İÇİNDEKİLER / INDEX. Tarihçe - Hakkımızda / History - About Us Vizyonumuz - Misyonumuz / Vision - Mission 2-42

(1)

(2)

İÇİNDEKİLER / INDEX

Tarihçe - Hakkımızda / History - About Us Vizyonumuz - Misyonumuz / Vision - Mission

Somun Nedir? - Cıvata Nedir? / Definition of Nut - Definition of Bolt

Ankraj Nedir? - Saplama Nedir? - U / V / Asimetrik V Bolt Nedir? / Definition of Anchor Bolt, Definition of Stud Bolt ve Definition of U Bolt, V Bolt and Asymetric V Bolt

Somun Türleri / Nut Types

Somun Dayanım Sınıfları / Nut Strength Classes Temel Somun Çeşitleri / Basic Nut Types

Temel Tarifler: Ağız Sayısı Kavramı / Basic Descriptions: Start Number Concept Temel Cıvata Ölçüleri / Basic Bolt Dimensions

Altıköşe ve Tornavida Başlı Cıvatalar / Hexagonal and Screwdriver Head Bolts Cıvata Türleri: Özel Cıvatalar / Bolt Tyepes: Special Bolts

Cıvata Türleri: Saplamalar / Bolts Types: Stud Bolts Cıvata Türleri: Vidalı Primler / Bolt Types: Screw Pins Özel Cıvatalar / Special Bolts

Cıvata Türleri: Saç Vidaları / Bolt Types: Plate Screws

Cıvataların Gösterimi: Normal Dişler (Erkek Vida) / Presentation of Bolts:

Normal Threads (Male Screws) Cıvata Kalitesi / Bolt Quality

Cıvata Mukavemetleri / Bolt Strenghts INÇ Sistem Tablosu / INCH System Table Temel Tarifler / Basic Descriptions

Cıvata Dayanım Sınıfları / Bolt Strenght Classess

Standart Malzemelerin Gösterilişi / Presentation of Standart Materials

1-41 2-42 3-43

3-43 4-44 5-45 5-45 6-46 6-46 7-47 7-47 8-48 8-48 9-49 9-49

10-50 11-51 12-52 13-53 14-54 15-55 16-56

i

(3)

ii

Cıvata Kafa Çeşitleri / Bolt Head Types Pratik Cıvata Seçimi / Practical Bolt Choice

Cıvata Kalitesine Göre Tork Değerleri / Torque Values According to Bolt Quality

DIN Kuralları En Çok Kullanılan Cıvata Standartları / DIN Rules Most Used Bolt Standarts DIN Kuralları Cıvata Standartları ve Ölçüleri / DIN Rules Bolt Standards and Dimensions Metrik - Cıvata ve Somun Anahtar Ölçüleri / Metric – Bolt and Nut Key Dimesions

Cıvata Torku Hesaplayıcı / Bolt Torque Calculator

Cıvata Yağlandığında Tork Azalması / Reduction of Torque When Lubricated Somun ve Cıvata Tarihçesi / Nut And Bolt History

Somun - Cıvata Genel Tanımı / Nut General Description

Genel Bilgiler - Uygulamaları / General Information – Applications Avantajları ve Dezavantajları / Advantages and Disadvantages Cıvata ve Vida Ayrımı / Difference Between Bolt and Screw Kaplama Çeşitleri / Coating Types

Standartlar / Standards SOMUN / NUT

CIVATA / BOLT

ANKRAJ / ANCHOR BOLT

V BOLT, U BOLT, ASİMETRİK V BOLT / V BOLT, U BOLT, ASYMMETRIC V BOLT SAPLAMA / STUD BOLT

TEKNİK TERİMLER / TECHNICAL TERMS Kalite Sertifikalarımız / Quality Certificates

17-57 18-58 18-58 21-61 22-62 22-62 28-68 29-69 30-70 31-71 33-73 34-47 35-75 36-76 37-77

81 87 102 105 107 109 112

(4)

Tarihçe

Tarih bizim için bir başlangıcın belirlendiği rakamlardır.

Ve sürdürülebilirlikten ibarettir, bizim anlayışımızda.

Tarih bir şiir gibi var olabilmektir her zamanda ve her lisanda. Herkesin dilinde unutulmamaktır.

Tarih zaman içerisinde kaybolmamaktır.

Ve tarih başlangıcını belirlediğimiz ama sonuna koyamadığımız rakamlardır. Sonunu bilmediğimiz, sonu olmayan bir yolculuğun başlangıcıdır bizim tarihçemiz.

Nesilden nesle büyüyen, her yeni geleni bekleyen ama bir insan gibi ömrü biçilemeyen bir tarihimiz olması ve tarih sayfalarında var olmak için kurduğumuz bu şirketimizin tarihinin ilelebet sürmesidir bizim tarihçemiz.

Hakkımızda

Bizim için bilinmesi gereken, hakkımızda olan en önemli konu: insan ile var olan bu

dünyaya, insana değer katmak için var olduğumuzun bilinmesidir. Önce kendini bilmeli insan. Var olmamızın tek nedeni çalışmak olmamalı, insana değer ile yola çıkılmalı.

Evet, bizler tüm sanayiciler her şeyi üretebiliriz, “hakkımızda” bölümünü sayfalarca doldurabiliriz ama hakkımızda olan tek şey aramızda olan bağdır.

Nice bağlantılarımız olması dileği ile… Var olan dünyanın var oluş nedeni olan tüm insanlarla bir olma ümidi ile…

1

(5)

Vizyonumuz

Sadece ürüne değil insana değer katma ilkesi ile çıktığımız bu yolu bizlerden sonra gelecek olan nesle “İnsana Değer” ilkesi ile aktarabilmek, devam ettirebilmek.

Misyonumuz

Bağlantı ekipmanına ihtiyacınız olan her üründe, çizdiğiniz her çizimde, şekil vermek istediğiniz her projede, istediğiniz şekle girebilmek, istediğiniz şekilde ürünleri üretebilmekdir.

(6)

3

Somun Nedir?

Somun; cıvata veya saplama ile beraber kullanılan, ana sökülebilir bağlantı elemanlarından biridir.

Temel olarak, ortasında kılavuz çekilmiş bir delik olan basit bir parçadır. İki bağlantı elemanı, vida dişleri arasındaki sürtünme kuvvetinin etkisiyle birbirlerine tutunurlar.

Ankraj Nedir?

Ankraj, zemin içine belli bir açıyla açılmış olan deliğe, yüksek dayanımlı ve korozyona karşı korumalı olan özel çelikten ön germeli bir halat ya da halatlar deneti yerleştirerek, beton enjeksiyonu yapılmasından oluşturulan yapısal uygulamalardır. Ankrajlar üzerine uygulanan gerilme kuvvetini zemine iletir.

Saplama Nedir?

Saplama, iç içe geçmesi gereken ya da başka bir parça üzerine eklenen parçaların bağlantısı için kullanılan, türlü kalınlıkta ve uzunlukta olabilen, bir yanı yivli, yuvarlak, ağaç ya da metal kamalardır.

U / V / Asimetrik V Bolt Nedir?

U / V / Asimetrik V Bolt; Bir çeşit cıvatadır. Şekline göre ismini alır. (U cıvata, U harfi şeklinde) Her iki ucunda vida dişleri vardır.

Cıvata Nedir?

Cıvata, birbirine bağlanmak istenen parçaların üzerine delik açılarak ucuna somun takılarak sıkıştırılan bir bağlantı elemanıdır. Genellikle somun ile birlikte kullanılır. Temel olarak, ortasında kılavuz çekilmiş (vida açılmış) bir delik olan basit bir parçadır.

(7)

Somun Türleri

Taçlı Somunlar

DIN 935

DIN 935 DIN 979 Somun Türleri

Altı Köşebaşlı Somun: Standart uygulamalarda altı köşe başlı, havşa başlı cıvatalar ve saplamalarla kullanılır.

Taçlı Somun: Şekil bağlı çözülme emniyeti gereken yerler için. Gupilya ile birlikte kullanılır.

Kelebek Somun: Cıvata

bağlantısının sık sık sökülüp takılması gereken uygulamalar için.

Emniyet Somunu: Rulmanlı yatakların mil üzerinde eksenel ayarı ve tespiti için.

Taşıma Halkası: Ağır makinaların transportu için.

Şapkalı (Kapalı) Somunlar: Açık uçtan dolayı korozyon tehlikesini önlemek veya keskin vida ucundan yaralanmayı engellemek.

Tırtıllı Somunlar: Cıvata bağlantısının elle sık sık sökülmesi gereken uygulamalarda kullanılır.

Fiberli Altı köşe Somun: Boru bağlantıları için.

FORM TANIMLAR FORM TANIMLAR

(8)

5

Somun Dayanım Sınıfları

4 5 6 8 10 12 14

Somun dayanım sınıfları tek sayıdan oluşur ve cıvata malzemesinin N/mm² cinsinden çekme dayanımının 1/100’ünü ifade eder.

Örneğin dayanım sınıfı 8 olan bir somunun çekme dayanımı: 8 x 100 = 800 N/mm² olur.

Bağlantı elemanları seçiminde, somun dayanım sınıfı, cıvata dayanım sınıfına denk olmalıdır. Yani 5.8 kalite cıvata için 6 kalite somun uygundur. 10.9 kalite cıvata ile 10 kalite somun kullanılmalıdır, 8 kalite veya daha düşük dayanım sınıfına sahip bir somun kullanmak ise yanlıştır.

Ancak cıvataya uygulanacak yükün sınırlandırılması gerekiyorsa (Örnek: Fazla sıkma durumunda bağlanan malzemenin veya herhangi bir aksamın zarar görmesi söz konusu ise) bu durumda somun cıvatadan düşük kalitede seçilerek fazla sıkılma durumunda somun dişlerinin sıyrılarak sigorta vazifesi yapması sağlanabilir.

Eğer böyle bir sınırlayıcı kısıt yoksa cıvatalar kendinden yüksek kalite somunlarla birlikte de kullanılabilirler.

Somun genişliği çapın %60’ı kadar olur. Somunlar da yükün çoğu sıkılma yüzeyine yakın dişlerde olur.

Arkadaki dişlerde yük çok azalır. Normalde altıncı hatveden sonraki dişlerde pek fazla yük olmaz. Bu nedenle somun genişliğinin fazla olması hiçbir işe yaramaz. İkinci bir somun ise sadece gevşemeyi önlemek için kontra somun olarak kullanılır.

Standart Malzemelerin Gösterilişi DIN 912 M12

x 1,25

x 60

– 10.9 – A3C

1 – Tanım

2-Nominal

Çap 3-Vida

Adımı 4-

Boy 5-Dayanım

Sınıfı

6-Yüzey Koruması

1 Tanım

: DIN 912

İmbus Civata

2 Nominal Çap : M12

12 mm nominal çap

3 Vida Adımı (Hatve) : 1,25 1,25 mm vida adımı (sadece ince diş olması durumunda gösterilir)

4 Boy :

60 60 mm uzunluk 5 Dayanım Sınıfı :

10.9 10.9 kalite

6 Yüzey Koruması : A3C 8 micron Çinko Kaplama üzeri sarı pasivasyon

Somun Dayanım Sınıfları

Temel Somun Çeşitleri

• 6 Kalite Metrik Somunlar (Din 934)

• 8 Kalite Metrik Somunlar (Din 934)

• 10 Kalite Yüksek Dayanım Metrik Somunlar (Din 934)

• Metrik İnce Diş Somunlar

• UNF-UNC Çelik Somunlar (ASA-B)

• Ağaç Somun

• Altı Köşe Kesme Somunlar

• Fiberli Somunlar (Din 985)

• Kilitlemeli Somunlar (Din 980V)

• Flanşlı Somun (Din 6923)

• Kaynak Somunlar (Din 928-929)

• Kelebek Somunlar

• Kör Somunlar (Din 758-898)

a

s m

d

(9)

Cıvata Temel Tarifleri

Temel Cıvata Ölçüleri

Ağız Sayısı Kavramı

Tek Ağızlı İki Ağızlı Üç Ağızlı

Üç Ağızlı Tek Ağızlı

Cıvata Başı

Nominal Uzunluk

Vida Dişleri

Diş Sonu

Anahtar Ağzı Açıklığı

Köşeler Arası Mesafe

Cıvata Şaftı

Diş Uzunluğu

Somun Yüksekliği

Şaft Çapı

Nominal Çap

(10)

7

Altıköşe ve Tornavida Başlı Cıvatalar

Cıvata Türleri

Özel Cıvatalar

Altı köşe başlı cıvata (ISO 4016)

Silindirik başlı Havşa başlı Mercimek başlı Mercimek başlı yıldız İçten altı köşe başlı

(alyan) cıvata (ISO 4762)

Dar alyan

başlı cıvata İçten altı köşe havşa başlı

cıvata

Tornavida Ağızlılar

ISO 8677 DIN 404

ISO 10 644 DIN 6900 - 2

DIN 6900 - 4 DIN 607

DIN 604 DIN 605 DIN 608

(11)

Cıvata Türleri

Saplamalar

Vidalı Primler

DIN 938 DIN 940

DIN 2509 DIN 2510 DIN 939

DIN 835

Sivri

Uçlu Oturma

Yüzeyli Oyuk

Uçlu Standart Uçlu

(12)

9

Cıvata Türleri

Saç Vidaları

Özel Cıvatalar

DIN

DIN DIN 316

DIN 529

DIN 797

DIN 444

DIN 580

ISO 1479

DIN 7513 DIN 7516 DIN 571 (95 … 97,7995 …799)

186188 2617992

14781479 1480 9107604

464465 653

DIN 908

DIN 909 DIN 906

(13)

Cıvataların Gösterimi

Normal Dişler (Erkek Vida)

Ortalama vida çapı ile diş dibi çapı toleransı eşitse: M20X2-6H Diş dibi çapı toleransı

Diş Başı Çapı Toleransı

Ortalama Vida Çapı Toleransı Ortalama Vida Çapı Toleransı

Anma Çapı x Hatve Anma Çapı

Profil (Metrik) Profil (Metrik)

Ortalama vida çapı ile diş başı çapı toleransı eşitse: M6-6g

(14)

Bağlantı elemanları ve ölçü birimleri

Cıvata ve vida dışında da çivi, perçin gibi birçok bağlantı elemanı bulunmaktadır. Farklı kullanımlarına rastlansa da dünya standartlarında en yaygın İngiliz inç (inch) ve metrik ölçü birimi olmak üzere iki çeşit cıvata görülür. İnç sistem, bazı bölgelerde Whitworth adıyla anılıp, adı, İngiliz BSW ölçü standardına adını veren mühendis Joseph Whitworth'tan gelmektedir. Ölçü birimleri dışında inç sistemine göre UNC ve UNF (pratikte kısaca NC-NF), metrik sisteme göre de normal ve ince diş olarak ayrılmaktadırlar.

Metrik sistem tablosu

ISO metrik

ölçü M1.6 M2 M2.5 M3 M4 M5 M6 M8 M10 M12 M16 M20 M24 M30 M36 M42 M48 M56 M64

Anahtar genişliği

(mm) 3.2 4 5 5.5 7 8 10 13 17 19 24 30 36 46 55 65 75 85 95

11

Cıvata Kalitesi

Rakam cıvata malzemesinin N/mm² cinsinden kopma mukavemetinin 1/100’ünü gösterir.

İlk rakam cıvata malzemesinin N/mm² cinsinden kopma mukavemetinin 1/100’ü

İki rakamın çarpımının 1/10’

u ise cıvata malzemesinin N/mm² cinsinden akma

dayanımıdır. Örnek: 8.8 kalite σk = 8.100 = 800 N/mm² σAk = 8.8.10 = 640 N/mm²

(15)

'Civata Mukavemetleri'

SAE Sınıfı Boyut Aralığı Dayanımı (psi***) 1 1 / 4 "1 - 1 / 2" 60.000

2 1 / 4 "için 3 / 4" 74.000 2 7 / 8 "1 - 1 / 2" 60.000

5 1 / 4 "1" 120.000

5 1 - 1 / 8 "ile 1 - 1 / 2" 105.000 7 1 / 4 "1 - 1 / 2" 133.000 8 1 / 4 "1 - 1 / 2" 150.000

*** PSI Nedir?

PSI (Pounds per square inch) İngiliz ölçü sisteminde kullanılan inç kareye pound cinsinden uygulanan kuvveti tanımlar. Değerler şu şekilde alınır:

1 inç = 2.54 cm 1 pound = 454 gr

1 atm = 1,01325 bar = 14,6959 psi

PSI ve bar ölçüleri şu değerler üzerinden birbirlerine dönüştürülebilirler.

1 psi = 0.069 bar 1 bar = 14.504 psi

Temel Türleri (Civata Çeşitleri)

• 8,8 Kalite Metrik Civatalar (DIN 931-933 / ^[1]-^[2]])

• 8,8 Kalite İnce Diş Çelik Civatalar (DIN 960-961 / ^[3]-^[4])

• Gr.5 Kalite UNC / UNF Çelik Civatalar (^[5])

• 6,8 Kalite Civatalar

• 8,8 Bıçak Civatalar (DIN 608)

• 8,8 Kanal Civatası

• Demir Civatalar (DIN 931-933)

• Yuvarlakbaş Kasa Civatalar

• Havşabaş İmbus Civatalar (DIN 7991 / ISO 10642)

• İmbus Civatalar (DIN 912)

• Setskur Civatalar (DIN 916)

Bir vida yüzeyinde oluşturulan bir tirbuşon şekilli bir oluk ile herhangi bir şafttır. Vidalar birlikte iki nesne bağlamak için kullanılır. Tornavida (dönüm) vidaları hareket ettirmek için bir araç; tornavidalar

Cıvata Mukavemetleri

(16)

13 İnç Sistem Tablosu

Whitworth ölçüsü Göbek çapı inç başına yiv (diş) Derece (inç) Matkap vuruş ölçüsü

1/16" 0.0411" 60 0.0167" 56 (1.2 mm)

3/32" 0.0672" 48 0.0208" 49 (1.85 mm)

1/8 " 0.0930" 40 0.025" 39 (2.55 mm)

5/32" 0.1162" 32 0.0313" 30 (3.2 mm)

3/16 " 0.1341" 24 0.0417" 26 (3.7 mm)

7/32" 0.1654" 24 0.0417" 16 (4.5 mm)

1/4 " 0.1860" 20 0.05" 9 (5.1 mm)

5/16 " 0.2414" 18 0.0556" F (6.5 mm)

3/8 " 0.2950" 16 0.0625" 5/16 inç (7.94 mm)

7/16 " 0.3460" 14 0.0714" U (9.3 mm)

1/2 " 0.3933" 12 0.0833" Z (10.5 mm)

9/16 " 0.4558" 12 0.0833" 12.1 mm (0.4764 inç)

5/8 " 0.5086" 11 0.0909" 13.5 mm (0.5315 inç)

11/16" 0.5711" 11 0.0909" 15 mm (0.5906 inç)

3/4 " 0.6219" 10 0.1" 41/64 inç (16.27 mm)

13/16" 0.6845" 10 0.1" 18 mm (0.7087 inç)

7/8 " 0.7327" 9 0.1111" 19.25 mm (0.7579 inç)

15/16" 0.7953" 9 0.1111" 20.75 mm (0.8169 inç)

1 " 0.8399" 8 0.125" 22 mm (0.8661 inç)

1 1/8 " 0.9420" 7 0.1429"

1 1/4 " 1.0670" 7 0.1429"

1 1/2 " 1.2866" 6 0.1667"

1 3/4 " 1.4939" 5 0.2"

2 " 1.7154" 4 1/2 0.2222"

2 1/2"

ISO metrik ölçü M14 M18 M22 M27 M33 M39 M45 M52 M60 M68 Anahtar genişliği (mm) 22 27 32 41 50 60 70 80 90 100

İNÇ Sistem Tablosu

(17)

Temel Tarifler Temel Tarifler

Silindir

Vida Eğim Açısı

Anma Çapı (Nominal Çap)

Vida Eğim Açısı

Vida Hatvesi Düzleme Açılmış Helis

Ortalama Vida Çapı

Diş Dibi Çapı Somun

Cıvata Vida Eğim Açısı

Vida Hatvesi Diş Helisi

(18)

Cıvata – Vida arasındaki fark

Parçaları birbirine sökülebilir şekilde bağlamaya yarayan, gövde kısmına vida dişi açılmış, başı altıgen, dörtgen veya değişik biçimlerde şekillendirilmiş bağlantı elemanlarına cıvata denir. Cıvatalar genellikle somunla birlikte kullanılır.

Vida ise parçaları somun kullanmadan sökülebilir şekilde birleştiren bağlantı elemanıdır. Cıvata ya da vidanın kısmen veya tamamen vida dişi açılmış kısmına vida denir.

Cıvata ve Vida farkı resimdeki gibidir;

Dünyada şekillerine ve dayanımlarına göre cıvata ve vidalar birçok standart altında tanımlanmışlardır.

Cıvata Dayanım Sınıfları

DIN normunda cıvata kaliteleri aşağıda ki tabloda belirtilmiştir.

3.6 4.6 4.8 5.6 5.8 6.6 6.8 6.9 8.8 10.9 12.9 14.9

Cıvata dayanım sınıfları iki sayıdan oluşur.

– İlk rakam; cıvata malzemesinin N/mm² cinsinden çekme dayanımının 1/100’ü,

– İki rakamın çarpımı; cıvata malzemesinin N/mm² cinsinden akma dayanımının 1/10’udur.

Örnek olarak 6.8 dayanım sınıfı için;

– Çekme Dayanımı (σk) = 6 x 100 = 600 N/mm² – Akma Dayanımı (σAk) = 6 x 8 x 10 = 480 N/mm²

15

Cıvata Dayanım Sınıfları

DIN kurallarında cıvata kaliteleri aşağıdaki tabloda belirtilmiştir.

(19)

Somun Dayanım Sınıfları

4 5 6 8 10 12 14

Somun dayanım sınıfları tek sayıdan oluşur ve cıvata malzemesinin N/mm² cinsinden çekme dayanımının 1/100’ünü ifade eder.

Örneğin dayanım sınıfı 8 olan bir somunun çekme dayanımı: 8 x 100 = 800 N/mm² olur.

Bağlantı elemanları seçiminde, somun dayanım sınıfı, cıvata dayanım sınıfına denk olmalıdır. Yani 5.8 kalite cıvata için 6 kalite somun uygundur. 10.9 kalite cıvata ile 10 kalite somun kullanılmalıdır, 8 kalite veya daha düşük dayanım sınıfına sahip bir somun kullanmak ise yanlıştır.

Ancak cıvataya uygulanacak yükün sınırlandırılması gerekiyorsa (Örnek: Fazla sıkma durumunda bağlanan malzemenin veya herhangi bir aksamın zarar görmesi söz konusu ise) bu durumda somun cıvatadan düşük kalitede seçilerek fazla sıkılma durumunda somun dişlerinin sıyrılarak sigorta vazifesi yapması sağlanabilir.

Eğer böyle bir sınırlayıcı kısıt yoksa cıvatalar kendinden yüksek kalite somunlarla birlikte de kullanılabilirler.

Somun genişliği çapın %60’ı kadar olur. Somunlar da yükün çoğu sıkılma yüzeyine yakın dişlerde olur.

Arkadaki dişlerde yük çok azalır. Normalde altıncı hatveden sonraki dişlerde pek fazla yük olmaz. Bu nedenle somun genişliğinin fazla olması hiçbir işe yaramaz. İkinci bir somun ise sadece gevşemeyi önlemek için kontra somun olarak kullanılır.

Standart Malzemelerin Gösterilişi DIN 912 M12

x 1,25

x 60

– 10.9 – A3C

1 – Tanım

2-Nominal

Çap 3-Vida

Adımı 4-

Boy 5-Dayanım

Sınıfı

6-Yüzey Koruması

1 Tanım

: DIN 912

İmbus Civata

2 Nominal Çap : M12

12 mm nominal çap

3 Vida Adımı (Hatve) : 1,25 1,25 mm vida adımı (sadece ince diş olması durumunda gösterilir)

4 Boy :

60 60 mm uzunluk 5 Dayanım Sınıfı :

10.9 10.9 kalite

6 Yüzey Koruması : A3C 8 micron Çinko Kaplama üzeri sarı pasivasyon

Standart Malzemelerin Gösterilişi

x x - -

DIN 912 M12 1,25 60 10.9 A3C

1- Tanım 2- Nominal Çap 3- Vida Adımı 4- Boy 5- Dayanım Sınıfı 6- Yüzey Koruması

DIN 912

Tanım İmbus Cıvata

1,25 mm vida adımı (sadece ince diş olması durumunda gösterilir)

12 mm nominal çap

60 mm uzunluk 10.9 kalite

8 micron Çinko Kaplama üzeri sarı pasivasyon Nominal Çap

Vida Adımı (Hatve) Boy Dayanım Sınıfı Yüzey Koruma

: 1

2 3 4 5 6

: : : : :

M12 1,25 60 10.9

A3C

(20)

17 Cıvata Kafa Çeşitleri

Cıvata Kafa Çeşitleri

Silindir Baş Bombe Baş

Mercimek Baş

Mantar Baş

Bombe Baş

Para Baş Altı Köşe Flanşlı Baş Havşa Baş

Düz Silindir Baş

Altı Köşe Baş

Soket Baş

Kare Baş

Harici Torx Baş

(21)

Pratik Cıvata Seçimi

Kuvvet [kN]

Boyuna işletme kuvveti FİŞ

Statik 1,6 2,5 4,0 6,3 10 16 20 25 40 63 80 100 Dinamik 1,0 1,6 2,5 4,0 6,3 10 16 20 25 40 63 80

Cıvata kalitesi ve çapı [mm]

4.6 6 8 10 14 16 20 24 24 30 – – –

5.6 6 8 10 12 14 20 20 27 27 36 – –

6.8 5 6 8 10 12 16 20 20 24 30 36 –

8.8 4 5 6 8 10 12 14 16 20 24 27 30

10.9 4 5 6 8 10 12 12 14 16 20 24 27

12.9 3 4 5 6 8 10 12 12 16 20 24 24

Cıvata Kalitesine Göre Tork Değerleri

Tablodaki veriler normal şartlar göz önüne alınarak kullanıcıya rehberlik etmek amacıyla oluşturulmuştur.

Kritik uygulamalar için cıvata imalatçısı ve proje tasarımcısı ile irtibata geçilip tork değerlerinin alınması gerekir.

Tablo verileri aşağıdaki temel varsayımlara göre oluşturulmuştur;

▪ Cıvatalar yeni, yağlanmamış ve kaplanmamıştır.

▪ Cıvata akma dayanımı %90 olarak öngörülmüştür.

▪ Cıvataların sürtünme katsayısı 0.14 olarak alınmıştır.

Pratik Cıvata Seçimi

(22)

19

Cıvata Kalitesine Göre Tork Değerleri

Çap Anahtar Allen Saplama Kalitesi / Bolt Grade

3.6 4.6 5.6 5.8 6.8 8.8 9.8 10.9 12.9

Tork Değeri / Torque Value (N.m)

M1.6 3.2 - 0,05 0,07 0,09 0,11 0,14 0,18 0,21 0,26 0,31

M2 4 - 0,11 0,14 0,18 0,24 0,28 0,38 0,42 0,53 0,63

M2.5 5 - 0,22 0,29 0,36 0,48 0,58 0,78 0,87 1,09 1,31

M3 5.5 - 0,38 0,51 0,63 0,84 1,01 1,35 1,52 1,9 2,27

M4 7 - 0,71 0,95 1,19 1,59 1,91 2,54 2,86 3,57 4,29

M5 8 - 1,71 2,28 2,85 3,8 4,56 6,09 6,85 8,56 10,3

M6 10 - 2,94 3,92 4,91 6,54 7,85 10,5 11,8 14,7 17,7

M8 13 - 7,11 9,48 11,9 15,8 19 25,3 28,4 35,5 42,7

M10 17 8 14,3 19,1 23,8 31,8 38,1 50,8 57,2 71,5 85,8

M12 19 10 24,4 32,6 40,7 54,3 65,1 86,9 97,7 122 147

M14 22 12 39 52 65 86,6 104 139 156 195 234

M16 24 14 59,9 79,9 99,8 133 160 213 240 299 359

M18 27 14 82,5 110 138 183 220 293 330 413 495

M20 30 17 117 156 195 260 312 416 468 585 702

M22 32 17 158 211 264 352 422 563 634 792 950

M24 36 19 202 270 337 449 539 719 809 1.011 1.213

M27 41 19 298 398 497 663 795 1.060 1.193 1.491 1.789

M30 46 22 405 540 675 900 1.080 1.440 1.620 2.025 2.430

M33 50 24 550 734 917 1.223 1.467 1.956 2.201 2.751 3.301

M36 55 27 708 944 1.180 1.573 1.888 2.517 2.832 3.540 4.248

M39 60 27-30 919 1.226 1.532 2.043 2.452 3.269 3.678 4.597 5.517

M42 65 32 1.139 1.518 1.898 2.530 3.036 4.049 4.555 5.693 6.832

M45 70 - 1.425 1.900 2.375 3.167 3.800 5.067 5.701 7.126 8.551

M48 75 36 1.716 2.288 2.860 3.813 4.576 6.101 6.864 8.580 10.296

M52 80 36 2.210 2.947 3.684 4.912 5.895 7.859 8.842 11.052 13.263

M56 85 41 2.737 3.650 4.562 6.083 7.300 9.733 10.950 13.687 16.425

M60 90 46 3.404 4.538 5.673 7.564 9.076 12.102 13.614 17.018 20.422

M64 95 46 4.100 5.466 6.833 9.110 10.932 14.576 16.398 20.498 24.597

M68 100 50 4.963 6.617 8.271 11.029 13.234 17.646 19.851 24.814 29.777

M72 105 55 6.913 - 9.228 - 17.785 21.074 - 29.631 35.537

M76 110 60 8.275 - 11.047 - 21.290 25.227 - - -

M80 115 65 9.625 - 12.849 - 24.763 29.341 - - -

M90 130 70 14.298 - 24.941 - 36.271 42.978 - - -

M100 145 - 19.613 - 26.182 - 50.460 56.790 - - -

M110 155 - 26.391 - 35.230 - 67.898 80.453 - - -

M120 175 - 34.588 - 46.174 - 88.990 - - - -

M130 185 - 44.300 - 59.159 - 114.015 - - - -

M140 200 - 55.706 - 77.568 - 143.321 - - - -

M150 210 - 68.906 - 91.986 - 177.281 - - - -

(23)

Anma Çapı

Delik d (mm) Diş Adımı

p (mm) Anahtar

Ağzı s (mm)

Köşe Mesafesi

e (mm) Yükseklik m (mm) Ölçü Ana Ara

Ölçü Kalın İnce ^Altıköşe

Somun Kontra

Somun Fibarl Somun

1 0,25

1,2 0,25

1,4 0,3

1,6 0,35

1,8 0,35

2 0,4 4 1,6 1,2 -

2,5 0,45 5 2 1,6 -

3 0,5 5,5 6,4 2,4 1,8 4

3,5 0,6

4 0,7 7 8,1 3,2 2,2 5

5 0,8 8 9,2 4 2,7 5

6 1 0,75 10 11,6 5 3,2 6

7 1 11 5,5 3,5 -

8 1,25 1 13 15 6,5 4 8

10 1,5 1.25 or 1 17 19,6 8 5 10

12 1,75 1.5 or 1.25 19 22,1 10 6 12

14 2 1.5 22 11 7 14

16 2 1.5 24 27,7 13 8 16

18 2,5 2 or 1.5 27 15 9 18,5

20 2,5 2 or 1.5 30 34,6 16 10 20

22 2,5 2 or 1.5

24 3 2 36 41,6 19

27 3 2

30 3,5 2 46 53,1 24

33 3,5 2

36 4 3 55 63,5 29

39 4 3

42 4,5 3

45 4,5 3

48 5 3

52 5 4

56 5,5 4

60 5,5 4

64 6 4

(24)

21

DIN Kuralları En Çok Kullanılan Cıvata Standartları

DIN Kuralları AÇIKLAMA

DIN 186 T-Başlı Çekiç Kafa Cıvata

DIN 444 Dana Gözlü Cıvata

DIN 478 Kare Başlı Flanşlı Cıvata

DIN 603 Bombe Baş Kafa altı Kare Cıvata DIN 604 Tırnaklı Havşa Baş Cıvata

DIN 605 Havşa Baş Kafa altı Kare Cıvata DIN 607 Tırnaklı Bombe Baş Cıvata DIN 608 Havşa Baş Kafa altı Kare Cıvata

DIN 609 AKB d2 Çapı Kalın ve Taşlanmış Cıvata DIN 912 Imbus Yarım Diş Cıvata ISO 4762 DIN 931 AKB Yarım Diş Cıvata EN 24014 DIN 933 AKB Tam Diş Cıvata EN 24017 DIN 960 AKB Yarım Diş Cıvata EN 28765 DIN 961 AKB Tam Diş Cıvata EN 28676

DIN 940 Saplama

DIN 976-2 Tam Diş Saplama EN 1662 Flanşlı Yarım Diş Cıvata

EN 1665 Flanşlı Yarım Diş Cıvata DIN 6922 ISO 4762 Imbus Cıvata DIN 912

DIN 6331 İnce Kafa Imbus Cıvata DIN 6912 İnce Kafa Imbus Cıvata

DIN 6921 Flanşlı Cıvata

DIN 7380 Bombe Baş Imbus Cıvata

DIN 7984 İnce Kafa Yarım Diş Imbus Cıvata DIN 7990 AKB İnce Kafa Yarım Diş Cıvata DIN 7991 Havşa Başlı Imbus Cıvata

EN 24014 AKB Yarım Diş Cıvata DIN 931 EN 24017 AKB Yarım Diş Cıvata DIN 960 EN 28676 AKB Tam Diş Cıvata DIN 933 EN 28765 AKB Tam Diş Cıvata DIN 961 DIN 439 Altı köşe İnce Kontra Somun ISO 4035 Altı köşe İnce Somun

DIN 6923 Flanşlı Somun

(25)

DIN Kuralları Cıvata Standartları ve Ölçüleri;

Metrik – Cıvata ve Somun Anahtar Ölçüleri

Parçaları birbirine sökülebilir şekilde bağlamaya yarayan, gövde kısmına vida dişi açılmış, başı altıgen, dörtgen veya değişik biçimlerde şekillendirilmiş bağlantı elemanlarını açmaya ve kapamaya yarayan anahtar ölçüleri aşağıda belirtilmiştir.

ÖLÇÜ TÜR ANAHTAR

M1 cıvata, somun 2.5mm

M1,2 cıvata, somun 3mm

M1,6 cıvata, somun 3,2mm

M2 cıvata, somun 4mm

M3 cıvata, somun 5,5mm

(26)

23

(27)

Metrik geniş – Altı köşe başlı

Geniş UNC-UNF

M.12 cıvata, somun 22mm

UNC -UNF Anahtar Ölçüleri

Geniş UNC – UNF Anahtar Ölçüleri

UNC -UNF DIN6914-6915

1/4 cıvata 11,11mm

5/16 cıvata 12,70mm

3/8 cıvata 14,28mm

1/2 cıvata 19,05mm

5/8 cıvata 23,81mm

3/4 cıvata 28,57mm

7/8 cıvata 33,33mm

1 cıvata 38,10mm

5/16 cıvata 14mm

3/8 cıvata 17mm

7/16 cıvata 19mm

1/2 cıvata 22mm

9/16 cıvata 23mm

(28)

25

5/8 cıvata 27mm

3/4 cıvata 31mm

7/8 cıvata 36mm

1 cıvata 41mm

11/8 cıvata 46mm

11/4 cıvata 50mm

İmbus DIN912 Anahtar Ölçüleri

İMBUS DIN912

M1,4 imbus 1,3mm

M1,6 imbus 1,5mm

M2 imbus 1,5mm

M2,5 imbus 2,0mm

M3 imbus 2,5mm

M4 imbus 3mm

M5 imbus 4mm

M6 imbus 5mm

M8 imbus 6mm

M10 imbus 8mm

M12 imbus 10mm

M14 imbus 12mm

M16 imbus 14mm

M18 imbus 14mm

M20 imbus 17mm

M22 imbus 17mm

M24 imbus 19mm

M27 imbus 19mm

M30 imbus 22mm

M33 imbus 24mm

M36 imbus 27mm

M42 imbus 32mm

M48 imbus 36mm

M56 imbus 41mm

M64 imbus 46mm

(29)

M72 imbus 55mm

M80 imbus 65mm

M90 imbus 75mm

M100 imbus 85mm

Havşa İmbus Anahtar Ölçüleri

HAVŞA İMBUS

M3 Havşa imbus 2mm

M4 Havşa imbus 2,5mm

M5 Havşa imbus 3mm

M6 Havşa imbus 4mm

M8 Havşa imbus 5mm

M10 Havşa imbus 6mm

Setskur DIN916 Anahtar Ölçüleri

SETSKUR

M1,4 setskur 0,7mm

M1,6 setskur 0,7mm

M1,8 setskur 0,7mm

M2 setskur 0,9mm

M2,5 setskur 1,3mm

M3 setskur 1,5mm

M4 setskur 2mm

(30)

27

M5 setskur 2,5mm

M6 setskur 3mm

M8 setskur 4mm

M10 setskur 5mm

M12 setskur 6mm

M14 setskur 6mm

M16 setskur 8mm

M18 setskur 10mm

M20 setskur 10mm

M22 setskur 12mm

M24 setskur 12mm

M27 setskur 14mm

M30 setskur 14mm

(31)

Cıvata Torku Hesaplayıcı

Cıvata torku, bir cıvatada uygulanan tork ile eksenel kuvvet – veya yük – arasındaki ilişki şu şekilde hesaplanabilir:

T = K F d (1) T = Anahtar torku (Nm, in lb)

K = Cıvata malzemesi ve boyutuna bağlı sabit d = Nominal cıvata çapı (m, in)

F = Eksenel cıvata kuvveti (N, lb)

1/4 “- 1” aralığında hafif çelik cıvatalarla K’nin tipik değerleri:

• normal kuru: K = 0,2

• kaplanmamış siyah kaplama: K = 0.3

• çinko kaplama: K = 0,2

• biraz yağlanmış: K = 0,18

• kadmiyum kaplama: K = 0,16

Not! – Bu, kabaca yapılmış bir hesaptır. Ek olarak; bir tork anahtarının doğruluğu normalde + - %25’ten daha iyi değildir.

(32)

29

Cıvata Yağlandığında Tork Azalması

Bir cıvata yağlandığında – cıvata eksenel yükünü veya gerginliğini elde etmek için daha az tork gerekir. Yağlanmış ve kuru cıvatalar için torkların azaltılması, aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

YAĞLAYICI MADDE TORK AZALTMA (%)

Yağsız 0

Grafit 50 – 55

Beyaz Gres 35 – 45

SAE 30 yağı 35 – 45

SAE 40 yağı 30 – 40

(33)

Somun ve Cıvata Tarihçesi

Sanayinin vazgeçilmezi somun ve cıvatalar ilk olarak ağaçtan yapılmaktaydı. Somun ve cıvatadan, sıkıştırıcı olarak, 1550 yılından itibaren Avrupa’da yararlanılmaya başlandı. Bu somun ve cıvatalar, tamamen elle ve tahtadan yapılıyordu. 1798 yılında ABD’de David Wilkinson somun ve cıvata üreten bir araç yaptı. Ondan bir yıl önce de İngiliz Henry Moudslay, tamamı metal olan cıvatalarla somunları üretmeyi başarmıştı. Bu iki buluş üzerine, somun ve cıvata hızla yayıldı. 19. yüzyıla gelindiğindeyse makine ve bina yapımında metal somun ve cıvatalar ahşap benzerlerinin yerlerini tamamen almış durumdaydılar.

Cıvatanın en çok kullanıldığı alanlar makine ve inşaat sektörüdür. Kelime kökü İtalyanca

“Giaveta” sözcüğünden gelmekte olup ilk kullanılışı M. Ö. 1. yüzyıla dayanmaktadır. Antik çağlarda silindirin üzerine tel sarılarak lehimlendi ve ilk dişli bağlantılar kullanılmaya başlandı. M.Ö. 250 yıllarında Arşimet vidası su taşımada kullanıldı. Gerçekte İskenderiyeli Heron tarafından M.Ö. 1. yüzyılda bulunmuş olan vida, o zamanlardan itibaren cerrahi aletlerde kullanıldı. Döküm tekniği ile üretim yapılıyordu. Avrupa’da 1400’lerde görülen cıvata, 1452-1519 yılları arasında Leonardo Da Vinci tarafından geliştirilmiştir.

İlk tornavida kullanımı da 1700’lü yıllara rastlar. İngiltere’de 1797 yılında, Henry Maudslay (1771-1831) Amerika’da David Wilkinson 1798’de cıvata patenti almışlardır.

1850’li yıllarda sıcak dövme tekniği ile yapılan üretim 20. Y.Y.’nın başından itibaren seri imalatın hayatımıza girmesiyle modern üretim teknolojisi olan soğuk dövme sistemine geçmiştir. Bu sistemle günümüzde, dakikada 200 – 300 adet parçaya kadar üretim yapılabilmektedir. Amacına göre birçok çeşit cıvata vardır. Bunların arasında en çok kullanılanları altı köşe başlı cıvatalar ve alyan başlı denilen imbus cıvatalardır. Somun ve cıvataların dişlerine “yiv” denir ve yivler birbirine uygun olmalıdır. Farklı ölçeklerdeki somun ve cıvata bir bağlantıda kullanılamaz. Kesin olarak bilinmemekle birlikte yüzlerce cıvata ve vida çeşidi bulunduğu bir gerçektir. Cıvatalar; demir, çelik, pirinç, bronz, titanyum, bakır, alüminyum gibi maddelerden yapılmakta olup makine ve inşaat sektöründe en çok demir – çelik alaşımı tipleri kullanılmaktadır.

(34)

31

Somun - Cıvata Genel Tanımı

İki bağlantı elemanı (cıvata-somun veya saplama-somun), vida dişleri arasındaki sürtünme kuvvetinin etkisiyle birbirlerine tutunurlar. Ayrıca cıvatanın ve somunun birleştirilen parçalara oturan yüzeylerinde de cıvata ve somunu “kilitleyen” birer sürtünme kuvveti mevcuttur. Bağlantının, ortamdaki titreşim ile bir süre sonra gevşeyerek sökülmemesi için somun/cıvata uygun tork ile sıkılarak cıvatanın/saplamanın hafifçe uzaması ve birleştirilen parçaların da hafifçe sıkışması, bu sayede cıvatanın ve birleştirilen parçaların birer yay gibi davranarak titreşim esnasında vida dişleri ve parça-bağlantı elemanı arasındaki sürtünme kuvvetlerinin “hiçbir zaman” sıfırlanamaması sağlanır. Zira bu sürtünme kuvvetlerinin sıfırlanması, bağlantı elemanlarının gevşemesine ve sökülmesine sebep olur.

Somunlar ile cıvatalar arasında kalite oranının tutturulması gerekmektedir. Örnek vermek gerekirse A kalite somun kullanılıyorsa yine A kalite cıvata kullanılması sağlamlık açısından önemlidir. Bunun elbette istisnaları da bulunmaktadır. Aşırı sıkılmış bir cıvatanın somunu daha alt kalite olabilir. Zira somun böyle bir durumda kazınarak soyulacaktır. Bu tarz istisnai durumlar haricinde aynı kalitede somun ve cıvata kullanılması gerekmektedir.

Somun dişleri, kullanıldığı standarda göre metrik veya inç ölçülerinde olabilir. Ağırlıklı olarak çelikten yapılırlar. Dayanımlarına göre, örneğin 4, 6 veya 8 gibi sayılarla sınıflandırılırlar. Bu sayılar, somuna uygulanabilecek maksimum gerilimin 1/10’unu gösterirler. Örnek olarak; 6 kalite bir somuna uygulanabilecek maksimum gerilim 60 kg/mm²’dir.

Anahtar ağız tipleri genellikle altı köşe veya kare olabildiği gibi farklı kullanım alanları için kelebek, T, kaynak tipi, vb. tip somunlar da bulunmaktadır.

(35)

(36)

33

Genel Bilgiler

Uygulamaları

• En yaygın kullanılan çözülebilen bağlama elemanıdır.

• Prensip olarak bir silindir üzerine bir profilin eşit hatveli olarak helisel şekilde sarılması ile elde edilir.

• Bağlama işleminde kama etkisinden yararlanılır.

• Vidalar ayrıca dönme hareketini ilerlemeye çevirmenin en kolay yoludur. Bu amaçla kullanılan vidalara hareket vidası denir.

• Makinaların montajında

• Dişli kutularında

• Yatakların ve makinaların temele bağlantılarında

• Boru flanşlarının, silindir kapaklarının bağlantısında

• Çelik konstrüksiyonlarda

• Ön gerilme temini gereken yerlerde (gergi cıvatası)

• Yağ deliklerinin kapatılması (tapalar)

• Aşınma ve boşluk ayarı gereken yerlerde (ayar cıvatası)

• Ölçme işlemlerinde (mikrometre vb gibi)

• Küçük çevresel kuvvet ile büyük ön gerilme istenen yerlerde (mengene, vidalı pres, kriko vb)

• Dönme hareketinin ilerlemeye çevrilmesi istenen yerlerde

(37)

Avantajları ve Dezavantajları

• Oldukça güvenilir çalışma.

• Defalarca sökülüp, takılabilir.

• Tamamen standartlaştırılmış olduğu için temini çok kolay.

• Değiştirilmesi çok kolay.

• Geometri dolayısı ile gerilme yığılması oluşur.

• Bazı uygulamalarda hassasiyet yeterli olmaz.

• Çözülme önlenebilir, ancak gevşemesi önlenemez.

(38)

Cıvata ve Vida Ayrımı

Sadece altı köşe başlıklı anahtarlarla açılıp kapanan bağlantı elemanlarına cıvata denmekte, bunun dışında kalan anahtar, tornavida vb. aparatlar kullanılarak açılıp kapanan bağlantı elemanları ise genel anlamda “vida” adıyla anılmaktadır. Birçok vida çeşidinde somun kullanılmaz. Bu tip vida genellikle sivri uçlu olup, bağlantı yapılacak yeri önceden ya da anında delerek, tornavida, elektrikli matkap vb. aletler yardımıyla sabitlenir. Özel amaçlı üretilmiş, anahtar kullanılarak sıkıştırılan ya da gevşetilen vidalar olduğu gibi, tornavidayla sıkıştırılıp gevşetilen cıvatalar da bulunmaktadır.

Teknik anlamda “vida” silindirin üzerine helisel oyuk açma işlemidir. Daha özel anlatımla;

“vida” bir silindirin üzerine sarılan dik üçgenin hipotenüsünün oluşturduğu helisin adıdır. Bu dik üçgenin dik kenarlarından biri silindirin çapına eşit olup diğer dik kenarın ölçüsü vida adımına eşittir. Vida işlemi uygulanmış silindir parçanın bir ucuna söküp takmak için başlık ilave edildiğinde elde edilen cisim cıvatadır. Cıvata başı denilen kısmın üç köşeden sekiz köşeye kadar farklı çokgen çeşitlerinde ve tornavidalara uygun formları vardır. Vida işlemi uygulanmış kısa silindirlere “setskur” denir. Cıvata sıkma işleminde “vida” hareketinden faydalanıldığı için vidalama denir.

35 Cıvata – Vida arasındaki fark

Parçaları birbirine sökülebilir şekilde bağlamaya yarayan, gövde kısmına vida dişi açılmış, başı altıgen, dörtgen veya değişik biçimlerde şekillendirilmiş bağlantı elemanlarına cıvata denir. Cıvatalar genellikle somunla birlikte kullanılır.

Vida ise parçaları somun kullanmadan sökülebilir şekilde birleştiren bağlantı elemanıdır. Cıvata ya da vidanın kısmen veya tamamen vida dişi açılmış kısmına vida denir.

Cıvata ve Vida farkı resimdeki gibidir;

Dünyada şekillerine ve dayanımlarına göre cıvata ve vidalar birçok standart altında tanımlanmışlardır.

Cıvata Dayanım Sınıfları

DIN normunda cıvata kaliteleri aşağıda ki tabloda belirtilmiştir.

3.6 4.6 4.8 5.6 5.8 6.6 6.8 6.9 8.8 10.9 12.9 14.9

Cıvata dayanım sınıfları iki sayıdan oluşur.

– İlk rakam; cıvata malzemesinin N/mm² cinsinden çekme dayanımının 1/100’ü,

– İki rakamın çarpımı; cıvata malzemesinin N/mm² cinsinden akma dayanımının 1/10’udur.

Örnek olarak 6.8 dayanım sınıfı için;

– Çekme Dayanımı (σk) = 6 x 100 = 600 N/mm² – Akma Dayanımı (σAk) = 6 x 8 x 10 = 480 N/mm²

(39)

Kaplama Çeşitleri

• ISO 4042 Elektrolitik Kaplama Çinko (Zn) Çinko Nikel (ZnNi)

Çinko Demir (ZnFe) Fosfat (P)

Nikel (Ni) Bakır (Cu) Gümüş (Ag)

• ISO 10683 Çinko Pul Kaplama (Lamelli Çinko Kaplama) (flZnyc, flZnnc)

Dacromet, Geomet Delta Tone

• ISO 1461 Daldırma Galvaniz Kaplama (tZn)

• ISO 12683 Mekanik Birikimli Çinko Kaplama

(40)

37

Standartlar

Standartlar, ürünleri hizmetler ve üreticiler için kriterler belirleyen belgelenmiş ve genellikle gönüllü anlaşmalardır. Standartlar, ürünlerin ve hizmetlerin amacına uygunluğunu, kıyaslanabilirliğini ve rekabet edebilirliğini sağlar. Standartlar çeşitli şekiller alır. Bazıları bir şeyin nasıl yapılacağını bütün ayrıntılarıyla anlatır, bazıları sadece genel bilgiler verir, kimileriyse terimleri tanımlamakla yetinir.

Standartlar bir arada çalışan sanayi uzmanları, tüketici, araştırma kurumu, resmi daireler ve benzeri gruplar tarafından bir araya getirilir.

Geleneksel olarak, neredeyse her ülkede kendi standart enstitüsü bulunur. AB'de, standartların çoğu EN standartları olarak yer alır ve ardından ulusal seviyeye yansıtılır. Yani, EN standardı ulusal standart olarak ya da ulusal standart EN standardı olarak tanıtılır.

DIN: Almanya'da, Alman Standardizasyon Enstitüsü ulusal standartları yayımlamakla görevlidir. Genel anlamda, DIN standartları, CEN ya da CENELEC ile doğrudan iş birliği içinde DIN EN ISO ya da DIN EN olarak geliştirilir.

BSI: İngilizceden çevrilmiştir-İngiliz Standartlar Enstitüsü olarak da bilinen BSI Group, Birleşik Krallık'ın ulusal standartlar organıdır. BSI, geniş bir ürün ve hizmet yelpazesinde teknik standartlar üretmekte ve ayrıca işletmelere sertifika ve standartlarla ilgili hizmetler sunmaktadır.

ASME: Bilindiği üzere Amerikan Makina Mühendisleri Cemiyeti’nin kısaltılmış bir ifadesidir. Bu cemiyet birçok gönüllü kişinin çalıştığı komite ve alt komiteler ile birlikte mühendislik alanında birçok araştırma ve geliştirme çalışmalarına katkıda bulunduğu gibi ayrıca Basınçlı Kaplar, Buhar Kazanları ve Güç Borulama sistemleri, Nükleer Endüstri, Emniyet valfleri, Transport tankları, Elyaf Takviyeli Basınçlı Kap ve Borular , Alev Duman Borulu Kazanlar, Döküm Kazanlar gibi çok değişik ürün guruplarının fabrika ve şantiye alanlarındaki tasarım, üretim , muayene, kontrol , sertifikasyonu için dikkate alınmasını gerektiren kural ve şartları ortaya koyan bir cemiyettir. Amerikan Makina Mühendisleri Cemiyeti (ASME) yukarıdaki uygulama alanlarındaki belirlenen şartlarda tasarım, üretim ve montaj yapılabilmesi için firmaları denetlemekte ve yapılan denetimlerin neticesine bağlı olarak ASME standartlarına göre imalat, montaj yapabilme yetkisini vermektedir.

Bugün itibari ile Dünya üzerinde Amerika ve Kanada dışında 113 ülkede bu kurallar uygulanmakta ve bu ülkelerde imalat ve Montaj firmaları ASME belgesi ile yetkilendirilmektedir.

Türk Standardları Enstitüsü (TSE): Standartlar yapmak amacıyla 18 Kasım 1960 tarihinde kurulmuştur.

TSE, 26 Mayıs 1955'te ISO'ya, 1 Ocak 1956 tarihinde de Uluslararası Elektroteknik Komisyonu'na (IEC) asil üye olmuştur ve bu kuruluşların Türkiye temsilcisi konumuna gelmiştir. 7/11/1959 tarih ve 4/12377 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe konulmuş bulunan Türk Standartlarının Tatbiki Hakkında Nizamname ile (Bu Nizamname daha sonra 22.2.1967 tarih ve 12534 sayılı Resmî Gazete'de

(41)

yayınlanan 7/2/1967 tarih ve 6/7677 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe konulmuş bulunan

“Türk Standartlarının Uygulanması Hakkında Tüzük”ün 29. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır.), standartların uygulanmaya konulması konularına açıklık getirilmiştir. Her türlü standartları hazırlamak ve hazırlatmak, bünyesinde ve hariçte hazırlanan standartları tetkik etmek, kabul edilen standartları yayımlamak gibi görevleri ifa eden TSE’nin kabul ettiği standartlara Türk Standardı adı verilir. Türk Standardları Enstitüsü’nün adındaki imla kurallarına uygun olmayan Standardları (Standartları olması gerekir) kelimesi, kurumun kuruluşunda böyle yazıldığı için değiştirilememektedir ve dolayısıyla tüm resmî yazışmalarda zorunlu olarak yanlış şekilde kullanılmaktadır. Enstitünün ilgili bulunduğu bakanlık, Türkiye Cumhuriyeti Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığıdır.

Sonuç olarak; Avrupa Topluluğu Standartları (EN) ve Direktifleri gibi bölgesel standartlar, Almanya (DIN), Amerika Birleşik Devletleri (ASTM, IEEE, UL, ANSI, ASME, SAE vb.), Avusturalya, Avusturya, Belçika, Çek Cumhuriyeti, Fransa (NF), Hollanda, İngiltere (BSI), İspanya, İsviçre, Japonya (JISC), Norveç (NSF), Polonya (PKN) ve Türkiye (TS)’de geçerlidir.

(42)

B A Ğ L A N T I

ENGLISH

(43)

B A Ğ L A N T I

(44)

History of Us

History is the numbers by which a beginning has been determined for us. And it’s about sustainability, in our understanding.

History means existing like a poem at all times and in every language. It is not to be forgotten in everyone’s language. History is not to be lost in time.

And history is the numbers that we set at the beginning but could not place at the end. Our history is the beginning of an endless journey that we do not know the end of.

It is our history that we have growing from generation to generation, awaiting every newcomer, but whose life is invaluable like a human being, and that the history of this company, which we established to exist in the pages of history, continues forever...

About Us

The most important thing to be known about us is to know that we exist to add value to this world that exists with human beings. One should know himself first. Working should not be the only reason for our existence, we should start with value to people.

Yes, we, all industrialists, can produce anything, we can fill the “about us” section for pages, but the only thing about us is the connection between us.

Hope to have many connections ... With the hope of being one with all the people who are the reason for the existence of the existing world…

41