POXVİRİDAE
Alt Familya: Chordopoxvirinae (Vertebralıların poxvirusları)
Genus: Orthopoxvirus
(Vaccinia,cowpox,smallpox) Parapox(Orf) Avipoxvirus(Kanatlı
çiçeği) Leporipoxvirus(myxoma) Suipoxvirus(Domuzçiçeği)
Yatapoxvirus(Yabapox ve tanapox)
Molluscipoxvirus (Molluscum contagiosum)
Alt Familya: Entomopoxvirinae (İnsekt pox
virusları)
POXVİRUSLARIN GENEL ÖZELLİKLERİ
300-450X170-260 nm büyüklüğünde
DNA içerir.Zarlıdır.
Dış zar tübüler yapıların komplex sarmasıyla
oluşmuştur ve altında DNA’yı saran core bulunur.
HK,ETY ve CAM’da iyi düzeyde ürerler
(Parapoxviruslar hariç)
Bazı chordopoxvirus üyeleri zoonotik öneme sahiptir.
SIĞIR ÇİÇEĞİ
Tanım: Sığırların derinin kılsız bölgeleri, meme, testislerde vezikülopapülloz lezyonlar ile
karakterize bir hastalığıdır. Ancak sekonder faktörler sonucu oluşan
dermatitis,mastitise bağlı ekonomik
kayıplar oluşur.
ETİYOLOJİ
Vaccinia ve cowpox(orijinal sığır çiçeği virusu) tanımlanmıştır.
Etkenler Orthopoxvirus genusundadır.
Morfolojik ve fizikokimyasal özellikleri aynıdır.
Bazı biyolojik özellikleri farklılık
gösterir
Biyolojik Özellik farklılıkları
Vaccinia Cowpoxvirus
ETY’de CAM’da nekroz hemorajik ve proliferatif lezyon
HK (Ink.oluş)küçük granüllü büyük ve homojen
Farelerde Enfeksiyon(-) Enfeksiyon (+) (Sc inok)
Tavuk Çiçek lez.oluşur Enfeksiyon yapmaz Kutan enfeksiyondan3-4 gün sonra
EPİZOOTİYOLOJİ
Çoğunlukla endemiktir.
Virus saçılımı deri ve mükoz membranlarda oluşan lezyonlar, kabuk materyali iledir. Daha az oranda oculer ve solunum sekretleri ile de virus saçılır.
Etken girişi: Hasarlı deri ve mukozal yüzeylerden
Otlaklar , indirekt olarak süt,insanlar,hayvanlar ve artropodlar ile makanik taşınma
Zoonoz. İnsanların el,ayak, yüzlerinde lezyon
oluşumu
PATOGENEZ
Lokal enf: meme, scrotum ve mermede çiçek lezyonları
Sistemik enfeksiyon: Etkenin deri ve mukozalardan girişini takiben
viremi oluşur ve primer affiniteli organlarda (karaciğer,kemik iliği)
virus replikasyonunun ardından deri
ve mukozalar,iç organlar etkilenir.
BULGULAR
Inkubasyon süresi 3-7 gündür .
Beden ısısı artışına paralel olarak
meme, meme başı, testis ve nadiren vücudun diğer kısımlarında çiçek
lezyonları oluşur.
Lezyonlar 5 dönem gösterir.
Std.Eritematosum-eritem oluşumu (1-3 cm çapında)
Std.Papullosum- proliferasyon ve subepidermal papül oluşumu(deride kırmızı renkli mercimek büyüklüğünde sert düğümcük oluşumu)
Std.vesiculosum:Papülün 4.gününden itibaren içleri berrak sıvı ile dolu,etraflarnda hiperemik alan bulunan veziküller oluşur.Veziküllere 10 günde olgunlaşır.
Std.pustulosum: papüllerin içi fibrin ve nötrofil ile doludur. Püstüllü dönem 8-10 gün sürer.. Bu lezyonlar cowpoxvirusla oluşan enfeksiyonda daha koyudur.
Std. Crustosum: Kabuklaşma dönemidir.
Klinik-2
Özellikle meme,meme başında gelişen lezyonlarda sekonder bakteriyel katılım sonucu abseler,ülserler ve mastitis oluşur.
Generalize form; deri, mukoz membranlar ve iç organlarda hemorajik çiçek lezyonları oluşur. Yüksek ateş, kalp ile ilgili sorunlar görülür.Hemorajik bulgular şiddetli gelişirse
%50’ye varan ölüm oluşur. Gençler
duyarlıdır.
Bağışıklık, Tanı ve Korunma
Koruyucu bağışıklık iyi düzeyde gelişir ve birkaç yıl sürer. Maternal bağışıklık etkindir.
Klinik tanı: Meme çiçeği,BHV-2,stomatitis vezikülaris
Lab. tanı: EM ile etken tespiti, virus
izolasyonu, CAM inokulasyonunda 10 gün sonra gelişen çiçek lezyonları
Korunma: lezyonların tedavisi, salgınlar
sonrasında attenüye aşı uygulamaları (3-4 hafta sonra booster uygulama, 2-3 yıl
aralıklı rapel)
KOYUN ÇİÇEĞİ
Tanım: Koyunlarda ateş, vucudun kılsız bölgelerindeki deride meme, dudaklar, burun delikleri,kuyruk altı, bacakların iç kısımları) lezyon
oluşumu, gastrointestinal mukoza ve solunum sistemi mukozalarında lezyonlar ile karakterize, oldukça bulaşıcı, kuzularda bazen çok
yüksek mortalite oranlarına ulaşan
bir hastalıktır.
ETİYOLOJİ
Poxviridae,Chordopoxvirinae,
Capripoxvirus genus, capripoxvirus ovis
CAM inokulasyonunda proliferatif sarı renkli odaklar oluşturur.
HK’de IS inkluzyon cisimciği
oluşumu ve stolizis ile karekterize
CPE oluşturur.
EPİZOOTOLOJİ
Afrika,Asya,Ortadoğu ve bazı Akdeniz ülkelerinde yaygındır.
Virus saçılımı: Derideki yara ve kabuk materyali iledir. Viremi sırasında
nazal,okuler sekresyonlar da enfektiftir.
Virusun alınması: Aerosol yolla
Gençler hastalığa duyarlıdır.
Enfekte ahır ve otlaklar bulaşmada
önemlidir Sonbahar ve kış aylarında sıklıkla
görülür. Kırkım hastalığın bulaşmasında bir
faktördür.
PATOGENEZ
Virusun vucuda girişi sonrasında, regional lenf nodüllerine taşınır, kana geçerek viremi oluşturur ve viremiyi takiben dalak,
karaciğer,akciğer gibi iç organlar etkilenir.
Etken inhalasyonu takiben direkt
akçiğere giderek, burada lezyon
oluşturabilir.
KLİNİK
4-8 gün inkubasyon süresini takiben yüksek ateş,
salya,gözyaşı akıntısı,burun akıntısı, solunum güçlüğü,mukozalarda konjesyon ile başlar
2-3 gün sonra dudaklar,göz,burun delikleri, meme,meme başı, genital organlar çevresi, kuyruk altı ve bacakların iç kısımlarında
lezyonlar oluşur.
Bu lezyonlar çiçek lezyonlarının tüm
dönemlerini gösterir. Oluşan kabuklar 5-6
hafta sonra düşer.
Std. papullosum
Std. vesiculosum
Std. pustulosum
Std. crustosum
KLİNİK-2
3 form ayırd edilir.
I.Normal form (Variola ovina confluenza)
II.Hafif form (Variola ovina exanthema)
III. Ağır form: Variola ovina hemorajika- gangrenosa): Bu formde deri,mukoz membranlar yanısıra, respiratorik ve
gastrointestinal sistemde lezyonlar oluşur.
Özellikle kuzularda %80’e varan ölüm
oluşabilir.
MÜCADELE:
Hijyen ve aşılama
AŞILAR: ETY ile HK de üretilen aşılar mevcuttur.
Attenüe HK. aşılar tercih edilir.
Türkiye’de pendik Araştırma
Enst.fötal kuzu böbrek hücrelerinde
üretilen aşılar kullanılmaktadır.
Türkiye’de kullanılan aşının uygulama klavuzu
Aşı, 6 haftalıktan küçüklere uygulanmaz
Koyunlara gebeliðin son 6 haftalık dönemi ile kuzulamayı takiben bir aylık dönem içinde koruyucu aşı uygulanmaz
Enfeksiyon çıkan bölgede mutlak surette 2 yıl üstüste yetiştirme sezonuna girmeden önce aşı yapılır.
Aşı Sc olarak koltuk altı bölgesinden
uygulanır.
KEÇİ ÇİÇEĞİ
Tanım:Keçilerde deri ve
mukozalarda çiçek lezyonlarının oluşumu ile karakterize bir
hastalıktır.
Etiyoloji: Keçi çiçeği virusu,
capripox virus genusunda yer alır;
koyun çiçeği virusu ile antijenik
yakınlık içindedir. Vaccinia virusu da
etiyolojik ajandır.
KLİNİK
Malignant Form: Oğlaklarda yaygın olarak görülür. Tüm vücudu saran deride,gastrointestinal sistem ve solunum sistemi mukozalarında
lezyon oluşur. Ölüm oranı yüksektir.
Hafif form: beden ısısı artışı, meme, meme başı, kuyruk altı, ağız
çevresinde çiçek lezyonu oluşumu
KORUNMA
Türkiye’de Pendik Araş. Enst.
üretilen attenüe aşılar
kullanılmaktadır. Bu aşılar keçi
çiçeği virusu kullanılarak fötal kuzu böbrek hücre kültüründe üretilmiştir.
Uygulama klavuzu koyun çiçek
aşısında olduğu gibidir. Aşı kuyruk
altından uygulanır.
PARAVACCİNİA ENFEKSİYONU-YALANCI ÇİÇEK-MEME ÇİÇEĞİ-SAĞICI NODÜLLERİ
TANIM: Meme başında çiçek benzeri oluşumlar ile karakterize
enfeksiyondur.
ETİYOLOJİ
Etken paravaccinia genusunda
Parapoxvirus Bovis 2’dir. Orf ve Bovine papüler stomatitis etkeni ile serolojik
yakınlık gösterir.
Sığır,insan, koyun akciğer,böbrek ve deri hücre kültürleri duyarlıdır. ETY ve deneme hayvanları duyarlı değildir.
Etken kabuk materyalinde uzun süre
canlılığını korur.
EPİZOOTOLOJİ
Enfeksiyon genellikle sağım
periyodunda ve doğum yapmış hayvanlarda görülür.
Bulaşmada elle yada sağım
makinaları kullanılarak uygulanan sağım sırasında etken nakli
önemlidir.
PATOGENEZ ve KLİNİK
Lokal seyirli bir enfeksiyondur.
5-6 gün inkubasyonu takiben papül,püstül ve kabuklaşma
dönemleri gösteren at nalı şeklinde veya yuvarlak lezyon oluşumu
görülür. Lezyonların iyileşmesi
sonrasında nedbe dokusu oluşmaz.
TEŞHİS
Klinik teşhis: BHV-2 enf, sığır çiçeği, şap, veziküler stomatitis
Lab teşhisi:EM,Hk izolasyon,
serolojik teşhisin değeri yoktur.
MÜCADELE
Sürüye yeni giren hayvan izlenmeli ve en sonra sağılmalı
Sağım makinası başlıklarının
temizliğine özen gösterilmeli
Zoonozdur
Bulgular: Parmaklarda, elin üst kısmında, dirsek-bilek arasında, yüzde kırmızı-mavi renkli nodül oluşur (Milker’s nodülleri)
Risk altındaki kişiler: Hayvan
yetiştiricileri, sağıcılar, mezbaha
çalışanları, veteriner hekimler
STOMATİTİS PAPÜLLOSA
Tanım: Özellikle ağız çevresi ve memede papül oluşumu ile
karakterize bir enfeksiyondur.
Nadiren viremi sonucunda deri, mukoz membranlar ve iç
organlarda da lezyon oluşur.
ETİYOLOJİ
Poxviridae-Chordopoxvirinae-
Parapoxvirus genus- Parapoxvirus bovis-1
Etken Orf etkeni ile antijenik yakınlık içinde
ETY duyarlı bir ortam değildir.
BULAŞMA
Virus üst solunum yolu yada
solunum sistemi mukozalarından vücuda alınır.
Kontamine yem ve su indirekt bulaşmada önemlidir.
Çoğunlukla latent enfekte
hayvanların saçtığı virus yavrulara
aktarılır
PATOGENEZ
Sikluslu generalize bir hastalıktır.
Mukoz membranlardan virus giriþi sonrasında bölgede virus çoğalır.
Ardından primer viremi gelişir. Bu aşamada virus lenforetiküler organlara (kemik iliği, karaciğer) taşınır.
Bu organlarda virus çoğalması sırasında ikinci viremik faz gelişir ve tercih edilen organlara göre baş, meme,sert damak,sindirim
sisteminde
(ağızdan rumene kadar) papüller oluşur.
Latent enfekte hayvanlarda sık sık tekrarlayan
KLİNİK
2-5 gün inkubasyonu takiben mermede, ağız mukozasında eritemler, erozyonlar ve proliferatif stomatitis oluşur. Primer
lezyonların 2-3 hafta ardından sekonder papüller gelişir ve bunlar şiddetli
irritasyonlara neden olur. Papüller bazen ülserleşir.
Enfekte hayvanlarda iştah azalması,
salivasyon görülür.
BAĞIŞIKLIK
Hücresel bağışıklık etkindir. Humoral bağışıklık iyi düzeyde değildir. Bu
nedenle kronikleşen durumlarda sık
sık tekrarlayan enfeksiyonlar oluşur.
Echtyma Contagiosum (Orf)
Tanım: Koyun ve keçilerin özellikle dudaklar, ayaklar ve genital
bölgelerinde, etrafları kırmızı bir halka ile çevrili, içleri sarı renkli
görünen tipik lezyonların oluşumu
ile karakterize bir hastalığdır.
ETİYOLOJİ
Poxviridae, Chordopoxvirinae,
parapoxvirus genusunda bulunan virus etkendir.
HK’de sitolizis ile karakterize CPE oluşur.
Etken CAM’da üremez.
EPİZOOTOLOJİ
Doğal bulaşma direkt kontakt ve aerosol yolla olur.
Bulaşmada kabuk materyalleri önemlidir. Bu materyaller içinde virus aylarca kalır.
Morbiditesi yüksek (%90-100)
Mortalitesi düşüktür (%1-2)
PATOGENEZ
Deri ve mukoz membranlardan etkenin girişi sonrasında bu bölgede virus
çoğalması gelişir ve primer viremi oluşur.
Bu esnada lenforetiküler dokulara virus nakli gerçekleşir ve bu organlarda virus çoğalması sonrasında gelişen viremi ile organlara yayılım gerçekleşir ve bunun sonucu olarak proliferatif değişiklikler (orf lezyonları) gelişir. Bu çoğalma deri ve
mukoz membranlar yanısıra bazen iç
organlarda oluşur ve ölümle sonuçlanan
KLİNİK
3-8 gün inkubasyonu takiben 4 form gelişebilir.
Labial Form: ağız çevresi, dudaklar, kulaklarda lezyon oluşumu
Genital Form: Meme, perineum,ayaklarda lezyon
Podal Form: Corium coronariumda lezyon,ağrılı yürüme, pododermatitis
Malignant Form: Yüksek ateş, başta ödem, lenf yumrularında şişlik, ağız içi mukozalarda
yangılanma, özofagusa kadar uzanan ülserler
ile pneumonia oluşumu
TANI
Klinik tanı genellikle yeterlidir.
Lab tanı:
EM ile etken tespiti
Virus izolasyonu ve IF ile identifikasyon
Serum nötralizasyon, ELISA
KORUNMA
Hijyen ve AŞILAMA
Pendik Araştırma Ens. fötal kuzu böbrek hücre kültüründe üretilen attenüye aşılar
AŞI KURALLARI
Enfeksiyon olmayan bölgelerde aşı yapılmaz
Aşı uygulama: İnguinal bölgeye iğne yardımı ile 0.5-1 cm çizikler açılarak, aşı materyali bu bölgeye damlatılır.
