3.Uiuslararası Balkanlarda Sosyal Billmler Kongresı
3.UlUSLARARASI BALKANLARDA SOSYAL BiLiMLER KONGRESi 29 MAYIS-S HAZiRAN 2011
BOSNA HERSEK-MOSTAR
Balkanlar icin Yeni Perspektifler
BiLDiRi KiTABI CiLT ll
. EDiTÖRLER PROF.DR. SELEN DOGAN DOÇ.DR. ~ELAHATIIN KARABINAR
ARŞ.GÖR. UMUT SAN EM ÇITÇi ARŞ.GÖR. ONUR KÖKSAL
UZM. AHMET ŞANSLI
METEHAN KÜÇÜKER
3.Uiuslararası Balkanlarda Sosyal Billmler Kongresı
YANYAU BİR ŞEYHÜLİSLAM: ABDURRAHMAN NESİB EFENDİ (1842-1914)
'
Yrd. Doç. Dr. Efkan UZUN1
ÖZET
Osmanlı ilmiye sınıfının en önemli kurumlarından birisi olan şeyhülislamlık,
142S'den 1922 tarihine kadar yaklaşık S asır boyunca konumunu güçlendirerek devam etmiştir. Bu süre zarfında' 129 şeyhülisl§m görev yapmış, içlerinden bazıları
bu makama birden fazla kere tayin edildiği için 18S meşlhat değişikliği meydana
gelmiştir.
Bu insanlardan birisi olan, Osmanlı'nın 122. şeyhülislamı Yanya'lı Abdurrahman Nesib Efendi; şeyhülislamlık makamına getirilmeden önce ilmiye mesleklerinde,
farklı coğrafyalarda ve farklı görevlerde bulunduktan sonra şeyhülislam olmuştur.
Şeyhüllslamlık vazifesi 1912 yılında 6 aydan biraz fazla sürmüştür.
Çahşmamızın amacı, Nesib Efendi'yi daha yakından tanıtmaktır. Bunun için zamanımıza kadar yapılan çalışmalardan faydalanıldığı gibi, Osmanlı Arşivi'nde bulunan konuyla ilgili belgeler de kullanılmıştır.
Anahtar Kelimeler: İlmiye, Şeyhülislam, Rütbe, Naib, Balkan Şehirleri.
GİRİŞ
Osmanlı ilmiye sınıfı içerisinde en önemli makamlardan birisi olan şeyhülislamlık,
142S'de MoUa Fenari'nin bu makama atanmasıyla başlamış ve son Osmanlı
Hükümeti'nin istifa tarihi olan 1922'ye kadar yaklaşık S asır boyunca konumunu güçlendirerek devam etmiştir. Bu süre zarfında 129 şeyhOlislam görev yapmış,
içlerinden bazılan bu makama birden fazla kere tayin edildiği Için 18S meşihat değişikliği meydana gelmiştir. (Kaydu, 1977:209; İpşirll, 1994:269)
Onuncu Asrın ikinci yarısından itibaren görülmeye başlayan bu unvan; o dönemlerde, fukaha arasında ihtilaflı konularda söz söyleme yetkisi ve bilgisi olan etkili alimler için kullanılmıştır. Osmanlı'dan önce bu unvanı kullanan kimseler, ilmiye sınıfının en yüksek mercii olmadıkları gibi, ulemanın resmi işlerini takip etmek için müracaat ettikleri başvuru makamı da değildi. Osmanlılardan önce bu unvan, Ilmi sahada bir şeref payesi olarak kullanılmıştır. Selçuklu Devleti'nde de
1Niğde Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi Tarfh Bölümü, [email protected]
438
YANYAU BİR ŞEYHÜLİSLAM: ABDURRAHMAN NESIB EFENDi (1842-1914}
Osmanlıdaki şeyhülislamlıktan farklı olarak Kadi1-kuzat kurumunun varlı~ı
bllinmektedir. (Ali Emiri, 1334:304-306;Uzunçarşılı, 1984:174;Eraslan,2009:14-16)
Başlangıçta oldukça mütevazı bir kurum olan şeyhülislamlık, XVI. Asırda Zenb"illi Ali Efendi (ö.1526), İbn-i Kemiil (ö.1534) ve Ebussuud. Efendi (ö.1574) gibi
zatların bu makama getirilmeleriy.le giderek itibar kazanmıştır. Bu makama getirilenler sadece müftülerin atanmasından sorumlu olmaktan çıkıp, bütün müderris ve kadılann idaresinden sorumlu hale gelmişlerdir. Verdikleri fetvalar ile
ayrıca siyasi etkilerini de arttırmış olan şeyhülislamlar, Divan-ı Hümayun'un asli üyeleri olmadıkları halde sık sık görüşlerine başvuruian ve Divan'a davet edilen kimseler olmuşlardır. (İpşirll, 1994: 270)
Bu Insanlardan birisi de Osmanlı'nın 122. şeyhülisl~mı Yanya'lı Abdurrahman Nesib Efendi olup, Şeyhülislamlık makamına getirilmeden önce ilmiye mesleklerinin çeşitli
kademelerinde, farklı coğrafyalarda. ve farklı görevlerde bulunmuş, memuriyet
hayatının sonlarına do~ru da şeyhOlislam olmuştur. Şeyhülisl~mlık vazifesi 1912
yılının ilk gününde başlamış ve 6 aydan biraz fazla sürmüştür.
Çalışmamızın amacı, Nesib Efendi'yi daha yakından tanıtmaktır·. Bunun için
zamanımıza kadar yapılan çalışmalardan faydalanıldığı gibi bu çalışmalarda
belirtilmeyen Osmanlı Arşivi'ndeki belgeler de kullanılmıştır.
Yapılan bu çalışmada, nitel araştırma tekniklerinden biri olan tarama model! ve doküman inceleme yöntemi kullanılmıştır. Tarama modeli, geçmişte ve halen var olan bir durumu olduğu şekliyle betimlemeyi amaçlayan yaklaşımlardır. Araştırmaya
konu olan olay, birey ya da nesne, kendi koşulları içinde var olduğu gibi
tanımlanmaya çalışılır. Onları herhangi bir şekilde değiştirme, etkileme çabası
gösterilmez. (Karasar, 2000.)
Çalışmamızda veri toplama aracı olarak; bilim Insanları tarafından ortaya çıkanlan çalışmalar ve Osmanlı Arşivinde bulunan konuyla Ilgili tasniflere alt kataloglardan taranan belgeler kullanılmıştır. Bu belgelerin listesi kaynakça kısmında detaylı
olarak sunulmuştur. Ayrıca gerekli yerlerde, belgelere alt açıklamalar dipnotlar
aracılığıyla belirtilmiştir.
Efkan UZUN
NESEBİ, ÇOCUKLUGU VE EGİTİMİ
Abdurrahman Nesib Efendi, 1 Ocak 1843 (H.29/Z/1258) yılında Yanya Vilayeti'nin
'
dört sancak merkezinden birisi olan Erglrl Sancağı2'nda {Acaroğlu, 2006;42) dünyaya gelmiştir. Abdurrahman Nesib Efendi'nin doğum yerinin Üsküp olduğunu
söyleyen bazı çalışmalar olmakla beraber, bu bilginin doğruluğu tarafımızdan ispatlanamamıştır. Babası Üsküp Nalbi Ahmed Feyzi Efendi, (BOA, DH.SAİDd ... , 18/175) dedesl Ise Tırhala Kadısı Ahmed Sadık Efendi'dir. O doğmadan kısa bir süre önce vefat etmiş olan babasının vasiyeti üzerine kendisine, Aziz. Mahmud Hüdayi Dergahı'nda postnişin ve 1Celvetiyye tarikatının önde gelen isimlerinden olan Abdurrahman Nesib Dede'nin (Bkz. Yücer, 2005:311-327; özcan, 1988:168- 169; Güntekin, 1999:30-31; Mehmed Süreyya, 1996: C.III, 370) adı verilmiştir.
(İpş.irli, 1988: 169.) Büyük dedesi nüvvabdan Arif Mustafa Efendi, onun babası ulemadan Hoca İsmail Efendi'dlr. (İimlye Salnamesi, 1334: 629; Altunsu, 1972:238) Babası ölünce ailesi Libhova3'ya taşınmış, burada ilk hocası Yanyalı Şeyh
· Ömer Efendi olmuştur. Daha sonra Kaval~h Rüstem ve Yanyalı Abdüllatif
Efendi'lerden ders alan Abdurrahman Efendi, Ergiri4'de medreseye başlamış ve Libhova'lı Süleyman Efendi'den de hat dersleri almıştır. Ardından İşkodra Rüşdiyesi'nden mezun olmuştur.
Balkanlarda çeşitli yerlerde farklı farklı hocalardan ders okuduktan sonra, 1863 (H.1280) yılında istanbul'a gelmiş ve Fatih dersiamlarından Mustafa Şevket Efendi'nin derslerine dahil olmaya başlamıştır. Bir süreliğine Muallimhane-i
. Nüvvab'a devam eden Abdurrahman Efendi, burada; Fıkıh, Usul-i Fıkıh, Meanl,
Mantık ve Usul-i Sakk gibi dersleri okuyarak üçüncü sınıftan dlplama almıştır.
(İpşl~lf, 1988: 169; Albayrak, 1996:102) MEMURİYETLERİ VE ŞEYHÜLİSLAMLIGI
Nesib efendi Memuriyet hayatına, Rumelf Sadareti Dairesi'nde maaş almadan zabıt katipliği yaparak başlamıştır. Kendisine aynı dönemlerde Edirne ruusu verilmiş ve Şer'iyye nalbliğine atanmıştır. 1 Kasım 1868 (15 Receb 1285) yılında Nevrekop5 naibliğine getirilmiş, ardından 1869 (H.l286) yılında Trabzon'da bir kaymakamlık ile
görevlendirilmlş, ~870 {H.l287) yılında Ise Bosna Vilayeti'nde merkez naibliğine
21839 yılından sonra Yanya'ya bağlı bir sancak haline Qelmıştır. Bkz. Osmanlt Atlast, s.33.
3Nurı Akbayar, Yer Ad/an Sözlüğü, s.109.
4Yanaya Vllayetl'nde sancak merkezi bir kale. (Bkz. Lehce-1 Osmani, s.137); BugOn Arnavutluk'un 12 ~ birisidir. fnılri, ~ ve Tepelene Ilçelerinden oluşur. İlin merkezi Ise Erglrf şehridlr. İl kuzeyde ~ doğuda ~~ batıda Avlonva, kuzeybatıda &c lllerine
komşudur. (Bkz. http://tr.wlklpedla.org/wlki/Erglrt_lll)
5 Selanik Vllayetl'nde Serez Sancağı'na bağlı bir kaza merkezi. (Bkz. Lehce-1 Osman?, s.287, 347.)
440
YANYAU BİR ŞEYHÜUSLAM: ABDURRAHMAN !'JESIB EFENDİ {1842-1914)
. atanmıştır. Sonra da Travnik6 (Saraybosna) naibliğine tayin edilmiştir. (BOA, ŞD.,.
2851/49; Albayrak, 1996:102; Altunsu, 1972:238-239)
Nesi b Efendi'ye 1S72 (H.1289). yılında müderrislik görevi verilmiştir. Ardından Rodos naibliğinde görevlendirilmiş, bu esnada yaklaşık 7 ay Rodos Temyiz Meclisi reisl!ğini de yerine getirmiştir. 1878 (H.1295) tarihinde görev süresinin bitmesiyle İstanbul'a dönen Neslb Efendi'ye Hareket-i Altmışlı rütbesi verilmiş, ardından da
MOsıla-i Süleymaniye'ye terfi etmiştir. Aynı tarihte Yanya Temyiz Meclisi hukuk dairesi başkanlığına atanmıştır. ·Adli teşkilatlanmada yeni yapılanmaya gidilmesi nedeniyle memuriyet unvanı Bidayet Mahkemesi Başkanlığı'na dönüştürülmüştür.
1881 (H.1299) yılında İzmir payesiyle, 1886 (H.1304) da Edirne payesiyle mahkeme başkanlığına yükselmiş bir yıl kadar görev yaptıktari sonra İstanbul'a dönmüştür. 1888 (H.1306) tarihinde Diyarbakır merkez naibliğine atanmış, 1892 (H.1310) de ise Erzurum naibliğine gö.nderitmiş, fakat bir yıl sonra görevden alındığı için İstanbul'a dönmüştür. 1894 (H.1312) tarihinde Bilad-ı Hamse'den olan Bursa payesini almış, aynı yıl içinde Yanya merkez naibliğine atanmıştır. 14 Ekim 1'896 tarihinde Edirne Bidayet Mahkemesi Reisliği'ne getirilen (BOA, BEO, ~52/63846)
Neslb efendi'ye 1897 (H. 1315) tarihinde Harerneyn-ı Muhteremeyn payesi verilmiş,
ardından 1899'da (H.1317) Selanik naibliğine getirilmiştir. Bu görevde bir müddet
kaldıktan sonra (BOA, BEO, 1783/133695)7 1901 (H.1319) yılında tekrar İstanbul'a dönmüş,· burada Dersaadet İstinaf Azalığı'na ge.tirilmiştir. (BOA, Y .. A .. RES., 114/93)8 1902 (H.1320)de Suriye naibliğine, akabinde 1905 (H.1323)de Halep
naibliğine atanmış fakat 4 ay gibi bir zaman .sonra Rumeli Müfettişliği'nin isteği
üzerine, yeniden Selanik naibliğine görevlendirilmiştlr. 12 Kasım 1907 tarihli bir belgeye göre; Selanik'teki' görev süresi daimasına rağmen, iyi hizmetinden dolayı
süresinin 2 · yıl daha uzattiması istenmiştir. (BOA, Y .. MlV., 209/96;9 BOA, TFR.I .. MKM., 25/2407;10 ilmiye Salnamesi, 1334: 630; Altunsu, 1972:239)
1905 yılında, İstanbul payesi rütbesini almış (BOA, MF.MKT., 949i47)11, bir dönem vali vekiliiği yaptıktan sonra, 1909 (H. 1327) yılında İstanbul Temyiz Üyeliğine
6 Bosna'da liva kürsüsü ~e kaza merkezi bir şehir. (Bkz. lehce-i Osmani, s.386.)
7Bkz. 16/L/1319 (26 Ocak 1902) tarihli belge; Selanik nalb-l sabıkı Abdurrahman Neslb Efendi'nin muadll bir memurlyette istihdamı.
829/B/1319 (5 Kasım 1901) tarihli belge; Dersaadet İstinaf Azalığına Abdurrahman Neslb
Efendi'nin atanması. .
9Bkz. 17/Ş/1318 tarihli belge; Selanik vilayeti merkez Nalbi Abdurrahman Neslb Efendi'nin görev süresinin uzatılınası hakkında telgraf. .
10 Bkz. 6/l/1325 (12 Kasım 1907) tarihli belge; lyl hizmetleri' karşılığında görev süresinin 2 yıl daha uzatılınasi hakkında Meşlhata yazı.
11Bkz. 3/B/1324 (23 Ağustos 1906) tarihli belge; Selanik merkez Naibi Abdurrahman Nesib Efendi'ye İstanbul Payesi tevcihi.
Efkan UZUN
atanmıştır. Kısa süre sonra da 144 lira maaşla Mısır Kadısı olarak
görevlendirilmiştir. Bu dönemde yaşı oldukça Ilerlemiş olmasına rağmen Mısır Kadılığı'nda bırakılmıştır. (İimiye Salnamesi, 1334: 631.)
72 yaşında iken, 9. Said Paşa hükümeti döneminde 31 Aralık 1911 (10 Muharrem 1330) tarihinde Musa Kazım Efendi'nin meşlhat makamından ayrılması üzerine şeyhOlislam olmuştur. (BOA, İ...DUİT, 190/68; BOA, BEO, 3984/298793; BOA, HAT, 1648/61)12 Bu makamda 6 ay 16 gün kaldıktan sonra, Said Paşa kabinesl ile birlikte Istifa ederek 20 Temmı-ız 1912 tarihinde görevinden ayrılmıştır. Bundan _sonra, uhdesine sırasıyla Bilad-ı Hamse, Harerneyn-I Muhteremeyn ve istanbul payelerl tevcih edilmiştir. Bakırköy'deki konağında ömrünün son dönemlerini yaşamış ve· l l Mart 1914 (26 Şubat 1329) tarihinde vefat etmiştir. Ali Emiri şu beyıtte vefatına tarih düşmüştür:
<;ar-yar'm aşkma tarih olur M ünezzet etti sadr-1 Firdevs ,Nesib
Kabri Bakırköy Mezarlığı'nda annesinin mezarı yanındadır. ()
Abdurrahman Efendi, üçüncü ve Ikinci rütbeden Mecidi (BOA, İ.TAL., 133/1315/L- 188; BOA, İ..TAL.406/1324-Ş-035)13 ve birinci rütbeden Osm§ni nişanlarına sahiptir. (BOA, İ..MBH., 8/1330/Ra-015; BOA, MV, 226/168) Kaynaklarda Rufai
Tarikatının Gülşeni koluna mensup ehl-i tasavvuf bir insan olduğu belirtilmektedir.
Güzel huylu, mütevazı, şeriata riayet eden, tasavvuttan anlayan bir insan olduğu
kaynaklarda öne çıkarılan özelliklerinden bazılarıdır. (İimiye Saln§mesi, 1334:632;
İpşirli, 1988:169; İpşirll, 1999:31; Albayrak, 1996:103.)
Nesib Efendi, altmış yıla yakın süren memuriyet hayatında, gittiği yerlerde
çalışkanlığı ve dürüstlüğü ile takdir edilmiş, Mısır'ın, Halep'in, Şam'ın şair ve alimleri
tarafından hakkında yazılan_ kaslde, makale ve şiirleri e övülmüştür. Şam'da 36 ay görev yaptıktan sonra Halep'e nakli ile ayrılmak zorunda kalınca, orada bulunan soylu aileler ve arkadaşları istasyonda toplanmışlar ve ayrılığın bir nişanesi olarak üzeri elmas ve kıymetli taşlarla işlenmiş gümüş bir muhafaza içinde bulunan bir Mecelle kitabı hediye etmişlerdir. Hakkında yazılanlar bir cilt kitap olacak kadar çoktur. {İimiye Saln§mesı, 1334: 631-632; İpşlrll, 1998:169; Altunsu, 1972:240.) ESERLERİ
12Bkz. 10/M/1330 tarihli belgeler: 1-"Tevclh, tayin; Said Paşa, Sadrazam; Abdurrahman Nesib -Efendi, Şeyhülislam; Kanun-ı Esas/n; 2- " Mesned-1 Meşlhat-i lslamlyeye Mıstr Kadısı
Abdurrahman Neslb Efendi'nin tayin/. H ; 3- 25/M/1330 tarihli belge: "Abdurrahman Neslb Efendi'n/n Şeyhülislamlığa ta'yin olunduğu. n
13Bkz. 7/Ş/1324 (26 Eyl011906) tarihli belge.
442
YANYAU BİR ŞEYHÜUSLAM: ABDURRAHMAN NESİB EFENDi (1842-1914)
Abdurrahman Nesib Efendi'yi tam anlamıyla bir Şeyh-I Ekber Muhyiddln-i Arabi · hayranı olarak nitelemek mümkündür. Ondan yapmış olduğu bazı tercümeleri .. "Mü(Jtehabat11 adı altında TercOman-ı Hakikat'ın ikinci cildil')in 819-823 sayfalarında, . ...
"Yanya Merkez-i Bidayet Reis-I Oıa Abdurrahman Nesib imzasıyla yayınlanmıştır.
Yine Muhyiddin-i Arabl'nin Fus0s01-Hlkem'inden "salat"la ilgili bir kısmını Türkçe'ye tercüme etmiştir. (İimlye Salnamesi, 1334:632i İpşlrli, 1998:169.)
KAYNAKÇA ARŞİV KAYNAKLARI
BOA, DH.SAİDd ... , 18/175 (29/Z/1258) BOA, ŞD., 2851/49 (03/B/1286) BOA, BEO, 852/63846 (07/CA/1314) BOA, İ.TAL, 133/1315/L-188 (17/L/1315) BOA, Y .. MTV., 209/96 (17/Ş/1318) BOA, Y .. A .. RES., 114/93 (29/B/1319) BOA, BEO, 1783/133695 (16/L/1319) BOA, İ..TAL.406/1324-Ş-035 (7/Ş/1324) BOA, MF.MKT., 949/47 (3/B/1324) BOA, TFR.l..MKM., 25/2407 (6/L/1325) BOA, İ. .. MBH., 8/1330/Ra-015 (12/Ra/1330) BOA, MV, 226/168 (14/Ra/1330)
BOA, BEO, 3984/298793 (10/M/1330) BOA, İ...DUİT, 190/68 (10/M1330) BOA, HAT, 1648/61 (25/M1330) TETKİK ESERLER VD.
Efkan UZUN
ACAROGLU, M. Türker, (2006), Balkanlarda Türkçe Yer Adları Kılavuzu, İstanbul: IQ Kültür Sanat Yayıncılık. ·
'
AHMED REFİK (ALTINAY), (1334), "Osmanlı Şeyhülislamları", ilmiye Salnamesi, Darü'I-Hilafeti'I-Aiiyye: Matba'a-i Amire. (Bu eser günümUz Türkçesine aktarilmıştır.
Bkz. KAHRAMAN, Seyit Ali vd., ilmiye Salnamesi, istanbul, 1998, işaret Yay.) AHMED VEFİK PAŞA, (2000), LEihce-i Osmani, (Haz. R. Toparlı), Ankara: TDK Yay.
AKBAYAR, Nuri, (2001), Osmanlı 'Yer Adları Sözlüğü, İstanbul: TVYY. · ALBAYRAK, Sadık, (1996), Son Devir Osmanlı Uleması, C.I, İstanbul: İBB.
ALİ EMİRİ, (1334), "Meşihat-ı' islamiyye Tarihçesi", ilmiye Salnamesl, Darü'I- HIIafeti'I-Aiiyye: Matba'a-i Amire.
ALTUNSU, Abdülkadir, (1972), Osmanlı Şeyhüllslamları, Ankara: Ayyıldıı. Matb. A.Ş.
BİNBAŞI M. NASRULLAH-KOLAGASI M. RÜŞDÜ VE MÜLAZlM M. EŞREF, (2003), Osmanlı Atıası XX. Yüzyıl Başları, (Haz.. Rahmi Tekin ve Yaşar Baş), İstanbul: OSAV Yay.
ERASLAN, Sadık, (2009), Meşlhat-i İslamiyye ve Ceride-i İJmiyye (Osmanlılarda Fetva Makamı ve Yayın Organı, Ankara: DİB. Yay.
GÜNTEKİN, Mehmet, (1999) "Abdurrahman Nesib Efendi", Osmanlılar Ansiklopedlsl", C.I, s.30-31, İstanbul: YKY.
İPŞİRLİ, Mehmet (1988), "Abdurrahman Nesib Efendi", DİA, C.I, s.169, istanbul:
Diyanet Vakfı Yayınları.
İPŞİRLİ, Mehmet, (1994), "Klasik DÖnem Osmanlı Devlet Teşkilatı';, Osmanlı Devleti ve Medeniyet! Tarihi, C.I, (Ed. E. İhsanoğlu), ss.139-279, istanbul: IRCICA
İPŞİRLİ, Mehmet, (1999), "Abdurrahman Nesib Efendi", Osmanlılar Ansiklopedisi", C.I, s.31, İstanbul: YKY.
KARASAR, N., (2000), Bilimsel Araştırma Yöntemı, (10.b.), Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
KAYDU, Ekrem, (1977), "Osmanlı Devleti'nde Şeyhülislamlık Müessesesinin Ortaya Çıkışı", İslami İlimler Fakültesi Dergisi, S.II, ss.201-210, Erı.urum:Atatürk Üniversitesi Yay.
444
YANVALI BİR ŞEYHÜLİSLAM: ABDURRAHMAN NESİB EFENDi {1842-1914)
MEHMED SÜREYYA, (1996), Sicill-i Osmani, C.III, (Haz. Ali Aktan ve Diğerleri), İstanbul: Sebil Yayınevi.
. ÖZCAN, Nuri, (1988) "Abdurrahman Nesib ·oede", DİA, C.I, s.168-169, İstanbul:
Diyanet Vakfı Yayınları.
·ZUNÇtı.RŞILI, isı:nail Hakkı, (1984), Osmanlı Devleti ilmiye Teşkilatı, Ankara: TTK.
YÜCER, H. Mahmut, (2005), "Şeyh Abdurrahman Neslb Efendi ve Eserlerindeki Bazı
\
.
ilahiler", III. Üsküdar Sempozyumu Bildirileri, 20-22 Mayıs 2005, ss.311-327, İstanbul: Üsküdar Belediyesi.
EKLER:
Belge ı
Neslb Efendi'nin Şeyhülislamlığa tayint ile ilgili Hattı Hümayun BOA, HAT, 1648/61 (25/M1330)
Efkan UZUN
Belge 2
Nesib Efendi'nin Şeyhülislamlığa atanmasıyla Ilgili belge:··
BOA, BEO, 3984/298793 (10/M1330}
Belge 3
Selanik Merkez Naibi Neslb Efendi'ye istanbul Payesi tevcihl, BOA, MF.MKT., 949/47 (3/6/1324}
446
YANYAU BİR ŞEYHÜLİSLAM: ABDURRAHMAN NESIB EFENDi (1842-1914)
Belge 4
Abdurrahman Neslb Efendi'ye alr bir fetva örne~l
