Maddeyi Oluşturan Tanecikler

Maddeyi Oluşturan Tanecikler

Maddenin Tanecikli Yapısı DDENĠN TANECĠKLĠ YAPISI

Kütlesi ve hacmi olan her Ģeye MADDE denir.Çevremizde gördüğümüz,günlük hayatımızda kullandığımız,yediğimiz,içtiğimiz soluduğumuz kütlesi hacmi olan ve uzayda yer kaplayan her Ģey maddedir.Peki her Ģey madde midir?

–>IĢık,ısı,ses,elektrik enerjisi bir madde değildir.Ölçülebilecek bir kütleye yada hacme sahip değillerdir.

NOT:Maddelerin miktarı içerdikleri tanecik sayısına bağlıdır.Tanecik sayısı arttığında madde miktarı da artar.Madde miktarı artarsa maddenin kütlesi de artar.Ancak hacmi de artar

diyemeyiz.Çünkü bu maddenin fiziksel haline bağlıdır.Madde katı yada sıvı ise madde miktarı artarsa hacmi de artar eğer gaz ise bu artıĢ gazın bulunduğu kaba bağlıdır.

MADDELERĠN HACMĠ DEĞĠġĠR!

–>(SIKIġMA) Kuvvet etkisi ile maddelerin hacmi değiĢebilir.Fakat her madde için bu geçerli değildir.

–>Bir kitabı alalım.Elimizle kitaba bir kuvvet uygulayalım.Kitapta bir hacim değiĢimi olmaz.Kitap katı bir maddedir.Tanecikleri arasındaki boĢluk yok denecek kadar azdır.Bu sebeple kuvvet uygulayarak sıkıĢtırmak mümkün değildir.Ancak sünger kullanmıĢ olsaydık süngerde hacim değiĢikliği meydana gelirdi.Sünger bir katı madde olmasına karĢın içi deliklerle doludur ve bu deliklerin içinde de hava vardır.Burada süngerin küçülmesi aradaki boĢlukların küçülmesinden kaynaklanır.

SONUÇ OLARAK; Katı maddeler sıkıĢtırılamaz.

–>Ġki Ģırınga alarak birinin içini su dolduralım diğerini ise boĢ bırakalım. BoĢ bıraktığımız Ģırınganın pistonunu ittiğimizde pistonun ileri gidebildiğini görürüz ancak içi su dolu olanın pistonunu ittiğimizde pistonun ileri doğru gidebildiğini gözlemleriz.

SONUÇ OLARAK;Sıvı maddeler kuvvet etkisi ile sıkıĢtırılamazken Gaz maddeler kuvvet

etkisi ile sıkıĢabilmektedir.

–>(GENLEġME) Sıcaklığın etkisi ile cisimlerin hacimleri değiĢebilir.

Sıcaklık arttığında termometre içinde bulunan sıvı maddenin yükselmesi sıvıların genleĢtiğini gösterir.Aynı Ģekilde sıcak su içine bırakılan topun büyümesi top içindeki gazın hacminin artmasından kaynaklanır.Bir halka içinden rahatça geçebilen bir topun ısıtıldıktan sonra aynı halkadan geçememesi bize katılarında genleĢtiğini gösterir.

SONUÇ OLARAK;Katı,sıvı ve gaz maddeler sıcaklık etkisiyle hacimlerini arttırabilir yani genleĢebilirler.

MADDELERĠN BOġLUKLU YAPISI

Maddeler kuvvet etkisi ile ya da sıcaklık etkisi ile hacim değiĢimine uğrarlar.Miktarı değiĢmeyen maddelerin hacminde maddenin tanecikleri arasında boĢluklar olduğu ve bu boĢlukların büyüklüğünün sıcaklık ya da kuvvet etkisi ile değiĢtiği sonucunu ortaya çıkarır.

Katı ve sıvı maddeler kuvvet etkisi ile sıkıĢmaya ve sıcaklık etkisi ile genleĢmeye karĢı,gazlara göre daha dirençlidirler yani çık az sıkıĢtırılırlar ya da az genleĢirler.Ancak gazlar hem kolayca sıkıĢtırılır hem de kolayca genleĢirler.Buna göre gazlardaki tanecikler arasındaki boĢluk katı ve sıvılara göre oldukça fazladır.

TARĠHTE ATOM

Tüm maddeler taneciklerden oluĢur.Yani tanecikler bir araya gelerek maddeyi oluĢturur.

Her maddenin bölünemez ve gözle görülemez en küçük yapı taĢına ATOM denir.

Bir maddenin atomları o maddenin özelliklerini taĢır.Yani demir atomları birleĢerek demir elementini oluĢturur.Demir atomları birleĢerek bakır oluĢturamazlar.

–>Tarihte maddelerin atomlardan oluĢtuğunu ve atomların bölünemez olduğu fikrini ilk olarak Yunanlı filozof Demokritos ortaya attı.Atom kelime anlamıyla “bölünemez”

anlamındadır.Bölünebildiği kanıtlanmıĢ olmasına rağmen atom olarak adlandırılması değiĢtirilmemiĢtir.

Demokritos dıĢında atom ile ilgili çalıĢmalar yapanlar;

JOHN DALTON(1819);atomların için dolu,sağlam ve bölünmezdir.

HENRĠ BECQUREL ve MADAM CURĠE;Atomun daha küçük parçacıklara bölünebileceğinin buldular.

ERNEST RUTHERFORD;Atom bölünebilir ve atomlar arasında boĢluklar olduğunu deneyle ispatladı.(1871-1937)

NĠELS BOHR(1913);Kendinden önceki araĢtırmacıların fikirlerini geliĢtirerek atomun daha

da küçük parçacıklardan oluĢtuğunu gösteren bir model tasarladı.

MOLEKÜL

DeğiĢik türlerde ya da aynı türlerde atomlar bir araya gelerek “atom kümeleri” oluĢtururlar.

Bazen aynı tür atomlar birleĢerek demir,atom gibi maddeleri oluĢtururken,karbondioksit,su gibi maddelerde farklı tür atomlar birleĢmiĢtir.

Aynı tür ve ya farklı tür en az iki atomun birleĢmesiyle oluĢmuĢ atom kümelerine MOLEKÜL denir.

Oksijen atomları Oksijen molekülü Karbondioksit Molekülü Su Molekülü ÖRN: Hangisi molekül değildir?

MADDELERĠN SINIFLANDIRILMASI

Maddeler ortak özellikleri dikkate alınarak sınıflandırılırlar.

SAF MADDELER

Genel olarak;aynı tür taneciklerden (aynı tür atom veya aynı tür molekül) oluĢan maddelere SAF MADDE denir.

ELEMENTLER

Yapısında tek tür atom bulunan maddelere ELEMENT denir.Hidrojen,oksijen,karbon,iyot gibi.

• Yapısında tek cins atom vardır.

• Fiziksel ve kimyasal yollarla daha basit maddelere bölünemezler.

• Erime ve kaynama noktaları belirgindir.

• Aynı Ģartlarda özkütleleri birbirinden farklı ve sabittir.

–>Elementler atomik ya da moleküler halde bulunabilir.

Atomik yapılı element Molekül yapılı element BĠLEġĠK

En az iki farklı element atomunun belirli oranlarda bir araya gelerek kendi özelliğini kaybedip yeni özellikler kazanması ile oluĢan saf maddelere BĠLEġĠK denir.

Oksijen ve hidrojen birer element iken su,oksijen(yakıcı) ve hidrojenin(Yanıcı) birleĢmesiyle oluĢur.Yakıcı ya da yanıcı değildir.Söndürücüdür.

• Alkol,su,tuz,Ģeker gibi maddeler bileĢiktir.

• Yapılarında en az iki çeĢit atom bulunur.

• Fiziksel yolla daha basit maddelere bölünemezler.

• Kimyasal yolla daha küçük maddelere ayrıĢabilirler.

• BileĢiği oluĢturan atomlar arasındaki oran değiĢirse oluĢan madde baĢka bir madde olur.

• Bir bileĢiği oluĢturan atomlar bağlıdır.Yani moleküler yapıdadır.

ELEMENT VE BĠLEġĠK ARASINDAKĠ EN ÖNEMLĠ FARKLAR ELEMENT BĠLEġĠK

Aynı cins atomları içerir Farklı cins atomları içerir.

Kendisinden daha basit maddelere ayrıĢtırılamazlar. Kendisinden daha küçük ve farklı maddelere ayrıĢabilir.

KARIġIMLAR

Saf olmayan maddelere KARIġIM denir.KarıĢımlar oluĢurken maddeler özelliklerini

kaybetmezler.Tuzlu su,limonata,hava,toprak,salata,çorba gibi.Çorba içine konan malzemeler piĢerken kimyasal yapıları değiĢime uğramasına rağmen özelliğini değiĢtirmez.Havuç piĢince de havuçtur.Belli bir formülleri yoktur.

*Görünümleri her yerinde aynı(homojen) ya da farklı (hetereojen) olabilir.Homojen

karıĢımlar tek bir madde gibi görünürler.Tuzlu su,Ģekerli su gibi.Heterojen karıĢımlar ise tek bir madde gibi görünmezler.Kumlu su yağlı su,salata gibi.

*Rastgele olanlarda,farklı maddeler karıĢtırılarak elde edilir.

FĠZĠKSEL VE KĠMYASAL DEĞĠġĠMLER

Tüm maddelerin kendine özgü özellikleri vardır.Yani her maddenin kimliği vardır.Herhangi bir maddenin yapısında meydana gelen değiĢimlerde o maddenin kimliğinin değiĢip

değiĢmediğine bakılır.Maddenin kimliği aslında maddenin cinsi ile ilgilidir.Eğer maddenin cinsi değiĢiyorsa kimliği de değiĢir.

A.FĠZĠKSEL DEĞĠġĠM

Bir maddenin ezilme,kırılma,yırtılma,ufalanma,erime,donma gibi olaylarla maddenin kimliğinde bir değiĢim olmadan yalnızca görünümünde meydana gelen değiĢimlere FĠZĠKSEL DEĞĠġĠM denir.

Örnek:Cam kırılması,ġekerin erimesi,Kağıdın yırtılması,Mumun erimesi,Odundan talaĢ elde edilmesi gibi.

B.KĠMYASAL DEĞĠġĠM

Yanma,çürüme,kokuĢma,kömürleĢme,paslanma,küflenme gibi olayların tümünde maddenin kimliği yani cinsi değiĢir.Bu Ģekilde gerçekleĢen değiĢimlere KĠMYASAL DEĞĠġĠM denir.

Örnek:Elmanın çürümesi,mumun yanması,Ģekerin piĢirilmesi,kağıdın yanması,demirin paslanması gibi.

MADDELERĠN HALLERĠ

Tüm maddeler atom ya da moleküllerden oluĢur ve bu taneciklerin durumuna göre madde katı sıvı ve gaz halde bulunabilir.Bu hallere ise FĠZĠKSEL HALLER denir.

A.MADDENĠN KATI HALĠ B.MADDENĠN SIVI HALĠ

Tahta blok,kitap,kurĢun kalem,demir sopa gibi maddeler katı maddelere örnek verilir.

Katı maddelerin özellikleri;

• Tanecikleri birbirine temas eder.

• Tanecikleri arasındaki boĢluk yok denecek kadar azdır.Bu sebeple maddenin en düzenli halidir.

• Tanecikleri yer değiĢtiremez.Sadece bulundukları yerde sürekli titreĢim halinde bulunurlar.Öteleme hareketi yapamazlar.

• Belirli bir Ģekli vardır.Bu Ģekli bulundukları kabın yada ortamın Ģekline göre değiĢtirmez.

• Sıcaklık ile genleĢebilir .Sıcaklık etkisi ile tanecikler birbirinden uzaklaĢır ve hacim artar.Ama sıkıĢtırılamazlar çünkü tanecikler arasındaki boĢluk yok denecek kadar azdır.

NOT:Katı haldeki bir maddenin Ģekil almıĢ haline CĠSĠM denir.Örneğin altın bir madde iken altın bilezik bir cisimdir.

B.MADDENĠN SIVI HALĠ Su,meyve suyu,süt,zeytin yağı,alkol,civa gibi maddeler sıvı maddelere örnek verilebilir.

Sıvı maddelerin özellikleri;

• Kendilerine ait bir Ģekilleri yoktur.Bulundukları kabın Ģeklini alırlar.(Bunun sebebi akıĢkanlıklarıdır)

• AkıĢkan halde bulunurlar.Fakat her sıvının akıĢkanlığı aynı değildir.Yoğunluklarına göre değiĢkenlik gösterirler.

• Tanecikleri birbiri ile temas halindedir.

• Tanecikleri arasındaki boĢluk katılardan daha fazla olmasına rağmen çok azdır.

• Tanecikleri birbiri üzerinden kayarak hareket edebilirler.Yani tanecikleri yer değiĢtirebilir.Bu sayede akıĢkan olurlar.

• Hem titreĢim hem de öteleme hareketi yaparlar.

• Sıcaklık etkisi ile genleĢebilir.SıkıĢtırılamaz.

• Maddenin sıvı hali katı haline göre düzensizdir.

• Katı haldeki bir maddenin sıvı hale geçmesi için dıĢarıdan ısı enerji alması gerekir.Bu değiĢim fiziksel bir değiĢimdir.

C.MADDENĠN GAZ HALĠ

Hava,karbondioksit,oksijen birer gazdır.

Gaz maddelerin özellikleri;

• Maddenin taneciklerinin serbest hareket ettiği fiziksel hal gaz halidir.

• Tanecikler birbirinden bağımsız sürekli hareket halindedir.

• Belirli bir Ģekilleri ve hacimleri yoktur.

• Tanecikleri arasındaki boĢluk çok fazladır.En fazla boĢluk bulunan haldir.

• BoĢluğun çok olmasından dolayı rahatlıkla sıkıĢtırılabilir.SıkıĢma etkisi ile sıvı hale geçebilir.Sıcaklık etkisi ile katı ve sıvılara göre daha iyi genleĢebilirler.

• AkıĢkan haldedir.

• Bulundukları kabın her yerine eĢit oranda dağılırlar yani bulundukları kabı doldurarak kabın Ģeklini alırlar.

• Hem titreĢim hem de öteleme hareketi yaparlar.

Maddelerin fiziksel hallerinde meydana gelen değiĢimlerin tümü fiziksel değiĢmedir ve

meydana gelen değiĢimin türüne göre farklı isimler alır.

ERĠME:Maddenin katı halden sıvı hale geçmesidir.Bu sırada ısı alır.

DONMA:Maddenin sıvı halden katı hale geçmesidir.Bu sırada ısı verir.

BUHARLAġMA:Maddenin sıvı halden gaz hale geçmedir.Bu sırada ısı alır.

YOĞUNLAġMA:Maddenin gaz halden sıvı hale geçmesidir.Bu sırada ısı verir.

SÜBLĠMLEġME:Maddenin katı halden sıvı hale geçmeden gaz hale geçmesidir.Bu sırada ısı alır.