Geçmişin Dijital Geleceği

(1)

Geçmişin Dijital Geleceği

Yaşar Tonta

Hace%epe Üniversitesi

Bilgi ve Belge Yöne4mi Bölümü 06800 Beytepe, Ankara

yunus.hace%epe.edu.tr/~tonta/tonta.html [email protected]

@yasartonta

Kültürel Miras Alanında Analogdan Dijitale Geçiş ve Değişim Çalıştayı, Millî Kütüphane, 13 Mayıs 2015, Ankara

(2)

Plan

•  Belgeler

–  Analog –  Dijital

•  Koruma

–  Geleneksel koruma –  Dijital koruma

–  Dinamik ve akıllı belgelerin korunması

•  Örnekler

•  Projeler

•  Sonuç ve öneriler

(3)

Belgeler

•  Analog

–  Basılı belgeler / ﬁziksel nesneler

•  Dijital

–  Dijitalleş4rilmiş belgeler / nesneler (digi4zed)

–  Dijital belgeler / nesneler (born digital)

(4)

Geleneksel Koruma – Dijital Koruma

Kaynak: Preserving our digital heritage. NDIIPP, 2010.

(5)

Dijital koruma

•  Geleneksel “ihmal yoluyla

koruma” (preserva4on through neglect)

•  Dijital belgelerin ömrü çok daha kısa

•  Dijital koruma = kopyalama

•  Göç

•  Öykünme (emula4on)

–  Donanım –  Yazılım

Kaynak: Roy Rosenzweig, “Preserva4on through neglect”. h%p://www.historycoopera4ve.org/phorum/read.php?14,373,388#msg-‐388

(6)

Modern Medya İkilemi

Kapasite – Ömür karşılaşlrması

Kaynak: Paul Conway, Preserva4on in the Digital World. 1996, s. 4.

h%p://www.clir.org/pubs/reports/conway2/index.html

(7)

Koruma yaklaşımları

•  Belgelerin / nesnelerin korunması

•  Belgelerin / nesnelerin «davranışlarının» korunması

Kaynak: Hoorens, S. et al. (2007).

(8)

Dinamik ve akıllı dijital belgelerin / nesnelerin korunması

•  Web sayfaları, bloglar, viki’ler, sanal ortamlar, video oyunları, dijital sanat sergileri, dijital

arkeolojik ören yerleri, nesnelerin Internet’i (Internet of Things)

•  Saklamak daha zor

•  Karmaşık koruma yöntemleri gerek4riyor

(Lynch, 2002, European Commission s. 19).

(9)

PDF

(10)

Dijital Michelangelo Projesi

Kaynak: h%ps://www.youtube.com/watch?v=e-‐l2BMStRcg

(11)

Kaynak: h%ps://www.youtube.com/watch?v=FQ5FaeHcdwo

Çalışlrılabilir makaleler

(12)

Video makaleler

(13)

Veri dergileri

(14)

Kişisel dijital nesneler

(15)

Sanal ortamlar

(16)

Internet Arşivi

(17)

Europeana

(18)

CLOCKSS Arşivi

(19)

HathiTrust Dijital Kütüphanesi

Dijitalleş4rilen toplam 13.417.387 cilt 6.795.483 kitap

355.118 süreli yayın 4.696.085.450 sayfa 601 terabyte

159 mil 10.902 ton

5.101.011 cilt (~%38) kamuya açık

(20)

Hollanda Ulusal Kütüphanesi e-‐Depot

(21)

Dijital koruma poli4kası çerçevesi

•  Seçim ölçütleri

•  Üst veri (metadata)

•  Birlikte çalışabilirlik (interoperability)

•  Mimari

•  Tarihi değer

•  Birden fazla kopya

(22)

Başarılı uzun dönemli arşivleme ve koruma

•  Kurumsal poli4ka, anlaşma ve fonlama modelleri

•  Paydaşlar arasında ilişkilerin pekiş4rilmesi

•  Kamu desteği

•  Teknik mekanizmalar

Kaynak: Hoorens, S. et al. (2007).

(23)

Gelecek, geçmiş4r

«The future is the past

And it will last for as long as its lasted»

“Geçmişi kontrol eden geleceği de kontrol eder.

Şimdiyi kontrol eden geçmişi de kontrol

eder.”

(George Orwell, Nineteen Eighty-‐Four, 1949)

(24)

Kaynaklar

•  Conway, P. (1996). Preserva4on in the Digital World.

h%p://www.clir.org/pubs/reports/conway2/index.html

•  Lynch, C. (2002 Mayıs). Digital Collec4ons, Digital Libraries and the Digi4za4on of Cultural Heritage Informa4on. First Monday, 7(5).

h%p://ﬁrstmonday.org/issues/issue7_5/lynch/index.html

•  Preserving our digital heritage. (2010). NDIIPP.

•  Rosenzweig, R. Preserva4on through neglect.

h%p://www.historycoopera4ve.org/phorum/read.php?14,373,388#msg-‐388

•  Sanders, T. (1998). Into the Future: On the Preserva4on of Knowledge in the Electronic Age (ﬁlm). h%ps://www.youtube.com/watch?v=dTzLO2SHTEI

•  Hoorens, S. et al. (2007). Addressing the uncertain future of preserving the past:

Towards a robust strategy for digital archiving and preserva4on. RAND.

ﬁle:///C:/Users/Yasar%20Tonta/yasar/papers/ADDRESS%C4%B0NG-‐UNCERTA

%C4%B0N-‐FUTURE-‐OF-‐PRESERV%C4%B0NG-‐PAST-‐RAND_TR510.pdf

(25)