hv--ilaclar-arasi-etkilesme

(1)

İlaç etkileşmeleri

♦

İlaç etkileşimleri hekimlerin sorumluğundadır.

♦

İki veya daha fazla ilacın vücutta aynı anda

veya yakın aralıklarla bulunması nedeniyle ilaç

etkileşimleri meydana gelebilir.

♦

İlaç güvenliği açısından önemlidir.

♦

Olumlu yönde etkileşmeler klinikte

kullanılmaktadır.

•

_{Antidotlar, şelatörler}

(2)

İlaç etkileşmeleri

♦

İlaç etkileşmelerinin olası sonuçları

•

_{İlaç vücutta (hedef noktada) olduğu halde}

etkinin ortaya çıkmaması

(3)

İlaç etkileşmeleri

♦ İn vitro • _{Vücut dışında} ♦ İn vivo ♦ Farmakodinamik • Sinerjizma √ Sumasyon √ Potansiyalizasyon • Antagonizma √ Kimyasal √ Fizyolojik √ Farmakolojik ♦ Farmakokinetik • Emilim • _Dağılım • Biyotransformasyon • _{Atılım düzeyinde} Etkileşmenin sonuçları etki artar etki azalır etki değişebilir

(4)

♦

İn vitro ilaç etkileşmeleri (farmasötik)

•

_{Renk değişimi}

•

_{Çökelti oluşumu}

•

_{İlaç degredasyonu}

•

Elektrolit çözeltiler- enjektabl çözeltilerde etkileşim

(5)

♦ İlaçlar vücuda girmeden, vücut dışında iken görülen

etkileşmelerdir ve ilaçlar arasında geçimsizlik olarak bilinir. Burada, ilaç diğer bazı ilaçların farmasötik şekilleriyle karıştırıldığında, ya da biraraya getirildiğinde fiziksel ve kimyasal olarak erime, çökme, yükseltgenme, indirgenme veya yeni bir bileşik şekillendirme gibi tepkimelere uğrar. Vücut dışında hekimlerin sebep oldukları farmasötik etkileşmelerin çoğu damar içi (DI) sıvı tedavisi ya da parenteral ilaç uygulaması sırasında meydana gelir. DI infüzyonla sıvı verilmekte olan bir hastaya, DI yolla uygulanacak ilacın rezervuara veya rezervuardan damara giden plastik boru içine injekte edilmesi sık kullanılan pratik bir tekniktir. Bu uygulama sırasında DI olarak verilen ilaç hakkında bilgi yetersizliği sonucu, sıvı şişesi veya boru içinde birçok etkileşme oluşabilmektedir. Örneğin tiyopental ve suksinilkolin arasında bu çeşitten geçimsizlik vardır; bunların aynı sıvı içinde karıştırılmaları çökmeye sebep olur.

(6)

♦ Aminoglikozid antibiyotik

♦ Grubu ile asilüreidopenisilinler arasında da benzer bir etkileşme vardır. Bir çok ilacın injeksiyonluk çözeltilerinin aynı şırıngaya çekilmesi çökmeye yol açabilir. Örneğin hidrokortizon sodyum süksinat çözeltisi tetrasiklinler, kanamisin ve kloramfenikol gibi antibiyotiklerin çözeltileri ile karıştırıldığında çöküntü oluşur. Bazen, ilaç şişe veya plastik boru çeperi ile de etkileşebilir; böylece, DI sıvı tedavisi sırasında rezervuara ilave edilmek suretiyle uygulanan insülin'in %20'si dolaşıma girmeden önce borunun çeperinde tutulabilmektedir.

(7)

Farmakodinamik etkileşmeler

♦

Farmakokinetik verilerde değişim yok

♦

İlaçların etki bölgeleri (reseptör)

düzeyinde gerçekleşir

♦

Sonuçta

•

Etki artabilir (sinerjizma)

(8)

Farmakodinamik

İlaç Etkileşmeleri

♦

Sinerjizma

a)

(Aditif etkileşme) sumasyon

• _{Aynı etki türüne sahip ilaçlar arasında etkileşme}

(Σ = EA + EB )

– Yarı dozda birlikte verildiklerinde oluşturdukları etki tek başlarına verildiklerinde elde edilen etkiye eşit

– Tam dozda birlikte verildiklerinde oluşturdukları etki tek

başlarına iki kat dozda verildiklerinde elde edilen etkiye eşit – Parasetamol ve Aspirin (insanda) 0.5 g dozda aynı etkiyi

oluştururlar

(9)

Adrenalin Beta-blokerler Aşırı hipertansiyon Aminoglikozit antibiyotikler Diğer nefrotoksik antibiyotikler Belirgin nefrotoksik etki Nöromuskuler blokörler Narkotik analjezikler Solunum depresyonunda artma

Halotan Ketamin Hipotansiyon

Oral

antikoagulanlar Aspirin vb NSAİİ Kanama

Aditif etkileşmeye bağlı olarak toksik etkilerin artmasına ilgili örnekler

(10)

b)Potansiyalizasyon (

Σ > E

A

+ E

B

)

•

_{İki ilacın da etkin olması şart değil}

•

Kokain + Noradrenalin

•

Penisilin – Streptomisin

(11)

♦ Antagonizma (Σ<EA veya Σ<EB, Σ = 0) • Kimyasal

√ Kimyasal antidotlar, şelatörler

• Fizyolojik

√ Farklı reseptörleri, zıt yönde etkileyen ilaçlar √ Sempatik ve parasempatikler

√ Noradrenalin (hipertansif), papaverin (vazodilatör)

√ Barbütratlar ve solunum analeptikleri

√ Hasta için tehlikesiz, zehirlenmelerde antidot olarak

• Farmakolojik

√ Aynı reseptöre karşı agonist ve antagonistlerin ilgisine göre

√ Yarışmalı antagonizma (dönüşümlü)

– Histamin – Antihistaminikler, Muskarin – Atropin, morfin - Nalokson

√ Yarışmasız antagonizma

– Prometazin (yüksek dozda) ACh’in yarışmasız antagonisti – A veya NA ile fenoksibenzamin (α-adrenerjik reseptörlerde)

(12)

♦

Antagonizma

•

Agonist

•

Antagonist

•

Toksikolojide sağaltımda yararlı

•

Terapide zararlı olabilir

(13)

Farmakokinetik

İlaç etkileşmeleri

♦

A

bsorbsiyon düzeyinde

♦

D

ağılım düzeyinde

♦

M

etabolizma düzeyinde

(14)

Emilim düzeyinde etkileşmeleri

İlaç – ilaç

Ca, Mg, Fe, Al iyonları - Tetrasiklinler

İlaç – Gıda

Süt – Tetrasiklinler

Linkomisin – kaolin

Safra asitleri –

iyon değiştiriciler

Laksatifler –

emilim azalmasına

(15)

Proteine

bağlanma düzeyinde

♦

Plazma proteinlerine bağlanma

•

_{Spesifik veya değil}

•

_{Dönüşümlü}

•

_{İlaçların sadece serbest kısımları aktiftir}

•

_{İki ilaçtan biri diğerinin bağlanma oranını}

değiştirerek serbest kısımların oranını artırabilir ve etki şiddetinde değişim oluşabilir

•

Dikumarol + Fenilbutazon

♦

Dağılım düzeyinde P-glikoprotein

Yerel anestezik çözeltilerine ilave edilen vazokonstriktörler deri altı

dokusunda diffüzyonu sınırlandırarak yerel anestezi süresinde artışa sebep olurlar.

(16)

Metabolizma Düzeyinde

Farmakokineti

k Etkileşimler

(17)

Metabolizma düzeyinde etkileşmeler

♦ Bir ilacın BT’da rol enzimler üzerine etkisiyle

diğer ilacın BT’u artırması yada azaltması

♦ İnsanlarda çok çalışılan bir konudur

• _{Karaciğer mikrozomal enzimleri}

♦ Enzim indüksiyonu

(18)

Metabolizma düzeyinde etkileşmeler

♦ Enzim indüksiyonu

• Fenobarbital, glutetimid, fenilbutazon, rifamisin

• _{Bu ilaçlar KCME ile metabolize edilen ilaçların BT’unu}

artırarak onların kan yoğunluğunu ve dolayısyla etkinliğini azaltır veya etkilerinin kısa sürmesine neden olurlar

♦ Enzim inhibisyonu

• Simetidin, kloramfenikol, dikumarol

• _{Bu ilaçlar KCME ile metabolize edilen ilaçların BT’unu}

azaltarak onların kan yoğunluğunun azalmamasına ve etkilerinin uzun sürmesine neden olurlar

(19)

KCME (CYP 450) örnekleri

Substrat,

İnhibitör ve indükleyicileri

Substratlar İnhibitörler indükleyici CYP3A4 Alprazolam Lovastatin Quetiapine Clarithromycin Ritonavir Ketoconazole Rifampin Carbamazepine CYP2D6 Risperidone Desipramine Donepezil Kinidin Fluoxetin Paroxetin Henüz bilinmiyor CYP1A2 Klozapin Teofilin Kafein Fluvoxamin Simetidin Sigara içme Omeprazol

(20)

Atılım düzeyinde ilaç etkileşmeleri

♦

İdrar pH’sındaki değişimler nedeniyle

•

Non-iyonize zayıf asit ve bazik ilaçlar

•

_{Asidik pH’da asidik ilaçların atılımı azalır}

•

_{Bazik pH’da bazik ilaçların atılımı azalır}

•

_{Asidik pH’da bazik ilaçların atılımı artar}

•

_{Bazik pH’da asidik ilaçların atılımı artar}

(21)

Atılım düzeyinde ilaç etkileşmeleri

♦

Aktif taşıma sistemleri ile etkileşme ile

atılımın değişimi

•

_{Konjuge metabolitlerin ve asit yapılı ilaçların}

çoğu tubulerden aktif sekresyonla elimine edilir

•

Probenesid + Penisilin ↑

(22)

ilaç etkileşimini değiştiren faktörler

♦ Doz

• _{Yarışmalı etkileşmelerde önemli}

♦ Uygulama yolu ve ritmi

• _{Aynı yolla etkileşme oluşacaksa biri farklı yolla veya}

biri diğerinden belli bir süre önce veya sonra verilebilir

♦ İlaç

• _{Aynı yönde toksik etki potansiyeline sahip ilaçların}

birlikte kullanımına dikkat edilmelidir

(23)