrı Dağı'nın yükseltisi, III. Van Gölü'nün gerçek alanı, IV. Akdeniz iklimi görülen yerler

yukarıdaki özelliklerinden hangilerini bu haritadan yararlanarak belirleyebilir?

A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV

12. Harita bilgisi ve ölçekler konusunda öğrendiği bilgilerin ka- lıcı olmasını isteyen Aslı aşağıdaki tabloyu hazırlamıştır.

Özellik Büyük Ölçekli Harita

Küçük Ölçekli Harita Gösterilen alan Dardır. Geniştir.

Ayrıntı Fazladır. Azdır.

Bozulma Azdır. Fazladır.

Küçültme Azdır. Fazladır.

Ölçek paydasın-

daki sayı Büyüktür. Küçüktür.

Aslı bu tablodaki hangi özellikle ilgili bilgide hata yapmıştır?

A) Gösterilen alan B) Ayrıntı

C) Bozulma D) Küçültme E) Ölçek paydasındaki sayı

Test

- 4

Bütün Haritalardan; Konum belirlemede, alan hesaplamada, yön bulmada, saat (yerel) hesaplamada, uzaklık hesaplamada yararlanılır.

B) Ölçeğine göre haritalar

1. Büyük ölçekli haritalar: Ölçeği 1/1 ile 1/200.000 arasında olan haritalara denir. Plan ve topoğrafya haritaları olarak ikiye ayrılır.

a) Plan: Ölçeği 1/1 ile 1/20.000 arasında olan yer yüzünü en ayrıntılı olarak gösteren en büyük ölçekli haritalardır. Cadde, sokak gibi dar alanlarda kullanılır.

b) Topoğrafya Haritaları: Ölçeği 1/20.000 ile 1/200.000 arasında olan yer şe- killerini eş yükselti eğrileriyle gösteren ayrıntılı haritalardır. DSİ, kara yolları, be- lediye, askeriye gibi arazi çalışması yapan kurumlarda yaygın olarak kullanılır.

2. Orta ölçekli haritalar: Ölçeği 1/200.000 ile 1/500.000 arasında olan hari- talardır.

3. Küçük ölçekli haritalar: Ölçeği 1/500.000’den daha küçük olan ve ayrıntının en az olduğu ülke, kıta ve Dünya haritaları gibi haritalardır.

1.

K

Patika İzohips Kara yolu

Derebağ Arazi Kullanım Haritası

Haritanın Başlığı (Adı): Haritanın konusu, amacı ve kapsadığı alan hakkında bilgi verir.

Ölçek: Haritada gösterilen unsur- ların, haritaya aktarılırken kaç kez küçültüldüğünü belirtir.

Koordinat Sistemi: Dünya üzerin- de yer alan bir merkezin ya da böl- genin mutlak konumunu belirtmek için kullanılır.

Yön Oku: Haritalar üzerinde yön belirlemede kullanılır.

Lejant: Haritalarda kullanılan işa- ret ve renklerin ne anlama geldiği- ni gösteren bölümdür.

Göl 38 ^oD

35 ^oK

0 3 km

Orman

Yukarıdaki görselde verilen bilgilerden hareketle aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?

A) Bir yerin haritasının çizilebilmesi için belirli bir oran- da küçültülmesi gerekir.

B) Haritanın başlığı haritanın kullanım amacına göre değişebilir.

C) Bütün haritalarda kullanılan renk ve işaretler aynı olmayabilir.

D) Bir yerin matematik konumunun belirlenebilmesi için coğrafi koordinatlarının bilinmesi gerekir.

E) Bütün haritalarda yön tespiti yapabilmek için yön okunun mutlaka olması gerekir.

2. Yer şekilleri haritalara aktarılırken meydana gelen bo- zulmaları en aza indirmek için projeksiyon yöntemleri kullanılır.

Buna göre konik projeksiyonla çizilen bir harita- da aşağıda verilen ülkelerden hangisinde bozulma daha az olur?

A) Finlandiya B) İzlanda C) Kazakistan

D) Norveç E) Brezilya

3. Aynı büyüklükteki kağıtlara kağıtların tamamı kulla- nılarak çizilen aşağıdaki bölgelerden hangisine ait haritanın ölçeği daha büyük olur?

A) Doğu Anadolu B) Güneydoğu Anadolu C) İç Anadolu

D) Karadeniz E) Akdeniz

4. 1/400.000 ölçekli kara yolları haritasında Erdemli–Mer- sin arası uzaklık 9 cm olarak gösterilmiştir.

Erdemli Mersin 9 cm

Ölçek: 1/400.000

Buna göre Erdemli-Mersin arası gerçek uzaklık kaç km’dir?

A) 4 B) 9 C) 12 D) 24 E) 36

5. Aşağıda 1/400.000 ölçekli birinci haritada 2 cm olan X–Y arası uzunluk ikinci haritada 4 cm’dir.

X

X Y

2 cm Y

4 cm I

II

Buna göre ikinci haritanın ölçeği aşağıdakilerden hangisidir?

A) 1/50.000 B) 1/100.000 C) 1/200.000 D) 1/400.000 E) 1/800.000

Test

- 5

Ölçek Çeşitleri

Kesir Ölçek: Küçültme oranının kesirli olarak gösterilmesine denir.

1 5000

pay sabittir Birimi santimetre olup harita uzunluğunu gösterir.

payda değişkendir  Küçültme oranını gösterir. Birimi santimet- redir. Gerçek uzunluğu gösterir.

Kesir ölçek ile ölçeğin paydası arasında ters orantı vardır. Ölçeğin paydasında- ki sayı büyüdükçe ölçek küçülür. Örneğin 1/100.000 büyük, 1/1.000.000 küçük ölçekli bir haritadır.

Haritada ölçek değişmesi durumunda; coğrafi koordinatlar, gerçek alan, yük- selti, eğim durumu değişmez.

Çizik Ölçek: Haritadaki bir cm uzunluğun, gerçekte kaç km uzunluğa denk gel- diğini bir doğru üzerinde göstermeye denir.

3 0 3 6 9



1 cm

km Not: çentikler arası 1 cm’dir.

Yukarıdaki çizik ölçeğe göre 1 cm gerçekte 3 km’ye denk gelmektedir.

6. Gerçekte Mersin-Ankara arası 480 km’dir.

Ankara

Mersin 12 cm

Ölçek: ?

Mersin-Ankara arası uzaklığın 12 cm ile gösterildiği yukarıdaki haritanın ölçeği aşağıdakilerden hangisi- dir?

A) 1/400 B) 1/40.000 C) 1/400.000 D) 1/4.000.000 E) 1/40.000.000

7. Aşağıda İç Anadolu Bölgesi’nin iki farklı haritada kapla- dığı alan gösterilmiştir.

I.Harita

II.Haritta

Bu haritalarla ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangi- si yanlıştır?

A) I. haritada hata oranı daha fazladır.

B) II. haritada ayrıntı daha fazladır.

C) I. haritanın ölçeği daha küçüktür.

D) II. haritanın bozulma oranı daha azdır.

E) II. haritanın ölçek paydası daha büyüktür.

8. 4 0 4 8 16

12 km I.

6 0 6 12 24

18 km II.

9 0 9 18 36

27 km III.

12 0 12 24 48

36 km VI.

40 0 40 80 160

120 km V.

(Not: Çentikler arası 1 cm’dir.)

Yukarıda verilen çizik ölçeklerden hangisi 1/4.000.000 kesir ölçeğine karşılık gelmektedir?

A) I B) II C) III D) IV E) V

9. Adana-Mersin arası uzaklık birinci haritada 5 cm ile gösterilirken, ikinci haritada 10 cm olarak gösterilmiştir.

Buna göre ikinci haritanın ölçeği için ne söylenebilir?

A) Ölçek değişmemiştir.

B) Ölçek iki kat küçülmüştür.

C) Ölçek iki kat büyümüştür.

D) Ölçek dört kat küçülmüştür.

E) Ölçek dört kat büyümüştür.

10. Aşağıdaki tabloda beş farklı demir yolunun gerçek ve harita üzerindeki uzunluğu gösterilmiştir.

Demiryolu Harita

Uzunluğu (cm)

Gerçek Uzunluk (km)

I 4 12

II 3 15

III 5 20

IV 2 4

V 8 24

Buna göre hangi demir yolunun gösterildiği harita- nın ölçeği en büyüktür?

A) I B) II C) III D) IV E) V

Test

- 5

5 0 5 10 15km Deniz

A

B

A - B arası kuş uçuşu uzaklığı pra- tik olarak hesaplayabilmek için;

1. A - B arası (...) bir cetvel, kağıt, ip vb şeylerle ölçülebilir.

2. Ölçülen uzunluk, çizik ölçek üzerine yerleştirilerek gerçek uzaklığı bulunur.

Haritalara çizik ölçeğin konmasının nedeni; Kuş uçuşu uzaklıkları pratik olarak hesaplayabilmek, haritaların fotokopi yoluyla büyütülmesi ya da küçültülmesi sonucu doğabilecek hesaplama hatalarını önlemek içindir.

Çizik ölçeğin kesir ölçeğe çevrilmesi: 4 0 4 8 12

1 cm

km Ölçek = Harita Uzunluğu

Gerçek uzunluk Harita Uzunluğu = Bir çentik aralık

1 cm olduğu için, 4 çentik aralığı 4 cm eder. Gerçek uzunluk = 4x4 = 16 km.

1. I. Konya Ovası II. Çukurova III. Çarşamba Ovası IV. Erzurum Ovası

Renklendirme yöntemiyle çizilmiş bir fiziki harita- da yukarıda verilen ovalardan hangileri aynı renkle gösterilir?

A) I ile II B) I ile III C) II ile III D) II ile IV E) III ile IV

2. Tarama yöntemiyle çizilmiş haritalarda çizgilerin ka- lın, kısa ve sık olduğu yerler neyi ifade eder?

A) Platoluk alanları

B) Yükseltinin az olduğu yerleri C) Eğimin fazla olduğu yerleri D) Yer şekillerinin sade olduğu yerleri E) Bitki örtüsünün cılız olduğu yerleri

3. • Belirli yükselti basamakları belirli renklerle gösterilir.

• Eğimin fazla olduğu yerlerde çizgiler kalın, kısa ve sık olarak çizilir.

• Yer şekillerini gerçeğe en yakın gösteren yöntemdir.

• Deniz seviyesinden aynı yükseklikteki noktaların bir- leştirilmesiyle oluşan eğrilerle yer şekillerinin gösteril- mesi yöntemidir.

Yukarıda verilen özellikler ile;

I. renklendirme, II. gölgelendirme, III. kabartma, IV. tarama, V. izohips

yöntemler eşleştirildiğinde hangi yöntem açıkta ka- lır?

A) I B) II C) III D) IV E) V

4. Renklendirme yöntemiyle çizilmiş bir Türkiye fizi- ki haritasında Çukurova ile Konya Ovası'nın farklı renklerle gösterilmesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

A) Jeolojik yapılarının farklı olması B) Yükseltilerinin aynı olmaması

C) Yetiştirilen tarım ürünlerinin farklı olması D) Yüz ölçümlerinin farklı olması

E) İklim özelliklerinin farklı olması

5. Aşağıda bir bölgeye ait topoğrafya haritası ile bölgede yer alan bazı yerlerin görselleri verilmiştir.

I II

III

IV

V

Deniz

Vadi Delta

Boyun Falez

Yukarıda verilen topoğrafya haritasında belirtilen numaralı yerlerden hangisine ait görsel gösterilme- miştir?

A) I B) II C) III D) IV E) V Test

- 6

1) Uzunluk Hesaplamaları

a) Gerçek Uzunluk Hesaplaması:

G.U = Harita uzunluğu x Ölçek paydası

Örnek: 1/300.000 ölçekli bir haritada 3 cm ile gösterilen bir akarsuyun gerçek uzunluğu kaç km’dir?

Çözüm:

G.U = H.U X Ö.P

= 3 x 3 0 0. 0 0 0 = 9 km

b) Harita Uzunluğu Hesaplanması: H.U = G.U / Ö.P

Örnek: Gerçek uzunluğu 72 km olan bir kara yolu 1/600.000 ölçekli bir haritada kaç cm ile gösterilir?

Çözüm: HU = GU = 72 = 7.2 0 0. 0 0 0 = 12 cm Ö.P 600.000 6 0 0. 0 0 0 c) Ölçek Hesaplama Ölçek = Harita Uzunluğu (HU) Gerçek Uzunluk (GU)

6. Renklendirme yönteminde belirli yükseltiler belirli renk- lerle ifade edilir.

1400 – 1200 – 1000 – 800 – 600 – 400 – 200 –

0 – I II III

Metre

Yukarıdaki tabloda verilen numaralı yerler renklen- dirme yöntemiyle çizilmiş bir fiziki haritada hangi renklerle gösterilir?

I II III

–––––––– ––––––– ––––––

A) Sarı Turuncu Yeşil

B) Turuncu Sarı Yeşil

C) Yeşil Turuncu Sarı

D) Sarı Yeşil Turuncu

E) Turuncu Yeşil Sarı

7. I. Yer şekillerini gerçeğe en yakın gösteren yöntem kabartma yöntemidir.

II. Gölgelendirme yöntemi yer şekillerini üç boyutlu göster- diği için sağlıklı bir yöntemdir.

III. Belirli yükselti aralıklarının belirli renklerle gösteril- mesine renklendirme yöntemi adı verilir.

IV. Tarama yönteminde eğimin az olduğu yerlerde çiz- giler ince, uzun ve seyrek olarak çizilir.

Yukarıda haritada yer şekillerini gösterme yöntem- leriyle ilgili verilen bilgilerden hangileri yanlıştır?

A) I ve II B) II ve III C) II ve IV D) Yalnız II E) Yalnız IV

8. • Yer şekillerinin kuş bakışı görünümünü gösterirler.

• Yer şekillerini göstermede en yaygın kullanılan yön- temlerden biridir.

• Deniz seviyesinden aynı yükseklikteki noktaların birleştirilmesiyle oluşmuş iç içe kapalı eğrilerdir.

Yukarıda bazı özellikleri verilen yöntem aşağıdaki- lerden hangisidir?

A) Kabartma B) Tarama C) İzohips D) Gölgelendirme E) Renklendirme

9. I. Haritalar, bir köşesinden 45° lik eğimli bir ışıkla ay- dınlatıldığı kabul edilerek çizilir.

II. Harita aydınlatıldığında ışık alan yerler açık, ışık almayan yerler ise koyu gösterilir.

III. Yükselti basamakları bulunmadığından, yükselti tespit etmek ve profil çıkarmak olanaksızdır.

Yukarıda gölgelendirme yöntemi ile ilgili verilenler- den hangileri doğrudur?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III

10. Coğrafya öğretmeninin haritalarda yer şekillerinin gös- terilmesindeki kabartma yöntemi ile ilgili hazırladığı et- kinliği Cemre tablodaki gibi işaretliyor.

D Y

I. Yer şekilleri kabartılarak gösterilir. 

II. Yapımı ve taşınması zordur. 

III. Kullanımı çok yaygındır. 

IV. Yer şekilleri üç boyutlu olarak gös-

terilir. 

V. Yükselti değerleri gerçek değerlerle

bire bir aynı çizilir. 

Buna göre Cemre etkinlikteki hangi bilgileri yanlış işaretlemiştir?

A) I ve II B) II ve III C) IV ve V D) II ve IV E) II, III ve V

Test

- 6

2) Alan Hesaplamaları: Alan Birimleri 100'er 100'er küçülür. 100'er 100'er büyür.

a) Gerçek Alan (GA) Hesaplaması: GA = HA x (Ölçek paydasının)² Örnek: 1/200.000 ölçekli bir haritada 5 cm² ile gösterilen gölün gerçek alanı kaç km² dir?

Çözüm: GA = HA x (ÖP)² = 5 x (200.000)² = 5x4x10¹⁰= 20x 10¹⁰ = 20 km² b) Harita Alanının Hesaplanması (HA): Harita Alan = GA/ (ÖP)²

Örnek: Gerçek alanı 25 km² olan bir ada 1/500.000 ölçekli bir haritada kaç cm² ile gösterilir?

Çözüm: HA = GA = 25 = 25 = 25x 10¹⁰= 25 = 1 cm² (ÖP)² (500.000)² 25x10¹⁰ 25x 10¹⁰ 25 c) Ölçek Hesaplaması: Ölçek= HA

GA

Örnek: Gerçek alanı 64 km² olan bir adanın 4 cm² ile gösterildiği haritanın ölçeği nedir?

Çözüm: Ölçek: HA GA = 4

64 = 2 8= 1

4 = 1 400.000

1. İzohips (eş yükselti) yöntemiyle ilgili aşağıda veri- lenlerden hangisi yanlıştır?

A) İç içe kapalı eğrilerden oluşur.

B) Yer şekillerinin kuş bakışı görünüşünü gösterirler.

C) Sırtların olduğu yerlerde eş yükselti eğrileri “V” şekli- ni alır.

D) Akarsuların olduğu yerlerde izohips eğrilerinin yük- seltisi 0 metredir.

E) Aynı eğri üzerindeki noktaların yükseltileri de aynıdır.

2. Topoğrafya haritalarında eş yükselti eğrilerinin sey- rek geçtiği yerlerle ilgili olarak;

I. Eğim ve engebe azdır.

II. Ortalama yükselti azdır.

III. Akarsuların akış hızı azdır.

yukarıdaki yargılardan hangilerine ulaşılamaz?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III

3.

II I

Deniz

Yukarıdaki izohips haritasında I ve II numaralı ya- maçlarda;

I. eğim,

II. aynı eğri üzerindeki noktaların yükseltisi, III. zirve ile etek arasındaki yatay uzaklık, IV. izohipsler arası yükselti farkı

verilenlerden hangileri aynıdır?

A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) I ve IV E) II ve IV

4. Topoğrafya haritalarında aynı yükseklikteki noktaların birleştirilmesiyle elde edilen eğrilere eş yükselti eğrileri denir. Birbirini izleyen eş yükselti eğrisi arasındaki fark her yerde aynıdır.

50

II I

III IV

V

Deniz

Buna göre yukarıdaki eş yükselti eğrileri ile çizilmiş topoğrafya haritasında verilen noktalardan hangile- rinin yükseltileri birbirine eşittir?

A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) I ve IV E) II ve V

5.

Deniz Deniz

I II

III

Yukarıdaki topoğrafya haritalarında gösterilen yer şekilleri aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

I II III

–––––– –––––– ––––––

A) Sırt Çanak Vadi B) Çanak Vadi Sırt C) Vadi Sırt Çanak D) Sırt Vadi Çanak E) Çanak Sırt Vadi

Test

- 7

Haritada Yer Şekillerini Gösterme Yöntemleri 1) Renklendirme Yöntemi

Fiziki haritalarda belirli yükselti aralıklarının belirli

-1000 m -500 m 0 m

200 m 500 m

1000 m 1500 m

2000 m 2500 m

renklerle gösterilmesine denir.

0 - 200 m  Yeşil 200 - 500 m  Açık Yeşil 500 - 1000 m  Sarı 1000 - 1500 m  Turuncu 1500 - 2000 m  Kahverengi

2000 m ve üzeri koyu kahverengi ve tonları ile gösterilir.

Not: Kalıcı karlar ve buzullar beyaz renk ile gösterilir. Denizler ve derinlikleri ise mavi ve tonları ile gösterilir. Derinlik arttıkça mavinin tonları artar.

Not: Kısa mesafelerde renk tonunun değişmesi yükselti ve engebenin de de- ğiştiğini gösterir.

6.

Deniz

K

Yukarıdaki topoğrafya haritasında aşağıda verilen yer şekillerinden hangisi yoktur?

A) Vadi B) Sırt C) Boyun

D) Delta E) Zirve

7.

100150

Deniz

M

K L

H

Yukarıdaki topoğrafya haritası ile ilgili aşağıda veri- lenlerden hangisi doğru değildir?

A) H noktasının bulunduğu yer boyundur.

B) K noktası kıyı çizgisi üzerinde yer alır.

C) İzohips eğrileri 50 metrede bir geçirilmiştir.

D) L noktasının yükseltisi 150 metredir.

E) M noktasının yükseltisi 0-50 metre arasıdır.

8. • Bazen bir nokta halinde gösterilir.

• İzohips eğrileri “ ” şeklini alır.

• İki dağ ya da tepe arasında geçit veren yerdir.

• Çevresine göre çukurda kalmış ‘ ’ işareti gösteri- len yerlerdir.

Yukarıda aşağıdakilerden hangisine ait bir bilgi ve- rilmemiştir?

A) Doruk B) Vadi C) Boyun D) Kapalı çukur E) Delta

9. Aşağıda bir yöreye ait topoğrafya haritası ve bu yörede yer alan bir yer şeklinin görseli gösterilmiştir.

5 4

3

Deniz 2

1

Görselde verilen yer şekli topoğrafya haritasında kaç numaralı yerde görülür?

A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5

10. Coğrafya öğretmeni öğrencilerinden izohipsler ile ilgili bildiklerini söylemelerini istiyor. Öğrencilerde aşağıdaki bilgileri veriyor.

İzohips yöntemi yer şekillerini ger- çeğe en yakın gösteren yöntemdir.

İzohips eğrilerinin sıklaştığı yerlerde eğim fazladır.

Emin

Berke Esra

En geniş eğri, yükseltinin en az olduğu yeri gösterir.

Birbirini çevrelemeyen komşu eğri- lerin yükseltileri birbirine eşittir.

Aynı eğri üzerindeki noktaların yük- seltileri eşittir.

Zeynep

Filiz

Buna göre öğrencilerden hangisinin verdiği bilgi yanlıştır?

A) Esra B) Zeynep C) Emin D) Berke E) Filiz

Test

- 7

2) Kabartma Yöntemi: Haritaları yapılacak yer şekillerinin üç boyutlu olarak gösterilmesine denir.

Yer şekillerini gerçeğe en yakın gösteren yöntemdir.

Ancak yapımının maliyetli ve taşınmasının zor ol- ması nedeniyle fazla yaygın değildir.

3) Gölgelendirme Yöntemi: Yer şekillerinin Güneş ışınlarını 45^O lik açıyla aldığı var sayılarak, Güneş ışığını çok alan yerlerin açık, az alan yerlerin koyu gölgeli

olarak gösterilmesine denir. Yükselti basamakları olmadığı için tek başına kulla- nılmayıp, diğer yöntemlere yardımcı yöntem olarak kullanılır.

4) Tarama Yöntemi: Yer şekillerinin eğim esas alınarak çizgilerle taranarak gösterilmesine denir.

Çizgiler, eğimin fazla olduğu yerlerde kalın, kısa ve sık olarak çizilirken, eğimin az olduğu yerlerde ince, uzun ve seyrek olarak çizilir.

1. Topoğrafya haritalarında izohips eğrilerinin bir nok- ta halini aldığı yerlerle ilgili;

I. Doruk noktasıdır.

II. Kapalı çukurdur.

III. Kıyı çizgisidir.

IV. Delta ovasıdır.

V. Akarsu vadisidir.

yukarıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

A) I B) II C) III D) IV E) V

2.

Deniz

Yukarıdaki topoğrafya haritasında aşağıdaki yer şe- killerinden hangisi gösterilmemiştir?

A) Boyun B) Vadi C) Delta

D) Kıyı çizgisi E) Zirve

3.

I II

III

IV

V

Deniz

Yukarıdaki topoğrafya haritasında verilen merkez- lerde bulunan kişilerden hangi ikisi birbirlerini gö- remezler?

A) I ve II B) I ve III C) I ve IV D) II ve IV E) IV ve V

4. Bir yörenin eş yükselti eğrileri ile çizilecek topoğraf- ya haritasında izohipslerin kaç metrede bir çizilece- ğini aşağıdakilerden hangisi belirler?

A) Jeolojik yapısı

B) Haritanın küçültme oranı

C) Deniz seviyesinden olan yükseltisi D) Yer şekillerinin eğim ve engebesi

E) Ekvator'a ve başlangıç meridyenine olan uzaklığı

5. Büyük ölçekli haritalarda ayrıntı daha fazladır. Bu ne- denle arazi çalışmalarında daha kullanışlıdır.

50

100 25

75

100 200

10 30

50 150

I II III

IV V

Buna göre yukarıdaki izohips haritalarından hangisi arazi çalışmaları için daha kullanışlıdır?

A) I B) II C) III D) IV E) V

6. I. Ova II. Plato III. Dik yamaç IV. Kıyı çizgisi V. Menderes

İzohips eğrilerinin çok seyrek geçtiği bir topoğrafya haritasında yukarıdaki yer şekillerinden hangisinin gösterilmesi beklenmez?

A) I B) II C) III D) IV E) V

Test

- 8

5) Eş yükselti eğrisi (izohips) Yöntemi : Deniz seviyesinden aynı yükseklikteki noktaların birleştirilmesiyle oluşan eş yükselti eğrilerine denir.

Eş yükselti eğrilerinin özellikleri

• Kapalı eğriler şeklinde iç içe çizilirler.

• Eğriler birbirini kesmezler.

• Aynı eğri üzerindeki bütün noktaların yükseltileri eşittir.

• En geniş eğri yükseltinin en az olduğu, en dar eğri ise yükseltinin en fazla olduğu yeri gösterir.

• Eş yükselti eğrileri arasındaki fark haritanın her yerinde aynıdır.

• Eğriler, eğimin arttığı yerlerde sık, eğimin azaldığı yerlerde seyrek geçerler.

• Birbirini çevrelemeyen komşu iki izohips eğrilerinin yükseltileri birbirine eşittir.

• Bir akarsuyun her iki tarafındaki eğrilerin yükseltileri eşittir.

• Deniz seviyesinden geçen kıyı çizgisinin yükseltisi "0" metredir.

• İki dağ ya da tepe arasında kalan yerlere "boyun" adı verilir.

• Dağ ya da tepelerin en yüksek noktalarına zirve (doruk) adı verilir. Dağ doruk- ları (zirve) "•" ile gösterilir.

• Dağların zirveleri ile etekleri arasında kalan yerlere "yamaç" denir.

7. Aşağıdaki grafikte, aynı bölgeye ait beş farklı topoğrafya haritasında kullanılan izohips eğrilerinin sayısı gösteril- miştir.

25 – 20 – 15 – 10 – 5 –

0 – Harita

İzohips sayısı

I II III IV V

Buna göre hangi haritanın ölçeği daha büyüktür?

A) I B) II C) III D) IV E) V

8. Topoğrafya haritalarında eş yükselti eğrilerinin ça- kıştığı yerlerle ilgili;

I. Ortalama yükselti fazladır.

II. Akarsular çağlayanlar yaparak akarlar.

III. Yer şekilleri sade ve düzdür.

IV. Platoluk alanlar geniş yer kaplar.

yukarıdaki yargılardan hangilerine ulaşılabilir?

A) Yalnız II B) Yalnız IV C) I ve II D) II ve III E) III ve IV

9. Eş yükselti eğrileriyle çizilmiş bir topoğrafya harita- sında izohips eğrilerinin sayısı;

I. kullanılan ölçek, II. yer şekillerinin uzanışı, III. yükselti değerleri,

IV. arazinin eğim ve engebe durumu

yukarıdaki özelliklerden hangilerine bağlı olarak de- ğişiklik gösterir?

A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve III D) II ve III E) III ve IV

10. Yer şekillerini eş yükselti eğrileriyle gösteren bir topoğ- rafya haritasındaki bazı gösterim şekilleri aşağıda veril- miştir.

• İzohips eğrileri "V" şeklini alır.

• İzohips eğrileri çok sık geçer.

• Kapalı eş yükseltileri üzerinde içe doğru ok işaretleri yer alır.

• Kıyılara yakın yerlerde izohipslerin üst üste binerek çakıştığı yerlerdir.

Bu gösterim şekilleri ile;

I. Sırt, II. Kapalı çukur, III. Dik yamaçlar,

IV. Falez, V. Ovalık alan

yukarıdaki yer şekilleri eşleştirildiğinde hangi yer şekline ait bir bilginin verilmediği söylenebilir?

A) I B) II C) III D) IV E) V

11. Aşağıdaki grafikte X, Y ve Z merkezlerinin yükselti de- ğerleri verilmiştir.

600 – 450 – 300 – 150 – 0 –

m

X Y Z

II III I

Deniz 300

Buna göre merkezler haritada numaralı yerlerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

X Y Z –––– –––– –––

A) III II I

B) I II III

C) II III I

D) III I II

E) I III II

Test

- 8

N K

Deniz L K M

10050 150 O250

P

• Kıyı çizgisi (0 metre)

• L = M = N = 100 metre

• K en geniş eğri (en alçak yer)

• O en dar eğri (en yüksek yer)

• T vadi üstlerinde yer alır.

• P sırt üstlerinde yer alır.

B440 metre Eğim az

Eğim fazla Kıyı çizgisi

Deniz

Zirve

Tepe

Boyun Yamaç

1. P

K R C

İ M

T H L

N 500

500 600 600

800700

Eş yükselti eğrileriyle çizilmiş yukarıdaki harita- da verilen doğrultuların hangisinde çizilen profilde yükselti farkı en fazladır?

A) M – N B) K – L C) P – R

D) T – S E) H – İ

2.

Deniz A 100

B

Yukarıdaki izohips haritasında gösterilen A–B doğ- rultusunun profili aşağıdakilerden hangisidir?

A B

A) B)A B

A B

C) D)A B

A B

E)

3.

I II

III

IV

V

Yukarıdaki izohips haritasında verilen doğrultular- dan hangisinden zirveye çıkılan yolun eğimi daha az olur?

A) I B) II C) III D) IV E) V

4.

K L

Haritada işareti çevresine göre çukur alanları göster- mektedir.

Buna göre yukarıda eş yükselti eğrileri çizilmiş ha- ritadaki K–L doğrultusunun profili aşağıdakilerden hangisidir?

K L

A)

K L

B)

L C)

K

K L

D)

K L

E)

Test

- 9

• İzohips eğrilerinin " " şeklinde uzandığı yerler

Deniz Vadi Delta

Sırt akarsu vadilerini gösterir.

• İzohips eğrilerinin " " şeklinde uzandığı yerler sırtları gösterir.

Not: " "nin sivri ucu alçakta ise sırtı, yüksek- te ise " " vadiyi gösterir.

• Akarsuların taşıdıkları alüvyonları kıyı çizgisini geçtikten sonra denizin içerisin- de biriktirmesiyle oluşan ovalara delta ovası adı verilir.

• Gel-gitin etkili olduğu kıyılarda akarsu ağızla-

Haliç

Falez Çanak

rındaki alüvyonların gel-gitle temizlenmesi so- nucu denizin akarsu yatağını takip ederek ka- raya doğru sokulmasıyla oluşan kıyı tipine ha- liç adı verilir.

• Kıyıya yakın yerlerde izohips eğrilerinin çok sık geçtiği yerlere falez (yalıyar) adı verilir.