OCAK 2017NURSEN KARADOĞAN
YÜKSEK LİSANS TEZİ
İŞLETME ANABİLİM DALI
HASTANE İŞLETMECİLİĞİ BİLİM DALI
OCAK 2017
GAZİ ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
NURSEN KARADOĞAN SAĞLIK İŞLETMELERİNDE PERFORMANSA DAYALI EK ÖDEME PRİM SİSTEMİ VE MALİYETLERE ETKİSİ:
ANKARA DIŞKAPI YILDIRIM BEYAZIT EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ ÖRNEĞİ
İŞLETME ANABİLİM DALI HAST ANE İŞLETMECİLİĞİ BİLİM DALI
SAĞLIK İŞLETMELERİNDE PERFORMANSA DAYALI EK ÖDEME PRİM SİSTEMİ VE MALİYETLERE ETKİSİ: ANKARA DIŞKAPI YILDIRIM BEYAZIT EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ ÖRNEĞİ
Nursen KARADOĞAN
YÜKSEK LİSANS TEZİ İŞLETME ANABİLİM DALI
HASTANE İŞLETMECİLİĞİ BİLİM DALI
GAZİ ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
OCAK 2017
SAĞLIK İŞLETMELERİNDE PERFORMANSA DAYALI EK ÖDEME PRİM SİSTEMİ VE MALİYETLERE ETKİSİ: ANKARA DIŞKAPI YILDIRIM BEYAZIT
EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ ÖRNEĞİ (Yüksek Lisans Tezi)
Nursen KARADOĞAN
GAZİ ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
Ocak 2017
ÖZET
‘’Sağlık İşletmelerinde Performansa Dayalı Ek Ödeme Prim Sistemi ve Maliyetlere Etkisi: Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi Örneği’’ adlı tez, çalışma konusunu oluşturmaktadır. Çalışmanın amacı, 21.01.2010 tarihli 5947 Sayılı Tam Gün Kanunu’nun, Sağlık Bakanlığı Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin 2009-2015 yıllarına ait ek ödeme tutarları ve toplam maliyet tutarları üzerindeki etkisini araştırmaktır. Çalışmada sözkonusu hastanenin, 2009-2015 yıllarına ait ek ödeme tutarları ve toplam maliyet tutarları, 2015 yılı yurt içi üretici fiyat endeksi ile düzeltilmiş ve 2009 yılı baz yıl seçilerek trend analizi yapılmıştır. Ayrıca çalışmada, performansa dayalı ek ödeme prim sistemi de ele alınmıştır. Çalışma sonucunda; 2009 baz yıla göre ek ödeme tutarlarının 2013 yılından itibaren arttığı, toplam maliyetlerin de baz yıla göre bütün yıllarda sürekli azaldığı görülmüştür.
Bilim Kodu : 1167
Anahtar Kelimeler : 5947 Sayılı Tam Gün Kanunu, Performans, Performansa Dayalı Ek Ödeme Prim Sistemi, Ek Ödeme Tutarları,
Sayfa Adedi Tez Danışmanı
Toplam Maliyet Tutarları : 130
: Doç. Dr. Seyhan Çil Koçyiğit
ADDITIONAL PAYMENT PREMIUM SYSTEM BASED ON PERFORMANCE IN HEALTH CARE BUSINESSES AND ITS EFFECTS ON COSTS: THE CASE OF ANKARA DIŞKAPI YILDIRIM BEYAZIT TRAINING AND RESEARCH HOSPITAL
(M. Sc. Thesis)
Nursen KARADOĞAN
GAZİ UNIVERSITY
INSTITUTE OF SOCIAL SCIENCES January 2017
ABSTRACT
Naming, ‘’Additional Payment Premium System Based on Performance in Health Care Businesses and Its Effects on Costs: The Case of Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Training and Research Hospital’’ constitutes the subject of study. Objective of study is to search the effect of the Full-Time Law No.5947 dated 21.01.2010 on the amounts of the additional payments and the amounts of total cost of the Ministry of Health Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Training and Research Hospital, for the years between 2009-2015. In this study, the amounts of the additional payments and amounts of total costs of the said hospital, pertaining to 2009-2015, have been adjusted by the domestic producer price index of 2015 and a trend analysis has been made through the selection of the base year of 2009. Additionally in this study, the performance-based additional payment premium system has been discussed.
In the result of the study has been showed that the amounts of the additional payments have increased since 2013, in reference to the base year of 2009 and that the total costs have continuingly decreased in all years when compared to the base year.
Science Code : 1167
Key Words : Law No.5947 Full Day Of The Law, Performance, Additional Payment Premium System Based on Performance, Amounts of Additional Payment, Amounts of Total
Cost Page Number : 130
Supervisor : Doç. Dr. Seyhan Çil Koçyiğit
TEŞEKKÜR
Tez konusu seçmemde büyük payı ve yardımları olan, aynı zamanda konu ile ilgili bilimsel desteğini hiçbir zaman esirgemeyen, bilimsel ve manevi desteğini sürdüren danışman hocam Sayın Doç. Dr. Seyhan Çil Koçyiğit’ e,
Çalışmanın veri toplama aşamasında yardımlarını esirgemeyen SB. Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi döner sermaye saymanlık görevlisi Cemile Maden’e ve performans biriminde çalışan tüm arkadaşlara,
Hayatım boyunca destekleri ve sevgileri ile yanımda olan canım anneme, babama, kardeşlerime ve tatlı yeğenlerime,
Teşekkürlerimi sunarım.
İÇİNDEKİLER
Sayfa
ÖZET ... iv
ABSTRACT ...v
TEŞEKKÜR ... vi
İÇİNDEKİLER ... vii
ÇİZELGELERİN LİSTESİ………...x
ŞEKİLLERİN LİSTESİ ... xiii
KISALTMALAR ...xiiii
GİRİŞ ...1
BİRİNCİ BÖLÜM DÖNER SERMAYE VE DÖNER SERMAYELİ İŞLETMELER
1.1. Döner Sermaye ve Döner Sermayeli İşletmeler ... 51.1.1. Döner sermayeli işletmelerin genel özellikleri ... 8
1.1.2. Döner sermayeli işletmelerin kuruluşu, amaçları ve yararları ... 9
1.1.2.1. Döner sermayeli işletmelerin kuruluşu ve gelişimi ... 9
1.1.2.2. Döner sermayeli işletmelerin amaçları ... 10
1.1.2.3. Döner sermayeli işletmelerin yararları ... 12
1.1.2.3.1. Ekonomik yararları ... 12
1.1.2.3.2. Toplumsal yararları ... 14
1.1.3. Döner sermayeli işletmelerin sınıflandırılması ... 14
1.1.3.1. Çalışma alanlarına göre döner sermayeli işletmeler ... 15
1.1.3.2. Şahsiyetlerine göre döner sermayeli işletmeler ... 15
1.1.3.3. Bağlı oldukları bütçelerine göre döner sermayeli işletmeler ... 16
1.1.4. Döner sermayeli işletmelerin mali yapısı ... 17
Sayfa
İKİNCİ BÖLÜM
PERFORMANS KAVRAMI VE SAĞLIK KURUMLARINDA PERFORMANSA DAYALI EK ÖDEME PRİM SİSTEMİ
2.1. Performansın Tanımı ... 23
2.2. Performans Yönetimi ... 24
2.3. Sağlık Bakanlığı’nda Performansa Dayalı Ek Ödeme Prim Sistemi ... 26
2.3.1. Performansa dayalı ek ödeme prim sisteminin işleyişi ... 29
2.3.2. Performansa dayalı ek ödeme prim sistemine yöneltilen eleştiriler ... 61
2.4. Sağlıkta Tam Gün Kanunu ... 64
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM SB. ANKARA DIŞKAPI YILDIRIM BEYAZIT EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ ÖRNEĞİ
3.1. Araştırmanın Amacı ... 713.2. Araştırmanın Varsayımı ... 71
3.3. Araştırmanın Sınırlılıkları ... 71
3.4. Araştırmanın Yöntemi ... 72
3.5. Araştırmada Kullanılan Veri Seti ve Kapsamı ... 72
3.6. Araştırmanın Bulguları ... 73
SONUÇ VE ÖNERİLER ... 81
KAYNAKLAR ... 85
EKLER ... 89
EK-1. 209 Sayılı Sağlık Bakanlığı’na Bağlı Sağlık Kurumları İle Esenlendirme (Rehabilitasyon) Tesislerine Verilecek Döner Sermaye Hakkında Kanun İle 2006 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ... 90
EK-2. 5947 Sayılı Üniversite ve Sağlık Personelinin Tam Gün Çalışmasına ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ... 94
Sayfa EK-3. 650 Sayılı Adalet Bakanlığının Teşkilat Ve Görevleri Hakkında Kanun
Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname ... 114 EK-4. SB. Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin 2009 Yılı
Giderler Döküm Cetveli ... 115 EK-5. SB. Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin 2010 Yılı
Giderler Döküm Cetveli ... 117 EK-6. SB. Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin 2011 Yılı
Giderler Döküm Cetveli ... 119 EK-7. SB. Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin 2012 Yılı
Gider/Gelir Gerçekleştirme Raporu (Detaylı) ... 121 EK-8. SB. Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin 2013 Yılı
Gider/Gelir Gerçekleştirme Raporu (Detaylı) ... 123 EK-9. SB. Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin 2014 ve
2015 Yıllarına Ait Gelir/Gider Bütçe Gerçekleşme Raporları ... 125 EK-10. Araştırma İzin Yazısı ... 126 ÖZGEÇMİŞ ... 129
ÇİZELGELERİN LİSTESİ
Çizelge Sayfa
Çizelge 1.1. Genel ve özel bütçeli idarelere bağlı döner sermayeli işletme sayıları ve muhasebe birim sayıları ... 19 Çizelge 1.2. Kurumlara göre döner sermayeli işletmelerin 2010-2014 yılları gider
ve gelirleri (Milyon TL), ... 20 Çizelge 1.3. Tüm döner sermayeli işletmelerin 2010-2014 yılları mali durumu
(MilyonTL)……….21 Çizelge 1.4. Üniversite döner sermayeli işletmelerinin 2010-2014 yılları mali
durumu (Milyon TL) ... ..21 Çizelge 1.5. Sağlık Bakanlığı’na bağlı döner sermaye işletmelerinin 2010-2014
yılları mali durumu (Milyon TL). ... 22 Çizelge 2.1. Girişimsel İşlemler
Listesi………...41 Çizelge 2.2. Tavan Ek Ödeme Tutarına Esas Katsayılar………...57 Çizelge 2.3.İkinci Basamak Sağlık Tesisleri Hizmet Alanı-Kadro Unvan ... 58 Çizelge 2.4. Üçüncü Basamak Sağlık Tesisleri Hizmet Alanı-Kadro Unvan
Katsayıları. ... 59 Çizelge 2.5. Bilimsel Çalışmalar ve Puanları………60 Çizelge 3.1. Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin
2009-2015 Yıllarına Ait Gerçekleşen Ek Ödeme Tutarları…………...73 Çizelge 3.2. Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin
2009-2015 Yıllarına Ait Ek Ödeme Tutarlarının Toplam Maliyet
Tutarları İçindeki Oranı ... 74 Çizelge 3.3. Ankara DışkapıYıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin
2009-2015 Yıllarına Ait Ek Ödeme Tutarları ve Yi-üfe’ye Göre
Düzeltilmiş Ek Ödeme Tutarları……….76 Çizelge 3.4. Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin
2009-2015 Yıllarına Ait Toplam Maliyet Tutarları ve Yi-üfe’ye Göre Düzeltilmiş Toplam Maliyet Tutarları ... 77 Çizelge 3.5. Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin
2009-2015 Yıllarına Ait Yi-üfe’ye Göre Düzeltilmiş Ek Ödeme
Tutarlarının Eğilim Yüzdeleri ... 78
Çizelge Sayfa Çizelge 3.6. Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin
2009-2015 Yıllarına Ait Yi-üfe’ye Göre Düzeltilmiş Toplam Maliyet Tutarlarının Eğilim Yüzdeleri ... 79 Çizelge 3.7. Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin
2009-2015 Yıllarına Ait Yi-üfe’ye Göre Düzeltilmiş Ek Ödeme
Tutarlarının ve Yi-üfe’ye Göre Düzeltilmiş Toplam Maliyet Tutarlarının Eğilim Yüzdeleri ... 79
ŞEKİLLERİN LİSTESİ
Şekil Sayfa Şekil 2.1. Organizasyonun performans fonksiyon gelişiminin akış şeması……….25 Şekil 2.2. T.C. Sağlık Bakanlığı performans uygulamaları tarihi gelişimi ... 28
KISALTMALAR
Bu çalışmada kullanılmış kısaltmalar, açıklamaları ile birlikte aşağıda sunulmuştur.
Kısaltmalar Açıklamalar
AKA Akademi
AMATEM Alkol ve Madde Bağımlılar Araştırma Tedavi Merkezi
BAK Bakanlık
BK Borçlar Kanunu
BUT Bütçe Uygulama Talimatı
DDY Devlet Demiryolları
DEÜ Dokuz Eylül Üniversitesi
DMIS Döner Sermaye Mali Yönetim Sistemi
DSİ Döner Sermaye İşletmesi
DSSÖ Döner Sermaye Sabit Ödemesi
EÜ Ege Üniversitesi
GATA Gülhane Askeri Tıp Akademisi
GMK Genel Muhasebe Kanunu
İŞLT İşletme
KHK Kanun Hükmünde Kararname
MB Maliye Bakanlığı
MBMGM Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü
MÜD Müdürlük
PDEÖS Performansa Dayalı Ek Ödeme Sistemi
PİF Paket İşlem Fiyat
PTT Posta Telgraf Telefon
QI Kalite Geliştirme
SB Sağlık Bakanlığı
SGK Sosyal Güvenlik Kurumu
SKS Sağlıkta Kalite Standartları
SSK Sosyal Sigortalar Kanunu
STKK Sağlık Tesisi Kalite Katsayısı
SUT Sağlık Uygulama Tebliği
Kısaltmalar Açıklamalar
TBMM Türkiye Büyük Millet Meclisi TEFE Toptan Eşya Fiyat Endeksi TSK Türk Silahlı Kuvvetleri
TTK Türk Ticaret Kanunu
TÜİK Türkiye İstatistik Kurumu ÜYTE Üremeye Yardımcı Tedavi Yİ-ÜFE Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi
YÖK Yükseköğretim Kurulu
GİRİŞ
Performansa dayalı ek ödeme prim sistemi, Sağlık Bakanlığı’na bağlı tüm sağlık tesislerinde uygulanmakta olan, Bakanlıkça belirlenen hizmet sunum şartları ve kriteleri de dikkate alınmak üzere, sağlık hizmetlerinin iyileştirilmesi, kaliteli ve verimli hizmet sunumunun teşvik edilmesinin sağlanması amacıyla, görevli personele döner sermaye gelirlerinden yapılacak ek ödemenin oran, usul ve esaslarını belirleyen bir sistemdir.
2003 Yılında ‘’Sağlıkta Dönüşüm Programı’nın’’ hayata geçirilmesiyle birlikte sistem konusunda ilk çalışmalar başlatılmıştır. Sistem, 2004 yılının başından itibaren tüm Sağlık Bakanlığı tesislerinde uygulanmaya başlanmıştır. Sisteme, 2005 yılında kurumsal performans ölçütleri, 2010 yılında yönetici performans ölçütleri, 2011 yılında da birim performans kriterleri eklenmiştir.
Performansa dayalı ek ödeme prim sistemi (performansa dayalı döner sermaye prim sistemi), kamuoyunda ‘’Tam Gün Kanunu’’ olarak da bilinen, 21.01.2010 tarihli 5947 sayılı kanundan etkilenmiştir. Bu tezin konusunu, Tam Gün Kanunu’nun, hastane sağlık personelinin ek ödeme tutarlarına ve toplam maliyetlere olan etkisi oluşturmaktadır.
21.01.2010 tarihli 5947 Sayılı Tam Gün Kanunu, üniversitede çalışan öğretim üyeleriyle, kamuda çalışan hekimlerin, özel bir sağlık kuruluşunda ya da kendilerine ait özel muayenehanelerinde çalışamayacaklarıyla ve kamuyu tercih etmeleri taktirde, ek ödemelerinde yapılacak iyileştirmeyle ilgilidir. Bu çalışmada da, Sağlık Bakanlığı Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin 2009- 2015 yıllarına ait ek ödeme tutarları ve toplam maliyet tutarları incelenmiştir.
5947 Sayılı Tam Gün Kanunu’nda zamanla değişiklikler yapılmıştır. Tam Gün Kanunu’nun kabulünden sonra, Cumhuriyet Halk Partisi, Tam Gün Kanunu’nun iptali için Anayasa Mahkemesi’ne başvurmuştur. Başvuru üzerine, Anayasa Mahkemesi, 04.12.2010 tarihli ve 27775 Sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan kararla, üniversite hocalarının özelde çalışmasıyla ilgili engeli ortadan kaldırmış ancak kamuda çalışan hekimlerin mesai sonrası özel bir yerde, herhangi bir iş yapmaları
önündeki yasak aynen devam etmiştir. Anayasa Mahkemesi’nin aldığı bu karardan 1 yıl sonra, 2011 yılında Bakanlar Kurulu Kararı ile çıkartılan 650 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin 38. maddesi, memurların ek bir işte çalışamayacaklarıyla ilgilidir. 5947 Sayılı Tam Gün Kanunu, 650 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile güçlendirilmiş olmasına karşın, kamu hastanelerinde ve üniversitede çalışan kalifiyeli hekimlerin özel sektöre gidişi hızlanmıştır. Bütün bu gelişmelerden sonra Cumhuriyet Halk Partisi, kanunların “önemli, ivedi ve zorunlu” haller dışında Kanun Hükmünde Kararname’lerle değiştirilemeyeceğini öne sürmüş ve 650 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin iptali için Anayasa Mahkemesi’ne dava açmıştır. Davayı esastan görüşen Anayasa Mahkemesi heyeti, KHK'nın devlet, üniversite hastaneleri, TSK, GATA gibi değişik kurumlarda çalışan hekimlere çalışma yasakları getiren maddelerini ''yetki kanunu kapsamına girmediğinden'' iptal etmiştir. Anayasa Mahkemesi, iptal kararının uygulamaya gireceği tarihi 1 Temmuz 2013 yılına kadar ertelemiştir. Bütün bu yasal süreçler sonucunda, 5947 Sayılı Tam Gün Kanunu’nda yeni bir düzenleme yapılması gerekirken, mevcut hükümet, 1 Temmuz 2013 tarihine kadar yeni bir düzenleme yapmamıştır. Bunun sonucunda üniversitelerde öğretim üyesi olarak çalışan hocaların özel muayehanelerinde çalışmaları önünde bir engel kalmamıştır.
1 Temmuz 2013’e kadar Tam Gün Kanunu’nda yapılması beklenen düzenleme, ancak 2 Ocak 2014 tarihinde, TBMM’de kabul edilen 6514 sayılı kanunla yapılabilmiştir. Bu kanunla, kamu hastaneleri, TSK hastaneleri, üniversite hastaneleri sözleşmeli öğretim üyesi istihdam edebilecektir. Kamu hastanelerine sözleşmeli olarak geçecek öğretim üyelerinin tüm özlük ve akademik ünvanları, üniversite de çalışıyormuş gibi devam edecektir. Bununla beraber profesör ve doçentler, toplam sayılarının %50’sini geçmemek şartıyla mesai saatleri dışında özel hastane ve vakıf hastanelerinde kurum sözleşmesi yaparak çalışabileceklerdir.
6514 Sayılı kanunun çıkarılması üzerine, Anayasa Mahkemesi’ne kanunun yürürlüğünün durdurulması için başvurulmuş ve Anayasa Mahkemesi de bu kanunun bazı maddelerinin yürürlüğünü, Anayasaya aykırılığı konusunda güçlü belirtiler bularak durdurmuştur. Sonuç olarak, yürürlüğün durdurulması kararı, Sağlık Bakanlığı hastanelerinde çalışan hekimler ve üniversitede çalışıp da muayenehanesi bulunmayan öğretim üyeleri için yeni bir durum içermemektedir.
Yani bu statülerde bulunan hekimler için serbest çalışma yasağı yasadaki gibi devam etmektedir.
Bu araştırmanın amacı, 21.01.2010 tarihli 5947 Sayılı Tam Gün Kanunu’nun, hastanenin sağlık personeline ödemiş olduğu ek ödeme tutarlarına ve toplam maliyetlere etkisini incelemek ve performansa dayalı ek ödeme prim sistemini ele almaktır. Bunun için üçüncü basamak hastanesi olan, Sağlık Bakanlığı Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin 2009-2015 yıllarına ait ek ödeme tutarları ve toplam maliyetleri incelenmiştir. Ayrıca çalışmada, PDEÖS’nin güçlü ve zayıf yönleri de ele alınmıştır.
Araştırmanın varsayımı, Tam Gün Kanunu’nda, 2010 yılında yapılan değişikliklerin, SB. Dışkapı Ankara Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin ek ödeme tutarlarında ve toplam maliyet tutarlarında artış sağlamasıdır.
Araştırmanın sınırlılıklarını ise ayrıntılı mali verilerin elde edilememesi, ülkemizde Sağlık Bakanlığı’na bağlı hastanelerde maliyet muhasebesi alanının gelişmemiş olması, muhasebe kayıtlarının sağlıklı ve düzenli tutulmaması, hastane bilgi yönetim sistemi ile uyumlu genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uygun standart bir muhasebe sisteminin bulunmaması, finansal yönetici yetersizlikleri, döner sermaye yönetmeliğinde sık sık değişikliklerin yapılması oluşturmaktadır.
Araştırma, giriş ve sonuç bölümü dışında, üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, döner sermaye ve döner sermayeli işletmeler ve bu konuyla ilgili kavramlar ele alınmıştır. İkinci bölümde, performans kavramı ve sağlık kurumlarında performansa dayalı ek ödeme prim sistemi, performansa dayalı ek ödeme prim sisteminin işleyişi, Tam Gün Kanunu ve bu kanunda yapılan çalışmalar incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise yapılan araştırma yer almıştır. Araştırma da, Sağlık Bakanlığı Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin 2009-2015 yıllarına ait ek ödeme tutarları ve toplam maliyet tutarları, analiz öncesi ve analiz sonrası değerlendirilmiştir. Analizde, 2015 yılı yurtiçi üretici fiyat endeksiyle (Yİ-ÜFE) ek ödeme tutarları ve toplam maliyet tutarları düzeltilmiş ve düzeltilmiş değerlere trend analizi yapılmıştır. Trend analizi için baz yıl olarak 2009 yılı seçilmiştir.
BİRİNCİ BÖLÜM
DÖNER SERMAYE VE DÖNER SERMAYELİ İŞLETMELER
1.1. Döner Sermaye ve Döner Sermayeli İşletmeler
Döner sermaye ve döner sermayeli işletmeler ile ilgili literatürde çeşitli tanımlamalara rastlamak mümkündür.
‘’Genel ve katma bütçeli idarelerin kamu hizmetlerinin yerine getirilmesi sırasında, bu hizmetlere bağlı olarak yönetilen ticari, sınai, tarımsal, kültürel ve mesleki nitelikteki faaliyetlerinin yürütülmesi için tahsis edilen sermayelere ’’döner sermaye’’, bu şekilde kurulan işletmelere de ‘’döner sermayeli işletmeler’’ denilmektedir
‘’(Kostik, 1998: 11).
Diğer bir tanımda;
Döner sermaye; genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerine kanunlarla verilen asli ve sürekli kamu görevlerine bağlı olarak ortaya çıkan ve genel idare esaslarına göre yürütülmesi mümkün olmayan mal ve hizmet üretimine ilişkin faaliyetlerin sürdürülebilmesi için, kamu idaresine bağlı olarak kurulmuş işletmelere tahsis edilen sermaye olarak ifade edilmektedir. Bu tanım uyarınca verilen sermayenin tahsis amacını gerçekleştirmek üzere kurulan işletmelere de döner sermayeli işletmeler denir (Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü [MBMGM], Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği, 2007:
1).
Sağlam (2006: 56) döner sermayeyi,‘’kurumların karları ile bağışlardan ve devlet yardımlarından teşekkül eden sermaye’’olarak tanımlamaktadır. Güner ise (1990: 2- 3) döner sermayeyi, ‘’bir kerelik üretim dönemine katılarak üretim dönemi sonunda piyasaya sürülen, yahut tükenen veya şeklini değiştiren mal, nakit akımını oluşturan sermaye ya da işletmelerde normal olarak bir yılda para yada para benzerlerine dönüştürülebilen varlıklar toplamına döner değerler yada gayri safi döner sermaye’’
olarak tanımlamaktadır. Güner (1990: 2-3) devamında, ‘’sabit sermayenin işletmenin bir yılı aşan uzun sürelerdeki faaliyetlerinin devamını sağlamak için kullanıldığını, işletme sermayesinin de işletmenin kısa vadeli faaliyetlerinin devamını sağlamakta kullanıldığını, döner sermayenin ise, cari borçları karşılamaya hazır olan nakit ve benzeri varlıklardır’’ olduğunu belirtmiştir.
Özbay (2010: 39-40) döner sermayeyi, ‘’kamu maliyesi alanında belirli ve sürekli bir amacın elde edilmesi için genel veya katma bütçeden bir miktar paranın, azaltılmamak şartı ile kuruluşa veya bu kuruluşla ilgili işletmelere verilmesi, mütedavil sermaye’’ olarak açıklar. Özbay’ a göre, ‘’bütçeden alınan bu sermaye payı ile bir kamu kuruluşu, farklı bir ekonomik yapı altında gelir elde etmekte, diğer bir anlamla da belirli oranda özelleşmektedir’’.
‘’Döner sermayeli işletmeleri genel ve katma bütçeli idarelerin kamu hizmeti yaparken ortaya çıkan kapasite fazlasını değerlendirmek, destek hizmeti sağlamak üzere kurulmuş iktisadi üniteler olarak tanımlamak da mümkündür’’ (Gönen ve Işık, 1985: 4).
Döner sermaye kavramı, 1927 yılında yürürlüğe giren 1050 sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanunu’nun (Genel Muhasebe Kanunu) 49. maddesi ile ekonomiye girmiş olup, bu madde hükmünde ve diğer yasalarda döner sermayenin tanımı yapılmamış, sadece döner sermayeli işletmelerin faaliyet alanları gösterilmiştir.
49. Madde; devletin genel bütçe içinde sürekli ve geçici ekonomik faaliyette bulunmasına olanak tanırken, daha sonraki yıllarda, devletin ekonomik faaliyetlerinin İktisadi Devlet Teşekküleri içinde sistemleştirilmesi üzerine, bu maddenin kapsamı doğal olarak daralmış ve sadece devletin geçici ekonomik faaliyetlerini düzenleyen bir madde haline gelmiştir. G.M.K’un 49. maddesinin yerini tutmak üzere kabul edilen birbirinden çok farklı özel döner sermaye yasaları çoğu kez mevcut kalıplardan kurtulmayı amaçlamış ve böylece ortaya sistemsiz bir düzenleme çıkmıştır. Bu bakımdan dolayı;
A. Bir döner sermayeli işletme hakkında şayet özel kanunu bulunup ve bu özel kanunda döner sermaye işletmeleri Genel Muhasebe Kanunu’ndan istisna etmişse bu döner sermaye işlerinin o özel kanun hükümlerine,
B. Bir özel kanunu bulunmakla beraber döner sermaye işlemlerini, Genel Muhasebe Kanunu hükümlerinden istisna etmemişse bu özel kanun hükmü ile o konuda hüküm bulunmadığı hallerde Genel Muhasebe Kanunu hükümlerine,
C. Döner sermaye, Genel Muhasebe Kanunu’nun 49. maddesine göre kurulmuşsa ve özel bir kanunu yoksa, söz konusu yasanın 49. maddesi ile uygulanabilecek sair hükümlerine, tabi tutulması gerekir.
49. Maddeye göre;
a. Döner sermaye, genel bütçe içindeki idarelere verilir.
b. Döner sermayenin kullanılma sahası, hammadde ve malzeme bedelleri ile uzman ve işçi ücretlerine yapılacak harcamalarla sınırlıdır.
c.
Döner sermaye, ilgili idarenin gider cetvelinde bu adla açılacak bir bölüme konulacak ödenek ile gerçekleştirilir.d. Belli bir amaç için bütçe ile verilen döner sermaye ödeneğinden yılı, içinde harcanmayan kısım iptal olunur.
e. Döner sermaye faaliyeti sonucunda elde edilen gayrisafi gelirlerden fazlası, bütçe geliri olarak kaydedilir.
Günümüzde, döner sermaye işletmeleri, G.M.K’nun 49. maddesine, bu maddeye dayanılarak çıkarılan özel yasalara, kuruluş yasalarına ve bütçe yasalarına göre kurulmaktadır. Bakanlıkların Kuruluş ve Görev Esasları Hakkındaki 174 Sayılı K.H.K.’nin 41. maddesine göre; bakanlıklar ile bağlı kuruluşlar ihtiyaç halinde döner sermaye işletmesi kurabilirler. Döner sermaye işletmesinin kurulması, sermayesi, gelirleri, işleyiş ve denetimi ile ilgili esas ve usuller genel hükümlere göre düzenlenir. G.M.K.’nun 49. maddesi ile döner sermayenin kullanılma alanı; hammadde ve malzeme alınması, uzman ve işçi ücretlerinin ödenmesi ile sınırlandırılmış olduğu halde, daha sonra çıkarılan özel yasalar ve kuruluş yasalarıyla bu sınırlar aşılmış, harcama alanı genişletilmiş, ayrıcalıklar getirilmiş, geniş bir serbesti alanı sağlanmıştır (Kostik, 1998: 9-10).
Engür’e göre (1987: 12) ‘’döner sermayeli işletmeler, kanun gereği, genel bütçeli kuruluşlara bağlı olarak kurulması gerekirken uygulamada katma bütçeli kuruluşlara bağlı olarak da kurulmuşlardır.’’
Bu işletmelerin kurulmasının ana amacı, klasik bütçe sisteminin ekonomik zorunluluklara cevap vermemesi üzerine, iktisadi gereklere uygun bir işletme sağlayabilmek için dairelerin, bir kısım faaliyetlerini, döner sermaye şeklinde ayırmak ve bu suretle de Muhasebe-i Umumiye Kanunu ve İhale Kanunu gibi kanunların kayıtlarından kurtulmak olduğu söylenebilir. Döner sermayenin diğer önemli yanı olan gelir fazlasının bütçeye gelir kaydolunması ilkesine de genellikle uyulmamaktadır. Bu amaçla 1975 yılından bu yana döner sermaye işletmelerinin gelir ve karlarının Hazineye dönüşümünü sağlayabilmek için, bütçe kanunlarına zorlayıcı hükümler getirilmiştir. Bütçe kanunlarının yıllık olarak hazırlanması, maddelerinin değişime uğrayabilmesini rahatlattığından, 1975 yılından bugüne kadar geçen sürede çeşitli nedenlerle, hükmü gereği bir çok kurum kapsam dışı bırakılmıştır (Engür, 1987: 12).
Engür’e göre (1987: 12-13), ‘’kamu döner sermaye işletmeleri, kurulabilmesi için gerekli olan sermayenin bir kısmını ya da tümünü, bağlı olduğu kurumun bütçesinden almakta ve sözkonusu kurumda oluşan kapasite fazlasını değerlendirmekte olduğundan işletmeleri o kurumdan ayrı düşünmemek gerekir.’’
Engür devamında ise ‘’döner sermayelerce yapılacak harcamaların kapsam ve sınırları açık olarak belirlenmediğinden, harcamalar yönünden bütçeler arasındaki geçişmeler önlenememekte, bu nedenle konsolide bütçe ile döner sermaye bütçeleri çeşitli şekillerde birbirlerini etkilemektedirler’’ ifadesiyle her iki bütçenin birbiriyle etkileşim içinde olduğunu belirtmiştir.
1.1.1. Döner sermayeli işletmelerin genel özellikleri
Devletin, üzerine almış olduğu çeşitli görevler nedeniyle bir çok ekonomik faaliyet de bulunması zorunlu hale gelmiştir. Devletin bu faaliyetleri genel üstlenmesine olanak yoktur. Cumhuriyetin ilk yıllarında devletin üzerine almış olduğu ekonomik faaliyetler bugünkü kadar kanuni kalıplarla belirgin değildi.
Sadece birkaç kuruluşta onlar da P.T.T ve D.D.Y. gibi kamu hizmetinde bulunan kuruluşlar katma bütçeli sistem içinde yer almış ve kamuya ait görevlerini gerçekleştirirken ortaya çıkan kapasite fazlasını değerlendirmek amacıyla kurulması kararlaştırılmıştır. Devletin iç piyasaya yönelik olarak yaptığı işler sırasında ve yapılan bu hizmetlerden arta alan zamanı değerlendirmek, piyasa fiyat araştırması yapabilmek, araştırması yapılan maliyet ve talebi değerlendirmek amacıyla döner sermayelerin kurulması gerçekleşmiştir.
Cumhuriyetin ilk yıllarında genel bütçeye bağlı olarak kurulmuş olan döner sermaye işletmeleri daha sonra katma bütçeli idarelere, il özel idarelerine bağlı olarak kurulmalarına gerek duyulmuş ve sayıları gittikçe artarak günümüze kadar gelmiştir (Köroğlu, 2011: 10).
Devlet (genel ve katma bütçeli idareler), döner sermayesi işletmelerine değişken giderlerini karşılamak üzere bir döner sermaye fonu (ödeneği) tahsis eder.
Döner sermaye işletmeleri de bu sermayeyi, ticari ve sınai bir faaliyet dolayısıyla çalıştırarak fiyat ve ücret karşılığı özel kişi ve kurumlarla iş yapabilirler. Döner sermaye ödeneği (kuruluş sermayesi) işletmenin giderleri karşılığı verilir ve bu ödeneğin işletilmesi sonucu elde edilen gelirler, yeniden aynı iş için kullanılır.
Döner sermayeli işletmelerin genel özellikleri aşağıdaki gibi sıralanabilmektedir:
• Ana kuruluş olan genel, katma veya özel bütçeli idare ve kurumlara bağlı olarak kanunla kurulurlar.
• Genellikle tüzel bir kişiliğe sahip değildirler.
• Sermayeleri, bağlı oldukları idarenin verdiği ödenekler ve işletme karlarından oluşur.
• İşletme bütçesi yıllık olarak hazırlanır, bağlı oldukları kuruluşun onayından sonra yürürlüğe girer.
• Çoğu, 1050 sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanunu’na tabi değildirler.
• Denetimleri, bağlı oldukları kuruluşun üst amirleri veya görevlendireceği kişiler, Maliye Bakanlığı ve Sayıştay tarafından yapılır.
• Ticari işlemleri ve işleri hakkında ‘’T.T.K, B.K.’’ hükümleri uygulanır.
• Devletle olan ilişkilerinde kamu hukukuna giren kanun hükümleri uygulanır.
• Sözleşmeli işçi çalıştırmaları halinde, toplu ve bireysel iş hukuku hükümleri ile S.G.K hükümlerine tabi bulunurlar.
Üniversiteler ve bağlı birimleri (fakülte, yüksekokul, enstitü vb.) katma bütçeli daireler içinde yer alan kurumlardır. Bu çerçevede, üniversiteler ve bağlı birimlerinde faaliyet göstermek üzere de, döner sermayeli işletmeler kurulabilmektedir (Şakrak, 1997: 19-20).
1.1.2. Döner sermayeli işletmelerin kuruluşu, amaçları ve yararları
Bu bölümde, döner sermaye işletmelerinin kuruluşu, amaçları ve yararları ele alınmıştır.
1.1.2.1. Döner sermayeli işletmelerin kuruluşu ve gelişimi
Ülkemizde ilk döner sermaye işletmesi, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasından iki yıl sonra faaliyete geçmiştir. 1925 yılından günümüze kadar döner sermayeli işletme sayıları ile işletmelerin gelir ve giderleri sürekli büyümüştür. Döner sermaye uygulamasına ilişkin ilk kanun 26.01.1925 tarihli ve 549 sayılı ‘’Ziraat Müesseselerine Sabit Sermaye Vaz’ına Dair Kanun’dur.’’ Bu kanunu takiben çıkarılan ikinci kanun 27.01.1927 tarih ve 968 sayılı ‘’Milli Matbaa Tahsisatının Mütedavil Sermaye Halinde İstimaline Dair Kanun’’ olmuştur. Bu kanunların kabulü ile ziraat işletmelerinde ve devlet matbaasında kapasite fazlasının değerlendirilmesi suretiyle iktisadi faaliyetlere başlanmıştır.
Daha sonra 26.05.1927 tarih ve 1050 sayılı ‘’Muhasebe-i Umumiye Kanunu’nun kabulü ile kanunun 49. maddesinde ‘’genel bütçe içinde yönetilen sınai ve ticari kurum ve idarelerin ilk madde ve malzeme alım bedelleri ile uzman ve işçi ücretleri döner sermaye adıyla bütçelere konulan ödenekler ile karşılanır ve ödenir. Bu kurum ve idarelerin döner sermaye ödeneklerinden kullanılmayan tutarlar yıl sonunda yok edilir; kullanılan sermayeden doğan gelir fazlaları da gelir yazılır’’ hükmü ile kamu kurumlarında döner sermaye verilmesi genelleştirilmiştir.
Bu kanun maddesi ile döner sermayelerin yasal dayanağı belirlenmiş, harcama alanları sınırlandırılarak, bütçe kuralları içinde bir ayrıcalık olarak kabul edilmiştir.
Getirilen düzenleme ile kamuda ortaya çıkan atıl üretim kapasitesinin kullanılarak belli ölçüde piyasadaki talebin karşılanması ve bu suretle devlete ek gelir sağlanması amaçlanmıştır. Kuruluş dayanağını Muhasebe-i Umumiye Kanunu’nun 49. maddesinden alan döner sermayeli işletmeler, bu maddenin yanında, özel kanunlara, teşkilat kanunlarına konulan hükümlere ve 3046 sayılı Bakanlıkların Kuruluş ve Görev Esasları Hakkındaki Kanun’un 40. ve geçici 2.
maddesine dayanılarak kurulmaya başlamışlardır. Döner sermayelerin kuruluş esasları ve faaliyet alanlarına ilişkin çerçeve bir kanuni düzenleme olmaması sonucunda kamu maliyesinde döner sermaye açısından düzensiz bir sistem oluşmuştur. Özel kanunlar ile yapılan düzenlemeler sonucunda 1050 sayılı kanundaki gider kısıtlaması kalkmış, döner sermaye için kurum gider bütçelerine ödenek konulmadan faaliyette bulunmanın yanında atıl kapasite kullanma amacı dışında döner sermayeli işletmelerin kurulmasının da yolu açılmıştır. Nihayetinde kurulan döner sermaye işletmelerinin çok azı 1050 sayılı kanunda tarif edilen çerçeve içinde kalmıştır (Döner Sermayeli İşletmeler Konsolide Analiz Raporu, 2010: 7-8-9).
Özellikle son yıllarda bütçenin katı kurallarından kurtularak giderlerde serbestlik kazanma, idari ve mali özerklik sağlama düşüncesiyle kurulan döner sermaye işletme sayısı artmıştır. Döner sermayelere ilişkin günümüze kadar 11 özel kanun çıkartılmıştır. Bunun dışında idarelerin teşkilat kanunlarına konulan hükümler de döner sermayelerin kurulmasına dayanak teşkil etmiştir.
Döner sermayelerin kurulması ve işleyişindeki dağınıklığı gidermek amacıyla 27.09.1984 tarih ve 3046 sayılı’’ Bakanlıkların Kuruluş ve Görev Esasları Hakkında Kanun’’ ile yeni düzenlemeler getirilmiştir. Bu kanunun 40. maddesinde
‘’Bakanlıklar ve bağlı kuruluşlar ihtiyaç halinde döner sermaye işletmesi kurabilirler. Döner sermaye işletmesinin kurulması, sermayesi, gelirleri, işleyiş ve denetimi ile ilgili esas ve usuller kanunla düzenlenir’’ ifadesi kullanılmıştır. Ancak günümüze kadar tüm döner sermaye işletmelerini kapsayan çerçeve bir kanun düzenlemesi yapılamamıştır. İşletmelerin kurulması ile ilgili olarak ise aynı kanunun geçici 2. maddesinde ‘’Bu kanunun 40. maddesinde belirtilen genel hükümlere ilişkin düzenleme yapılıncaya kadar döner sermayeli işletmelerin ilgili bakanlığın teklifi, Maliye Bakanlığı’nın ve Sayıştay’ın olumlu görüşü alındıktan sonra teklifi yapan bakanlıkça çıkarılacak bir yönetmelikle düzenlenir’’ denilerek döner sermayeli işletmelerin kurulması ve işleyişinin belirli bir düzene kavuşturulması amaçlanmıştır. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun geçici 11. Maddesi ile kanun kapsamında kamu idarelerinde kurulmuş olan döner sermaye işletmelerinin 31.12.2010 tarihine kadar yeniden yapılandırılması kararlaştırılmıştır. Bu çerçevede 2010 yılı programında 4. öncelik olarak kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılmasına yönelik tedbirlerin alınacağı vurgulanmış olup, 10. tedbir olarak ise döner sermayeli işletmelerin yeniden yapılandırılacağı, kamu kurum ve kuruluşları ile işbirliği yapılacağı belirtilmiş ve döner sermayeli işletmeler için çerçeve bir düzenleme yapılması, hesap verebilirliğin sağlanması ve döner sermayelerin bütçe ile ilişkilendirilmesi amacıyla döner sermaye kanun tasarısı hazırlanması ve ikincil mevzuatın revize edilmesi benimsenmiştir (Döner Sermayeli İşletmeler Konsolide Analiz Raporu, 2010: 9).
1.1.2.2. Döner sermayeli işletmelerin amaçları
Döner sermayeli işletmelerin kurulmasına neden olan gereksinimleri anlayabilmek için döner sermayeli işletmelerin kuruluş amaçlarını ele almak gerekir. Döner sermayeli işletmelerin kurulmasındaki amaçlar, genel amaçlar ve özel amaçlar olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Döner sermayeli işletmelerin kurulmasındaki genel amaçlar şöyle sayılabilir:
Kamu kurumları, bütçeleriyle gelir elde etmek ve gider gerçekleştirmek için yetki ve izin almaktadır. Bütçelerin ise belirli ilkelere göre yapılması genel kabul görmüş bir husustur. Bunlardan bazıları, birlik ilkesi, gayrisafilik ilkesi, denklik ilkesi vb. şekilde sayılabilir. Kurumların, bütün gelir ve giderleri bir tek bütçede açıklanmalı ve bütün harcamalarda bu bütçe ödeneklerine göre gerçekleştirilmelidir. Bu ilkelerin uygulanmasında bazı sorunlar ve güçlükler ortaya çıkabilmektedir. Öncelikle birlik ve gayrisafilik ilkesinin tam olarak uygulanabilmesi, çok merkeziyetçi bir yapılanmaya ve mükemmel bir planlamaya bağlıdır. Bütün kamu gelirlerinin bir
havuzda toplanması ve bütün harcamaların bu havuzdan gerçekleşmesi, mahalli idare gibi zamana ve oluştuğu yere göre değişiklik gösteren ve merkezden planlanıp gerçekleştirilmesi mümkün olmayacak özellikteki ihtiyaçların, yerel gelirlerle ve yerel organların kararlarıyla karşılanması için oluşturulmuş mahalli oluşumların olmaması anlamına gelir. Bu durum, çok küçük coğrafi alanı içine alan merkezi yönetimler için mümkün olabilirse de, geniş coğrafi alana hitap eden yönetimler için olanaklı ve gerçekçi olmaktan çok uzaktır.
Döner sermaye uygulamasının hedeflerinden biri, kamu hizmetleri yerine getirilirken, oluşan ve piyasada fiyatı ve talebi olan yan ürünlerin değerlendirilerek sağlanacak gelirlerin, yine aynı kamu hizmetinin yerine getirilmesinde kullanılmasıdır. Bazı kamu hizmetlerinin özelliği olarak, devamlı olarak gerçekleştirilmeyen kamu hizmetlerinden dolayı oluşturulmuş kapasitelerin atıl kalması da sözkonusu olabilmektedir. Atıl kalan bu kapasitenin değerlendirilmesi için döner sermaye işletmelerinin kurulması ve kurulan döner sermaye işletmelerinin, kamuda ek kaynak yaratmasının yanında istihdamı artırıcı bir etkisi olduğu da görülmektedir.
Özdemir‘e göre (2008) ‘’döner sermayeli işletmelerin kurulmasındaki genel amaçlar;
a. Ekonomideki atıl kapasitenin değerlendirilmesi,
b. Var olan belli bir mal ve hizmet talebinin karşılanması,
c. Bütçe ilkelerinin katı şekilde uygulanmasından doğacak olumsuz sonuçların bertaraf edilmesi,
d. Ek istihdam alanları yaratılmasıdır.’’
Döner sermayeli işletmelerin genel amaçları dışında özel amaçları da bulunmaktadır. Döner sermaye işletmelerinin büyük bir çoğunluğu kamu mali yapısı içinde farklı düzenlemelerle yapılandırılmıştır. Bu bağlamda Özdemir’e göre (2008)
‘’döner sermaye işletmelerinin özel amaçları;
a. Daha fazla mali özerklik, b. Daha fazla idari özerklik, c. Giderlerde serbestlik,
d. Özel olanak ve ayrıcalıklar sağlamaktır.’’
Döner sermayelerin hem genel hem de özel amaçları, bu işletmelerin varlığını sürdürebilmeleri açısından büyük önem taşımaktadır.
1.1.2.3. Döner sermayeli işletmelerin yararları
Döner sermayeli işletmelerin yararları ekonomik ve toplumsal olarak ikiye ayrılmaktadır.
1.1.2.3.1. Ekonomik yararları
Kılıçer’e göre (1997: 7) ‘’genel ve katma bütçeli idarelerde, temel görevler yürütülürken bir kapasite fazlası bulunan ve bu fazlayı, fiyatı ve talebi olan mal ve hizmet üretimine yöneltilebilen ve bu ek üretimi yaparken de ana hizmetlerini aksatmadan yürütmek kaydıyla döner sermayeler tahsis edilmiştir.’’ Böyle bir durumda bu idareler, milli ekonomide atıl kapasiteyi doldurarak belirli bir talebi karşılamak üzere, mal ve hizmet üretimi sağlarlar ve milli ekonomiye katkıda bulunurlar. Kılıçer’e göre (1997: 7) bu unsurlar çerçevesinde ‘’döner sermayeli işletmelerin ekonomik yararları;
a. Ekonomideki atıl kapasiteyi değerlendirmek, b. Piyasada talebi karşılamak,
c. Devlete gelir sağlamaktır.’’
a. Ekonomideki atıl kapasiteyi değerlendirmek
‘’Döner sermayeli işletmeler, ekonomideki genel talepten önemli bir kısmını karşılayacak kadar mal ve hizmet üretimi yaparak ülke kalkınmasına katkıda bulunmaktadırlar ‘’(Alagöz, 1982: 18).
Genel ve katma bütçeli idareler, temel ve destek hizmetlerini gerçekleştirirken mal ve hizmet üretiminde bulunmaktadırlar. Kılıçer’e göre (1997: 7) ’’bu hizmet sırasında kapasite fazlası oluşmaktadır. Bu kapasite fazlalığı gelişmekte olan ülkeler için önemli bir yer tutar. Ekonomideki üretim kapasiteleri doldurulabildiği, yani mal ve hizmet üretildiği ölçüde küçümsenmeyecek faydalar sağlar.’’ Kılıçer devamında ise
‘’kamu ekonomisindeki bu boş kapasitelerin her hizmet sektöründe ayrı ayrı olduğu düşünülürse, döner sermaye işletmeleriyle doldurularak, hem üretim ve hemde
çalışma olanakları artırılmış olduğunu’’ belirtir.‘’Örneğin; Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı döner sermaye işletmeleri, eğitim dönemi içinde uygulamalı eğitimi sağlarken, tatil dönemlerinde boş durmayıp mal ve hizmet üretimi sağlar ve boş kalan ekonomik kapasiteyi doldurur’’ (Öztürk, 2002).
Türkhan’a göre (2009: 32-33) ’’ülkemizde atıl kapasite kullanımına yönelik döner sermaye işletmesi kurulması sınırlıdır ve bu işletmeler daha çok özel amaçlara yönelik kurulmaktadır.’’
b. Piyasada talebi karşılamak
‘’Kamu kesiminin ürettiği mal ve hizmetler toplumdaki talebi karşılayamayabilir. Bu durumda toplumda talep fazlası oluşmaktadır. İşte bu noktada genel ve özel bütçeli kurumlarda döner sermaye işletmeleri piyasadaki talep fazlasını karşılayacak miktarda mal ve hizmet üretmektedirler’’ (Türkhan, 2009: 33).
Bazı döner sermaye işletmelerinin mal ve hizmet üretimleri oldukça önemli boyutlara ulaşmaktadır ve geniş bir talebi karşılayabilmektedir. Bu döner sermaye işletmeleri şunlardır:
Orman Genel Müdürlüğü, Milli Savunma Bakanlığı’na bağlı askeri fabrika ve tesisler, Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı Akşam Sanat Okulu, Ağaç ve Metal İşleri Endüstri Meslek Lisesi, Darphane Döner Sermaye İşletmeleridir (Alagöz, 1982: 18).
c. Devlete gelir sağlamak
Döner sermayeli işletmeler, yapmış oldukları ticari faaliyetler sonucunda elde etmiş olduklar gelirler üzerinden devlete vergi sağlamaktadırlar. Bunun dışında faaliyetlerinden elde etmiş oldukları karları da hazineye aktarırlar. Bu işletmeler için özel kuruluşlarında aksine bir hüküm konmamışsa nominal sermaye yani kuruluş aşamalarında kanunla belirtilen sermaye limitlerinin üzerindeki kısmını tamamladıktan sonraki karlarını hazineye devretmekle yükümlüdürler. Bu karlar, yıllık olarak hazineye devrolduğu gibi aylık karlardan da bir kısmı hazineye aktarılmaktadır. Aylık ve yıllık olarak hazineye devrolunan kısım kanunlarla belirtilmiştir (Köroğlu, 2011: 15).
Sağlam (2006: 61) göre ‘’döner sermaye sistemiyle, kamu hizmetine iktisadi bir nitelik kazandırmanın yanında, verimin daha da artması amaçlanmaktadır. Buradaki hakim özellik, söz konusu kamu hizmetini geliştirmektir. Bu sebeple, döner sermaye işletmeleri yalnızca kar amacı güden kuruluşlar olarak değerlendirilemez.’’
1.1.2.3.2. Toplumsal yararları
Döner sermaye işletmelerinin kurulmasındaki temel amaç ekonomik olduğu halde, bu faaliyetler yürütülürken işletmeler toplumsal faydalar da sağlamaktadırlar.
Alagöz’e göre ise (1982: 19) ‘’bazı döner sermaye işletmelerinin toplumsal faydaları, ekonomik faydalarından daha çok olmaktadır. Örneğin; eğitim ve sağlık kurumları, ceza ve tevkif evleri, tarımsal kurumlar gibi döner sermaye kuruluşlarının toplumsal faydaları, ekonomik faydalarından daha fazladır.’’
Sağlık kurumlarında toplum sağlığını korumak ve geliştirmek yönünde hizmetler sunulmakta, bunun sonucunda sağlıklı toplum oluşmasına çalışılmaktadır. Bu hizmetlerin sunulmasında ve geliştirilmesinde sağlık kurumları döner sermaye işletmelerinin katkısı büyüktür. Üniversite döner sermaye işletmeleri bilimsel çalışmaların kamu kesimine ve özel sektöre ulaştırılarak toplumun bütün kesimlerince faydalanılmasına ve bilimsel çalışmaların devamına olanak vermektedir. Bu sayede eğitimin kalitesinin ve etkinliğinin sürekli artırılması olanaklı kılınmaktadır. Adalet Bakanlığı’na bağlı ceza evleri döner sermaye işletmelerinin daha çok toplumsal faydalar sağladığı söylenebilir. Bu işletmelerde tutukluların, tutukluluk süresi ve tutukluluk sonrası hayatı ile ilgilenilmekte ve kişinin yaşamını düzenlemesine, yeniden topluma kazandırılmasına çalışılmaktadır. Tarımsal kurumlarda, tarımsal ürünlerin aşırı fiyatla satışının önlenerek fiyat dengesi ve sonuçta toplumsal denge sağlanmaktadır. Ayrıca, tarım kuruluşlarında çiftçiye modern tarım yöntemlerinin ve çeşitli iş dallarının öğretilmesi de döner sermaye işletmelerinin toplumsal yararlarındandır (Türkhan, 2009: 34).
1.1.3. Döner sermayeli işletmelerin sınıflandırılması
Döner sermaye işletmeleri günümüzde, genel ve özel bütçeli idarelerde olmak üzere çok geniş bir yelpazede varlıklarını devam ettirmektedir. Bu sebeple döner sermaye işletmelerini sınıflandırmak, döner sermaye işletmelerini daha iyi anlama açısından önem taşır. Çelebi ‘ye göre (2000: 31) ‘’sınıflandırmayı şu şekilde yapmak mümkündür:
Çalışma alanlarına göre,
Şahsiyetlerine göre,
Bağlı oldukları bütçelerine göre. ‘’
1.1.3.1. Çalışma alanlarına göre döner sermayeli işletmeler
Çağdaş devlet anlayışından dolayı, kamu kesimi, birçok alanda kamu hizmetini gerçekleştirmek zorundadır. Bu sebeple döner sermaye işletmelerinin çalışma alanları genişlemiştir. Türkhan (2009: 52), çalışma alanlarına göre döner sermaye işletmelerini şu şekilde sınıflandırmaktadır:
Eğitim kurumları döner sermaye işletmeleri,
Sağlık kurumları döner sermaye işletmeleri,
Tarımsal işletmeler ve tarımsal eğitim döner sermaye işletmeleri,
Cezaevleri döner sermaye işletmeleri,
Darphane ve Damga Matbaası döner sermaye işletmeleri
Silahlı kuvvetler fabrikaları, askeri eğitim ve bakım kademeleri döner sermaye işletmeleri,
Milli Eğitim, Gençlik ve Spor Bakanlığına bağlı sanat eğitimi tesisleri, kuruluşları ve çeşitli eğitim merkezleri döner sermaye işletmeleri,
Tekel Genel Müdürlüğü döner sermaye işletmeleri,
Belediye ve özel idareler döner sermaye işletmeleri
Dini yayınlar döner sermaye işletmeleri,
Propaganda yayınları döner sermaye işletmeleridir.
1.1.3.2. Şahsiyetlerine göre döner sermayeli işletmeler
Döner sermaye işletmeleri; tüzel kişiliği olanlar ve tüzel kişiliği olmayanlar olmak üzere ikiye ayrılmaktadırlar. Türkhan, (2009: 53) tüzel kişiliğe sahip olan döner sermaye şirketlerini şu şekilde sınıflandırmaktadır:
Ceza ve Tevkif Evleri Genel Müdürlüğüne bağlı döner sermaye işletmeleri,
Arsa Ofisi Genel Müdürlüğü döner sermaye işletmesi (15/12/2004 tarihinde Arsa Ofisi Genel Müdürlüğü kaldırıldığından dolayı kuruma bağlı döner sermaye işletmesinin nakit parası Karayolları Genel Müdürlüğü’ne, her türlü araç gereç ve binaları Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’na, bunların dışındaki tüm hakları, yükümlülükleri, her türlü taşınmazı Toplu Konut İdaresi Başkanlığı’na devredilmiştir).
Yalova kaplıcaları döner sermaye işletmesi (Yalova Kaplıcaları 2004 yılında SB.’na devredilmiştir. Dolayısıyla artık ayrı bir tüzel kişiliği bulunmamaktadır).
Genel ve özel bütçeli idarelere bağlı olarak kurulan döner sermaye işletmeleri, tüzel kişiliğe haiz değildir. Döner sermaye işletmelerinde asıl olan tüzel kişiliğe haiz olmadan kurulmalarıdır. Ancak, bu kuralın dışına çıkılarak yukarıda sayılan Ceza ve Tevkif Evleri Genel Müdürlüğü’ne bağlı döner sermaye işletmesi, tüzel kişiliğe sahip olarak kurulmuştur. Bunun dışındaki tüm döner sermaye
işletmelerinin, tüzel kişiliği bulunmamaktadır. Bu nedenle tüzel kişiliği bulunmayan bu döner sermaye işletmeleri, kendi adlarına gayrimenkul alamazlar, yaptıramazlar ve tapuya kendi adlarına tescil yaptıramazlar (Türkhan, 2009: 53).
1.1.3.3. Bağlı oldukları bütçelerine göre döner sermayeli işletmeler
Türkhan’a göre (2009: 54-55) ‘’döner sermaye işletmeleri, çalışma alanlarına, şahsiyetlerine göre sınıflandırmanın dışında bağlı oldukları bütçelere göre de sınıflandırmaya tabi tutulmaktadırlar.’’ Bu sınıflandırmaya göre, döner sermaye işletmeleri; genel ve özel bütçeli idarelere bağlı olmak üzere ikiye ayrılmaktadır:
Genel Bütçeli İdarelere Bağlı Döner Sermaye İşletmeleri
Yargıtay Başkanlığı Yayın İşleri Müdürlüğü,
Başbakanlık Basımevi,
Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü,
Diyanet İşleri Başkanlığı Dini Yayınlar,
Adalet Bakanlığı Adli Tıp Kurumu Başkanlığı,
Milli Savunma Bakanlığı,
İçişleri Bakanlığı (Polis Akademisi Başkanlığı),
İçişleri Bakanlığı (Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü),
Dışişleri Bakanlığı Devlet Konukevi,
Milli Eğitim Bakanlığı,
Sağlık Bakanlığı,
Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı,
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenlik Merkezi,
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Eğitim ve Araştırma Merkezi,
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (Devlet Personel Başkanlığı),
Kültür ve Turizm Bakanlığı,
Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı,
Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü,
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı,
Ekonomi Bakanlığı,
Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı,
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı,
Kalkınma Bakanlığı (Türkiye İstatistik Kurumu),
Orman ve Su İşleri Bakanlığı,
Meteoroloji Genel Müdürlüğü
Özel Bütçeli İdarelere Bağlı Döner Sermaye İşletmeleri
Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü döner sermaye işletmesi,
Çevre ve Orman Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü döner sermaye işletmesi,
Yüksek Öğretim Kurumları döner sermaye işletmesi,
Yüksek Öğretim Kurulu Üniversitelere bağlı döner sermaye işletmesi (Türkhan, 2009: 54-55).
1.1.4. Döner sermayeli işletmelerin mali yapısı
Kamu mali sistemimize yön veren 5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, 01.01.2006 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiştir.
5018 Sayılı Kanun ilk bakışta, döner sermayeli işletmeleri kapsamına almamış gibi görünse de, geçici 11. maddesi ile döner sermayeli işletmelerin bütçelerinin ilgili idare bütçeleri içinde yer alacağını hüküm altına almıştır. Aynı zamanda döner sermayeli işletmelerin 2007 yılı sonuna kadar kapatılması da öngörülmüştür. 5436 Sayılı kanunla döner sermayeli işletmelerin kapatılması hükmü değiştirilerek 2007 yılı sonuna kadar yeniden yapılandırılması hükmü getirilmiştir (Özdemir, 2008). Döner sermaye işletmeleriyle ilgili en son düzenleme 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu‟nun geçici 11.
maddesidir. Bu düzenleme ile döner sermaye işletmelerinin 31.12.2007 tarihi itibarıyla tasfiye edilmesi ve tasfiyeye ilişkin esas ve usullerin Bakanlar Kurulu’nca çıkarılacak bir yönetmelikle belirlenmesi öngörülmüş ise de ilgili maddede yapılan değişikliklerle bu tarih 31.12.2010’a uzatılmıştır (Kartalcı, 2012).
Döner sermaye işletmelerinin yeniden yapılandırılması kapsamında; genel ve özel bütçeli idarelere bağlı döner sermayeli işletmelerinin tamamının harcama ve muhasebe işlemlerini kapsayacak web tabanlı bir sistem ile aynı kapsamda yönetim bilgi sisteminin kurulması Maliye Bakanlığı’ndan alınan 25/10/2010 tarihli onay ile uygun görülmüştür.
Bilgi ve iletişim teknolojileri alanında kaynak israfını azaltmak, kurumlar arası mükerrerlikleri önlemek ve kamu kaynaklarının etkin kullanımını sağlamak amacıyla, döner sermayeli işletmelerin bütçe, muhasebe, harcama ve taşınır işlemlerini kapsayan, veriye dayalı karar verme süreçlerini destekleyen Döner Sermaye Yönetim Bilgi Sisteminin kurulması ile ilgili çalışmaları yürütmek üzere 7/12/2010 tarihinde Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü bünyesinde bir Proje Grubu oluşturulmuştur.
Proje grubu tarafından Kasım 2010 tarihinden itibaren kapsama dâhil işletmelerin iş ve işlem süreçleri ile mevcut bilgi işlem uygulamaları incelenmiş, gerekli analiz ve tasarım çalışmaları yapılarak teknik şartname hazırlanma çalışmalarına başlanmıştır.
Öte yandan; döner sermaye işletmelerinin ihtiyaçlarına uygun, etkin ve kullanılabilir bir uygulama yazılımının geliştirilmesine katkıda bulunmak amacıyla, ilgili kurum temsilcilerinden oluşan bir koordinasyon kurulu, Mayıs 2011’ de oluşturulmuştur.
Yaklaşık sekiz ay süren analiz ve tasarım çalışmalarının neticesinde, döner sermayeli işletmelerinin tamamını kapsayan Döner Sermaye Mali Yönetim Sistemin Teknik Şartnamesi Haziran 2011 tarihi itibariyle tamamlanmıştır.
Döner Sermaye Mali Yönetim Sisteminin kurulması ile ilgili olarak 24/06/2011 tarihinde ihale yapılmış; ihaleyi kazanan yüklenici firma ile 4/07/2011 tarihinde sözleşme imzalanmıştır.
Genel ve Özel Bütçeli idarelere bağlı döner sermayeli işletmelerinin tamamının harcama ve muhasebe işlemlerini kapsayacak web tabanlı bir sistem ile aynı kapsamda yönetim bilgi sisteminin kurulması için geliştirilen Döner Sermaye Mali Yönetim Sistemi (DMIS) ile döner sermayeli işletmelerin bütçe, muhasebe, harcama, personel, gelir ve taşınır işlemlerin yürütülmesini sağlayan ortak bir web tabanlı uygulama yazılımı ile yöneticilerin sağlıklı, hızlı ve doğru karar vermelerine imkân veren bir yönetim bilgi sisteminin kurulması amaçlanmaktadır (İnternet:
Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü. (2014). Web:
http://www.dmisproje.muhasebat.gov.tr.adresinden 3 Ocak 2016’da alınmıştır).
Çizelge 1.1.’de görüldüğü üzere 2014 yılında genel ve özel bütçeli idarelere bağlı başta sağlık olmak üzere eğitim, tarım, kültür ve orman gibi farklı alanlarda faaliyette bulunan toplam 2703 döner sermayeli işletme bulunmaktadır. Bu işletmelerin muhasebe hizmetleri 1383 birim tarafından yürütülmektedir.
Çizelge 1.1. Genel ve özel bütçeli idarelere bağlı döner sermayeli işletme sayıları
ve muhasebe birim sayıları (MBMGM verileri alınarak düzenlenmiştir, http://www.dmisproje.muhasebat. gov.tr/ 2014)
İDARE ADI İŞLETME SAYISI MUHASEBE BİRİM
SAYISI
Sağlık Bakanlığı 1.074 174
Milli Eğitim Bakanlığı 780 437
Orman Genel Müdürlüğü 301 301
Gıda, Tarım ve
Hayvancılık Bakanlığı 191 191
Orman ve Su işleri
Bakanlığı 92 92
Üniversiteler 103 58
Milli Savunma Bakanlığı 59 59
Aile ve Sosyal Politikalar
Bakanlığı 83 54
Diğer İdareler 20 17
TOPLAM 2.703 1.383
Çizelge 1.1.’de görüldüğü gibi en fazla döner sermayeli işletme ve muhasebe birim sayısı Sağlık Bakanlığı’na aittir. Sağlık Bakanlığı’nı sırasıyla, Milli Eğitim Bakanlığı ve Orman Genel Müdürlüğü takip etmektedir.
Döner sermayeli işletmelerin yıllık işlem hacmi, 39 milyar TL.’ye ulaşmış olup kurumlar itibariyle dağılımı, çizelge 1.2.’de gösterilmiştir. Çizelge 1.2.’de döner sermayeli işletmelerin 2010 ve 2014 yılları arasındaki gider ve gelir miktarlarında, artış olduğu görülmektedir. Sağlık Bakanlığı’nın 2010 ve 2014 yılları arasında, gider miktarı, gelir miktarından daha fazladır. Üniversitelerin 2012 yılından itibaren gider miktarı, gelir miktarından daha fazla olmaya başladığı görülmektedir. Orman Genel Müdürlüğü’nün ise 2010 ve 2013 yıllarında gider miktarı, gelir miktarından daha fazladır.
Çizelge 1.2. Kurumlara göre döner sermayeli işletmelerin 2010-2014 yılları gider ve gelirleri (Milyon TL), (MBMGM verileri alınarak düzenlenmiştir, http://www.dmisproje.muhasebat.gov.tr/ 2014)
Kurumlara Göre Döner Sermayeli İşletmelerin 2010-2014 Yılları Gider ve Gelirleri (Milyon TL)
Kurumlar
2010 2011 2012 2013 2014
Gider Gelir Gider Gelir Gider Gelir Gider Gelir Gider Gelir Sağlık
Bakanlığı 16.159 15.473 18.618 17.635 21.076 19.993 23.682 22.666 25.573 25.023
Üniversiteler 5.021 5.193 5.624 5.926 6.228 5.991 6.547 6.174 8.039 7.758 Orman Genel
Müdürlüğü 1.630 1.574 1.804 1.949 2.086 2.155 2.179 2.104 2.327 2.441 Milli Eğitim
Bakanlığı 425 577 457 585 410 488 458 510 526 565 Çevre ve
Şehircilik
Bakanlığı 291 333 360 411 636 588 818 899 873 1.033
Başbakanlık 256 344 142 241 174 254 140 227 205 279 Gıda, Tarım
ve Hayvancılık
Bakanlığı 123 227 148 265 182 318 194 326 270 399 Kültür ve
Turizm
Bakanlığı 179 191 224 255 242 257 332 325 433 432 Milli
Savunma
Bakanlığı 80 94 97 71 84 147 119 126 115 189
Orman ve Su İşleri
Bakanlığı 126 155 79 101 28 31 20 27 30 61
Diğerleri 336 312 622 510 527 765 790 769 726 828
TOPLAM 24.626 24.473 28.175 27.949 31.673 30.987 35.279 34.153 39.117 39.008
Çizelge 1.3. tüm döner sermayeli işletmelerin, 2010-2014 yıllarındaki mali durumunu göstermektedir. Döner sermaye işletmelerinin tümünün 2010 yılından itibaren nakit miktarı azalmış, 2014 yılında artmıştır. Alacak miktarı ise en fazla 2012 yılına aittir.
Alacak miktarı da 2013 ve 2014 yıllarında azalma göstermiştir. Borç miktarı, 2011 ve 2012 yıllarında artış göstermiş, 2013 ve 2014 yıllarında ise düşme eğilimine
girmiştir. Tüm döner sermaye işletmelerinin tümünün gider ve gelirleri de yıllar itibariyle artış göstermiştir. Çizelge 1.3.’de tüm döner sermaye işletmelerine ait gider miktarının, gelir miktarından fazla olduğu görülmektedir.
Çizelge 1.3. Tüm döner sermayeli işletmelerin 2010-2014 yılları mali durumu (MilyonTL), (MBMGM verileri alınarak düzenlenmiştir, http://www.
dmisproje.muhasebat.gov.tr/ 2014).
Tüm Döner Sermayeli İşletmelerin 2010-2014 Yılları Mali Durumu (Milyon TL)
Yıl Nakit Alacak Borç Gider Gelir
2010 2.931 5.242 5.481 24.626 24.473
2011 2.548 5.469 6.487 28.175 27.949
2012 2.075 5.744 6.716 31.673 30.987
2013 2.711 3.764 5.994 35.279 34.153
2014 3.528 4.901 4.829 39.117 39.008
Çizelge 1.4.’de üniversite döner sermayeli işletmelerinin 2010-2014 yıllarına ait mali durumu görülmektedir. Bu işletmelerin nakit miktarı, 2010 yılından 2013 yılına kadar azalma göstermiş, 2014 yılında ise artış eğilimine girmiştir. Alacak ve borç miktarları ise 2010 yılından itibaren artış göstermiştir. Ayrıca bu işletmelerin gider ve gelir miktarları da yıllar itibariyle artış göstermektedir.
Çizelge 1.4. Üniversite döner sermayeli işletmelerinin 2010-2014 yılları mali durumu (Milyon TL), (MBMGM verileri alınarak düzenlenmiştir, http://www.dmisproje.muhasebat.gov.tr/2014).
Üniversite Döner Sermayeli İşletmelerinin 2010-2014 Yılları Mali Durumu (Milyon TL)
Yıl Nakit Alacak Borç Gider Gelir
2010 1.205 1.182 1.657 5.021 5.193
2011 977 1.236 1.762 5.624 5.926
2012 489 1.443 2.343 6.228 5.991
2013 707 1.522 2.876 6.547 6.174
2014 1.050 1.639 2.899 8.039 7.758
Çizelge 1.5.’de Sağlık Bakanlığı’na bağlı döner sermaye işletmelerinin 2010-2014 yıllarına ait mali durumu görülmektedir. Çizelge 1.5.’de nakit miktarı, 2010 yılından 2013 yılına kadar azalma göstermiş, 2013 yılında ise artmıştır. Bu işletmelerin, alacak miktarı 2013 yılına kadar düşmüş, 2013 yılında ise artmıştır. Borç miktarı ise, 2010’dan 2012 yılı da dahil olmak üzere artış göstermiş, 2013 ve 2014 yıllarında ise azalma göstermiştir. Bu işletmelerin gider ve gelirleri de yıllar itibariyle artış göstermektedir.
Çizelge 1.5. Sağlık Bakanlığı’na bağlı döner sermaye işletmelerinin 2010-2014 yılları mali durumu (Milyon TL), (MBMGM verileri alınarak
düzenlenmiştir, http://www.dmisproje.muhasebat.gov.tr/2014).
Sağlık Bakanlığına Bağlı Döner Sermaye İşletmelerinin 2010-2014 Yılları Mali Durumu (Milyon TL)
Yıl Nakit Alacak Borç Gider Gelir
2010 350 2.576 2.101 16.159 15.473
2011 225 2.475 2.741 18.618 17.635
2012 280 2.421 3.601 21.076 19.993
2013 500 1.432 2.430 23.682 22.666
2014 896 2.121 706 25.573 25.022
