T.C.
ANKARA YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
GENÇLİK MERKEZLERİNDEN HİZMET ALAN GENÇLERİN SOSYAL POLİTİKA ALGISINA YÖNELİK YAKLAŞIMLARI
YÜKSEK LİSANS TEZİ
KÜBRA DAVULCU
SOSYAL POLİTİKA ANABİLİM DALI
PROF. DR. ERDAL TANAS KARAGÖL
DANIŞMAN
ANKARA, 2020
ii
ONAY SAYFASI
Kübra Davulcu tarafından hazırlanan “Gençlik Merkezlerinden Hizmet Alan Gençlerin Sosyal Politika Algısına Yönelik Yaklaşımları” adlı tez çalışması aşağıdaki jüri tarafından oy birliği / oy çokluğu ile Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Politika Anabilim Dalı’nda Doktora/Yüksek Lisans tezi olarak kabul edilmiştir.
Ünvan Adı Soyadı Kurumu İmza
Prof. Dr. Erdal Tanas Karagöl AYBÜ, İktisat
Dr. Öğr. Üyesi Cem Korkut AYBÜ, İktisat
Prof. Dr. Murat Atan AHBV, Ekonometri
Tez Savunma Tarihi: 28.02.2020
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Politika Anabilim Dalı’nda Doktora/Yüksek Lisans tezi olması için şartları yerine getirdiğini onaylıyorum.
Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdür V. Doç. Dr. Seyfullah Yıldırım
………
iii
BEYAN
Bu tez çalışmasının kendi çalışmam olduğunu, tezin planlanmasından yazımına kadar bütün aşamalarda patent ve telif haklarını ihlal edici etik dışı davranışımın olmadığını, bu tezdeki bütün bilgileri akademik ve etik kurallar içinde elde ettiğimi, bu tezde kullanılmış olan tüm bilgi ve yorumlara kaynak gösterdiğimi beyan ederim. .…/…./….
Kübra DAVULCU
iv
“Eşime ve kızıma ithaf ediyorum.”
v TEŞEKKÜR
Yüksek lisans eğitimim boyunca bilgi birikimi ve tecrübeleriyle her zaman yol gösterici olan danışmanım, sayın Prof. Dr. Erdal Tanas Karagöl’e,
tezimin istatistiki analizleri ve araştırma modeli konusunda akademik katkı veren sayın Prof. Dr. Murat Atan’a,
aldığım her kararda desteklerini benden esirgemeyerek yanımda duran sevgili eşime, bu süreçte en büyük fedakârlığı yapan canım kızım Ayşe Mila’ya,
varlığıyla bana her zaman güç veren kıymetli anneme, tez sürecinde yanımda olan değerli arkadaşlarıma, ve çalışmama katkıda bulunan tüm katılımcılara sonsuz teşekkürlerimi sunuyorum.
vi ÖZET
GENÇLİK MERKEZLERİNDEN HİZMET ALAN GENÇLERİN SOSYAL POLİTİKA ALGISINA YÖNELİK YAKLAŞIMLARI
DAVULCU, Kübra
Yüksek Lisans Tezi, Sosyal Politika Anabilim Dalı Tez Yöneticisi: Prof. Dr. Erdal Tanas Karagöl
Şubat 2020, 108 sayfa
Bireyin ömrü süresince gençlik dönemi yaşamının önemli bir aşamasıdır. Gençlik dönemlerinde birey olumlu veya olumsuz çeşitli çevresel faktörlere maruz kalmaktadır. Bu önemli aşamada bir genç için serbest zamanını nasıl değerlendirileceğinin farkında olmak, serbest zamanlar için yapılabilecek aktivitelere nasıl ulaşabileceğini bilmek ona fiziksel, duygusal ve psikolojik olarak birçok alanda pozitif etkiler bırakmaktadır. Serbest zaman bir genç için iki farklı şekilde değerlendirilebilir: Birincisi günün stresini atmak için yapılan çeşitli rahatlama aktivitelerinin yanında kişisel gelişimine katkı sunacak, sosyal davranış biçimlerini iyi yönde şekillendirecek aktiviteler; ikincisi ise onu çevresel risklere karşı koruyacak güvenilir bir ortam. Yapılan araştırmalar dâhilinde bir genç için serbest zamanını doğru değerlendirmenin stresi azaltmasıyla birlikte akademik performansını iyileştirmesinin yanı sıra sosyal hayatına da faydalar sağladığı tespit edilmiştir. Serbest zaman aktiviteleri, mutluluğu arttırmanın yanı sıra yaşam kalitesinin yükselmesine de fayda sağlamaktadır. Bu kapsamda tasarlanan gençlik merkezleri, gençlerin serbest zaman hakkında bilgi edinmelerini sağlayarak gelişimlerine katkı sunmaktadır. Sosyal devlet anlayışı çerçevesinde bugün her genç için erişilebilir olan bu merkezler gençlerin hayatında olumlu etkiler bırakmaktadır. Merkezi devlet eliyle hizmete konulabildiği gibi yerel yönetimlerce de kurulabilen gençlik merkezleri önemli iyi bir sosyal politika örneğidir. Ancak bu merkezlerden hizmet almasına karşın, sosyal politika kavramının ve bu merkezlerinin sosyal politika örneği olduğunun farkında olmayan gençler mevcuttur.
Çalışma kapsamında esasında bir nevi teorinin uygulamaya dönüşmüş halinin bireylerde ne
vii
derece algı yarattığı ve etki uyandırdığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Sonuçlar analiz edildiğinde özellikle kadınlar ve 12 – 15 yaş aralığındaki ortaokul öğrencisi gençlerin sosyal politika kavramına ve bu anlayışta hayata geçirilen uygulama örneklerine daha hâkim olduğu gözlemlenmiştir. Bu durum özellikle mevcut hükümetin politika söylemlerinde sosyal devlet kavramını sıkça kullanması ile ilişkilendirilebilir.
Anahtar Kelimeler: Genç, Gençlik, Serbest Zaman, Gençlik Merkezleri, Sosyal Politika
viii ABSTRACT
THE PERCEPTIONS OF YOUTH WHO BUYING SERVICE FROM YOUTH CENTER ON SOCIAL POLICY
Davulcu, Kübra
M. Sc. Thesis, Department of Social Policy Supervisor: Prof. Dr. Erdal Tanas Karagöl
February 2020, 108 pages
In youth, being aware of how to use the leisure time for a young person and knowing how to reach the activities that can be done for leisure time have positive effects in many areas physically, emotionally and psychologically. Leisure time can be evaluated in two different ways for a young person. The first one is that various activities to relieve stress of the day, as well as activities to contribute to personal development, social behavior in the direction of good shape activities; the second is a reliable environment that will protect it from environmental risks. According to the researches, it is found that the correct evaluation of leisure time for a young person not only reduces stress but also improves academic performance and benefits to social life. Youth centers, which can be put into service by the central government and established by local governments, are an important example of social policy. However, the direct perception of the concept of social policy is difficult to understand unless concrete. This research was conducted to measure how students' perceptions of the concept of social policy are shaped by utilizing youth centers that serve youth as a social policy. In order to measure the perceptions of young people towards the concept of social policy, information was asked directly based on different social policy practices and objectives. When the youth is examined in terms of biological, psychological and sociological aspects, it is seen that different problems and expectations are periodically diversified. Considering this diversity, providing a holistic service is necessary for the long term benefit of the implemented policy. Within the scope of this study, an important gap will be filled in the literature by drawing the conceptual framework of social policy and youth. When the results were analyzed, it was observed that especially women and secondary school students between the ages of 12 and 15 were more having full knowledge
ix
of concept of social policy and the application examples implemented in this understanding. This can be attributed to the current government's frequent use of the concept of social state in policy discourses.
Keywords: Young, Youth, Leisure Time, Youth Centers, Social Policy
x İÇİNDEKİLER
TEŞEKKÜR ... v
ÖZET ... vi
ABSTRACT ... viii
İÇİNDEKİLER ... x
SİMGE VE KISALTMALAR DİZİNİ... xii
ŞEKİLLER DİZİNİ ... xiii
TABLOLAR DİZİNİ ... xiv
BİRİNCİ BÖLÜM ... 1
1. GİRİŞ ... 1
1.1. Araştırmanın Konusu ... 3
1.2. Araştırmanın Amacı ... 4
1.3. Araştırmanın Önemi ... 6
İKİNCİ BÖLÜM ... 7
2. GENÇLİK VE SOSYAL POLİTİKA İLİŞKİSİNE YÖNELİK KAVRAMSAL ÇERÇEVE VE LİTERATÜR TARAMASI... 7
2.1. Sosyal Politika Kavramsal Çerçevesi ... 7
2.2. Sosyal Devlet Anlayışı Çerçevesinde Gençlik Kavramına Yaklaşım ... 9
2.3. Gençlerin Serbest Zaman Aktiviteleri Tercihleri ve Önemi ... 12
2.4. Sosyal Devlet Anlayış Kapsamında Gençlere Yönelik Oluşturulan Politikalar ... 17
2.5. Sosyal Politikanın Gençlik Politikaları Belirlemedeki İşlevselliği ... 21
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM ... 30
3. TÜRKİYE’DE GENÇLİK MERKEZLERİ ... 30
3.1. Gençlik ve Spor Bakanlığı Gençlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü Görev ve Yetkileri ... 30
3.2. Türkiye’de Sosyal Devlet Anlayışıyla Gençlere Sunulan Bir Hizmet Olarak Gençlik Merkezleri ... 31
xi
3.3. Gençlik Merkezlerinin Mevcut Durumu ve Gençlik Merkezleri Aracılığıyla
Yürütülen Projeler ... 34
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM ... 40
4. METODOLOJİ... 40
4.1. Hedef kitle ve Örneklem Boyutu ... 40
4.2. Araştırma Yöntemi ... 41
4.3. Anketin Süresi ve Soruları ... 42
BEŞİNCİ BÖLÜM ... 44
5. ANALİZ ... 44
5.1. Frekans Dağılım Tablolarının Yorumlanması ... 44
5.1.1. Değişkenler arası ki-kare (2) ilişki analizi ... 60
ALTINCI BÖLÜM ... 93
6. SONUÇ VE DEĞERLENDİRME ... 93
KAYNAKLAR ... 97
EKLER ... 102
EK – 1: Etik Kurul Onayı ... 102
Ek – 2: Anket Formu ... 103
ÖZGEÇMİŞ ... 108
xii
SİMGE VE KISALTMALAR DİZİNİ AB: Avrupa Birliği
BM: Birleşmiş Milletler
GSB: T.C. Gençlik ve Spor Bakanlığı İŞKUR: Türkiye İş Kurumu
KGABTK: Kişisel Gelişim Atölyesi ile Bilim ve Teknoloji Kulübü KGKF: Kişisel Gelişim Kursları ve Faaliyetleri
KYK: Kredi ve Yurtlar Kurumu
2 : Ki-Kare
xiii
ŞEKİLLER DİZİNİ
Şekil 2.1 Ülkelerin gençlik dönemi olarak kabul ettikleri yaş aralıkları ... 11 Şekil 5.1: Gençlik merkezlerini tercih etme sebebi görüşünün değerlendirmesi ... 47 Şekil 5.2: “Gençlik merkezlerine ne sıklıkla gidiyorsunuz?” görüşünün değerlendirmesi . 48 Şekil 5.3: “Gençlik merkezi faaliyetlerinden nasıl haberdar oldunuz?” görüşünün değerlendirmesi ... 49 Şekil 5.4: “Gençlik merkezinde en çok hangi faaliyetlerden faydalanıyorsunuz?”
görüşünün değerlendirmesi... 50 Şekil 5.5: “Gençlik merkezlerinin en önemli faaliyet alanı sizce hangisidir?” görüşünün değerlendirmesi ... 51
xiv
TABLOLAR DİZİNİ
Tablo 2.1. Serbest zaman faaliyetlerine katılmayı etkileyen faktörler ... 14 Tablo 2.2. On Birinci Kalkınma Planı’nda sunulan gençlik ve hedefler ... 20 Tablo 3.1: Sosyal ve kültürel faaliyetler kulübü ve güzel sanatlar kulübü kapsamında gerçekleştirilen kültür sanat faaliyetleri ... 36 Tablo 3.2: KGABTK kapsamında gerçekleştirilen KGKF ... 37 Tablo 3.3 Gönüllülük faaliyetleri kapsamında gerçekleştirilen faaliyetler ... 38 Tablo 3.4: Gençlik merkezleri akademi ve kulüp faaliyetleri dışında gençlik merkezleri üzerinden yürütülen farklı projeler ... 39 Tablo 5.1: Demografik soruların frekans dağılımı ... 44 Tablo 5.2: Gençlik merkezlerinden hizmet alan öğrencilerin bu merkezlere yönelik akıllarında oluşan hizmetler bütünü ... 52 Tablo 5.3: Sosyal devlet anlayışı temelinde gençlere hizmet veren gençlik merkezlerinden faydalanan gençlerin, sosyal politika ve gençlik merkezleri hizmetlerinin ilişkisine yönelik algıları ... 55 Tablo 5.4: Gençlik merkezlerinden faydalanan gençlerin sosyal politika kavramına yönelik algıları ... 58 Tablo 5.5: ‘Gençlik merkezlerini yerinde gerekli bir sosyal politika hizmeti olarak görmekteyim.’ değişkeni ile ‘Gençlik merkezini tercih etme sebebiniz nedir?’ değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki-kare ilişki analizleri sonuçları ... 61 Tablo 5.6: “Gençlik merkezleri faaliyetleri ekonomik olarak erişilebilirlik açısından gençlere üst düzey hizmet sunar.” değişkeni ile “Gençlik merkezini tercih etme sebebiniz nedir?” değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki-kare ilişki analizleri sonuçları ... 62 Tablo 5.7: “Sosyal adalet anlayışı çerçevesinde ekonomik durumu serbest zaman değerlendirmesine engel olan gençler için gençlik merkezlerinin ücretsiz imkânlar sağlaması önemli bir hizmettir.” değişkeni ile “Gençlik merkezini tercih etme sebebiniz nedir?” değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki-kare ilişki analizleri sonuçları ... 63 Tablo 5.8: “Gençlik merkezleri gençlerin eğitsel, mesleki, kişisel, sosyal, kültürel ve sportif sorunlarının çözümü noktasında sosyal hizmetlerle sosyal devlet anlayışına katkı sunmaktadır.” değişkeni ile “Gençlik merkezini tercih etme sebebiniz nedir?” değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki-kare ilişki analizleri sonuçları ... 64 Tablo 5.9: “Gençlik merkezleri gençlerin eğitsel, mesleki, kişisel, sosyal, kültürel ve sportif sorunlarının çözümü noktasında sosyal hizmetlerle sosyal devlet anlayışına katkı
xv
sunmaktadır.” değişkeni ile “Gençlik merkezlerinin en önemli faaliyet alanı sizce hangisidir?” değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki-kare ilişki analizleri sonuçları . 65 Tablo 5.10: “Her kesimden gencin ilgi alanına yönelik hizmet sunan gençlik merkezleri sosyal refah uygulamaları arasında önemli bir yere sahiptir.” değişkeni ile “Gençlik merkezini tercih etme sebebiniz nedir?” değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki-kare ilişki analizleri sonuçları ... 66 Tablo 5.11: “Gençlerle işbirliği içinde yürütülen projeler sayesinde hayata geçirilen politikalar gençleri sadece memnun etmekle kalmayıp onları hayata da hazırlamaktadır.”
değişkeni ile “Gençlik merkezini tercih etme sebebiniz nedir?” değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki-kare ilişki analizleri sonuçları ... 67 Tablo 5.12: “Gençlik merkezleri gençlere sunduğu farklı alandaki projelerle bütüncül politika anlayışına hizmet etmektedir.” değişkeni ile “Gençlik merkezini tercih etme sebebiniz nedir?” değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki-kare ilişki analizleri sonuçları ... 68 Tablo 5.13: “Gençlik merkezleri engelli gençler için sunduğu hizmetlerde erişilebilir imkânlar sağlamaktadır.” değişkeni ile “Gençlik merkezini tercih etme sebebiniz nedir?”
değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki-kare ilişki analizleri sonuçları ... 69 Tablo 5.14: “Sosyal politika uygulamaları, gençlere eğitimde fırsat eşitliği sağlarken istihdam fırsatlarının oluşmasına da katkı sağlamaktadır.” değişkeni ile “Gençlik merkezlerinin en önemli faaliyet alanı sizce hangisidir?” değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki-kare ilişki analizleri sonuçları ... 70 Tablo 5.15: “Gençlik merkezlerinin politika olarak devlet eliyle hizmet vermesi orayı tercih etmem konusunda etkili olmaktadır.” değişkeni ile “Ekonomik durumunuzu nasıl değerlendiriyorsun?” değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki-kare ilişki analizleri sonuçları ... 71 Tablo 5.16: “Gençlik merkezlerinin yerinde gerekli bir sosyal politika hizmeti olarak görmekteyim” değişkeni ile “öğrenim durumu” değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki-kare ilişki analizleri sonuçları ... 72 Tablo 5.17: “Gençlik merkezleri gençler arası herhangi bir sınıf ayırt etmeksizin hizmet sunmaktadır.” değişkeni ile “cinsiyet” değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki-kare ilişki analizleri sonuçları ... 73 Tablo 5.18: “Gençlik merkezleri gençler arası herhangi bir sınıf ayırt etmeksizin hizmet sunmaktadır.” değişkeni ile “Ailenin aylık ortalama geliri?” değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki-kare ilişki analizleri sonuçları ... 74
xvi
Tablo 5.19: “Gençlik merkezleri faaliyetleri ekonomik olarak erişilebilirlik açısından gençlere üst düzey hizmet sunar.” değişkeni ile “Ailenin aylık ortalama geliri?” değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki-kare ilişki analizleri sonuçları ... 75 Tablo 5.20: “Gençler arası sosyal eşitlik anlayışının yaygınlaşmasında gençlik merkezlerinin aktif rolü vardır.” değişkeni ile “cinsiyet” değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki-kare ilişki analizleri sonuçları ... 76 Tablo 5.21: “Gençlik merkezleri gençlerin eğitsel, mesleki, kişisel, sosyal, kültürel ve sportif sorunlarının çözümü noktasında sosyal hizmetlerle sosyal devlet anlayışına katkı sunmaktadır.” değişkeni ile “yaş aralığı” değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki-kare ilişki analizleri sonuçları ... 77 Tablo 5.22: “Gençlerle işbirliği içinde yürütülen projeler sayesinde hayata geçirilen politikalar gençleri sadece memnun etmekle kalmayıp onları hayata da hazırlamaktadır.”
değişkeni ile “öğrenim durumu” değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki-kare ilişki analizleri sonuçları ... 78 Tablo 5.23: “Gençlere, engellilere, yaşlılara, kadınlara pozitif ayrımcılıkla sunulan hizmetler sosyal devlet olmanın gereğidir.” değişkeni ile “cinsiyet” değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki-kare ilişki analizleri sonuçları... 79 Tablo 5.24: “Sosyal adalet anlayışı çerçevesinde ekonomik durumu serbest zaman değerlendirmesine engel olan gençler için gençlik merkezlerinin ücretsiz imkanlar sağlaması önemli bir hizmettir.” değişkeni ile “Ekonomik durumunuzu nasıl değerlendiriyorsunuz?” değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki-kare ilişki analizleri sonuçları ... 80 Tablo 5.25: “Sosyal adalet anlayışı çerçevesinde ekonomik durumu serbest zaman değerlendirmesine engel olan gençler için gençlik merkezlerinin ücretsiz imkânlar sağlaması önemli bir hizmettir.” değişkeni ile “Eğitimini devam ettirebilmen için burs imkânlarına ihtiyacın var mı?” değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki-kare ilişki analizleri sonuçları ... 81 Tablo 5.26: “Gençler arası sosyal eşitlik anlayışının yaygınlaşmasında gençlik merkezlerinin aktif rolü vardır.” değişkeni ile “Eğitimini devam ettirebilmen için burs imkânlarına ihtiyacın var mı?” değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki-kare ilişki analizleri sonuçları ... 82 Tablo 5.27: “Her kesimden gencin ilgi alanına yönelik hizmet sunan gençlik merkezleri sosyal refah uygulamaları arasında önemli bir yere sahiptir.” değişkeni ile “Ailenin aylık ortalama geliri?” değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki-kare ilişki analizleri
xvii
sonuçları ... 83 Tablo 5.28: “Gençlerle işbirliği içinde yürütülen projeler sayesinde hayata geçirilen politikalar gençleri sadece memnun etmekle kalmayıp onları hayata da hazırlamaktadır.”
değişkeni ile “Ekonomik durumunuzu nasıl değerlendiriyorsun?” değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki-kare ilişki analizleri sonuçları ... 84 Tablo 5.29: “Sosyal politika uygulamaları, sadece toplumun hassas grupları için değil; tüm gruplarına yönelik hayata geçirilmelidir.” değişkeni ile “Ekonomik durumunuzu nasıl değerlendiriyorsun?” değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki-kare ilişki analizleri sonuçları ... 85 Tablo 5.30: “Sosyal adalet en kötü durumda olan birinin iyi hale gelmesi için çalışmaktır.”
değişkeni ile “Şuan ailenizin oturduğu evin mülkiyeti kime aittir?” değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki-kare ilişki analizleri sonuçları... 86 Tablo 5.31: “Adil paylaşım ve bölüşüm için üretilen sosyal politikalar, toplumsal refahın yükselmesi için uygulanan önemli politika araçlarıdır” Değişkeni ile “Ekonomik durumunuzu nasıl değerlendiriyorsun?” Değişkeni Arasındaki İkili İlişki Tablosu ve Ki- Kare İlişki Analizleri Sonuçları ... 87 Tablo 5.32: Yerinde sosyal politika uygulamaları toplumun tüm kesimlerinin yararınadır.”
değişkeni ile “Ailenin aylık ortalama geliri?” değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki- kare ilişki analizleri sonuçları ... 88 Tablo 5.33: “Sürdürülebilir sosyal politikalar farklı alanlarda fırsat eşitliği sağlayan en temel uygulama araçlarıdır.” değişkeni ile “Eğitimini devam ettirebilmen için burs imkânlarına ihtiyacın var mı?” değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki-kare ilişki analizleri sonuçları ... 89 Tablo 5.34: “Gençlere, engellilere, yaşlılara, kadınlara pozitif ayrımcılıkla sunulan hizmetler sosyal devlet olmanın gereğidir” değişkeni ile “cinsiyet” değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki-kare ilişki analizleri sonuçları... 90 Tablo 5.35: “Sosyal politika uygulamaları, gençlere eğitimde fırsat eşitliği sağlarken istihdam fırsatlarının oluşmasına da katkı sağlamaktadır.” değişkeni ile “yaş aralığı”
değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki-kare ilişki analizleri sonuçları ... 91 Tablo 5.36: “Sosyal yardımlar, sosyal güvenlik, sosyal sigortalar, sosyal hizmetler adı altında sosyal politika olarak sunulan hizmetler bireylerin yaşam kalitesini yükseltmek içindir.” değişkeni ile “Ekonomik durumunuzu nasıl değerlendiriyorsun?” değişkeni arasındaki ikili ilişki tablosu ve ki-kare ilişki analizleri sonuçları ... 92
18
1
BİRİNCİ BÖLÜM
1. GİRİŞ
Gençlik kavramının heterojen bir grubu anlatması, bu gruba yönelik uygulanan sosyal politika uygulamalarının nasıl şekillendirileceğini de güçleştirmektedir. Genç nüfus, Türkiye’nin önemli bir zenginliği olarak görülmektedir. Batı ülkelerindeki yaşlanan nüfus düşünüldüğünde, Türkiye’nin genç ve dinamik nüfus yapısı ülkenin gelişimi için değerlendirilmesi elzem olarak görülen bir fırsattır. Ancak, gençlerin geleceği ve ülkenin sosyo-ekonomik gelişiminin sağlanması için kapsayıcı ve uzun vadeli sosyal politika uygulamalarına gereksinim söz konusudur (Aysan ve Avcı, 2015). Gençlere yönelik hayata geçirilen sosyal politika uygulamaları gençliğin gelişimi ve dolaylı olarak sosyo-ekonomik gelişim için de önem taşımaktadır.
Refah sağlanmasında, kurumsal yaklaşım olarak farklı aktörler mevcuttur. Esping Andersen tarafından geliştirilen devlet, aile ve piyasa merkezli yaklaşım ise literatürde kabul gören en önemli yaklaşımlardan biridir (Esping-Andersen, 1990). Günümüzde çoğunluklu olarak devlet ve kamu faaliyetlerini merkez alan yaklaşımlar vardır. Olumsuz sosyo-ekonomik şartların iyileştirilmesinde devletin önemli bir rolü vardır (Yolcuoğlu, 2012). Sosyal devlet anlayışı temelinde bireylerin refahını arttırmaya yönelik devlet kurumları tarafından farklı sosyal politika uygulamaları hayata geçirilmektedir. Bireylerin sağlık, eğitim, ulaşım, barınma ve sosyal güvenlik gibi temel gereksinimlerini karşılamak için eşit imkânlar sunmayı hedefleyen sosyal politika uygulamaları, sosyal adaleti sağlamayı hedefleyerek, her bireyin yaşam kalitesini yükseltecek uygulamaları içermektedir. Bu uygulamaların en önemlilerinden biri ise gençlere yönelik hayata geçirilen uygulamalardır. Türkiye’deki gençlik politikaları Anayasanın 58. Maddesi, kalkınma planları ve ulusal düzeyde hazırlanan gençlik ve spor politika belgelerinde ortaya konmaktadır. Gençlik politikaları kapsamında hayata geçirilen gençlik merkezleri ise önemli bir sosyal politika aracıdır. Gençlerin aktif hayata katılımını sağlayan, farklı açılardan beceri ve yetkinliklerini arttırmaya yönelik hizmet veren bu kuruluşlar 2004 yılında faaliyete başlamıştır (Baş, 2017). Gençlik merkezlerinin faaliyete geçmesi, gençler
2
için önemli bir boşluğu doldurmuş ve gençlerin zamanlarını verimli değerlendirmelerine imkân veren bir yapı haline gelmiştir.
Gençlik merkezleri akademik alanın yanı sıra sosyal, kültürel, sanatsal, sportif faaliyetleri, ulusal ve uluslararası çeşitli projeleri, gençlik hizmetlerinin bütüncül bir şekilde sunduğu farklı yarışma ve etkinlikleri, sosyal sorumluluk bilincini kazandırmak için bu alanda birçok programı kapsayarak hizmet vermektedir (Gençlik ve Spor Bakanlığı, 2013). Hak temelli bir eğitim anlayışının hâkim olduğu düşünüldüğünde; bu hizmetlerin, devlet eliyle ücretsiz hizmet sunması olanakların geliştirilmesi ve fırsat eşitliğinin sağlanması için önem taşımaktadır.
Gençlik kavramı ve gençliğin gelişimi üzerine yapılan tartışmalar her ne kadar eskiye dayansa da değişen koşulların da etkisiyle son yıllarda farklı bir boyut kazanmıştır.
Gençlerin hayata karşı bakış açılarının, talep ve beklentilerinin değiştiği yapılan araştırmalarca ortaya konmaktadır. Bu değişim gerek eğitim hayatı, gerek iş hayatı, gerekse de sosyal hayat üzerinde etkilidir. Bu noktada gençlerin değişen koşullarda neye ihtiyaç duyduğunu tespit etmek ve bu yönlü politikalar üretmek gerekmektedir. Özellikle okul veya çalışan gençler için iş hayatının dışında kalan zamanlarda vakitlerini neye harcadıkları çok önemlidir. Serbest zamanlarını geçirmek için farklı eylemlere gereksinim duyan gençler, bu zamanlarında değerlendirdikleri şeylerle kişisel gelişimlerine olumlu ya da olumsuz yönde etki yapabilmektedirler. Pozitif yönde etkilenen gençlik gelişimi yetişkinlik dönemi için umut vadeden üretkenliğe kapı açmaktadır. Kişisel gelişimini sağlıklı tamamlayan nitelikli, iş ehli, mutlu bireyler ise kendisine olduğu gibi ülkesine de faydalı hizmetler sunmaktadır.
Gençlerin serbest zamanlarını doğru değerlendirebilmeleri adına çeşitli faaliyetler yapılandırılmaktadır. Onların zamanlarını boşa harcamalarının önüne geçmek ve her genç için verimli etkinlikler düzenlemek; onları olumsuz davranışlar karşısında da koruyucu bir kalkan durumundadır. Serbest zaman aktiviteleri her şeyden önce gençlere farklı bakış açıları kazandırarak sosyal bir çevrede bilgi ve becerilerini geliştirmelerini sağlamaktadır.
Aileler başta olmak üzere okullar ve çeşitli sivil toplum kuruluşları tarafından da gençlerin serbest zamanlarını nitelikli harcamaları yönünde farklı yönlendirmeler mevcuttur. Bu faaliyetlerin bir kısmı kamusal alanda herkes için hayata geçirilmektedir. Serbest zamanların yapıcı olarak kullanılması için devlet desteği ile birlikte gençlerin talep ve beklentilerini karşılamaya yönelik gençlik merkezleri fikri doğmuştur. Gençlerin zamanı
3
değerlendirme ihtiyacıyla farklı aktivitelerde bulunma isteği ve gençliğin gelişimi için serbest zamanı doğru değerlendirmenin önemli olduğu fikir birliğinde hareketle gençlik merkezleri kurulmuştur. Gençlerin güvenli ortamlarda bu fırsatları değerlendirmeleri, günlük olarak faydalanmaları ve onlara farklı deneyimleri yaşama imkânı veren gençlik merkezleri bünyesinde birçok faaliyet barındırmaktadır. Gençlik merkezleri, sunduğu faaliyetlerin yanı sıra sosyal ilişkilerin de kurulabildiği ve kuvvetlendirildiği ortamlar sunmaktadır. Birçok alanda kendini geliştirme imkânı sunan ve bu imkânları artırarak eğitimsel, sosyal kalkınmaya meydan veren, gelişimsel açıdan zengin bağlamların ortaya çıktığı gençlik merkezleri her şehirde, her genç için ulaşılabilir konumdadır. Herhangi bir ekonomik durum farkı gözetmeksizin herkes için erişilebilir olan bu merkezler, gençlik gelişimi programlarıyla ekonomik açıdan dezavantajlı gençlerin sosyalleşme adına temel kaynakları sağlamak için de önemli bir yol sunmaktadır.
Gençlik merkezleri sosyal devlet anlayışı temelinde gençlere devlet eliyle ücretsiz hizmet veren kurumlardır. Çalışma kapsamında kavramsal çerçevenin verilmesinin yanında, bir sosyal politika uygulaması olarak örnek gösterilebilecek bu merkezlerden faydalanan gençlerin, sosyal politika ve gençlik merkezleri hizmetlerinin ilişkisine yönelik algılarını ölçmek için bir anket uygulanmış ve analize tabi tutulmuştur. keşifsel bir çalışma olacak olan bu araştırmada sosyal politika ve gençlik kavramları bütününde bir inceleme yapılacaktır. İki kavramı bir arada, gençlik merkezleri özelinde incelemesi hasebiyle çalışma bir ilki oluşturmaktadır.
1.1. Araştırmanın Konusu
Gençlerin serbest zamanlarında etkin ve verimli vakit geçirmelerine imkân veren, 12 – 29 yaş grubu arasında olan her genç için ücretsiz hizmetler sunan gençlik merkezleri sosyal devlet anlayışı çerçevesinde hayata geçirilmiştir. Gençlik merkezleri gençlere sunduğu çeşitli faaliyetlerle birlikte onların aktif bir birey olmasına olanak tanırken, eğlenerek öğrenmelerinin ve sosyalleşmelerinin de yolunu açmaktadır.
Gençlik merkezlerinin önemli bir rolü ise gençleri çevresel olumsuz etkilere karşı koruyarak güvenli ortamlar sunmasıdır. Anayasanın 58. Maddesinde yer alan “Devlet, gençleri alkol düşkünlüğünden, uyuşturucu maddelerden, suçluluk, kumar ve benzeri kötü alışkanlıklardan ve cehaletten korumak için gerekli tedbirleri alır.” ifadesi gereğince gençleri yanlışa sürükleyen etkilerin en aza indirilmesi devletin sorumluluğundadır. Bu
4
kapsamda Gençlik ve Spor Bakanlığına Gençlik Hizmetleri Genel Müdürlüğüne bağlı olarak ülke genelinde hizmet sunan Gençlik Merkezleri, gençlerin güvenli ortamlarda bulunmasına imkân veren hizmet kurumlarıdır.
Bu araştırmanın konusu, gençlik merkezlerinden hizmet alan gençlerin sosyal politika algısına yönelik yaklaşımlarını incelemektir. Bu kapsamda gençlik ve sosyal politika kavramı gibi temel kavramsal çerçeve çizilmiş ve uygulanan anket yöntemi ile elde edilen veriler analize tabi tutulmuştur.
1.2. Araştırmanın Amacı
Gençlik dönemi kişinin yaşamı boyunca etkin bir birey olarak var olabilme adına hayatında önemli bir dönemi işaret etmektedir. Bu dönemde yapılan her icraat bir bireyin neredeyse hayatını şekillendiren eylemlerdir. Yetişkin bir birey olarak gençlik dönemini nasıl geçirdiğin sonrasında atacağın adımlarda tutum ve davranışlarına etki etmektedir.
Bireyin hayata gelmesiyle birlikte başlayan gelişim süreci en hızlı zamanını gençlik döneminde yaşamaktadır. Yetişkinlikle birlikte yavaşlamaya başlayan gelişim sürecinde de yine gençlik döneminin yansımaları görülmektedir. Bu nedenle gençlik dönemini verimli ve etkin değerlendirmek son derece önem arz etmektedir.
Okul ve kısmen çalışma hayatıyla yoğun bir temponun içinde olan gençler, bu zamanlarının dışında kalan vakitlerde ise sanatsal, sportif, kültürel çeşitli sosyal faaliyetlerle aktivite arayışına girmektedirler. Serbest zaman olarak da nitelendirilen çeşitli sorumlulukların dışında kalan bu zamanı yapıcı faaliyetlerle değerlendirmek önemlidir.
Ancak her genç için ekonomik ve sosyal yapı açısında aynı koşullardan söz etmek mümkün değildir. Bu noktada hem güvenilirlik hem de yaygınlık yönüyle gençlik merkezleri önemli bir ihtiyacı karşılamaktadır.
Gençlik merkezleri, devlet eliyle gençlere ücretsiz hizmet sunan önemli bir sosyal politika uygulamasıdır. Ancak sosyal politika kavramının doğrudan algılanması somutlaştırılmadığı takdirde güçlükle anlaşılmaktır. Bu araştırma, bir sosyal politika aracı olarak gençlere hizmet sunan gençlik merkezlerinden faydalanan öğrencilerin sosyal politika kavramına yönelik algılarının nasıl şekillendiğini ölçmek amacıyla yapılmıştır.
Çalışma kapsamında gençlerin sosyal politika kavramına yönelik algılarını ölçmek amacıyla doğrudan farklı sosyal politika uygulamaları ve hedeflerini esas alan bilgiler
5
sorulmuştur. Bu yönüyle gençlerin sosyal politika ve gençlik merkezleri hizmetlerinin ilişkisine yönelik algılarının temel dayanakları ölçülmeye çalışılmıştır.
Araştırma iki temel hipotez üzerine kurulmuştur.
H0: Gençlik merkezlerinden hizmet alan gençler sosyal politika kavramının ne olduğuna ve farklı alanlarda hayata geçirilen sosyal politika uygulamalarına hâkimdir.
H1: Gençlik merkezlerinden hizmet alan gençler sosyal politika kavramının ne olduğuna ve farklı alanlarda hayata geçirilen sosyal politika uygulamalarına hâkim değildir.
Ayrıca gençlik merkezlerinden mevcut durumda hizmet alan veya hizmet almaya yeni başlayan gençlerin bu merkezler hakkında bilgi ve yaklaşımları ölçülmeye çalışılmıştır. Gençlerin bu merkezleri hangi amaçla kullandığının yanı sıra hizmet alan bu merkezlere yönelik akıllarında oluşan hizmetler bütününü ölçmek de çalışmanın alt amaçları arasındadır. Çalışma kapsamında gençlik merkezlerinin mevcut durumunun ve hizmete sunduğu faaliyet/projelerin memnuniyet ile önem düzeyini ölçmeye yönelik sorular da sorulmuştur.
Çalışmanın alt soruları şunlardır;
Gençlik merkezlerinden faydalanan gençlerin tercih ettiği faaliyetlere göre sosyal politika kavramına hâkimiyet düzeyleri değişmekte midir?
Cinsiyete ve yaş gruplarına göre gençlik merkezlerinden faydalanma amaçları değişmekte midir?
Gençlerin refah seviyelerindeki farklılık gençlik merkezlerini tercih etme eğilimleri üzerinde etkili midir?
Gençler sosyal devlet, adil bölüşüm, fırsat eşitliği gibi kavramları politika uygulamalarıyla analiz edebilmekte midir?
Gençler için istihdama yönelik atılan adımlarda gençlik merkezlerinin etkin rolü var mıdır?
6 1.3. Araştırmanın Önemi
Gençlik merkezleri gençlerin boş zamanlarını verimli bir şekilde değerlendirmeleri bu yolla birey ve toplum açısından çeşitli faydalar sağlamayı hedefleyen merkezlerdir.
Bireyin yaşam standartlarını yükselterek refahı arttırmayı amaç edinen sosyal politika uygulamaları, gençlerin istek ve gereksinimleri, beklentileri, aldıkları eğitim ve devlet eliyle sunulan bu tarz hizmetlerden duydukları memnuniyet ile doğrudan ilgilidir (Güllü ve Kuşderci, 2011).
Biyolojik, psikolojik ve sosyolojik açıdan gençlik dönemi incelendiğinde periyodik olarak farklı sorun ve beklentilerin çeşitlendiği görülmektedir. Bu çeşitliliği göz önüne alarak bütüncül bir hizmet sunmak hayata geçirilen politikanın uzun vadede fayda sağlaması için gereklidir. Bu çalışma kapsamında sosyal politikanın ve gençliğin kavramsal çerçevesinin çizilmesi ve bu yönüyle hazırlanan anket sorularından hareketle katılımcılardan elde edilen verilerin değerlendirilmesiyle literatürde önemli bir boşluk doldurulmuş olacaktır.
7
İKİNCİ BÖLÜM
2. GENÇLİK VE SOSYAL POLİTİKA İLİŞKİSİNE YÖNELİK KAVRAMSAL ÇERÇEVE VE LİTERATÜR TARAMASI
Çalışmanın bu bölümünde kavramsal bilgiler ele alınarak araştırmaya temel oluşturması açısından sosyal politika, gençlik, serbest zaman kavramları detaylıca incelenmiştir. Bu kavramlar farklı perspektiflerden çeşitli bileşenlerde anlatılmıştır. Sosyal politika, gençlik ve serbest zaman aktiviteleri yönünden politika uygulamalarından bahsedilmiştir.
2.1. Sosyal Politika Kavramsal Çerçevesi
Hakkaniyet ve toplumsal bütünleşme temelinde bireyleri her türlü riske karşı koruyarak; sosyal dışlanma, toplumsal aidiyet ve güven ortamı yaratmanın hedefinde bireylerin yaşam kalitesini yükseltmek sosyal politikaların çıkış noktasını oluşturmaktadır.
Bireysel ve toplumsal huzuru temin etmeyi temel amaç edinen sosyal politika, bu amacına yönelik kullandığı araçlarla, sosyal adalet ve sosyal kalkınma gayesine ulaşılmasına da önemli katkı sağlamaktadır. Bu hedeflere ulaşılabilmesi, elbette ki toplumsal yapı ile uyumlu araçların gerekliliği ve bir model kapsamında yapılandırılması ile mümkündür.
Önceleri daha çok dezavantajlı gruplara yönelik sosyal yardım temelli bir yaklaşımla hayata geçirilen sosyal politika uygulamaları zaman içinde bu hizmetlerin kurumsal bir yapıya dönüşmesiyle hak temelli tüm bireyler için sunulmaya başlanmıştır.
Sosyal politika sadece devlet eliyle vatandaşlar için yapılan ekonomik düzenlemeleri konu almamaktadır. Sosyal politikanın temelinde ekonomik ve toplumsal her yönüyle, her vatandaşa en iyi imkânı sunma isteği yatmaktadır (Titmuss, 1974). T. H.
Marshall, sosyal politikayı çeşitli hizmet veya gelir sağlayarak vatandaşların refahı üzerinde doğrudan etkisi olan politikalar bütünü olarak tanımlamaktadır (Marshall, 1965).
Sosyal politikalar sağlık, eğitim, barınma, sosyal güvenlik, sosyal yardımlar, sosyal hizmetler gibi çeşitli konuları kapsayan uygulamaları barındırmaktadır. Bu konuyu Paul Spicker sosyal güvenlik, barınma, sağlık, sosyal hizmet ve bunlara ek beşinci başlık olarak eğitim başlığı altında sınıflandırmıştır (Aysan, 2006).
8
Geleneksel sosyal politika uygulamalarının yerini aktif sosyal politika uygulamalarının almasıyla birlikte bu hizmetlerin sunumunda yalnızca kamusal kurumlar değil yerel yönetimler, özel sektör, sivil toplum kuruluşları gibi çeşitli sosyal grupların da rol alması söz konusu olmuştur. Sosyal politika uygulamalarında yaşanan bu değişimler bireylerin bu uygulamalardan talep ve beklentilerinde de değişikliğe sebep olmuştur.
Bireylerde ve bu yol ile toplumda, sosyal ve ekonomik hayata katılımın tam olarak aktif hale getirilmesi bu değişikliklerin temelinde yer almaktadır. Bu anlayış, her bir bireyin ve grubun hak ve yükümlülüklerinin olduğu gerçeğini ortaya çıkarmaktadır. Sosyal politikalar, söz konusu gerçeğin yanı sıra bireyleri yalnızca sosyal risklere karşı korumayı değil; aynı zamanda onların tüm hayatları boyunca potansiyellerini gerçekleştirmeleri için kapasite yatırımı yapmayı gerektirmektedir (Aysoy, 2007).
Sosyal politika anlayışındaki bahse konu olan değişim, kapsamının da genişlemesine ve çoğalmasına neden olmuştur. Sosyal politika uygulamalarını sadece dezavantajlı gruplara sunulan sosyal yardım hizmetleri olmaktan çıkaran bu anlayışla toplumdaki tüm bireylere hayatları süresince bir takım sorumluluk yükleyen uygulamaları beraberinde getirmiştir. Toplumda yaşayan bir bireyin karşılaştığı veya karşılaşabileceği her türlü bireysel, sosyal ve ekonomik alandaki riskler, yetersizlikler ve sınırlılıklar gibi olumsuzlukları en aza indirerek toplumsal bir denge kurmak sosyal politika uygulamalarının niteliklerinden olmuştur. Toplumsal dengeyi koruyarak sağlıklı bireylere ve sağlıklı bir topluma sahip olmak, refahı toplumun her kesimine yaymak; sosyal adaleti, sosyal bütünleşmeyi, sosyal gelişmeyi herkes için en üst düzeyde sağlamak sosyal politika uygulamalarıyla ulaşılır hale gelmiştir(Şişman, 2017).
Batılı ülkelere kıyasla Türkiye’de farklılık gösteren bir süreçte hayata geçirilen sosyal politika uygulamalarının gelişimi, Türkiye’nin sosyal politika anlayışını da yansıtmaktadır. Sanayi devriminin etkisi ve batıda oluşan sosyal sınıfların neticesindeki bir sosyal politika uygulamasının aksine devletin başrolde olduğu, sosyal devlet anlayışı çerçevesinde bir anlayış Türkiye’de hâkim olan sosyal politika anlayışıdır(Şişman, 2017).
Geçmişindeki yaklaşık dört bin yıllık bir gelenekten aldığı anlayışla adalet kavramı toplumsal hayatın merkezini oluşturan Türkiye’de, bu anlayış yöneten ve yönetilenler arasında statüsel derinleşmenin de önüne geçmiştir. Bunun yanında toplumsal problemlere hızlı çözümler üretebilen mekanizmaların kurulabilmesi, adalet kavramının temelinde sağlanan imkânlar ile geliştirilmiştir.
9
Türk toplumunda sosyal politikalara yönelik kamusal bilinç çok eski yıllara dayanmaktadır. En eski yazılı belgelerde dahi devlet millet ilişkilerinin konu edinen ve yöneticilerin toplumsal problemlere karşı çözüm merkezinde olduğu örneklere rastlanması bu durum en temel göstergelerindendir(Şişman, 2017).
Her bireye eşit haklar ve fırsatlar tanıyarak adalet, maddi refah ve katılım bağlamında sürdürülebilir ekonomik ve sosyal kalkınma gözetilerek oluşturulan sosyal bütünleşme için sosyal politika uygulamaları hayata geçirilmektedir. Toplumu var eden bireyler ve sosyal gruplar arasındaki hayat standartları, sosyal hizmetlerden faydalanma ve ekonomik imkânlara ulaşabilme konusunda karşılaşılan farkları azaltmak sosyal politikanın genel kalkınma konusundaki en önemli amaçlarındandır. Sosyal ve ekonomik dengesizliği en aza indirmek adına eğitim, sağlık, konut gibi birçok farklı alandaki kamu hizmetinden yaşadığı yer farkı gözetmeksizin bireylerin ve sosyal grupların dengeli bir biçimde faydalanması sosyal devlet anlayışının gereğidir. Bu anlayışla uygulanan sosyal politikalar birey, grup ve toplumların yeteneklerini ve potansiyellerini harekete geçirerek psikolojik, sosyal, ekonomik problemleri çözmek için bir fırsat olmakla kalmayıp, bu yol ile bireyleri kendi ayakları üzerinde durmaya ve toplumsal hayata aktif bir şekilde katılmaya da teşvik etmektedir.
2.2. Sosyal Devlet Anlayışı Çerçevesinde Gençlik Kavramına Yaklaşım
Gençlik kavramının tam olarak anlaşılabilmesi, biyolojik perspektiftin yanı sıra sosyolojik temellere de dayanmaktadır. Özellikle sosyolojik olarak incelendiğinde gençlik kavramının doğrudan bir karşılığı olup olmadığı, ifade ettiği yaş aralığı sosyal bilimler literatüründe tartışılmaya devam etmektedir. Gençlik kavramı, genel bir ifade ile çocukluk ve yetişkinlik dönemi arasında kalan dönem olarak tanımlanmıştır (Heaven ve Tubridy, 2003). Kısacası gençlik kavramının tanımlanması psikolojik, sosyolojik, biyolojik, ekonomik boyutları olan bir bakış açısı ile mümkündür.
Gençlik dönemi dinamik bir süreçtir. Genç olarak adlandırılan bireyler bu dönemi hayatlarının diğer dönemlerine kıyasla daha hareketli, özgürlükçü, heyecanlı, istekli, zaman zaman mevcut düzene karşı isyankâr bir karakter bağlamında yaşarlar (Baş, 2017).
Gençlik döneminde ruhsal, bedensel, zihinsel, davranışsal, sosyal ve ekonomik açıdan birçok farklı değişim benzer zamanlı olarak tecrübe edilmektedir. Bu dönemin doğru
10
yönlendirilerek verimli bir şekilde değerlendirilmesi, gençlerin içinde yaşadığı heyecanın olumlu yansımalarını görmelerine vesile olmaktadır (Yılmaz, 2019).
Toplumsal, ekonomik ve siyasi şartların etkisiyle heterojen kimliği olan gençlik dönemini yalnızca belirli bir yaş aralığına indirgeyerek ele almadan değerlendirmek gerekmektedir. Doğrudan bir yaş aralığından bahsedilmesi, ülkesel veya toplumsal şartlara göre farklılık gösterdiği için mümkün olmayan gençlik kavramı homojen olmayan bir döneme işaret etmektedir. Kısacası, gençlik kavramını sadece belirli bir yaş aralığına göre tanımlamak oldukça sığ kalır. Bir kavram olarak gençlik, kültürden kültüre ve bir toplumdan diğerine değişkenlik göstermektedir.
Gençlik kavramı yalnızca yaş grubu aralığıyla açıklanmamaktadır. Yaşam periodları, fiziksel ve zihinsel özellikler, eğitim durumu veya yapılan iş gençlik tanımı yapılırken göz önünde bulundurulmaktadır. Bu kabuller ile gençlere yönelik hizmet veren kurumlar tarafından da gençlik, çeşitli birçok farklı yaş grubu aralığında ele alınmıştır.
Birleşmiş Milletler (BM) tarafından tüm istatistiki göstergelerde, gençler 15 – 24 yaş arasındaki bireyler olarak tanımlanmaktadır. Gençlik dönemi, bu yaş aralığı içinde gerçekleşen, yaşamın bir aşaması olarak varsayılmaktadır. Bu gruplama gençler üzerinden bir takım karşılaştırmalı veriler üretmeyi mümkün kılan bir çeşit istatistiksel bir gruplamadır. Fakat söz konusu sınırlar tümüyle sabit değildir (World Youth Report, 2003).
Dünya Bankası da yine bu yaş aralığında bulanan bireyleri genç birey olarak tanımlamaktadır (World Bank, 2005).
Avrupa Birliği (AB)’ne üye ülkelere bakıldığında da yine yaş grupları arasında farklılığın görüldüğü gözlemlenmektedir. Sosyo-ekonomik ve kültürel yapılarında benzerlik görülmesine karşın gençlik tanımlarının farklılık göstermesinin altında ise merkezi olarak sunulan politika ve hizmetlerden yaralanma isteğinde görülen farklı yaş grupları olması yatmaktadır. Yani gençlik hizmetlerinden yararlanma yaşı ülkeden ülkeye çeşitlilik göstermektedir (Ceylan, 2016). Buna karşın AB’nin genel olarak gençlik dönemi için kabul ettiği yaş aralığı 15 – 29 arasıdır.
Türkiye’de 2013 yılında yayınlanan Ulusal Gençlik ve Spor Politikası Belgesi, gençlik dönemini 14 – 29 yaş aralığındaki bireyler olarak kabul etmektedir.
11
Kaynak: Gençlik ve Spor Bakanlığı Eğitim Kültür ve Araştırma Müdürlüğü tarafından Dünya Ülkeleri Ulusal Gençlik Stratejileri Raporu, 2017
Şekil 2.1 Ülkelerin gençlik dönemi olarak kabul ettikleri yaş aralıkları
Hemen her ülkede farklılık gösteren gençlik yaşı alt ve üst sınırları Gençlik ve Spor Bakanlığı Eğitim Kültür ve Araştırma Müdürlüğünce 2017 yılında yayınlanan Dünya Ülkeleri Ulusal Gençlik Stratejileri Raporu’nda Şekil 1’de gösterildiği üzere belirtilmiştir.
Buna göre Avusturya, Finlandiya, Hollanda, Japonya gibi bazı ülkelerin gençlik yaş aralığını doğum ile başlattığı görülürken, birçok ülkenin 13 - 15 yaş civarını alt sınır olarak benimsediği görülmektedir. Üst yaş sınırının ise çoğu ülkede benzerlik göstererek genelde 29 – 30 yaş civarında olduğu görülmüştür. Ancak Ukrayna ve Yunanistan 35 yaşına kadar olan bireyleri genç birey kategorisine almıştır. Kısacası ülkelerin sosyal, kültürel ve ekonomik çeşitlilik ve ihtiyaçlarına göre kabul ettikleri, genç birey olarak aldıkları yaş aralıkları da değişiklik göstermektedir (GSB Dünya Ülkeleri Ulusal Gençlik Stratejileri Raporu, 2017).
Hangi yaş aralığında olursa olsun genç bireyler, öğrenmeye ve kendilerini geliştirmeye açık, ilerleyen teknolojiyi takip edip hâkimiyet kurabilen, girişimci ruha sahip, geçmiş ve gelecek arasında bağlantı sağlayabilen, yaratıcı, toplumsal rolünün farkında olan, donanımlı ve geleceğe dönük atılımları sağlayabilecek olan bireyler olarak değerlendirilmektedir. Bu bağlamda gençlerin talep ve ihtiyaçlarının bilincinde olarak
12
politika üretmek; onların potansiyellerini açığa çıkararak değerlendirmelerinin önemli bir yolunu oluşturmaktadır.
2.3. Gençlerin Serbest Zaman Aktiviteleri Tercihleri ve Önemi
Bireyin kayda değer bir parçası haline gelen serbest zaman özellikle gençler için önemli bir olguya vurgu yapmaktadır. Bireye sosyal ve fiziksel olarak birçok fırsat sunan serbest zaman doğru değerlendirilmesi halinde bireysel gelişimin sağlıklı yürütülmesi noktasında çocukluk ve ergenlik dönemi başta olmak üzere sonrasında yetişkinlik döneminde önemli bir bağlama işaret etmektedir.
Serbest zaman kavramı insanlık tarihinin her döneminde olsa da; farklı dönemlerde farklı anlamlara vurgu yapmıştır. Sanayi Devrimi’nin etkisiyle iş hayatının dışında geçirilen zamanın özellikle değerlendirme ihtiyacı doğmuştur. Bu durum zamanla sanayi toplumlarında bir yaşam şekli haline gelmiştir. Günümüzde serbest zamanın vurgu yaptığı anlam bu çıkış noktasıyla oluşmuştur. Sosyal ve ekonomik değişimlerin etkisiyle serbest zaman kavramı toplumsal hayatın bir parçası haline gelmiştir (Caldwell ve Smith, 2006).
İngilizce’de “leisure time”; Fransızca’da “loisir” olarak ifade edilen serbest zaman kavramı etimolojik olarak Latince bir kelime olan “licere”ye dayanmaktadır. Bu kelime Latince’de izin verilmiş ya da serbest olmak anlamına gelmektedir. İngilizce’de özgürlük anlamına gelen “liberty” kelimesi de yine buradan türetilmiştir. Kavramsal etimolojik açıdan incelendiğinde de serbest zamanın özgür olma haliyle ilişkili olduğu görülmektedir (Bakır, 1993).
Serbest zaman kavramı çeşitli şekillerde tanımlanmaktadır. Eğitim, sosyoloji, psikoloji ve felsefe gibi farklı bilim dallarının konusuna giren bu kavramın üzerinde araştırmacıların net bir tanım yapamamasının nedeni de bu durumdur. Herhangi bir bilimde farklı tanımlanmasına karşın serbest zaman kavramının en önemli noktası etkin, yaratıcı, verimli, sosyal, kültürel anlamda iyi yapılandırılmış bir olguya sahip olmasıdır.
Serbest zaman kavramı, boş zaman kavramı ile kimi bilim insanları tarafından farklı anlamlarda kimileri tarafından ise aynı anlamda kullanılmıştır. Çalışma kapsamında serbest zaman kavramı, boş zaman kavramı ile aynı anlamı ifade edecek şekilde kullanılmaktadır. Kısaca serbest zaman iş, aile ve toplumsal hayatın bireye yüklediği
13
sorumluluklar dışında arta kalan, bireyin istediği şekilde değerlendirebileceği zaman anlamına gelmektedir (Güçlü, 2013).
Teknolojinin hayatın içine girmesi serbest zaman etkinliklerinde farklılaşmaya yol açsa da spor, kültürel ve sanatsal faaliyetler ile dinlendirici çeşitli aktiviteler hala önemini korumaktadır. Sosyo-demografik özellikler başta olmak üzere çeşitli değişkenlerle farklılık gösteren serbest zaman kavramı bireylerin ilgi alanları ve tercihlerinin yanı sıra sosyal çevreye göre de değişmektedir. Bireysel ve toplumsal refahı yükseltmek, toplumsal düzeni koordine etmek ve toplumun gelişmesi için serbest zamanların doğru değerlendirilmesi temel amaçtır. Serbest zamana yönelik bilinçli yaklaşım daha müreffeh bir hayatın inşası için iyi imkânlar sunmaktadır (Tezcan, 1994).
Serbest zamanı değerlendirmek için çeşitli aktivite ve imkânlar mevcuttur. Bu aktivitelerin tümü ise rekreasyon kavramı adı altında toplanmaktadır. Günlük hayatın yüklediği sorumluluklardan arınarak serbest zamanı doğru değerlendirmek için özenli bir planlama yapılması gerekmektedir (Sivan ve Ruskin, 2000). Etimolojik olarak Latince, ortaya çıkarmak, yeniden yaratmak gibi anlamlara gelen “recreation” kelimesine dayanan rekreasyon kavramı çeşitli faaliyet alanlarını kapsamaktadır. Kapalı alanda olabileceği gibi dış alanlarda da olabilen kültürel, sanatsal, sportif aktivitelerde katılımcı ya da izleyici olarak yer almak gibi çeşitli alternatifler rekreasyon altında birleşmektedir (Özbek, 2003).
Rekreasyon bireyin huzur ve mutluluğunu sağlayacak etkinliklerden tamamını kapsamaktadır. Bu yönüyle bireye ruhsal doyum sağlamaktadır. Ancak bu durum her rekreasyon faaliyetinin her birey için aynı derecede mutluluk verdiği anlamına gelmemektedir. Bu faaliyetler bireyin ilgi ve alakasına göre gönüllü olarak katılım gösterdiği çeşitliliği kapsamaktadır.
14
Tablo 2.1. Serbest zaman faaliyetlerine katılmayı etkileyen faktörler Kişisel Faktörler Sosyal ve Durumsal
Faktörler
Fırsat Faktörleri
Yaş
Yaşam Dönemi
Cinsiyet
Medeni Hal
Bağlılık
İstek ve Amaçlar
Bireysel Yükümlülükler
Beceriklilik
Serbest Zamanın Algılanması
Davranışlar ve Motivasyon
İlgiler ve Zihinsel Meşguliyet
Yetenek ve Yeterlilik (Fiziksel Sosyal ve Entelektüel )
Kişilik ve Güven
Kişinin Doğduğu Kültür
Yetiştirme Eğitim Geçmişi
Meslek
Gelir
Gelir Fazlası
Maddi Zenginlik ve Mallar Otomobile Sahip olma ve Hareketlilik
Elverişli Zaman
Görevler ve Yükümlülükler
Ev ve Sosyal Çevre
Arkadaş ve Akran Grupları
Sosyal Rol ve İlişkiler
Çevresel Faktörler
Yoğun Serbest Zaman Faktörü
Eğitim ve Marifet
Yoğunluk Faktörü
Kültürel Faktörler
Elverişli Kaynaklar
Tesisler ( Tür ve Kalite )
Duyarlılık
Fırsatların Algılanması
Rekreasyon Hizmetleri ve Tesislerin Dağılımı
Ulaşabilme ve Konum
Faaliyetlerin Tercihi
Ulaştırma
Maliyetler: Önce, Esnasında, Sonra
Yönetim: Politika ve Destek
Pazarlama
Programlama
Ulaşılabilirlik
Siyasi Politikalar
Kaynak: Torkildsen, 1992, akt: Gediz, 2012
Bireylerin farklı tecrübeler edinmeleri, yeni şeyleri keşfetmeleri, yaratıcılıklarını geliştirmeleri, tasarlama, düşünce paylaşımı, manevi öğrenimler gibi birçok kazanım serbest zamanı doğru değerlendirmek yoluyla elde edilebilmektedir. Kişisel olguların dışında yeni arkadaşlıklar kurarak sosyal çevre edinmek de serbest zaman aktivitelerinin önemli bir çıktısıdır. Bu sosyal kazanımlar aile ve arkadaşlık bağlarını geliştirdiği gibi;
toplumsal uyumu da arttırarak kültürel kimliğin varlığına hizmet etmektedir (Edginton, 2006).
Gençler için incelendiğinde okul ve eğer çalışıyorsa çalışma hayatının gerektirdiği görev ve sorumlukları tamamladıktan sonra kalan zaman olarak tanımlanan serbest zaman
15
kavramı, gençlerin çoğunlukla gönüllü olarak üstlendiği kendi gelişimlerini destekleyen etkinliklere atıfta bulunmaktadır. Serbest zaman, gençlerin hayatlarının çok önemli bir parçasıdır. Farklı sosyal roller ve aktiviteler denemeleri için onlara birçok fırsat sunar.
Başka bir ifadeyle serbest zaman, kendini ifade etme, rahatlama, kendini kontrol etme, kendini geliştirme ve öğrenmeyi okuldan daha az stresli bir ortamda öğrenme için bir fırsat olarak görülmektedir (Irby ve Tolman, 2002). Sorunlarla baş etme ve çözme, hoşgörülü ve demokratik davranış, karşılıklı saygı ve sosyal ile iletişim becerilerinin gelişimi gibi birçok yaşam becerisini uygulamak için serbest zaman iyi bir eğitim alanıdır.
Gençlerin serbest zamanları nasıl değerlendirdikleri kendi gelişimleri açısından önemli bir faktördür. Serbest zamanı doğru değerlendirmenin özellikle gençler için yadsınamaz katkıları söz konusudur. Serbest zamanı doğru değerlendirebilmek; her şeyden önce bir kimlik oluşturma adına büyük bir etkiye sahiptir. Arkadaşlık kurma, eğlenme ve sosyalleşmek için sosyo-duygusal gelişim ve katılım açısından; istihdam için gerekli becerileri geliştirmek, mesleki kariyeri anlamak ve ulaşabilmek için mesleki gelişim ve katılım açısından; sağlık için fiziksel gelişme açısından; eleştirel düşünme ve problem çözme için bilişsel gelişim açısından; sosyal çevre üzerindeki kişisel etki ve sorumlulukları yönetebilmek için sivil gelişim açısından oldukça olumlu etkiler bırakmaktadır (Opica ve Duranovica, 2014). Serbest zamanı değerlendirmek yalnızca boş zaman aktivitesi olarak düşünülmemektedir. Bu aktivitelerin bireyin karakter özelliklerine de etkisi söz konusudur.
Gençlik döneminde olan bir bireyin serbest zamanını ailelerine bir alternatif olarak kendi akran gruplarıyla geçirdiği görülmektedir (Cullingford,1997). Birbiriyle fazlaca zaman geçirdiği bilinen gençler üzerinde kendi akranının etkisi son derece yüksektir. Bu etki olumlu olabildiği gibi olumsuz da olabilmektedir. Bu nedenle, gençlere aktif ve anlamlı bir serbest zamanı doğru değerlendirebilme alışkanlığının kazandırılabilmesi için yetişkinlerin sorumluluğu büyüktür. Ancak kültürel etkiler, mevcut arz ve içerikler, ebeveynlerin sosyal statüsü ile kişisel eğitim beceri ve alışkanlıkları gibi öznel ve nesnel faktörler serbest zaman aktivitelerinin seçimine etki eden durumlar bulunmaktadır (Opica ve Duranovica, 2014). Çevresel faktörler ve bireysel faktörler, serbest zamanı değerlendirme noktasında bireyi şekillendirmektedir.
Serbest zaman aktivitesi adına gençler için birçok farklı seçenek mevcuttur.
Gençlerin serbest zaman aktiviteleri çok sayıda bilimsel araştırmanın konusu olmuştur.
Serbest zaman olgusuyla ilgilenen araştırmacılar, faaliyetlerin farklı sınıflandırmalarını
16
sunmaktadırlar. Bu kapsamda bazı araştırmacılar tarafından serbest zaman etkinlikleri olarak üç tür aktiviteden bahsedilmektedir; organizasyonlar, rahatlama etkinlikleri ve ticari eğlence faaliyetleri. Sportif ve kültürel faaliyetlerin oluşturduğu etkinlikleri organizasyonlar, arkadaşlarla sosyalleşme gibi rahatlatıcı faaliyetlerin yapıldığı etkinlikleri rahatlama etkinlikleri, sinema, tiyatro, konser gibi faaliyetleri ticari eğlence etkinliği adı altında toplamaktadır (Hendry vd.,1993). Bazı araştırmacılar ise akademik etkinlikler, akademik olmayan etkinlikler ve diğer etkinlikler olarak serbest zaman etkinliklerini eğitime dayalı farklı bir sınıflandırmayla üçe ayırmışlardır (Dotterer vd., 2007). Serbest zaman etkinlikleri farklı tanım ve sınıflandırmalarla çeşitlendirilse de temelde benzer amaçları barındırmaktadır.
Her birey, eğlenme ve dinlenmeye gereksinim duymaktadır. Bu gereksinimi karşılamak için belirlenen tercihlerle yaşam bağları kuvvetlendirilir ya da tam tersi şekilde zayıflatılabilmektedir. Serbest zamanı verimli bir şekilde değerlendirmek psikolojik ve sosyal açıdan bireye fayda sağlamaktadır. Özellikle günlük sıkıntı ve streslerini bu yol ile atabilen gençler psikolojik olarak iyi halde hissederek çevresine de bu pozitifliği yansıtmaktadır. Böylece sosyal ihtiyaçların doğru giderilmesiyle sağlıklı toplum adına da yararlar sağlanmaktadır (Atmaca, 1997). Serbest zamanı doğru değerlendirmenin bireyden topluma yansıyan etkisi söz konusudur.
Öte yandan günümüz dünyasının önemli problemlerinden biri olan hareketsiz yaşam ile mücadelede başarılı olmak serbest zaman aktivitelerini verimli değerlendirmek ile mümkündür. Bu hareketsizlik gençler için de sorun oluşturmakta ve birçok hastalığı da beraberinde getirmektedir. Serbest zaman değerlendirmenin iyi bir alternatifi olan spor, dans ve çeşitli alan eğlenceleri gibi fiziksel aktiviteler bireyin fiziksel sağlığını korumak adına da doğru bir seçenektir (Kaya, 2011). Bu yol ile gençler hareketsiz yaşama karşı da bir takım aktiviteler geliştirmektedir.
Gençler serbest zamanlarını farklı şekillerde harcamakta ve sürekli yeni aktiviteler aramaktadırlar. Ancak teknolojinin hızla ilerlemesiyle gençlerin serbest zamanlarını daha çok internet kullanarak geçirdikleri, nadiren kültürel aktivitelere zaman ayırdıkları son yıllarda yapılan çalışmalarla görülmektedir. Bu durumun artması ise internet kullanımının beraberinde olumsuz etkiler doğurabilecek kötü alışkanlıkların edinilmesinin kolaylıkla sağlayabildiğinden dolayı gençler adına endişe vermektedir.
17
Serbest zamanın nasıl değerlendirildiği kişisel gelişim için olduğu kadar suç ve suça dâhil olmak gibi riskli davranışlardan kaçınmak adına da önem taşımaktadır. Özellikle gençler için, serbest zamanlarında sağlıklı kararlar almayı öğretmek ve bu zamanlarda yapabilecekleri aktiviteleri doğru yönlendirmek bu açıdan elzemdir. Aksi takdirde, gençler eğlence peşinde koşarken, suç ve ahlaki normları ihlal eden farklı sapmaları bir yaşam biçimi haline getirebilmektedir. Doğru değerlendirilmeyen serbest zaman, boşa zaman harcama, yanlış çevre edinimi, uyuşturucu veya alkol gibi madde bağımlılığı, şiddetten beslenen ortamlara sevk edebilmektedir.
Gençlik merkezleri, serbest zamanlarında olumlu ve anlamlı faaliyetlere katılmak için gençlere hizmet etmektedir. Bu merkezler, gençleri, sorun yaşayabileceği, üretken olmayan, onları olumsuz etkilere maruz bırakacak ortamlardan uzak tutarak güvenli bir ortam sağlamaktadır. Her şeyden önce gençlik merkezleri gençlere için erişilebilir hizmetler sunarak onlara uygun aktivite ve sosyal becerilerini geliştirme fırsatı sağlamaktadır. Gençlik merkezleri kapsamlı bir hizmet sistemiyle günümüz şartlarına uygun, doğru sosyal ilişkilerin kurulabileceği sürdürülebilir programlar sunmaktadır.
2.4. Sosyal Devlet Anlayış Kapsamında Gençlere Yönelik Oluşturulan Politikalar
Genç bireylerin hayata pozitif yönde katılımının sağlanarak dünyayı daha iyi hale getirmeleri, onlara sağlanacak imkânlarla ölçülüdür. Gençlerin başarılı yetişkinler olabilmelerine zemin hazırlamak; gençlik dönemlerini doğru eğilimlerle şekillendirmeyle mümkün olabilmektedir.
Genç bireyler yaşadıkları toplumdan etkilendikleri gibi; toplumlarını da etkilemektedirler. Düşünceleri, dinamizmleri, hayata karşı bakış açıları, yetenekleri ve potansiyelleriyle fark edilmek, üretmek, kabul görmek gençler için de ehemmiyet taşımaktadır. Ancak bu durum onlara sağlanan fırsatların neticesiyle gerçek şeklini kazanmaktadır. Gençliğe yapılan yatırımlar gerek nitelikli yetişkinler gerekse sonrasında gelecek nesiller için değer kazanarak artmaktadır. Bunun için başta aileler olmak üzere devlet ile kurum ve kuruluşlar tarafından gençlik için atılan her adım büyük değer taşımaktadır.
18
Gençlik dönemi yalnızca çocukluk ve yetişkinlik arasında geçen bir aşama değildir.
Bu dönemi başlı başına hayati bir süreç olarak değerlendirmek spesifik politika ihtiyaçlarını ortaya çıkarmaktadır. Özellikle öğrencilik, iş hayatı ve evlilik gibi önemli olguların eşiğinde olan gençler için politika üretmek ayrı bir özeni gerekli kılmaktadır.
Politika üretirken bu önemli geçişlerle ilişkili hızla değişen ve giderek farklılaşan ihtiyaçlara cevap aranmaktadır (Hamilton, vd., 2014). Türkiye’de de son yıllarda bu geçiş ve değişimleri temel alan politikaların arttığı gözlemlenmektedir. Sosyal politika teorileri ve gençlik sosyolojisinin analiz edilmesiyle üretilen politikalar yerinde ve sürdürülebilir politikalara zemin hazırlamaktadır. Bu yaklaşım, gençlerin refahını herkes için yükseltecek potansiyeli de beraberinde getirmektedir.
Günümüz politikalarında gençlere daha fazla odaklanılması, gençlik ve sosyal politikaları anlamak için de tutarlı bir kavramsal yaklaşımı gerektirmektedir. Uygulanmak istenen politikalarda gençlerin deneyimlerini ve politika ihtiyaçlarını anlayarak hareket etmek refah politikası paradigmalarıyla da örtüşecek şekilde yapılmalıdır. Refah teorisi araçlarını gençlik politikalarında kullanmak için gençlik sosyolojisi analizinin de iyi yapılması öncelikli alanlarında başında gelmektedir. Gerek sosyal politika kavramına gerekse de gençlik sosyolojisine dayanan bir çerçeve, gençlere ve onların gereksinimlerine entegre bir anlayış kazanmayı sağlamaktadır.
Eğitim - öğretim, işgücü piyasası, konut, sağlık ve sosyal güvenlik gibi kurumsal yapılanmaya ihtiyaç doğuran bazı sosyal politika uygulamalarına yönelik çalışmalar mevcuttur. Söz konusu çalışmalar, sosyal politika uygulamalarında kurumlar üzerinden birlikte çalışılması gerektiğine de işaret etmektedir. Eğitim, sağlık, barınma, istihdam, güvenlik ve sosyal haklar bileşenlerinde sunulan politika ve hizmetler gençlerin gelişimleri ve sonraki katkıları konusunda önemli bir etkendir.
Gençler için refah sistemleri fiziksel, duygusal, sosyal, ahlaki ve eğitimsel gelişimleri için onlara fırsat verecek ve destek sağlayacak; onları istismar ve sömürüye karşı koruyacak şekilde düzenlenmektedir (Coleman ve Warren-Adamson, 1992). Bu düzenlemelerin bazıları aileler üzerinden dolaylı olarak yapılırken, bazıları doğrudan devlet kurumları tarafından gençlere yönelik hizmetlerin sağlanması yoluyla gerçekleşmektedir.
19
Ülkede gençliğin gelişimi için temel değerler oluşturmak, hedefler belirlemek, ana hedef gruplarını tanımlamak, ülkedeki genç bireyler ve tüm ilgili kurum/kuruluş ve gruplar arasında işbirliği ve koordinasyonu sağlamak, gençlik programlarını iyileştirmek ve öncelikleri saptamak için etkin ve nitelikli gençlik politikalarına ve bu politikaların belirlemiş olduğu uygulamalara ihtiyaç vardır. Ülke nüfusunun büyük bir kısmını oluşturan gençler için temel hak ve özgürlükler çerçevesinde onların hayat standartlarını yükseltmek adına çalışmalar yapmak son derece önem taşımaktadır.
Eğitim ve hayat boyu öğrenme, aile, etik ve insani değerler, istihdam, girişimcilik ve mesleki eğitim, dezavantajlı gençler ve sosyal içerme, sağlık ve çevre, demokratik katılım ve yurttaşlık bilinci, kültür ve sanat, bilim ve teknoloji, uluslararası alanda gençlik ve kültürlerarası diyalog, serbest zamanların değerlendirilmesi, gençlik bilgilendirmesi gibi temel politika alanlarında çok çeşitli uygulamalar hayata geçirilmektedir.
Gençlik politikalarının dünya genelindeki uygulamaları incelendiğinde ise eğitim ve öğretim politikalarının yanı sıra özellikle gençlerin aktif bireyler olarak hayata katılımlarını destekleyecek politikalar üretildiği görülmektedir. Eğitim politikaları, okul dışı eğitim ve yaygın eğitim ile güçlendirilmektedir. Ancak en temel politikaların niteliğinin, gençleri hayata her türlü donanımı kazanmış bireyler olarak kazandırmak olduğu gözler önündedir.
Türkiye’de genç bireylere ve onların haklarını korumaya yönelik yasal düzenlemeler Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 58. ve 59. Maddelerinde belirtilmektedir. Bu maddelere göre;
Madde 58.
“Devlet, istiklâl ve Cumhuriyetimizin emanet edildiği gençlerin müspet ilmin ışığında, Atatürk ilke ve inkılâpları doğrultusunda ve Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü ortadan kaldırmayı amaç edinen görüşlere karşı yetişme ve gelişmelerini sağlayıcı tedbirleri alır. Devlet, gençleri alkol düşkünlüğünden, uyuşturucu maddelerden, suçluluk, kumar ve benzeri kötü alışkanlıklardan ve cehaletten korumak için gerekli tedbirleri alır.”
