General of Health Education and Medical Statistics (3

00ı;...0\~ .it')ı;...0\~

~ ~

~

o ~ o o

"f{';$~

~

rJıc)

-

....rJı.......{';$....enı=ca~==ı-c

'" ı-c

~~

. ı-c

~ ~

.ı-c

~

en.ı-c

~ ~

en.ı-c

~

ı-c

~

)~

<

en

~ ~

.ı-c

~ ~

:;;J

~

--

.

+---

TÜRKivE

v

SAGLIK iSTATisTiK

v

VILLIGI

1975-1978

HEALTH STATISTICS YEARBOOK OF TURKEY

SAGLlK VE SOSYAL V ARDıM BAKANllGI

MINISTRY OF HEALTH ANDSOCIAL ASSISTANCE

Sağlık Propagandası ve Tıbbi Istatistik Genel Müdürlüğü

Directorate . General of Health Education and Medical Statistics

,';'

::

^}.._\.

-

j

',;..<

f'

'"

Vayın

Publication No: 476

~ ."".

!ı

ı~"~

~

Başbakanhk Basımevi Ankara- 1980

The Prlme Mlnlstry, PrintlngOffice, -Ankara- 1980

~!oc

"" "

. .

i~

o N söz

Bu

yıllık, Sağlık Propagandası ve Tıbbi ^ista- tistik Genel Müdürlüğünce daha önceden seri ola- rak yayımlanan Türkiye Sağlık istatistik Yıllıkla-

rının bir devamı olup 1975 -

1978 yıllarını kap- samaktadır.

Yurdumuzda mevcut tüm sağlık kurum ve kuruluşlarından derlenerek yayımlanan bu ista- tistiki yıllıkların amacı, koruyucu ve tedavi edici sağlık ihzmetlerinin ülke çapındaki durumunu yan- sıtmak ve çeşitli kademelerde hizmetlerin yürü- tülmesi ile ilgili sağlık plan ve programlarının hazırlanmasında yardımcı olmaktır.

Bu yıllıkta, diğer yıllıklardan farklı olarak, hastane istatistiklerine daha ayrıntılı ve detaylı yer verilmiştir.

Türkçe ve Ingilizce olarak Dairemizce hazır- lanan bu yıllıkta, başta Sağlıle ve Sosyal Yardım Bakanlığı olmak üzere diğer bakanlıklar ve resmi kuruluşlar, Üniversiteler, belediyeler ve özel kişi- lere ait sağlıkla ilgili kuruluşların çalışmalarına yer verilmiştir. Ayrıca Devlet istatistik Enstitü- sünce derlenen ve yayınlanan nüfus ve ölüm is- tatistiklerinden de bazı tablolar alınmıştır.

Bu yıllıktaki istatistiki verilerin derlenme.

sinde katkıda bulunan Bakanlığımız merkez ve taşra örgütleri ile Bakanlığımız dışındaki kuruluş.

lara teşekkürlerimizl sunmayı görev bilmekteyız.

Sağlık Propagandası ve Tıbbi Istatistik Genel Müdürlüğü

FOREWORD

This

year -

book, is the continuation of the Health Statistics Year

-

^Booksof ~urkey which were published in a series formerly by the Ge- neral - Directorate of Health Educatian and Me- dical Statistics and 'cavers the years of 1975

- 1978.

The aim of 'bhese statistical yearbooks issued as collected by all health organizations and es- tablishments present in Turkey, is to reflect the countrywide situation of bath the preventive and therapeutic health services and alsa assist in the arrangement of health plans and programmes con- cerned with the running of services at different levels.

In this yearbook as different from others, more and detailed information about hospital statistics were given.

In 'this yearbook prepared by our .Depart- ment both in Turkish and English, Information concerning main!y the activities of the Ministry of Health and Social Assistance as well, the health service activities of other ministrles and official establishments, Universities, municipali- ties and private establishments concerned with health, is included. Alsa isome statistical tables concerning population and mortality statistics collected and published by the State Institute of

Statistics have been added to the Yearbook.

⁽

On this Dccasion we feel it duty to express our gratitute to the members of the central and provincial organizations of our Ministry and ot- her organizations outside our Ministry for the assistı'ınce contributed in compiling the statisti- cal data mentioned in this Yearbook.

Directorate - General of

Health Educatian and Medical Statistics

3

içiNDEKiLER

Tablo No.

Önsöz .

"""

"""" , "" ..., o'

Giriş ..

Nüfus .,...

""""" """""""""" ...

Sağlık Insan Gücü...

Sağlık Personeli Yetiştiren Okullar...

Hastaneler ve Çalışmaları...

Hastalıkların Kontrolü ve Korunma...

Çevre Sağlığı

""""""""""""""""""

Sosyal Hizmetler o..o...

Ana ve Çocuk Sağlığı Hizmetleri...

Aile Planlaması ...

Sağlık Eğitimi, Yayın ve Sağlık istatistikleri Eczacılık ve Tıbbi Müstahzarlar' "....

Donatım "''''''

o'" o...

Sağlık Alamnda Uluslararası ilişkiler...

Hıfzıssıhha Okulu...

Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi

.o.

ŞEMA ve GRAFIKLER

Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı Merkez

Orgütü Şeması

""""'"'''''''''''''' ...

S-ğlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı Taşra Örgütü Şeması ...

Türkiye Nüfus Piramitleri...

Türkiye'deSağlık Personeli

t""'"

Hekimlerin ihtisas Dallarına Göre Dağılımı Sağlık Personelinin Kurumlararası Dağılımı HastanelerdeAyakta ve Yatakta Tedavi Görenler o """'"'''''''''' o',

Hastanelerde Yataraı< Tedavi Görenler, Türlere ve Kuruluşlara Göre...

Kızamık, Boğmaca ve Dlfterlnin Aylara Gö- re Dağılımı "..o.""",,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,

Çocuk Felcl, Yifo ve Bulaşıcı Sarılığın Ay- lara Göre Dağılımı '''0'''''',,, ...

Sayfa No.

3 11 13 14 14 15 17 19 20 20 21 21 22 22 23 23 24

26

28 30 31 31 32

33

33

34

35

CONTENTS Table

No.

Foreward ..."...,..."..,...,., ".., , Introduction

"""""""""""""""""""""

Population ...

Health manpower

, ,...

Health Schoals

'"'H''''''''''' ...

Hospitals and thelr activities ...

Control and prevention of diseases ...

Environmental health .., ,."...

Social servlces

"""""""""""""""""'"

Maternal and chlfd health servlces Family plannlng

...

Health education, publlcations and health statistics ... ""H'"'''' Pharmacy and pharmaceutical products

...

Equipment supplies

"""""""""''''''''''''

International relations in health field

...

The School of Public Health ...

Socializatlon6f health services ...

CHARTS AND GRAPHS '

The CentralOrganizations Chart of the Ministry of,Health And Social Asslstance The Provincial Organization Chart of the Ministry of Health And Social Assistanca Age

- Sex Pyremides of Turkey...

Health Personnel in Turkey...

Speclalist by öranches ...

Distribution of Health Personnel Among Establishment

Out and in -

Patients In Hospitals

in . Patients in Hospitals by kinds and

Organizations.

"'"''''''''''''''''''''''''''''''''''

Distribution of Measles, whooping

-

^cough

and Diphth.eriaAccording to the Months

Distribution of Polio, Typhoid

- ^{fewer and}

Infectious Hepatitis According to the

Months .. o o... oooo.. ., oooo...

Page No.

3 11 13 14 14 15 17 19 20 20 21

21 22 22 23 23 24

27

29 30 31 31 32

33 33

34

35

5

Tablo No.

TABLOLAR 1

-

GENEL NÜFUS

1.1. Genel Nüfus Sayımları "....

Nüfusun Yaş Grupları ve Cinsiyete Göre Dağılımı. 1975 ", ".

1-3. Şehir ve Köy Nüfusları, illerin YÜZ- ölçüme ve Nüfus Yoğunluğu 1975 1-2.

1-4.

1-5.

Nüfusun illere Göre Dağılımı...

Türkiye Nüfus Araştırması, 1966

-

⁶⁷

Verileri "... ,...

Ni.

Etimesgut Eğitim - Araştırma Sağlık Grup Başkanlığı Demografik Veri-

leri ""''''''''''

2

-

SAGLlK iNSAN GÜCÜ, 2-1.

2-2.

Hekim Sayısı ,...

Hekimlerin Kuruluşlara Göre Dağı- lımı ...

2.3.

2-4.

Hekimlerin Bölgelere Göre Dağılımı Hekimlerin illere Göre Dağılımı...

2-5. Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığın.

da ÇalışaitHekimlerin illere Göre

2.6.

Dağılımı ...

Uzman Hekimlerin Dallara Göre Dağılımı, 1978 ...

Diş Hekimlerinin Kuruluşlara Göre Dağılımı. ..., """"""'''' ...

2-7.

Eczacıların Kuruluşlara Göre Dağı-

lımı . . . . .. . . .. . . .. .. . .. . .. .. . . .. . .. . .. . . .. .

2.9. Diş Hekimi VG Eczacıların illere Göre

Dağılımı...

2-8.

2.10. Yardımcı Sağlık Personeli Sayısı ...

2.11. Yardımcı Sağlık Personelinin Kuru- luşlaraGöre Dağılımı ,..

2-12. Yardımcı Sağlık Personelinin iller.

Göre Dağılımı ,...

6-.

Sayfa No.

39 41

41

42 44

46

47

49 51

51 52 53

55

57

58

58

59 61

Table No.

TABLES 1 - GENERAL POPULATION 1-1. General population censuses 1-2. Population by age groups and sex,

1975 ...

1,3. City and viIIage population, area and density of population of pro- vinces ."...

1-4. Distribution of population by pvo.

vinces ...

1-5. Some data of Turkish Demographlc Survey, 1966

-

⁶⁷ ...

1-6. Demographic data of Etimesgut Traning and Research Rural Health

Districts

....

2

-

HEALTH MANPOWER 2-1. Numbef of physicians ,...

2-2. Distribution of physiciaos by estab- lishments

"""""'''''''''''' ,..

2-3. Distribution of physicians by tegi- ons ,...

2-4. Distribution of physicians,by pro-

vinces ,

2-5. Distribution of physicians working at the Ministry of Health by provin- ces :;:...

2-6. Specialist by fields, 1978 ",,,,,,,,,,

2-7. Distribution of dentists by estab- lishments ...

2-8. Distribution of pharmacists by es-

tablishments . . . .. .

"

. . . .

"

. . . .

2-9. Distribution of dentists and pfuır.

macists by provinces

".

2-10. Number of auxiliary neaith person-

nel "..

61 2-11. Distribution of auxiliary health

per-

sonnel by establishments.

...

2-12.Distribution

of auxiliary health per-

sonnel by provinceş

^{, ,}

62

Page No.

39 41

41

42

44

46

47

49 51

51

52

53

55 57

58

58

59

61

61

62

Tiıblp No;

3

-

^{SAGLlK PERSONELi YETişTi.}

REN FAKÜLTE VE OKULLAR 3-1. Tıp', fakilltelerLÖğrenci

ve'

Mezun

Sayısı ...,. , ...

3.2. Diş "ttekimliği Fakülte ve Yüksek Okulları Öğrenci ve Mezun Sayıları 3-3. Eczacılık Fakülte ve Yüksek Okul-

ları Öğrenci've MezunSayılan ^{i .} 3.4. Yüksek Sağlık Oktıllan

...

3.5. Yardımcı

Sağh~

pE!rşoneli Yetişti.

ren Okullar Öğrenci've Mezun Sa-

yıları , ..,...

3-6. Sağlık Kolejlerindeki' Öğrencilerin Bölümlere ve Sınıflara Göre Dağı- lımı ..:!~.."...

3.7. Sağlık Kolejlerinden

Mezun Olan

Öğrencilerin, ,Bölümlere Göre, Dağı.

Iımı ~.: ...

3-8. Sağlık Kolejlerive O~ullarındaki Öğrencilerin Yatılı ve Gündüzlü

Olarak'Da§llnnl

./

^o

4

-

^HASTANE iSTATIsTIKLERI 4-1. Hastanelerin Dallara,Göre Çalışma.

ları .. .. .. . .. .. .. .." .. .. .. . o.. . . .. . .. o' .

4-2. Hastanelerin. ,Kuruluşlara GöreÇa~.

Iışmaları :... :...

4.3. Sağlık

ve Sosyal Yardım Bakanlı. ^. ğına Bağlı Hastanel.in Dı:ıllaJ8Gö-

re Çal~larl .

^,;

""" ... ...

4-4. S.S.Y.B. DışındakiKuruluşlara Bağlı Hastanelerin Dallara Göre Çalışma- ları ; ..;.,' ",.;.:. ..'0" ..".L ' 4.5. Hastanelerin illere Göre Çalışma-

lan .:'...:...;..~...:. o

..: :..:...

4.6. o S.S.Y.S.'na Bağlı Hastane1er.n Illere Göre çalışmaları :...

4.7. Tüm

Hastanelere Yatanlan n 17 Has.

talık GrUbuna Dağılımı...

4-8. Türkiye~de Tüm Hastan~E!re:\'a't8~.

ların 1~ Hastalık Nedenine (A Liş- ^.0 TEŞiNE) Göre~1 D..ğ,lımı...

4.9. S.S.Y.B,'na Bağlı Hastanıdıne Yatan- ların 150 Hastalık Nedenine (ALis.

TESiNE)

Göre Genel Dağılımı...

4-10. Sosyal Güvenlik Bakanlığına Bağlı Hastanelere Yatanların 150.Hasta- lık Nedenince (A LiSTESiNE) Göre

Dağılımı

, i.. ...

4-11. GenelHIIStanırlere ,YııJanJprın 150 Hastalık Nedenine; ~,... Lisn:slNE) Göre Genel

Dağılımı...

4-12. Doğumevlerinin' Kuruluşlara.Gare

. Çalı,maları _{' ..:..}

""'"'''''''''' ...

Sayfa No.

65

67 69 70 71

73

74

75

75

77

78 80

82

84 86

94 102

106

138

170

206 234

Table No;

3

-

^{FACULTIES AND SCHOOLS}

FOR HEALTH

PERSONNEL

3-1. Number of students and graduates

of medical school s I "o,,,,

3-2. Number of students

and graduates :..'

of dentistry schoals

;...

3-3. Number of students and graduates

.

of pharmacy soh.ools ",,,,,,,,,,,,,,,, 3-4. Other higher health schools ...

3-5. Number of students and graduates of"axuiliary health personnel sc- haols , ...

3-6. Distribution of students, health co 1- leges bybranches and class8s

...

3-7. Distribution of gtaduates from

o .

colleges by branches ~.

3-8. Distribution oJ students in health cou,~ge .and ' school s ~y boardlng and day o- students

...

4""';' HOSPITALS STATISTICS 4-1. Activities of hospitals by branches

4-2. Activities of hospitals by organiza-

tions " ...

4-3. Hospital activities of the Ministry of Health and Social Assistance by branches ...

4-4. Activities of hospitals belonqlng other organizations out of the MI.

nistry of )Health and Social Assise

.

tance ,...

4-5. Hospital activites by provlnces

...

4-6. Activities of hospitals of the Mi- nistry of health and social Assis-

tance

,.

o"'" ""H'"''''

4-7... Distribution of in

-

^{patlents in all}

o hospitals by the 11 dlseases gro- ups "",,,,,,"'"'''''''''':'''''''''''''''''''''

4-8. Generaldistribution of patients by the list of 150 causes (LIST A) at.

the all hospitals in Turkey . 4-9. Distrıbution of 'in - patlentsby the

list of 150 causes (liST A) at the hospitals of the Minlstry of Health and Social Assistance

""""""''''''

4-10. Distribution of patlents by the list

of 150causes (liST A) at the hos- pitals of the Ministry of social Security ... , ...

4-11. General distribution

of in-

patlents by the list of 150 causeş(UST A) at the general hospitals

'"''''''''''''

4-12. Activities of maternlty hospltals

by Organizations ,..'..i i

"

-'--

Page No;

65

67 69 70 71

73 74 75

75 77 78 80

82

84 86

94

102

106

138

170

206 234

7~

Tablo N4.

4-13. Doğumevlerinin illere Göre Çalış.

maları

: :: .,...

4-14. Doğumevlerine Yatanların Özel 50 Hastalık Nedenine Göre Dağılımı..

4-15. Göğüs HAı,stalıklarl Hastanelerinin Kuruluşlara Göre Çalışmaları...

4.16. Göğüs Hestalıkları Hastanelerinin illere GöreÇalışmaları...,...

4.17. Göğüs Hastalıkları Hastanelerine Yatanların Özel 54 Hastalık Nede- nine Göre Dağılımı...

4-18. Onkoloji. Hastanesine Yatanların Özel 40 Hastalık Nedenine Göre

Dağılımı

."...

4.19. Kemik Hastalıkları Hastanelerine Yatanların Özel 40 Hastalık Nedj!' nine Göre Dağılımı...

4-20. Zührevi

^.

Hastalıklar Hastanelerine

Yatanların Özel 13 Hastalık Nede- nine Göre Dağılımı...

4-21. Lepra Hastanesi Çalışmaları ...

5 - BULAŞICI HASTALIKLAR

5.1. Bildirilen Bulaşıcı Hastalıkların Ay.

lara GöreDağılımı. .. .. .. .. . .. .. .. .. .. .

5.2. Bildirilen Bulaşıcı Hastalıkların ille- re Göre Dağılımı...

6 - ÖlÜM

iSTATisTiKLERi

6-1. Ölümlerin illere ve Cinsiyete Göre Dağılımı (il ve Ilçe Merkezlerinde) 6-2. Bir Yaşından Küçük Çocukların Ka-

çar Aylık Öldüideri (14 Biiyük şe.

hir ve Di~ Şehirler) ...

6-3. Ölümlerin$eçilmiş 50 Nedene, Yaş Grubu ve Cinsiyete Göre. Dağılımı (ii ve ilçe Merkezlerinde)

"''''''''''

7 -KORUYUCU SAGLlK iSTATiS.

TiKLERi

7.1. Aşı Uygulamaları...

7.2. Bakterl~lojlk ve Kimyasal Anaıkı Yapılan Gıda Maddeleri...

7.3. Gıda Maddeleri ve Imal Satış Yerle- rinde Yapıl.n KQntrQÜer,...

8

Sayfa No.

236

242

248

250

258

270

280

290 294 297

298

302 315

317

319

322

333 335

335

33$

Tablıı

No.

4-13. Activities of Maternity hospitals by provlnces ...-...

4-14. Distributions of patients by the speclal list of 50 causes at the Ma.

ternlty rospitals ...

4-15. Activities of chest diseases hqspl- tals by organizations...

+16. Activities ofcRest diseases Itos- pitals by provinces ...

4-17. Distributionof patlents by the spe- cial list of 54 eauses, at the ehest

diseases hospitals

""''''''''''''''''''''

4.18. Distribution ot patients by thespe- clal list of 40 eauses, at the Onco~

logy hospital

,

^.

4-19. Distribution of patlents by the speclal list of 40 eauses at the' bone dlseases hosplt&ls ...

4-20. Distribution of patients by the 'SP&' cial list of 13 causes at the venaral

diseases hospitals~ 290

4-21. Activities of lepr~y hospital ...

5 - INFECTIOUS DlSEASES

5-1. Dıstrıbutlonof notified infeetloua diseas" by montha

""'"''''''''''''''

5-2. Distribution ot notlfied Infectlous diseases by provtnees ...

6 - MORTAUTY STAT!STICS 6-1. Deaths by :provlnees and sex, (in

administrative centres of provlnees

and distrlets)

"""""".",,,,,,,,,,,,,,,,

6-2. Infant deathts under one y88r age in months, (in ,14 major cltles and.

other eltlea) ...

6-3. Distribution of death! by 50 eau- ses, age groups and sex (in admt..

nistrative cetıtres of provlnce and

distrlets) '"'''' '"'' ....

7

-

^{STATISTıes OF PREVENTIVE}

MEDICINE

7-1. Applieation of vaecines ...

7-2. BacterlologlcOland ehemteal analy- ses of foodstuffs ...

7-3. CQntrQIs medein placee where

foodstuffş are produced

and $Ord

Page No.

236

242

248

250

258

270

280

294

297

298 302 315

317

.319

322

333 335

335

33Ş

Tablo No.

7-4. Bakteriyolojik ve Kimyasal Analizi Yapılan içme, Kullanma ve Memba

Suları

"'"'' ..

7-5. Çeşitli Çevre Sağlığı Çalışmaları...

7-6. Dış Memleketlerden Gelen Uçaklar- da Yapılan Sağlık Kontrolleri ...

7-7. Gemilerde Yapılan Deratizasyon

Çalışmaları ...

7-8. R. S. M. Hıfzısıhha Enstitüsünde Üretilen ve Örgüte Sevk Edilen AŞı, Antijen ve Serumlar. ...

7-9. R. S. M. Hıfzısıhha Enstitüsünde ya- pılan Analizler...

7-10. R. S. M. Hıfzısıhha Enstitüsünde Ya- pılan ilaç Kontrolleri...

7.11. R. S. M. Hıfzısıhha Enstitüsünde Ya.

pılan Kimyasal ve Biyolojik Analiz.

ler ve Kontrolleri...

7-12. Verem Savaşı Dispanserlerinin Ça.

Iışmaları . .. . .. . .. .. . . ... .. . . . .. . ... .. . . . 7-13. B. C. G. Aşı Çalışmaları ...

7-14. Verem Savaşı, Dispanserleri ve BCG Kampanyası Tarafından Yapılan Mikrofilm Taraması Çalışmaları...

7.15. Gezici Röntgen Tarama Ekipleri Ça.

Iışmaları .. . ... . . .. . ... . . .. . ..

7-16. Bölge Tüberküloz laboratuarları Ça.

Iışmaları ""'" ., ...

7-17. Dispanserlerce Tespit Edilen Tüber.

külozlu Hastaların durumu 7.18. Sıtma Vak'aları ...

1.19. Sıtma Vak'alarının Parazit Cinsine Göre Dağılımı...

7-20. Sıtma Vak'alarının Enfeksiyon Kay- nağına Göre Dağılımı

'''''''''''''''''' 7.21. S.tma Örgütünce Kontrol Altına Alı-

nan Nüfus ve Çalışmaları

7.22. Sıtma Çalışmaları için Ziyaret Edi.

len lokalite, Ev ve Nüfus Sayısı..

7.23. Ensektisit Çalışmaları...

7.24. Püskürtme Operasyonunda Kullanı- lan Ensektisltler ",,,,,,""'''''''''''' 7-25. Sıtma Kontrolünde Kullanılan ilaçlar

ve Tedaviye Alınanlar...

7.26. Trahom Kontrolünde Bulunan il Sa.

yısı ve Trahom Örgütü ...

7.27. Trahom Kontrol Çalışmaları ...

7-28. Yeni Tespit Edilen Trahomlu Vak'.

aların Trahom Devreleri Yaş Grup.

larına Göre Dağılımı ...

7.29. Frengi Kontrol Örgütü ve Çalışma.

ııır ...

Sayfa No.

336 336

336 336

337

339

340

341

341 342

342

342

343

343 343

343

344

344

345 345

345

346

346 346

349

349

Table No.

7-4. Bacteriological andchemical onaly.

sis of waters ...

7-5. Various environmental health acti.

vities ...

7-6. Control of aeroplanes coming from froeign countries ...

7-1. Deratization activities under taken in boats ...

7-8. Vaccines, antigens and sera distri- buted to the organisation which 'are produced at the R. S. C. institute of H,ygiene ...

7-9. Analysis made at the RS Centre Ins- titute of Hygiens ...

7-10. Drugs Controls made at the RSM Central Institute of Hygiene 7-11. Chemical and biological analysis

and controls made at the RSM Central Institute of Hygiene 7.12. Activities of tuberculosis dispen-

sari es ...

7-13. Activities of BCG vaccination ...

7-14. Mıcrofilm case.fındings made by tuberculosis control dispensaries and BCG campaigns "...

7-15. Activities of tuberculosis x- ray screenıng teams ...

7-16. Activities of regional laboratories for tuberculosis ...

7-17. Condition of registred tbc cases by dispenserias ...

7-18. Malaria cases ".

7-19. Distribution of malaria cases by the kind of parasite. "...

7.20. Distribution of malaria cases by sourees of infection .."...

7-21. Population under the control by malaria Organization and their acti- vities ...

7-22. Number of Visited locality,

house and population for malaria activi- ties ...

7-23. Activities of insecticides ...

7-24. insectieides used for pulverization 7-25. Drug used in malaria control and treated malarious persons ...

7-26. Number of provinces under the trachoma control and trochoma or-

ganization """""""""

7-27. Activities of traehoma control...

7-28. Distribution of new trachoma ca- ses by periods and age groups .., 7-29. Organization of syphilis cantrol and

its activities ...

Page No.

336 336 336 336

337

339 340

341 341 342

342 342 343 343 343 343 344

344

345 345 345 346

346 346 349 349

9

Tablo No.

7-30.

Cüzzam (Lepra) Kontrol Dispanser- leri ve Çalışmaları ...

8 - DiGER HiZMETLER

8-1. Ana ve Çocuk Sağlığı (AÇS) Or- ganizasyonu ve Çalışmaları...

8-2. AÇS Organizasyonunca Yapılan Diğer Çalışmalar

"''''''''''''''''''''''

8-3. Aile Planlaması Çalışmaları

...

8.4. Aile Planlamas, Eğitim Çalışmaları 8.5. Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığına

Ait Çocuk Bakım Yuvaları ve Bakı- lan Çocuk Sayısı ...

8-6. Yaşlı ve Huzurevieri Sayısı

"""'"

8-7. Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlı- ğınca Yapılan Sosyal Yardımlar

'"

8.8. Fert ve Grup

Eğitimi Çalışmaları...

8.9. Toplum Eğitimi Çalışmaları

8.10. Gösterilen Filmler, Sağlık Müzeleri ve Açılan Sağlık Sergilerini Ziyaret

Edenler

""" ,...

8-11. Eğitim Kampanyalarında Yapılan Sağlık Eğitimi Çalışmaları

...

8-12. Verem Haftası Eğitim Çalışmaları ...

8.13. Depo - Tamirhaneler ve Çalışmaları 8-14. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve UNICEF'den Alınan Yardım ve Ka-

tılma Payımız

""''''''''''''''''''''''''''

8.15. Uluslararası Kuruluşlar ve Yabancı Devletler Tarafından Sağlanan Burs- lar '"'''''''''' ""' ".

8-16. Hıfzıssıhha Okulunca Düzenlenen

Kurslar ...

8.17. Eczanelerin illere Göre Dağılımı

...

9

-

SOSYALiZASYON BÖLGELERi iSTATisTiKLERi

9-1. Sosyalleştirilen illerde Nüfus, Sağ- lık Ocağı

ve Sağlık Evi Durumu...

9-2. Sağlık Ocakları Personel Durumu

...

9-3. Sağlık Ocaklarınca Tesbit Edilen Gebe, Doğum ve Ölümler ...

9.4. Sağlık Ocakları Aşılama Çalışmaları 9.5. Sağlık Ocakları Çevre Sağlığı Ça-

lışmaları """'"''''''

9-6. Sağlık Ocaklarının Diğer Çalışma- ları ...

10 - ULUSLARARASI BÖLÜM 10.1 Demografik Göstergeler, 1973

"""

10-2. Sağlık Personeli ...

10-3. Yataklı Tedavi Kurumları

10

Sayfa No.

349

350 350 350 351

351 351

351 352 352

352

353 353 354

354

354 355 356

359

360 368

372 380

388

393

397 398 399 400

Tabla

No.

7.30 Leprosy control dispensaries IJnd thair activities ...

8 -

OTHER SERVICES

8-1. Organization

of maternity and child

health

(MCH) and

their activities 8-2.

Other

activities

done by MCH Or:

ganization ...

8-3. Activities of family planning

...

8-4. Educatian activities

of family plan-

ning ,.

8-5. Child Care homes

attached to the Ministry

of Health and Social Assis.

tance and Children fostered

...

8-6. Number of asylums

...

8-7. Social

aids done by the Ministry of Health and Social Assistanca

...

8-8. Individual and group educatian ac- tivities "'"'''''''' ...

8-9. Community education activities ...

8.10. Film exposed, number of visiters to health museum and health exılıjbiti-

ons ,...

8-11. Health educution activities during educatian campaigns

''''''''''''''''''

8-12. Educatian activities of tuberculosıs Week " ,...

8-13. Ware housas, workshops and thair

activities

...

8-14.

Aid given by WHO and UNICEF and our participation share

..."...

8-15. Fellowships

granted by internati- onal age nci es and foreing govern- ments

...

8-16. Courses

organized by School of Public Health ...

8.17. Distribution of pharmacies by pro- vinces

""""''''''''''''''''''''''''''''''''''

9 - STATISTICS OF SOCIALlZED AREAS'

9.1. Population, health centers and he- alth houses in socialized provinces 9-2. Personnel condition of health cen-

ters ''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''''

9-3. Pregnants, birth.sand deaths regis.

tered by health centers ...

9.4. Vacclnation activities of health cen.

ters ...

9-5. Environmental health activities of health centers ...

9-6. Other activities of health centers

10

-

INTERNATIONAL SECTION

10-1. Demographic charecteristics, 1973 10-2. Health Personnel

""""""'"'''''''''''' 10-3. Hospit::ıl Estabishments ...

Page No.

349

350

350 350

351

351 351 351 352 352

352 353 353 354 354

354 355 356

359 360 368 372 380 388 393

397 398 399 400

GiRIŞ

1961 tarihli Türkiye Cıırohuriyeti Anayasası Devletin. herkesin beden ve ruh sağlığı içinde yaşayabilmesi ve tıbbi bakım görmesini sağla- makla ödevii ,olduğunu hükme bağlamıştır. Dev- let, Anayasanın kendisine verdiği bu görevi Sağ- lık ve Sosyal Yardım Bakanlığı kanalı ile yürüt- mektedir.Anılan bu Bakanlıktan başka diğer bazı Bakanlıklar, iktisadi devlet kuruluşları, Sosyal Si- gortalar Kurumu, tıp fakülteleri, belediyeler, özel kuruluşlar da çıkarılan çeşitli yasalarla sağlık hiz- metlerine katkıda bulunmaktadır.

Sağlık ;ve Sosyal Yardım Bakanlığı «Sıhhiye ve Muaveneti ictimaiye Vekaleti» adı altında 1920'de Ankara'da Büyük Millet Meclisi Hüküme- ti kurulduğunda çıkarılan 2/5/1920 gün ve 3 sayılı yasa ile kurulmuştur. Bakanlık başlangıçta Bakan, Müsteşar, Hıfzıssıhha ve Sicil Daireleri, Muhasebe ve Evrak Kalemi ile bir kaç müfettişten ibaretti.

Bakanlık bugünkü merkez ve taşra örgütü temel yapısını 23/6/1936 tarihinde kabul edi1en 3017 sayılı «Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı Teşkilatı ve Memurin Ka!1unu» ile kavuşmuş ve anılan tarihden günümüze kadar da bu konuda Çı- karılan yasalarla bu ;yapı genişletilmiştir.

Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığının görev, yetki ve sorumlulukları bazı temel yasalarla belir- lenmiştir. Bu yasaların en önemlileri; 1928 tarih ve 1219 sayılı Tababet ve Şuabatl San'atlarının Tarzı icrasına Dair Kanun, 1930 tarih ve 1593 sayı- lı Umumi Hıfzıssıh~a Kanunu ile 1961 tarih ve 224 sayılı Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Hak- kında Kanun'dur.

1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu;

memleketin sağlık koşulla~ını düzeltmek ve top- lumun sağlığına zarar ver<:ınbütün hastalıklar ve diğer zararlı etkenlerle savaşmayı, gelecek kuşak- ların sağlıklı olarak yetişmesini sağlamayı ve hal- ka tıbbi ve sosyal yardım yapmayı Devletin genel hizmetlerinden saymakta ve Milli Savunma Bakan- lığı Örgütü dışında kalan tüm. kuruluşlara ait sağ- lık hizmetlerinin denetlmini de Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığına bırakmaktadır.

INTRODUCTlON

The Constitution of the Republic of Turkey dated 1961 has assigned the State with the res- ponsibility of securing means for every one to live physica\1y and mental\y a healthy life and to receive medical care. The State executes this duty assigned to it 'by the Constitution, through the Ministry of Health and Social Assis- tance. Besides the Ministry of Health other Mi- nistries, Economic State Enterprises, the Social Insurance Foundation, School s of Medicine, mu- nicipalities and private establishments in accor- dance 'With variouS law issued for thispurpose contribute to carrying out s:Jme health services.

The Ministry of Health and Social Assistance was founded with law No. 3 dated 2/5/1920 and issued by the government of the Grand National Assembly that was förrned 111Ankara in 1920. At the begining, the Ministry consisted of the Mi- nister, the Under - Secretary of S18te, Directora- te of Hyg1ene and Directorate of Personnel for Registration, Directorate of Accounting, Record.

Office and a few inspectors.

The Ministry's central and provincial basic structure at present, was secured by the law numbered 3017 pertaining 'tü the ..Organization and Civil Servants of the Ministry of Health and Social Assistance» wihch was passed on 23/6/1936 and thus its organization was expan- ded to meet the growing needs with the 1aws passed for this purpose begining from its men- tioned 'date up to this time.

The duties, authority anel responsibilities of the Ministry of Health and Social Assistance hasbeen determined by same main laws. The most important ıaf these are: The Law No. 1219 dated 1928, For Medicine and Execution of the Art of (Medicine; the Law No. 1593 dated 1930, Public Health; and the Law No. 224 dated 1961, For the Socialization of Health Services.

With the '{'ublic Health Law No: 1593,'imp- rovement of the Jıealth circumstances of the country, control of all diseı;ıses and other harın- ful factors endangering the health of the people, seçuring the healthy growth of the coming ge- nerations and providing both medical and social assistance to the public are considered among the genera! services of the State. Alsa, the Mi- nistry of Health and Social Assistance is assiqned with the execution, exciuding health activities of the Ministry of Defenı~e, of controlling .the health services of all the organizations.

11

Bu yasanın 3 üncü maddesi Bakanlığın gö- revlerini şöyle belirlemektedir.

1. DOğumları artırmak (1965 yılında çıkarı.

lan 557 sayılı Nüfus Planlaması Kanunu ile bu hü.

küm kaldırılmıştır.) kolaylaştırmak ve çocuk ölü.

münü azaltacak önlemleri ı-lmak;

2. Annelerindoğum öncesi ve sonrası sağ.

Iıklarını korumak;

3. Yurda bulaşıcı ve salgın girmesine engelolmak;

4. Yurt içinde her türlü bulaşıcı ve salgın hastalıklarla veya çok sayıda ölüme neden oldu.

ğu görülen diğer zararlı etkenlerle mücadele et- mek;

hastalıkların

5. Tıp ve şubeleri san'atlarının yürütülmesi ile ilgilenmek;

6. Gıdalar ile ilaçları ve bütün zehirli, etki- li ve uyuşturucu maddelerle yalnız hayvanlar için serumlar ve aşılar hariç olmak üzere her çeşit serum ve aşıları denetlemek;

7. Çocuklarla gençlerin sağlıklarının korun- masına ait işlerle çocuk sağlık ve bünyesinin ko.

runması ve geliştirilmesine ait kuruluşları denet.

lemek;

8. Okul sağlığı hizmetlerini yürütmek;

9. Çalışma ve meslek sağlığı ile ilgili hiz.

metleri yürütmek;

10. Maden suları ile şifa verici diğer suları sağlık yönünden kontrol etmek;

11. Hıfzıssıhha kurumları ve bakteriyoloji laboratuvarıarı ile genelolarak hayati muayene ve analizlere ait kuruluşların açılış ve idareleri

ile ilgili hizmetleri yürütmek;

12. Mesleki öğretim kuruluşları açmak, idare etmek ve deııgi kuruluşları denetlemek;

13. Ruh 've sinir hastalıkları ile ilgili tedavi kurumları ile sakatları kabul edecek yurt ve kuru.

luşlar kurmak ve idare etmek;

14. Göçmenlerin rnek;

sağlık işleri ile ilgilen-

15. Hapishanelerin sağlık durumu ile ilgi.

lenmek;

16. Tıbbi istatistik düzenlemek ve derle.

mek;

17. Sağlık yayınları yayımlamak ve sağlık eğitimi yapmak;

18. Taşıt araçlarının sağlık durumu Ile ilgi.

lenmek.

12

Article 3 of thesame law lists the fservl- ces to be directly executed by the Ministry as follows :

1. To increase and facilitate births (This pa- ragraph is no more valid with the coming into force in 1965 of the Population Planning law No: 557.) and take precautions against child deaths;

2. To protect the prenatal and postnatal health of mother;

3. To take necessary measures for the prevention of infectious and epidemic disesses from entering the country;

4. To care for control within the country allkinds of contagious and .epidemie diseases of harmful factors see n to have caused a large number of deaths;

5. To take interest In ıthe pratlee of me- dicine 'and allied professions:

6. To control food arHeles, drugs and all poisonous. hlghly effectlve and narcotlc mate.

rlal excepting sera and vacclnations used for ani.

mals, all kinds of isera and vaccines;

7. To control activities pertaining to the protectlon of the health of the children and the youth Md the establishments for the protectlon andlmprovement of children's health and phy- sique;

8. To carry-out the School health services;

9. To carry-out the labour and profess!- onal health activities;

10. To control mineral and other similar waters with healing properties from the "'iew point of health;

11. To carry out the services concerned wlth the .establishment and administration of the hygienic institutions, bacteriological labora- tories and In general, biological instltutlons and analysis centres;

12. To establlsh and adminlstrate vocatlo- nal training Jnstitution and control the similar establ ishments;

13. To establish and administrate treat- ment institutions for mental and nervous dlsea- ses and nursing .homes and establishmentsfor those who are disabled;

14. To provide health services for immig- rants;

15. To supervise the health conditjons of prisons;

16. To arrange and collect medical statls- tics;

17. To issue pulications concerning health and conduct health education;

18. To be concerned with the health con- dition of vehicles. .

NÜFUS

Türkiye'de genel nüfus sayimlari, Devlet Istatistik Enstitüsünce (DiE) sonu (o) sıfır ve (S) beş ile biten yıllarda uygulanmaktadır. Genel nü' fus sayımı ilk kez 1927'de, ikinci kez 1935'de yapılmış ve bunu izleyen her beş y,lda bir yeni- lenmiştir.

Bu sayımların amacı, sayım günü, ülke sınır.

ları içinde bulunan asker, sivil, yerli ve yabancı nüfusun sayısını; sosyal ve ekonomik nitelikleri yönünden saptamaktır. Sayımda halihazır (de facto) nüfus temelolarak ele alınır. Sayım birimi hane halkıdır.

Türkiye, nüfus artış hızı yüksek olan ülke- ler arasındadır. Bu artışda, kaba doğum hızının binde 40 civarında oluşu ve ölüm hızlarında görü' len düşme, önemli roloynamaktadır. Son sa.

yımda belirlenen yıllık artış hızı binde 2S'dir. Ge- nel ölümler ve çocuk ölümleri içerisinde bir yaşın- dan önce ölenler (bebek ölümleri) halen ağırlık ve

önemini korumaktadır.

Doğurganlık hızının yüksek oluşu, 0-14 yaş grubundaki genç nüfusun toplam nüfus içerisin- deki oranını devamlı artırmaktadır. Bu oran 19S5 yılında yüzde 39,4 iken 1965'de yüzde 42.0 ve 1975'de yüzde 40 olmuştur.

Nüfusun belirli kentsel merkezlerde yığıl- ması nedeniyle Türkiye'de hızlı bir şehirleşme hareketi görülmektedir. Şehirsel yerleşme birim- leri sayısı (nüfusu 10.000'den yukarı) 1960 yı- lında 148 iken 1970'de 262 ve 1975'de de 290 olmuştur. Şehir nüfusunun toplam nüfusa oranı da 1960 yılında yüzde 32 iken 1970'de yüzde 38 ve 1975'de de yüzde 42'ye çıkmıştır.

Doğum ve Ölüm IstatMiklerl :

Türkiye'de doğum oleyları ile ilgili genel bır derleme yapılmamaktadır. 1968'den beri 505- yalizasyon hizmeti kapsamındaki illerden derle- nen «Doğum Fiş» leri de gerçekleri yansıtma- maktadır.

ÖıÜm istatistikleri ile ilgili veriler sadece il ve ilçe merkezlerinden, DiE'ce derlenmekte- dır. Derlemede, belediye ve hükümet tabiplikle- rince düzenlenen «Ölü Gömme Izin Kağıdı»

kullanılmaktadır. Bu veriler uluslararası standart- lara uygun olarak kodlanmakta ve yayımlanmak- tadır. ÖıÜm verilerininderlenmesinde de bazı bölgesel aksaklıklar devam etmektedir.

Türkiye Nüfus Araştırması 1966-67 verile.

rlne göre kaba doğum oranı kırsal bölgelerde binde 44, şehırsel bölgelerde binde 31 idi. Aynı araştırmaya göre kaba ölüm oranı da kırsal böl.

gelerde binde 17, .şehirsel bölgelerde binde 11 ldl.

POPULATION

In Turkey, the quirtquennial 'eertsuses are taken by the State Institute of Statisties (SIS) in years ending with (O) zero and (5) five. The firstcensus eondueted in 1927 and the second in 1935 were followed by censuses of population taken regularly every five years.

The aim of the population censuses is to determine 'preeisely the number and social and eeonomie charaeteristies of military,civilian, domestic and alien population within the boun- daries of the eountry. De facto coneept is taken in ',hand 'ıbasis. The enumeration un it is the hou- sehold.

Turkey is among the countries where popu- lation inerease is higher. In this inerease, the erude birth rate being 40 per thousand and a decrease in death rate, plays an important role.

The annual increase rate determined in the last eensus is 2.5 per thousand. Among general death and children's death, those 'who die before one year of age [Infant death) , are of much impor- tance at present.

The fertility rate being high,it results in the inerease of the rate of young population 0-14 age group continııously within total population.

This rate was 39.4 percerıt in 1955,42.0 per cent in 1955, 42.0 per cent in 1965 and 40 per cent in 1975.

Because of the rapid population increase in definite urban centres, a speedy urbanization is recognized in Turkey. The number of urban settlement units where the population Is over 10.000, was 148 in 1960, 262 in 1970 and 290 )n 1975. The ratio of urban population to general population was 32 per'cent In 1960, 38 per ~ent ni 1970 and 42 per cent in 1975.

Birth and Mortality Statisties

In Turkey, a general coilecting ofbirth cas es was not been earried out. Since 1968, &Blrth Sheet- eolleeting from socialized provinces are not refleeted the reality.

Mortality statistics are collected by SIS from provincial .and district centers. In colleeting,

«Death Certifieate- is useu. This certifieate is eompleted by government or munieipality physici- ans. Mortality data are coded and published in accordance with the ınternational standarts by SIS. Some regional defeets determined in morta- lity statisties are continued ever since.

According to the Turkish Demographic Sur- vey, 1966-1967; crude birth rate, in the rural areas was 44 per thousand, In the urban areas 31 per thousand. . Crude death rate in the rural areas was 17 thousandand In the urban areas 11 per thousand.

13

Ankara-Etimesgut Eğitim AraştU'ma Sağlık Grup Başkanlığının 1978 yılı verilerine göre; kaba doğum oranı binde 26.7, doğurganlık hızı binde

113.7, kaba ölüm oranı binde 6, bebek ölüm

hızı binde 85'dir. Genel ölümlerin yüzde 43.6'sınl 0-4 yaş grubundaki ölümler ve yüzde 46.4'ünü de 45 ve yukarı yaş grubundaki ölümler teşkil etmek- tedir.

SAGLlK iNSAN GÜCÜ

Türkiye'de koruyucu ve tedavi sağlık hizmet- lerinde çeşitli meslek mensupları görevli bulun- maktadır.Bu personelin hüyük çOğunluğu başta Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı olmak üzere diğer kamu ve özel kuruluşlarda görevlidir.

Aralık 1978'e göre. ülkede 25230 hekim, 6826 diş hekimi ve 11280 eczacı vardır. Hekim- lerin yüzde 22.4'ü Sağlık Bakanlığında, yüzde 18.2'si Sosyal Güvenlik Bakanlığında, yüzde 24.7'si diğer kamu kuruluşlarında ve yüzde 34.7'si de özel olarak çalışmaktadır.

Hekimlerin yüzde 61.2'5i uzmandır. Diğer yönden yurt içi hekim dağılışındaki dengesizlik de devam etmektedir. Örneğin; mevcut hekim- lerin yüzde 67.7'si Ankara, istanbul ve izmir'de (Ankara % 22.3, istanbul % 34.7, izmir % 10.7) bulunmaktadır. Bir hekime düşen nüfus; Ankara'- da 520, istanbul'da 510, izmir'de 670, Kars'da 8230, Malatya'da 6250, Van'da 7170, Gümüşha- ne'de 14220, Hakkari'de 8800, Diyarbakır'da 2740, Aydın'da 3360, Kütahya'da 2850, Burdur'da S 7S0'dır.

Uzman hekimlerin yüzde 19.6'51 (3025) iç hasta/ıkları, yüzde 10.9'u (1686) kadın-doğum, yüzde 9.8'i (1517) çocuk hastalıkları. Yüzde 7.4' (11421 genel cerrahi, yüzde 4.5 (696) ruh ve sinir hastalıkları, yüzde 47.8'i de (6380) diğer dallar,! teşkil ediyor.

I)iş hekimlerinin yüzde 34.7'si, eczacıların yüzde 30'u kamu kuruluşlarıııda görevli olup di- ğerleri özelolarak çalışmaktadır.

lualık 1978'e göre, ülkede 11141 sağlık teknisyeni (toplum sağlığı. çevre sağlığı, labora- tuvar, röntgen) 20 666 hemşire ve hemşire yar- dımcısl,16219 ebe vardır.

SAGLlK PERSONELi YETişTiREN OKULLAR:

Sağlık hizmetlerinde görevli personel, çeşitli kademedeki yüksek ve orta dereceli mesleki okul.

larda yetişmektedir. Aralık 1978'e göre ülkede;

18 tıp fakültesi, 8 dişçilik ve 3 eczacılık fakülte ve yüksek okulu, 3 yüksek hemşirelik okulu, 1 Sosyal Hizmetler Akademisi (sosyal hizmet uz- manları için), 1 Sağlık Eğitim Enstitüsü (Toplum sağlığı, çevre sağlığı, tıbbi bakım ve ana ve çocuk sağlığı branşlarında yl'netici, öğretici ve

eğitici personel için) 2

Sağlık

idaresi Yüksek

14

According to the 1978 d~ta ot IAnkara-Etimes-

gut Training and Research

^,

Center; crude birth

rate was 26.7 per thousand, fertility rate 113.7 per thousand, crude deathrate 6 per thousand, infant mortality rate 85 per 'thousand. Deaths in 0-4 age group covers 43.6 per cent of <general deaths and in 45 and over age groups covers 46.4 per cent.

HEALTH MANPOWER

In Turkey, various professional groups are emp.loyed in preventive and curative Ihealth ser- vices. A great majority of these personnel are charged at the Ministry of Health !:ınd the oth~r public and private sectors.

According to Oecember 1978; in the 'country, there were 25230 physicians,6 826 dentists, and 11 280 pharmacists. 22.4 °,0 of physicians were emp!oyed at the !v1inistry of Health, 18.2 % at the Ministry of Social Security, 24.7 % at other pub- lic kJrganizations and 34.7 % 'were practicing privately.

61.2 % of physicians were specialists. On the other hand, unbalanced distribution of physicians all over country is stili continuing. For ex;:ımple, 67.7 % of existiııg phY:3icians were in Ankara, istanbul and izmir. (223 % in Ankara, 34.7 % in istanbul and 10.7 % in izmir) Popula- tion per phys1cians was; 520 in Ankara, 510 in istanbul, 670 in izmi;, 8230 in Kars, 6250 in Ma- latya, 7170 in Van, 14220 in Gümüşhane, 8800 in Hakkari,2 740 in Diyarbakır, 3360 in Aydın, 2850 in Kütahya and 6760 in Burdur.

19.6% (3025) of specia!ists were Internal medicine, 10.9 % (1686) obs1etrics and gynaeco- logy, 9.8 % (1517) :paediatrics. 7.4 % (1142) gene- ral surgary, 4.5 % (696) ,psychiatry 'and 47.8 % (6380)

other fields.

34,7 % of dentistsand. 30 % of pharmacists were employed at the public sector, the others were practicing privately.

In Decembar 1978, in the [country, there were alsa 11 141 health techr.icians (community health, \environmentalhealth, laboratory and X- ray), 20966 nurses and aux. tıurses; and 16219 midwives.

HEALTH SCHOOLS

PersonneJ :empJoyed in health services, 'are trained at various level professional training schools. In December 1978, in the country, there were; 18 medical schools, B dentistry and 6 phar- macy school s, 3 higher nursing schools, 1 school for social Workers, 1 Health Education Institute (for the administrator, teacher, ieducatar in the fieldsof community health, environmental health, medical care and mother andchild care) 2 health

Okulu (özellikle hastanelere yönetici personel için), 1 Beslenme-Diyet Yüksek Okulu ve 1 Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yülısek Okulu, 87 sağ- lık koleji (80 Hemşire-Ebelik, 3 toplum sağlığı, 2 çevre sağlığı ve 2 laboratuvar ve radyoloji) mevcuttur.

Hekim, diş hekimi ve eczacı yetiştiren okul- lar haricindeki okulların büyük çoğunluğu Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığına aittir.

HASTANELER ve ÇAliŞMALARI:

Tedavi edici sağlık hi<,metlerini yürütme görevi, 1593 Sayılı Umurın Hıfzıssıhha Kanunu ve 3017 Sayılı Bakanlık Örgüt Kanunu ile Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığına verilmiştir. Bakan lık, lüzum görülen yerlerde her çeşit hastane açmak, Milli Savunma Bakanlığı (MSB) ve üni- versitelerharicindeki diğer kamu ve özel kuru- luşlara ait hastanelerin açılış ruhsatını vermek, yatakücret tarifelerini onaylamak ve bunları denetlemekle yetkilidir.

Hastane istatistikleri:

Bu istatistikler, Bakanlık Sağlık Propagan- dası ve Tıbbi 1statistik Genel Müdürlüğünce, Tür- kiye'deki resmi ve özel tüm hastanelerden der.

lenmektedir. Bu derlemede 1!!74 yılı sonuna kadar.

Uluslararası Hastalıklar Sınıflaması (UHS) 1955 Revizyonu kullanılmıştır. ileriden beri süren bu uygulama, derlemedeki teknik hatalar ve eğitim.

siz personel kullanma nedeniyle hastane çalış- malarını ve hastane hastalık istatistiklerini tam olarak yansıtamamış ve birçok derleme güçlük- lerine neden olmuştur.

Bu nedenle, derlemede kullanılan istatistik formları, Dünya Sağlık Örgiitünün Uluslararası Hastalıklar Sınıflaması 1965 Revizyonuna ve ista- tistik metod ve standartlarına göre yeniden dü- zenlenerek, 1974 yılı içerisinde 48 pilot hastanede denendikten sonra 1975 yılı başında genel uygu.

lamaya başlanmıştır. Gerek yeni formlar ve ge.

rekse 1974 yılı içinde tüm hastanelerde bu işle görevli personelin eğitilmesi, hastane istatistik- lerinin güvenilir ve geçerliliğini, geçmişe oranla artırmıştır. Bu yıllıkda, diğer yıllıklara oranla, has- tane istatistikleri daha detaylı ve geniş olarak

ele alınmıştır.

Yeni uygulamada, genel hastaneler için 150 Başlıklı A Listesi, özel dal hastaneleri için de 999 Başlıklı Genel Listeden seçilerek hazırlanmış özel listeler kullanılmaktadır.

Hastaneler:

1978 yılı içinde, Türkiye'de MSB'na ait 44 hastane dahil, hastane sayısı 820'dir. Hastanelerin (MSB hastaneleri hariç) cinse göre sayısal dağı- lımı da şöyledir: 397 Genel Hastane, 279 5ağlık Merkezi, 37 Doğumevi, 43 Göğüs, 3 Kemik. 1 Lepra, 1 Kuduz, 3 Trahom, 9 Ruh ve 5inlr,.2 Zührevi Has.

talıklar, 1 Onkoloji HasUtnesi.

administration sehools (particularly, for hospita\

administration), 1 higher sohool -of nutrition and diet, 1 higher school of physical thearphy and rehabilitation, 87 health collegcs (80 nursing-mid- wifery, 3 community health, 2 enviromental health and 2 laboratory and radiology).

A great

ⁱ

majorityoutof the medical,den- tistry and pharmacy shoolS are attached to the

Ministry of Health and Social Assistance.

HOSPITALS AND ACTIVITIES ^f

The' duty of carrying out curative health services, has been 9iven to the Ministry of Health and Social Assistance with the Public Health Law No: 1593 and the law for Ministry's Organization No: 3017. The Ministry is assigned with establis- hing every kind of hospital. permitting for opening hospitals run by ,othergeneral and specialized institutions at the outside of the Ministryof National Defence and the Universities. Alsa the Ministry has a right to :control. confirm and supervise them.

Hospital Statistic$ :

Hospita\ statistics are collected fromall public and private hospitals by the Department of Health Educatian and Medical Statistics of the Ministry. In this colleetion, up,to the end of 1974, 1955 Revision of WHO's Internatiqnal das- sification of Diseases [!CD) was used. This app- licatipn caused many collection difficulties of data because of technical errors and untrained personnel

Therefore, atatistical forms were newly de- signed in accordance with the 1965 Revisan of ICD, and ~ith statistical methods and standards.

After testing of these forms in 48 pilot hospitals and personnel training, general application started at the beginning of the 1975. This new system and personnel training increased the reliability and validity of hospital statistics. In this year- book, hospital ~tatistics in comprasion with the other year

-

books, have heım taken in hand in detail and on a large scale.

In the lJ1ew application, list 'of 150 causes (List A) is used for general hospitals. and special diseases lists chosen from the list of 999 causes, are used for specialized hospitals.

Hospitals :

In 1978, in the courıtry, there were 820 hospitals including 44 .military hospitals. Number of hospitals (except military Ihospitals) by branches were : 397 general hospitals, 279 health centers with bed, 37 maternity hospi- pitals, 43 chest diseases, 3 bone diseases, 1 lep- rosy 3 trachoma, 9 mental diseases, 2 veneral diseases, 1 oncology hospital

15

Yatak Durumu:

1978 yılı

sonu Itibariyle Türkiye'de MSB'na'

hağlı hastanelerde mevcut 15100 yatakla birlikte;

tüm hasatnelerde toplam 101 62:3 hasta yatağı, vardır ve ortalama 425 kişiye bir yatak düş.

mektedir. 101626 hasta yatağı, hastanelere veri-:

len kadro yatağı olup, gerçek kullanılan fiili yatak sayısı yaklaşık yüzde 3 bundan düşüktür. Mevcut yatakların (MSB hastaneleri hariç) % 68.1'1 genel hastanelerde, % 4.1'i sağlık merkezlerinde, 'Vo' 12'si göğüs ahstalıkları hastaneleri, % 5.8'i do.

ğumevlerinde ve geri kalan % 10'da diğer öze~' dal (kemik, lepra, kuduz, trahom) hastanelerin-' dedri.

Diğer yönden, bu yatakların; % 62.7'5i Sağ.

lık ve Sosyal Yardım Bakanlığına, % 16.3'ü Sosyal Güvenlik Bakanlığına, % 10.3'ü Üniversitelere % 3.2'si belediyelere, % 3.9'u diğer kamu kuruluş- ların ve % 3.6'sl da azınlık, yabancı ve özel kişi- lere ait hastanelerde bulunmaktadır.

Ayakta Tedavi.Poliklinik

:

1978

yılında, hastane polikliniklerinde

23705 845

kişinin muayene ve tedavi yapılmıştır. Bu

sayıya, hastanelere birden fa;:la müracaat edenler de dahildir. Bunların % 44,5'i Sağlık ve Sosya!

Yardım Bakanlığı hastanelerinden yararlanmıştır.

Yatakta Tedavi:

1978

yılında, hastanelerde

1917638

hastanın bakım ve tedavisiyapılmıs, bunlardan

1 868 752 hasta taburcu olmuş ve 48 886 hasta da ölmüş.

tür. Bakım ve tedavisi yapılan hastaların; % 55.6'sl Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığına, % 25.6'sl Sosyal Güvenlik Bakanlığına, % 2.5'i bele- diyelere, % 7.8'i Üniversitelere % 2'si diğer kamu kuruluşlarına ve % 6.5'i de azınlık, yabancı ve özel kişilere ait hastanelere aittir.

Yatak işgalOranı

:

1978

yılında, Türkiye hastanelerinde genel

ortalama yatak işgaloranı % 54'dür. Bu oran has.

tanelerin cinslerine göre farklıdır. Örneğin Genel hastanelerde %50, sağlık merkezlerinde % 14, göğüs hastalıkları hastanelerinde % 62, doğum evlerinde % 69'dur.

Yatak işgaloranı, hastanelerin bağlı olduğu kuruluşlara göre de farklıdır. Örneğin: Sağlık Bakanlığı hastanelerinde % 46, Sosyal Güvenlik Bakanlığı hastanelerinde % 91, belediye hastane- lerinde % 54, özel.hastanelerde % 51'dir.

Hesaplamada büyük kentlerdeki 300 ve daha yukarı hasta yatağı olan hastanelere ait Işgal ora- nının, verilen ortalamalara göre yüksek olduğu görülür. Bunda, özellikle uzman hekimlerin yurt içi dağılımındaki dengesizlik ve büyük hastanelerin ve eğitim hastanelerinin büyük kentlerde kurul.

muş olmasının etkisi vardır.

16

Bed condltion :

In the same year, there were 101626 hos- pital beds. including15100 military hospitals'

beds. There 'was one bed for 425 persons. .

101 626 hospital beds was staff beds, the' number of existing beds was 3 per cent ,Iow.

Distribution of hospital beds (except military hospitals' beds) by branehes were; 68.1 '%in general hospitals, 4.1 '% in health centers, 12 % in ehest diseases, 5.8 % in maternity hospitals and 10 % in the other hospitals (bone, leprosy,

rabies, trachoma). '

On theother hand, 62.7 % of the exlsting beds were in the hospitals of the Ministry of Health, 16.3 % at the Ministry of Social seeurity, 10.3 % at theUniversitie:3, 3.2 % at the munici- palities, ;3.9 % ,at the othor publie organizations and 3.6 % at the hospita!s of minorities, froig- ners ıand private persons.

Out - Patient - Polyclinies :

in 1978, 23705845 patients were examined and treated at hospital policlinics. This 'figure eovers more than one ap;>lieation. 44.5 ofoof the patients applied to the hospitals of the 'Ministry of Health.

In-patient :

In 1978, 1917638 patients were examined and treated in the hospitals. 1 868752 of these diseharged and ,48886 persons died. Patients ae- cepted by the hospitals of the different organiza- tion 'were: 55.6 % the Ministry of Health, 25.6 % the Ministry of Social Security, 2.5 % ml,lnicipali- ties, 7.8 % universities. 2 % other publie organi- zations and 6.5 % the minorities, froigners and private organizations.

Bed Oeeupaney Rate :

In 1978, the bed oeeupaney rate in all the hospitals of Turkey was 54 % in general. This rate differs as to the kinci of hospitals. For example; 50 % in general hospitals, 14 % In health centres, 62 % in ehest diseases hospitals, 69 % in maternity hospitals.

The bed oecupaney rate differs by organiza- tions. For example; 46 % in hospitals of the Mi- nistryof Health, 91 % in hospitals of the Ministry of Social security, 54 % in munieipal hospitals

and 51 % in private hospitals.

'

In ealeulation, the bed 'oeeupaney rate of the hospitals In large eities having 300 and over hos- pital beds, is notieed as high according to the averages. Particularly, unbalaneed 'distribution of specialist 'Wlthin the eountıy, large hospitals and also training hospitals being established In big eities, has a speeial effeet,iıı thIs ,matter.

Ortalama Kalış Gün Sayısı:

Bir hastanın ortalama kalış gün sayısı, ya- tak işgaloranında olduğu gibi, hastanelere, has.

tane cinslerine ve bağlı oldukları kurumlara ve hastalıklara göre değişiklik göstermektedir.

1978 yılında, Türkiye hastanelerinde genel ortalama bir hastanın kalış gün sayısı 9 gündür.

Bu sayı genel hastanelerde 7 gün, sağlık merkez- lerinde 3 gün, doğumevlerinde 3 gündür.

Ameliyat:

1975 yılında başlanılan uygulamada, ameli- yatlarla ilgili yeni bir sınıflamada yapılmıştır. Ame- liyat sınıflamasında, ameliyatlar hastane servis- lerine ve «Büyük, orta, küçük» olarak ele alın- mıştır. Bu sınıflamalar, ilgili uzmanlardan oluşan komitelerce de yapılmıştır.

1978 yılında, Tüm Türkiye hastanelerinde 136983 büyük 204869 orta ve 208721 küçük ol- mak üzere 550573 ameliyat yapılmıştır. Bu ame- liyatların % 52.4'ü SSVB'na ait hastanelerde ya pılmıştır.

Kaba Ölüm Oranı :

Türkiye'deki hastanelerde gel1el kaba ölüm oranı 1977'de binde 26.1 ve 1975'de binde 25.4 dür. Hastane kayıtlarına geçen ölümlerin bu ora- nın hesaplanmasındaki kriterlere uygunluğunu bil- miyoruz. Örneğin: Poliklinikde ve ambulans içinde meydana gelen ölümler gibi.

Otopsi :

Hastanelerde yapılan otopsiler, genellikle adli olaylarla ilgili olmaktadır. Bu konuda bir veri der.

lenmemekle birlikte, otopsi sayılarının ,çok düşük olduğu sanılmaktadır.

laboratuvar Çalışmaları:

Laboratuvar çalışmaları ile ilgili verilerin derlenmesi yeni uygulamada; hastanelere fazla yüklenilmemesi ve yeni formların personel tara.

fından benimsenmesi düşünüldüğünden, ele alın- mamıştır.

Bu türlü laboratuvar tahlil ve Incelemeleri, röntgen çekimleri, kan tüketimleri, eletro çekim.

leri, ilaç tüketimleri, tıbbi 8raç.gereç durumları gibi önemli verilerin derlenmesi için gerekli ön çalışmalar planlanmaktadır.

HASTAlıKLARıN KONTROLU ve KORUNMA:

Türkiye'de 38 bulaşıcı ve salgın hastalığın bildirimi zorunludur. Tüm sağlık kuruluşları, sağ.

lık personeli, köy, okul ve müessese yöneticileri ve aile reisieri bu hastalıkların ilgili sağlık kuru- luşlarına bildiriminden sorumludur.

Average length of stay (Day)

Average number of days of 11 patient stay in the hospital, 'Varies according to the hospitals, to kind of hospitals and the organizations to the hospitals, 'to kind of hospitals and the orga- nizations to which ;they are attached and to the

diseases.

^'

In 1978, general average length of IStay in the hospitals of Turkey was 9 :days, This number in general hospitals was 7 days, in health centres 3 daysand in maternity hospitals 3 days.

Surgical Operations:

In the new application which was started in 1975, a new classification concerned with opera- tions was farranged. In classification concerned with operation, operations lwere Itaken in hand according to the hospital services and were clas- sified as big, middle and smaiLThis classification was arranged by committees consisted of concer-

ned specialists.

In 1978, in all the hospitals of Turkey 136 983 big, 204869 middle and 208721 smail operati- ons were performed. 52.4 % of these operations were performed in the hospitals of the Ministry

of Health. '

Crude Death Rate :

General crudG death rate ~n the hospitals of Turkey was 26.1 per thousand in ~977 and 25.4 per thousand in 1978. Deaths reglstered In hos- pital records, are unknown whether theyare In accordance with the criteria ~ncalculatlng this rate or not. For example: deaths occurred in polyc- linics and inside the ambulance.

Autopsy :

Autopsies performed In hospitals, are con- cerned with legal cases generally. Data ,is not collected in this respect and the number of post mortem examinations are thought to be very law.

Laboratory Activities:

In the new applicatlon, collecting of data concerned 'With laboratory activities was taken In hand with the consideration that these new forms must be taken up seıiously by personnel and not to place ',a load upon the hospitals.

Preliminary studies needed for every kind of laboratory ıanalysis and researches. x-rays, blood and drug consumptlon, electro determi- natlon, and the conditions of medical means and media including the collecting of important data is planned.

CONTROL AND PREVENTloN OF DlSEASES In Turkey, notiflcation of 38 diseases is compolsory. All health establishments. health personnel, administrators of villages, schools and institutions, and family leaders are obliged

to ',notlfy these diseases to the related health health establishments.

17

Bildirim iletişimi, özellikle sosyalizasyon böl.

gelerinde belli bir kayıt düzenine sahiptir. Bazı böl- gelerde personel noksanlığı, hizmet içi eğitim yetersizliği coğrafi ve iklim koşulları, bildirim.

lerin zamanında yapılmasını engellemektedir. Bu nedenle bildirilen bulaşıcı hastalık vak'aları bekle.

nen vak'a sayılarından düşüktür. Sıtma, Lepra ve tüberküloz vak'aları bunların haricindedir.

Türkiye geçmişte bulaşıcı ve salgın hasta.

Iıklara karşı başarılı mücadele vermiştir. Son 20 yıldan bu yana çiçek, epidemik ,tifüs görülme.

mektedir.

Bulaşıcı ve salgın hastalıklar içinde su ve gıda kaynaklı bağırsak enfeksiyon (tifo, paratifo, dizanteri, enfeksiyöz, hepatit yaz ishalleri vb.) ve enfeksiyonları çevre sağlığı koşullarının bozuk olduğu bazı bölgelerde daha fazla göze çarpmak.

tadır. Bunlar arasında yaz ishalleri bebek ve ço.

cuk ölümlerinin temel nedeni olmaktadır. Hıfzıs- sıhha Enstitüleri, bölge ve hastane laboratuvarıarı, enterobakteri teşhis üniteleri bu tür vak'aların esas teşhis ve bildirim kaynaklarıdır.

Bulaşıcı bağırsak enfeksiyonlarına karşı yürütülen; epidemiyolojik sürveyans çalışmaları, aşı uygulamaları, koruyucu ve tedavi edici ilaç dağıtımı, şebeke sularının devamlı klorlanması, suların laboratuvar kontrolu altında tutulması ve halk sağlık eğitimi çalışmaları sayesinde, bu has- talıkların salgın yapma ve yayılma karekterleri en-

gellenmektedir.

Aşı ile korunulması mümkün çocukluk dö- nemi hastalıkları (boğmaca, difteri, tetanos, kıza.

mık, polio ve tbc.) na karşı yürütülen sistematik aşı uygulamaları ileriden beri devam etmektedir.

Türkiye, Dünya Sağlık Örgütünün, aşı uygulama- ları konusundaki 1990 yılı hedef alan "Yaygınlaş.

tırılmış Aşı Uygulaması» çağrısını olumlu karşıla- mıştır. Dünya Sağlık Örgütünün, bu konudaki tav- siye ve önerilerine her zaman olduğu gibi uya.

caktır. ilk adım olarak, ülke düzeyinde standart aşı kayıt ve izleme sistemi, ulusal aşı üretiminde artış ve gelişme, aşı sevk, depolama, koruma ve tüketim çalışmaları ele alınmış bulunmaktadır.

Türkiye, sıtma ve tüberküloz kontrolünde et.

kili kontrol sistemlerine sahiptir. 1953'den beri düzenlı bir şekilde sürdürülen BCG aşı 'uygula.

maları, mikrofilm taramaları, dispanser çalışma.

ları ve laboratuvar muayeneleri ile tüberküloz vak'- aları büyük öleüde kontrol altına alınmış, yeni ye- tişen neslin BCG aşılı olması sağlanmıştır. Aşıla- mada allerji virajı 1978'de yüzde 95.9 ve kompli.

kasyon binde 2.1 oranında bulunmuştur.

ii ve ilçe merkezlerinde tüberkülozdan ölüm oranı 1945'den beri düşmektedir. Bu oran, 1945'de yüzbinde 262.1 iken 1965'de 36.5 vp. 1976'da 9.95 olmuştur.

IS

Notification system, particularly in the socJa.

lized provinces has ıa regular registration system.

The number of cases notified is, in fact, less than actual number of cases. There are some reasons, for this matter, such as; lack of per- sonnel, lack of knowledge ,in people who are res- ponsible for notifying Infectious diseases but who do not take this ıdutyıseriously, transportatian problems, lack of in-service training and geograp- hical and climatic conditjans. Malaria, leprosy and tuberculosis cases are out of ıthis matter.

In the past, Turkey had suscesful on the control of epidemic and infectious diseases. Last 20 years, smallpox and ,epidemic ;tyhpus have not been notified.

Among comminicable and epidemic disea- ses, food-borne and waterborne ' intestinal dlsea- ses are ,seen more frequently in areas where sanitation is poor. Usually onteritis and diarrhoel cases constitute the main reason of infant and child mortality. The diagnosis and notificatlon sourcas ıof these diseases are the Hygiene Ins- titutions, regional and hospital ilaboratorjes and Entero-Bacterial Diagnosis Units.

Effective Control and prevention activities' against these diseases have been taken through epidemiological surveillance, immunjzation acti.

vities, distrubition of preventive and curative drugs, continual labarotory control and chlorina- tion of water 'and public health education.

In Turkey fvaccination programmes against six target diseases of WHO (diphtheria, pertusls, tetanus, measles, poliomyelitis, tuberculosis) have been in action since 'a long time. Turkey is ıin agreement with the call of WHO for ~Expan- ded Immunization Programme» to be attalned by 1990. For this aimeas a first step, registration and monitoring immunization activities all over the country,increase in the development and na- tional production of vaccines and sera, studies ln storing, transportat on, protection and comsum- ption of vaccines have been taken 5eriously.

Turkey has ~imeHective ıtuberculosis and malaria control system. Since 1953 BCG immu- nization programs have becn regularly applied.

A great majority of the tbe.. cas es ' are under control through effective activities of the dispan- saries, laboratory exams and micro-film screening.

In the years of '1953-1978, Doosters included, 39.2 miJlion BCG vaccinations have been applied. Thus we ıhave been to create a generation that has been fully immunized against tuberculosis. In BCG immunizations effectiveness of the program

after vaccination and control was 95.9 % and general complicatlons were 2.1 % O.

In the centers of provinces and districts, tuberculosis mortallty rate has been decreasing since 1945. This rateper 100.000 pop. was 262.1 in 1945, 36.5 in 1965 and ,9.95 in 1976.