BILDIRCIN KARMA YEMLERİNE BAKIR ve DEMİR İLAVESİNİN BÜYÜME PERFORMANSI VE BAZI KAN PARAMETRELERİ ÜZERİNE ETKİSİ

(1)

Vet. Bil. Derg , (2005), 21,1-2: 45-50

BILDIRCIN KARMA YEMLERiNE

BAKıR

ve DEMiR iLAVESiNiN BÜYÜME

PERFORMANSı

VE BAZI KAN PARAMETRELERi ÜZERiNE ETKisi

Hüdai

lpek

"

@

Mehmet

Avcı2 Muğdat

Yertürk

3 Nurettin Aydilek

1

Effects of Copper and Iron Addition to Diets on Growth Performance and Some

B100d

Parameters in Quail

Özet: Buçalışma, Japonbıldırcınlarının karma yemlerine ilave edilenfarklı düzeylerdekibakır ve demirincanlı ağırlıkka -zancı,yem tüketimi,yemden yararlanmaoranıvebazı kan parametreleri üzerine etkilerini belirlemekamacıyla yapılmıştır.

Çalışmada10 günlük210 adetbıldıreın,5 grubaayrıldı. Kontrol grubunaene~ive protein düzeyidengelenmişkarma yem verildi. Denemegruplannınyemleri,kontrol grubu karma yeminesırasıyla100 ppm demir(Lgrup),100 ppm demir+100ppm bakı r(ILgrup),100 ppmbakı r(IILgrup) ve 200 ppmbakır(IV.grup) ilave edilerekoluşturuldu.Araştırma5 hafta sürdürüldü. Sonuçolarak;yemlerine100 ppmbakırilave edilenbıldırcınların,canlı ağırlık artışı , yem tüketimive yemdenyararlanma oranıilk 2haftada olumluyöndeetkilendi(p<0.05).Yemlerine100 ppm demirve100 ppm demir+100 ppmbakırilave ed i-lenbıldı rcı nlardaise,alyuvarsayıs ı ,hemoglobin miktanve hematokritdeğeriönemliorandaarttı(ıxO.05).

Anahtar Kelimeler: Bakır,Bıldırcın,BüyümePerformansı,Demir,Kan Parametreleri

Summary: This studywascarriedout to determinetheeffects of different amounts of copper and ironaddition todietson body weightgain,feed consumption,feedeffıcieneyand some blood parametersin Japanese quaiLIn the study,210 Ja-panasequails,10 days oldwere divided intofive groups. The control group was fed with basaldiet, energy and proteinof whichwas balanced.Experimental group dietswere prepared with supplementationof 100 ppmiron (GroupI),100 ppm iron and 100 ppmcopper (Groupii), 100 ppm copper(GroupIII),200 ppm copper(Group LV) tocontrol diel. Thee x-periment waslasted at 5 weeks.Asaresult; supplementatiton of100 ppm coppersignifieantlyincreased body weightgain, feedconsumption and feed efficieneyuntilsecond week(ıxO.05). 100 ppm iron and 100 ppm iron+100 ppm coppers ig-nificanlly increased erytrocytenumber,haemoglobinconcentrationand haematocivalue

Key Words:Copper, Iron, BloodParameters,Growth Performance,Quail

Giriş

Canlıların normalyaşam fonksiyonlarınındevam etmesinde mineral maddeler büyük roloynarlar. Makro ve mikro (iz) elementler olarak ikiye ayrılan bu minera l maddelerin yetersizliğinde veya fazlalığında önemli fonksiyon bozuklukları şekillenir.

Bakır ve demir organizmada biyolojik fonk-siyonlaraçısındanbüyük öneme sahip iz elementler arasındayeralmaktadır.Hücresel solunum,kan hüc-relerinin yapımı, kemik oluşumu, normal kardiyak fonksiyon, bağdoku gelişimi, spinal kordun mi-yelinizasyonu, keratinizasyon ve doku pig-mentasyonu içinbakıra ihtiyaçduyulmaktadır.Çeşitli redoks reaksiyonlarıve amin metabolizması ile erit-rositve lökositlerin üretimiiçin bakıriçeren enzimlere

gereksinim vardır(Wachnik, 1988; Keen ve Graham , 1989; McDowell, 1992). Bakırfizyolojik olarak önemli metalloenzimlerden sitokrom C oksidaz, Iizil oksidaz, triptofan oksijenaz, dopamin ~-hidroksilaz, askorbat oksidaz , süperoksit dismutaz, tirozinaz, katalaz, mo -noamin oksidaz, amin oksidaz, polifenol oksidaz,ko -lesterol asiltransferaz, plazma Iipoprotein lipaz, m ik-rozomal hem oksijenaz ve ürikazın esansiye l bir komponentidir.Genç hayvanlardakisubklinik_bakır ye-tersizliğinde büyüme ve gelişmenin önemli ölçülerde aksadığıbildirilmektedir.(Bload ve ark., 1983;Serpek, 1983; Wachnik, 1988; Keen ve Graham,1989; McDo -well,1992).

Demir, kimyasalolarak stabil ve kolay çö

-zülmeyen, ferrik forma okside olan bir iz elementtir. GelişTarihi:13.03.2005 @:[email protected].

ı.Harran Üniversitesi Veteriner FakUltesiFizyoloji AnabilimDalı, ŞANLIURFA

2.HarranÜnivcrsitesl VeterinerFakültesiHay.BesI.ve Bes.

Hast

,

AnabilimDalı,ŞANLIURFA 3.Harran Univcrsitesi Veteriner FakültesiZootekni AnabilimDalı, ŞANLIURFA

(2)

Tablo 1. Denemede kullanılankarma yemlerin bileşimi ve besin madde değerleri(%) ile metabolize olabilirerıerj içe

-rikleri (MJlkg).

• Rovimix 123-T: Her 2.5 kg da aktif maddeolarak;Avi -tamini12.ooo.ooo ıu; 03 vitamini 2.400.000 ıu; E vitamini

30.000ıu; K3 vitamini2.500mg;Bl vitamini3.000mg; B2

vitamini 7.000 mg; Niasin 20.000 mg; Kalsiyum D·

pantotenat 6.000mg;B6 vitamini4.000 mg;B12vitamini 15

mg;FolikAsit1000 mg;DBiotin45 mg;KolinKlorid125.000

mg ve C vitamini5O.ooomgbulunmaktadı r.

•• Remineral

S:

Her kilogram Remineral S premiksindeaktif

madde olarak: Manganez 80.000 mg; Demir 80.000 mg;

Çinko60.000mg;Bakır8.000 mg;Kobalt 200 mg;

l

yot

500

mg; Selenyum 150 mg ve Kalsiyum 446.925 mg bu -artışı

ve

yem tüketimi

hesaplanmıştır.

Dökülen yem

,

her bölmenin

altında

bulunan sürgülü tabla sayesinde

ayrılarak

tüketilen yemden

düş ülm üştür.

Araştı rma

sonunda her gruptan 9 hayvan

ke-silere

k

kan örne

kleri

alındı.

B

u örneklerde alyuvar ve

akyuvar

sayıları

hemositometre ile, hemoglobin

mik-tarı

S

ahli hemoglobinometresi ile, hematokrit

değer

ise mikrohematokrit santrifüj yöntemi ile

belirlenmiştir (yılmaz,

2000).

Elde edilen

v

erilerin istatistiksel analizi SPSS

10 .01

programında yapıldı.

Gruplar

arasındaki

fark-lılıkların

önemi

,

tek yönlü varyans analizini (ANOVA)

tak

iben

Duncan çoklu

karşılaştırma

testi

i

le belirlend

i.

Sonuçlar ortalama

±

s

tandart

hata olarak

v

erildi.

A

n

-lamlılık

derece

si

p

<0.05

olarak kabul edildi.

Büyütme% 55.05 9.60 30.00 1.20 1.20 1.30 1.00 0.25 0.25 0.15 100 88.69 20.08 3.74 3.65 0.80 0.60 Başlangıç% 44.20 11.00 34.40 5.65 2.50 1.20 0.40 0.25 0.25 0.15 100 88.92 24.03 4.93 3.81 0.80 0.60 Hammadde Mısır Buğday

Soya fas. Küspesi (44 % CP) Balıkunu (60 % CP)

Bitkiselyağ Kireçtaşı Dikalsiyum fosfat Tuz

Vitamin premixa

Mineral premixb Toplam Analizdeğerleri Kuru madde Hamprotein Ham yağ Ham selüloz Kalsiyum Toplam fosfor

Hesaplanmışdeğerler

ME,MJlkg 12.55 12.53

Lysine 1.41 1.13

Metyonin+Sistin 0.83 0.66

O

rganizmada daha ç

ok hemog

lobin

ve

m

yoglobinin

yapısında

bulunur.

Ge

ri

ka

lan

kısmı

ise f

erritin,

h

e-mosiderin

,

sitokrom

v

e tr

ansferin

yapısına katı lı r.

T

CA

siklusundak

i

enzimlerin bir

çoğu

demir içerir ve

ya

ko-faktör olarak demi

re

ih

tiyaç

du

yar. De

mir sülfü

r

bi-leşikleri

ve flavoproteinler olarak; ksantin ok

sidaz, s

i-tokrom

C

redüktaz

,

sük

sinat

dehidrojenaz

ve

n

ikotinamid

adenin

dinükleotid

dehid

rojenaz s

a-yılabilir.

Kofaktör olarak demire ihti

yaç

du

yan

e

nzimler

i

se

akonitaz

,

triptofan

ve

pirolazdır. Ayrıca

ri-bonükleotid redüktaz

,

perok

sidaz

ve katalaz enzimleri

de demir içermektedir

.

Demir

eksikliğinde

hipokrom

anem

i

görülür

(Kalayeıoğlu

ve ark

.,

1998

;

McDowel

,

1992)

.

Bu

araştırma,

bü

yüme

döneminde

ki

bıldırcınların

karma yemlerine

farklı

ora

nlarda

d

emir v

e

bakır

i1a-vesin

in

canlı ağırlık artışı,

yem tüketimi,

ye

mden

y

a-rarlanma

oranı

ve

bazı

kan

değerleri

üzerindeki

et-k

ilerini

belirlemek

amacıylayapılmıştır.

Materya

l

ve Metot

Araştı rma, Şanlıurfa'da

faaliyet gö

steren

öz

el

bir

işletmede yürütülmüştür.

Denemede 1

0 g

ünlük

yaşta

toplam 210 adet Japon

bıldırcını

(erkek v

e

dişikarışık) kullanılmıştır. Araştı rma,

6

katlı,

he

r

katı

birbirinden b

a-ğımsız

ve

ışıklandm lmış

kafe

slerde

yü rütülmüştür, Araştırmada bıldırcınlar,

biri kon

trol, d

ördü

deneme

grubu olmak üzere toplam 5 grub

a

ayrıımıştı r

(

Steel

ve Torrie

,

19 80). He

r gru

pta 42 adet

bı ldı rcın

k

ul-lanılmıştır. Bıldırcınlar

1 -3. haftal

ar

arasında başlang ıç

y

emi

("lo

24 ham p

rotein

v

e 12

.55

M

J/kg

m

etabolik

enerji)

,

3-5

.

haftala

r

aras ında

i

se

bü

yütme yem

i i

le

("lo

20 ham protein ve 12.

53 M

J/kg meta

bolik e

nerii)

be

s-lenmiştir.

Deneme

gruplarının

karma yeml

eri

,

k

ontrol

grubununkine 10

0 p

pm

demir (I.

G

rup),

10

0 pp

m

demir+l

00 pp

m

bakır

(

II. G

rup), 1

00 pp

m

bakır

(III

Grup) ve 2

00 ppm

bakı r

(I

V. Grup)

,

su

lfat

tuzları şek

linde ila

ve e

dilerek

hazı rlanmıştır.

Deneme grub

u

yemlerine

katı lacak

dem

ir

ve

bakır

s

ülfat, ö

nce kend

i

miktarlarının

on

katı

yem

le

kanştı nlrmş,

da

ha

sonra

üzerin

e

az

ar

az

ar ye

m il

ave ed

ilerek

homoje

n

bir ka

-rışım

elde

edilmiştir.

H

ayvanlar 5 hafta boyunca ad

Ii-bitum

yemlenmiştir.

G

ün

ışığı

ile

b

irlikte

top

lam

24 saat

aydınlatmauygulanmıştı r.

Araştı rmada kullan ılan

yem maddele

ri

ve karma

y

emlerin

ham bes

in

madde

i

çerikleri AOAC (1984)'de

bil

dirilen metotlara göre

belirlenmiştir.

Metabol

ize

ola-bilir enerj dü

zeyleri

i

se TSE

'de (

1991) b

ildirilen

me

-toda

g

öre

hesaplanmıştı r.

Denemede

kullanılan

karma

yem

lerin

bileşimi

ve bes

in

madde

değerleri

("lo)

ile

metabol

ize

olab

ilir

enerj

i

içerikleri (MJ/kg) Tablo

l

'de

verilmiştir.

(3)

BıldırcınKarma YemlerineBakırve Demir...

lunmaktadır.

Bulgular

Kontrol ve deneme

gruplarına

ait

canlı ağırlık

or-talamaları

Tablo 2'de,

canlı ağırlık artışı

ve yem

tü-ketimi ve yemden yararlanma

oranları

Tablo 3'te

,

bıl dırcın

karma yemlerine

bakır

ve demir ilavesinin

al-yuvar

sayısı,

akyuvar

sayısı,

hemoglabin

miktarı

ve

hematokrit

değerleri

üzerine etkileri ise Tablo 4

'de

ve

-rilmiştir.

Tablo 2.Kontrol ve denemegruplarınaaitcanlı ağırlık ortalamaları(g).

Gruplar 1. Hafta

X

±

si<

2.Hafta

X

±

Sı<

3.Hafta

X

±

Sı<

4. Hafta

X

±

si<

5.Hafta

X

±

Sı< Kontrol 28.66±1.3 1 43.72±1.89 87.52±2.59 132.64±3.01 ı.Grup 31.71±1.11 45.86±1.74 89.00±2.82 135.08±3.16 ıı.Grup 30.96±1.22 45.21±1.67 89.04±1.99 134.35±2.66

iiı.Grup 28.27±O.55 47.52±0.91 91.33±2.00 134.11±2.55 iV. Grup 30.50±1.58 46.85±1.07 85.93±2.41 126.85±1.88 a,bAynısütundafarklıharflerle gösterilen ortalamalar birbirlerindenfarldıdır(P<O.05).

163.62±3.18 166.31±3.87 166.4O±3.02 163.46±2.67 158.49±3.31

Tablo 3.Kontrol ve denemegruplarınaaitcanlı ağırlık artışı,yem tüketimi ve yemden yararlanmaoranı ortalamaları. Gruplar 2.Hafta

X

±

si'

3. Hafta

X

±

si'

4.Hafta

X

±

si'

5. Hafta

X

±

si'

2-5. Hafta

X

±

si'

CM

(glgün) Kontrol 2.15±O.12bc 6.26±O.72 6.45±O.56 4.43±O.23 4.82±0,41

ı.Grup 2.02±O.09c 6.16±O.57 6.58±O.68 4.46±O.33 4.81±O.42

ıı.Grup 2.04±O.05c 6.26±O.61 6,47±O.56 4.58±O.24 4.84±O.36

iii.Grup 2.75±O.06a 6.26±O.29 6.11±O.42 4.19±D.15 4.83±O.23

IV.Grup 2.38±O.11b 5.62±0.46 5.83±O.57 4.43±O.28 4.57±O.35 YT

(glgün) Kontrol 6.95±O.32ab 18.30±1.48 22.37±2.20 23.47±1.49 17.77±1.37

ı.Grup 7.02-+O.16ab 18.60±0.86 22.80±1.58 22.80±0.80 17.80±0.85

II.Grup 6.80±0.55b 17.70±2.45 22.60±2.74 23.80±1.65 17.25±1.85

ııı.Grup 8.20±0.38a 17.72±1.64 21.66±2.25 22.74±1.71 17.58±1.49

LV.Grup 7.80±0,45ab 16.42±1.90 21.46±1.86 22.23±1.15 16.99±1.34 YYO

(YT /CM )Kontrol 3.23±O.04ab 2.95±O.11 3.46±O.O4 5.30±0.O6 3.74±O.O8

ı.Grup 3.48±O.08a 3.04±O.14 3,49±D.12 5.14±O.21 3.79±D.14

ıı.Grup 3.33±O.19a 2.80±0.12 3,47±O.12 5.19±D.09 3.70±0.13

ııı.Grup 2.98±O.07b 2.82±O.13 3.53±O.12 5.40±0.22 3.69±D.14

LV.Grup 3.28±O.04ab 2.90±0.10 3.69±D.04 5.02±O.O6 3.72±O.O9

CAA:Canlı ağırlık artışı,YT:Yem tüketimi, YVO:Yemden yararlanmaoranı( YT / CM ). a,bAynısütundafarklı harflerle gösterilen ortalamalar birbirlerindenfarldıdır(P<O.05).

(4)

Tablo 4.Bıldırcınkannayemlerinefar1<l1 seviyededemirvebakırilavesininbazıkan parametrelerineetkisi. Gruplar Kontrol i.Grup II. Grup ınGrup LV.Grup

AJyuvar

Al<yuvar

Hemoglobin Hematokril

(x106/mm3) _(xl03/mm3) _(gld_ı) _(%)

2.43±O.02 c 34.17±O.98 9.37±O.18b 33.00±1.47b

2.75±O.16ab 33.50±1 .25 10.63±Q.20a 4O.37±O.92a

2.S3±O.09a 34.33±O.B4 10.10±0.17a 4O.67±O.87a

2.48±D.Q6bc 33.67±1.20 9.40±0.23b 32.33±1.02b

2.49±Q.06bc 32.17±1 .22 9.37±O.14b 31.17±1.16b

a, bAynısülundafarldı tıarüertegösterilenortalamalar birbirlerindenfarldıdır(P<O.05).

Tartışma ve Sonuç

Büyüme dönerründeki Japon brldırcrm kanna

yem lerine de~işik oranlarda katılan bakır ve demirin

büyüme performansı ve bazı kan parametreleri

üze-rineetkilerinin araş!lnldı~ı buçalışmada, gruplar ara-sındaakyuvarsayısıhariçdiğerkan parametrelerinde önemlifarklılıklar (p<o.OS) belirlendi (Tablo 4).Canlı ağırlı k artışı, yem tüketimi ve yemden yararlanma

oranı açısından bakıldığındasadece 2.haftada grup-lar arasında önemli (p<Ü.OS) farklılıklar belirlenirken, diğer haftalarda gruplararasındaistatistiksel bir fark-lılıkgözlenmedi(Tablo 3).

Çalışmada canlı ağırlık kazancı ve yem tü

-ketim ine ilişkinbulgularincelendiğindeIII. grubun her iki parametrede de kontrol ve diğer deneme

grup-larınagöre2.haftada daha yüksek (pc 0.05)değerler

kaydettiği görüldü. Bu grupta birim _{canlı ağırlık artışı}

için tüketilen yem miktarı diğer gruplardan daha düşük (ı><O.OS) kaydedilmiştir. Yani, yemden ya-rarlanma _o_ranı _artmıştı_r_. Bulunan sonuçlar, ras-yonlarınademir (Dove ve Haydon, 1991) ve demir

+

bakır ilave edilen (Egeli ve Framstad, 1998) domuz

yavrularıve 100 ppm ve daha fazlabakırilave edilen

civcvterdeki çalışmaların (Scott, 1985) sonuçlarıyla paralellikgöstermektedir.Daha sonraki haftalarda ise her

üç

parametrede de herhangi bir _f_arklılık bu-lunamamıştır. Elde edilen _d_eğerler bu konuda

ya-pılmış bazı çalışmalarla (Banyve atk., 1983; Give ns

ve ark., 1988 ; Judson ve arx., 1989 ) uygunluk gös-terirken, _{rasyonlarına} _b_{akı r} (Ledo ux ve ark., 1987; Pono. 1989) ya da demi r (Pan igrahivePlumb,1996)

ilave edilen hayva nlarda büyümenin olums uz

et-kilendiği yolund aki bildirim lerle _uyu_şmamaktadı_r. Bu durum, söz kon usu _ara_{ştırmalarda bakır} ya da de-mirin uzun süreli yüksek dozlarda verilmesi sonucu özellikle karaciğer, beyin ve böbrekte depo edilerek hepatclentiküler deje nerasyo n, nekroz ve hücresel

hasar neden iyle büyümeyi olumsuz yönde

et-kileyebllece~iileaçıklanabilir.

Akyuvar sayılan yönünden qrupler arasında is -tatistiksel bir farklılık görülmemiştir. Bu sonuç, yem-lerine bakırilave edilen bıldırcın (Ipek ve ark.,2003), rat (Kumar ve Sharma, 1987) ve domuzlarda ( Snur-san ve ark.,1990) akyuvarsayısınındeğişmediğiy ö-nündeki bildirimlerile paralellik göstermektedir.

Alyuvar sayıları

f.

ve II. gruplarda, kontrol ve diğer deneme gruplarına nazaran önemli oranda (p<O.05) yüksek bulunmuştur. Bu bulgunun, domuz rasyonlannademirilavesinin alyuvarsayısının artırdığ ı

(Egeli ve Framstad, 1998), bıldıreın yemlerine bakır ilavesinin ise alyuvar sayısında değişikliğe yol aç-madığı yönündeki bildirimlerle (Ipek ve ark., 2003)

uyumlu olduğu gözlenmiştir. Buna karşın domuz

(Shurson ve ark., 1990) balık(Tart ve ark.,1987) ve ratlarda (Kumarve Sharma,1987) yüksek düzeydeki

bakınn alyuvar sayısında azalmaya yol açtığı

be-lirtilirken, bizim _{bulguları mızda} alyuvar _sayısının de

-~işmemesi bakırıntolere_{edilebileceği}fizyolojik_sınırlar

içerisindeverilmiş olmasıileaçıklanabilir.

Buçalışmadaelde edilen hemoglobinmiktartarı;

kontrol, I,II,til ve ıv. gruplardasırasıyla 9.37, 10.63 , 10.10, 9.40 ve 9.37 gldl olarakbelirlenmiştir. Demir ve demir

+

bakırilavesiyapılan

i.

ve

ii.

gruplardaki he-moglobin miktarlan kontrol ve diğer deneme grup-lanna nazaran daha yüksek (p<O.OS) bulunmuştur. Bu dumm bir ölçüde alyuva r sayısının bu gruplarda daha yüksek bulunmasıyla açıklanabilir. Ayrıca de

-mirin hemo glob in sentezinde kullanılabilmesi için ba

-kıra ihtiyaç duyulur. Bakır, terrcoksidaz aktivitesine sahip seruloplazminin yapısına girerek ferro demirin (Fe+2) ferri demire(Fe+3)oksitlenme sinde önemli rol

oynar (Kalaycıoğlu ve ark., 1998) . Bu nedenle bu

gruplarda hemoglobinmiktarı daha yüksekbulunmuş

olabilir.Bu bulgularyemlerinedeğişikoran larda dem ir

(5)

Bine-Bıldırcın Karma YemlerineBakırve Demir...

ker ve ark

.,

2004) ve dem

ir

+

bakır

(Dove ve Haydon,

1991) ilave ed

ilen

domuz

yavrularındaki çalışma

so-nuçlarıyla

benzerlik göstermektedir. Sadece

bakır

ve-rilen gruplarda elde edilen sonuçlar,

bıldırcın

(Ipek ve

ark.

,

2003) ve m

inklerde

(Aulerich ve ark., 1982)

ras-yona

bakır

ilavesinin hemoglobin

miktarında

de-ğişikliğe

yol

açmadığı

yönündeki bildirimlerle

uy-gunluk gösterirken

,

rat (Kumar ve

Shamıa,

1987) ve

domuzlarda (G

ipp

ve ark., 1973) yeme

bakır

ila-vesinin hemoglobin

miktarını düşürdüğü

yolundaki

bil-dirimler ile benzerlik

göstemıemektedir.

Bu durum,

bizim

araştırmamızdan farklı

olarak söz konusu

ça-lışmalarda bakırın

yüksek düzeylerde yeme ilave

edil-mes

i

sonucu

oluşan

toksikasyon ile

açıklanabilir.

Hematokrit

değer

i. ve ii. gruplarda daha yüksek

(p<O.OS) kaydedilirken

,

kontrol ve

diğer

deneme

grupları arasında farklılıklar gözlenmemiştir.

Elde

edi-len bulgular, domuz

yavrularında

rasyona demir

(Rincker ve ark.

,

2004) ve

bakır

+

demir ilavesinin

(Dove ve Haydon, 1991) hematokrit

değeri yükselttiği

yönündeki bildirimler ile uyum içindedir. Kontrol

gru-bunda ve

bakır

ilavesinin

yapıldığı

iii ve iV. gruplarda

elde edilen bulgular,

rasyonlarına bakır

ilave edilen

bıldırcın

(Ipek ve ark., 2003)

,

mink (Aulerich ve ark.,

1982) ve piliçlerde (Rangachar ve ark

.,

1973)

yapılan

çalışmaların bulgularıyla

paralellik

göstemıektedir.

Sonuç olarak, büyüme dönemindek

i

bıldırcın

karma yemlerine demir ya da

bakır

+ demir ilavesinin

alyuvar

sayısı,

hemoglobin

miktarı

ile hematokrit

de-ğeri artırdığı gözlenmiş,

100 ppm

bakırın

ise 2.

haf-taya kadar büyüme

performansına

olumlu yönde

katkı sağlayacağı

kanaatine

varılmıştır.

Kaynaklar

A.O.A.C. (1984): Official Methods of Analysis of the As-sociationof Official Analytical Chemistry, 14th edition, Vir-ginia.

Aulerich,R.J.,Ringer, RX,Bleavins, M.R.,Napolitano, A.

(1982): Effects of supplemental copper on growth, rep-roductive performance and kit survival of standard dark mink and the acute toxicily of copper to mink,J Anim Sci, 55(2):337-343.

Barry. T.N., Millar, K.R., Bond, G., Duncan, S.J. ( 1983). Copper metabolismin growing sheep given kale (Brassica

oleracea) and ryegrass (Lolium perenne)-clover (TrifoHum repents)fresh foragediets,Brit J Nutr,50,281-289.

Blood, D.C., Radostits, O.M., Henderson, JA, Arundel,

J.H.,Gay, C.C.(1983):Diseases caused by nutritional de-ficiencies (In) Veterinary Medicine, A Textbook of the

Di-seases of Cattle, Sheep,Pigs, Goats and Horses, 6th Edi-tion,1015-1040 Bailliere

Tindall

,

London.

Brown, J.M.E.,Edwards, SA,Smith, W.J.,Thompson,E, Duncan,J. (1996). Welfare and production implications of teeth c1ipping and iron inject ion of piglets in outdoor

49

systems in scothland. Preventive Veterinary Medicine,24:

(3-4),95-105.

Dove,J.R., Haydon, K.D.(1991). The effect of copper ad-dition to diets with various iron levels on the performance and hematology of weanling swine. J. Anim. Sci. 69: 2013-2019.

Egeli, AX, Framstad, T. (1998). Effect of an oral starter dose of iron on haematology and weight gain in piglets

ha-ving voluntary access to glutamic acid-chelated iron so

-lution. Acta Veterinaria Scandinavica, 39: (3), 359-365. Gipp, W.F., Pond, W.G., Tasker, J., Van Campen, D.,

Krook, L., Visek, W.J. (1973). Influence of level of dietary copper on weight gain, hematology and liver copper and iron storage of young pigs, J Nu!..,103(5): 713-719. Givens D.I, Zervas G, Simpson V.R, Telter S.B (1988) Use of soluble glass rumen boluses to provide a supplement of copper for suckled calves, J Agricul Sci, 11O(1),199-204. Judson, G.J., McFar1ane, J.D., Brown, T.H.(1989). Copper oxide powder for copper therapy in livestoek, Trace Ele-ments in New Zealand: environmental, human and animal,

207-203.

Ipek, H., Yertürk, M., Avcı, M. (2003). Yumurtlama Dö-nemindeki Bıldırcın Karma Yemlerine Farklı Oranlarda Çinko VeBakırIlavesinin Yumurta Verim Özellikleri ileBazı Kan Parametreleri Üzerine Etkisi. Y.Y.Ü. Vet Fak. Derg,14 (1),61-64.

Kalaycıoğlu, L., Serpe k, B., Nizamhoğlu, M., Başpınar, N.,

Tıftik, A. M., (1998). Demir.(ln) "Biyokimya". Selçuk

Üni-versitesi Veteriner Fakültesiyayınevi,Konya.

Keen, CL, Graham,T.W. (1989):Copper (In) "Clinical Bi·

oehemistry of Domestic Animals. Fourth edition", JJ

Ko-neko (Editör), Academic Press Ine. New York.

Kumar, A.,Sharma, C.B. (1987): Hematological indices in copper-poisoned rats,Toxicology Leners, 38(3):275-278. Ledoux,D.R.,Mires, R.D., Ammerman,C.B.,Harms,R.H.

(1987). Interaction of dietary nutrient concentration and supplemental copper on chick performance and tissue cop-per concentrations, Poult Sci, 66(8), 1379-1384.

MeDowell, L.R. (1992):

lron,

Copper and Molybdenum.(In) "Minerals in Animal and Human Nutrition", T.J.Cunha(Edi

-tör), Academic Press Ine. San Diago.

Panigrahi, S., Plurnb, V.E (1996). Influence of level of

di-etary copper on weight gain.Hematology and liver copper and iron storage of young pigs. Br Poult Sci. 37:(2),403

-411

Pond,W.G. (1989). Effects of dietary protein leveJ and

eli-noptiloliteon the weight gain and liver mineral response of growing lambs to copper supplementation. J Anim Sci, 67, 2772-2781.

Rangachar, T.R.S., Hegde, V.R. (1973): Physiological res-ponses to copper supplementation in poultry. Mysore

J

Agri Sci, 7(4): 620-627

(6)

Effecl ol dıetaıy iroo surıpkmentation on gnwth pe

r-lormance, hematological status and

WhOMHLOdY

mineral

concentratıons ol r'lUrsery pigs.

J

.

Anim. Sci. 82: 3

189-3197.

SCott,ML (1985).CopperIn"NulntıonolHumansand

se-Ieded Anma! Species- A Wiey-Inlersdence Pı.öcalion.

New Yen, USA..

Serpek B (1983): Koyun kan sen.ıınannda bakır ve

se-ruIopIazmın konsanIrasyonlan Cızerme çalışma!ar,

IÜ Vet

FakOefg.9(1):47-64.

Shurson,G.C.,Ku.PK,Waıder,GL (1990).Physio!ogical relationship belween rnicrobioiogic.

status

and aetary copperievelsinthepig.

J

ArwnSCi,68(4):1061-1071,

Steeı, A.G.O., Torrie, J.H. (1980): "PrincipIes and P

ro-ceecree

ol

StatisbeS", McGraw-HiI Book Company, New

y"",-'rceı,L,

'r

eeee,

P.,

Ros,

A.(1987}:Efiacts

on

dogfish

he-matology and liver COtJ1)OSItıOn atıer aeute cqıper

ex-posure,

com

8iochemPhysioI.87(2):349-353.

T.S.E. (1991): Hayvan Vemleri-Melabolik (Çevriebılır)

EnerjTayini

(K"mYaSaI

M8Cot).TSE

No

:

9610.Türk

Stan-daıUan

Enstiti:sü.

Ankara.

Wachr\i(.

A.

(1988):The physioiogicai roıeolcopperand

the probiemsolcoppet"

nutritiOnal

deftieııcy, DieNatvı.xıg.

32(8):755-765.