G Ü Z E L S A N A T L A R D A S Ü S L E M E S A N A T L A R I
( A r*t d e c o r a t i f )
Yazan: Kenan T EM İZ AN
G. S. Akademisi. Süsleme Sanatlar şubesi şefi
' _ V * « Süsleme sanatları, güzel sanatlar içinde mühim rol oynayan bir koldur. Cemiyetlerin zevk ve sevi- yeleri üzerinde en çok tesir yapan, halk arasına en çok yayılan süsleme sanatlarıdır. Bu sebeple de süsleme sanatının terbiyevi kıymeti büyüktir.
insanlarda süsleme sanatı ile yakın bağlılık'ta en eski devirlerde bile tabiaten vardı. Cemiyetlerin yaşama tarzlarına göre ve muhitlerinin tesiri altın- da istihalelerle değişik şekiller, espriler ortaya ko- yan birçok eşya. v e saire, sanat eserleri bütün tarih boyunca göz önündedir... T a eski Mısır, Asur, Y u - nan ve R o m a medeniyetlerinden zamanımıza ka- dar 'her devrin sanat şalhessrleri arasında süsleme sanatları; Fresklerile, Mozaiklerile, çinilerile, Min- yatürlerile, işlemelerile örnek güzellikler yaratagel- miştir.
Bu hep bir arada görülen ve resim sanatı çer- çevesi içinde bulunan süsleme sanatı; Cemiyetle- rin, Milletlerin zaman ile aldıkları iktisadî ve Sos- yal yaşayış şekillerine göre, süsleme sanatında bir çok yeni yeni inkişaf ve telekkilere vesileler vermiş v e son asırlar içinde süsleme sanatının bütün kolları,
her biri başlı başına bir «ecolel» olarak Ekonomik ve Sosyal olaylarda da esaslı yer alagelmiştir. Afişler, Vitrin dekorları, Moda resimleri, Kıimaş desenleri, Jç süslemeler, Seramikle! ve bu gibi başka işler, endüstrinin ayrılmaz birer sanat şubeleri olmuş ve büti'n dünya medeni memleketlerinde bu sanat kol- ları mensupları aynıca bir «ihtisasa ile de yetişegel.
mekte bulunmuştur.
Resim (F'einture) sanatile, süsleme sanatı, ayni ruh ve esaslarla yuğrulmuş bir hamur, bir maya ol- makla beraber; çeşni, şekil ve teknik bakımından .ayrılıkları olduğu içindir ki; yukarıda belirttiğimiz
ayrı bir «ihtisas» ortaya çıkagelrniştir.
Süsleme sanatlarının bazı dalları son yüz yıl içinde, bilhassa resim basma ve teksiri gibi matba- acılığın ilerlemesi!e (1 790 yıllarırta doğru) ayrı bir
\ unvan da alarak endüstrinin ayrılmaz bir elemanı olmuştur.
Yabancı dillerde «süsleme sanatı» dediğmiz (Art Decoratif) den ayrı bir adla hususiyeti orta-
y a konan ve Art Graphique, advertising art, Gtap- hische Kunst denilen ve dilimizde «grafik sanat»
diyebileceğimiz süsleme sanatının bu parçası arası, na: Afişler, m o d a resimleri, illüstrasyonlar, mec- mua kapak ve resimleri ve saire gibi matbaacılık v a - sıtasdle teksir edilen ve endü3trileştirilen sanat eser- leri girmektedir. Bu,. süsleme sanatı içinde beynel- milel kavrayış ve İ3tilâh esaslarıdır ki; bildiğimiz halde burada sırası gelmişken tekrarlamayı doğru buldum.
Süsleme sanatlarında «Türk süs'eme ve elişi sanatı» bütün d i n y a d a emsaline az raslanacak d e - . recede güzellik göstermiş ve herbiri hiç bir zaman yüklü olmayan ince bir zevk ve renk armonisi irin- de cihanı hayran bırakan şaheserler olmuştur, işle- meler, oyalar, kumaş örnekleri, halılar, dokumalar,
yazmalar, çiniler, sedef ve kakma işleri, tezihip v e yazılar ve buna benzer Türk el işleri sanatının bir çokları bütün dünya medeniyetinde insanlığa güzel örnekler veren sanat eserleri olmuştur.
Akademimizde Süsleme Sanatları Bölümü 1927 yılından beri Afiş, kumaş desenleri, iç süsleme v e 1 9 4 3 den beri de Moda resimleri atölyelerini d e içine almaktadır. Zevk ve seviye terbiyesinde, sanat seviyesinin yükselmesinde çok ehemmiyetli olan bu sanat kolunda da esas davamızı şahsiyetli «yaratı- cı» sanatkâr yetiştirmek teşkil etmektedir. Ş i ş - leme şubesine girecek talebeler evvelâ, başlan- gıç ol'arak «'hazırlama» atölyesinde bir sene müd- detle esaslı resim dersi görmektedir. Bu atölyede, talebenin primer görüş, kavrayış kabiliyetlerini art- tırmak, sanat mefhumu ile ilgilerini uyandırmak ve umumî külirrünü arttırmak gayesile esaslı ve disip- linli bir program güdülmektedir.
Bu atölyeden sonra talebe, istidat Ve isteğine göre esas ihtisas atölyelerine geçmektedir. Böylece, m o d a ve kumaş resimleri desinatörii, illüstratör, a - fiş ressamı, iç süsleme ressamı (dekoratör), pra- tik seramikçi, olarak yetiştirilmektedirler.
Süsleme sanatlarının «iş sahası» mutlak olarak endstüridir. Endüstrinin de mutlaka süsleme sanat- kârına ihtiyacı vardır. Yetişmekte ve bu yıl A k a d e - miyi bitiren genç arkadaşlar arasında çok istidatlı e- lemanları görmekle sevinç duymaktayız... Yalnız bu genç sanat mensuplarına alâka göstermek en- düstriye, müesseselere bir borçtur. Burada sırası gel- mişken, bir noktaya mimar aıkadaşların dikkati- ni çekmek istiyorum: Mimari işlerimizde, her inşa- at projesinde; iç süsleme, Pano, Fresk, Röliyef gibi dekoratif işler için bir «fon» ayrılması düşünülürse bu sanat işlerimizin gelişmesine ve sanatkârların
«saha» meselesine büyük yardım işlemiş olur. Y o k - sa, at vardır, meydan yoktur ve b u kabiliyetli ye_
tişkenlerin memleket bakımından, sanat olaylarında hiç bir kıymetleri olamıyacağından sanat işleri «rast gele» zevksiz ellerde, sanat kaliteleri düşük bir hal- de kalmağa mahkûmdur.
Muhtelif kumaş desenleri
K U M A Ş D E S E N L E R İ
Öğrencilere yaptırılan kumaş desenleri kompozisyonla- rından birkaç güzel örnek yayınlıyoruz. Bütün bu örnekler- de eski Türk kumaşlarının güzel kompozisyonlarından fikir ve ilham alınmıştır. Kumaşlarımızda, Türk bezemesinde kul- lanılan çiçekler yer almıştır. Karanfil, sünıbül ve lâle gibi çiçeklerin kompozisyonlarına bazan figürler de başarı ile ka- tılmıştır. Memleket sanayiine güzel örnekler vermek kabi- liyetinde olan bu şubeden faydalanmak sanayicilerimizin ak- lına gelip gelmediğini bilmiyoruz.
ENDÜSTRİ
rm-SAMT ve teknik meçmuasi
- A F İ Ş
Afiş .kolunun bazı güzel çalışmalarını buraya koyuyoruz.
Bu örneklerde bize öğrencilerin bu kolda mühim ilerleme- ler yaptıklarını, fikir, desen vs kompozisyonlarda çok başa- rı göstermekte olduklarını memnunlukla görüyoruz.
Öğrencilerden:
H. Soyeri, Şevki Akveren ve Selçuk'a ait afişler
ÇATLAK DESTİ DEN SIZAN SU GİBİDİR
İ İ H S S
/
t
Di İMI% U s- * U ' iH
Öğrencilerden:
Feıit Erginer, Celâl Gören ve Şevki AkverenV ait çalışmalar
S E R A M İ K
Yıllardaniberi Akademinin içinde sessizce çalı- şan bu kol zaman zaman üzerine ilgi çekmiştir. Kü- çük bir öğrenci kadrosu ile çalışan seramik kolu şimdiye kadar yetişdirdiği bir kaç genci pratik ha- yata atabilmiştir. Yurdumuzda seramik sanayiinin küçük ve ibtidai durumu bu kolun genişlemesine mani olmaktadır. Son buhran münassbetile, mem- leketin ihtiyaç.nı karşılamak için yapılan bazı gay- retler vardır. Isıtabulda . ve Kütahyada bir kaç kü- çük fabrika çalışmaktadır.
Yukardaki, rejimler sanayicilerin faydalanabi- leceği güzel bir kaç örneği gösteriyor.
Yıldız Fabrikasının ihya edilmesi düşünülen şu sırada seramik kolu için bu fabrika bir pratik okul haline getirilebilir. Bu suretle Yıldızın yeni malûmatı, belki eskisinden daha karakterli ve sanat bakımından daha öz eserler olabilir.
i . ' • " • . I
