BiR KOYUNDA HEPATOSELLOLER KARSiNOM
Zabid Yener 1C HOdaverdi Erer2
Hepa
tocellular Carcinoma
in
a Sheep
Summary: Hepatocellular carcinoma, detected in a 4-years-old sheep. was described in Ihe present Sludy. Grossly, grayish-white coloured. 1.7xl.5x1cm in dimensions and well circumscribed. a solitary lumor mass were seen in the di-aphragmatic aspect of the right tobe of liver. Microscopically, the neoplastic celts were arranged in solid pattern. Tu-mour was diagnosed as solid. poorfy differentiated hepatocellular carcinoma. Immunohislochemicalty, some tumour markers. such
as
carcinoembryonic anligen (CEA), alpha-fetoprolein (AFP). of the intermediate filament proteins, Cy1okeratin, and superficial antigens of hepatitis B virus was investigated. and alpha-fetoprotein (AFP) was founded to be positive.Key words: Carcinoma, hepatocellular carcinoma, immunohistochemistry. liver, sheep.
Ozet: Bu raporda. 4 ya$lndaki bir koyunda belirfenan HSK' olgusu tenlmlandl. Maktoskobik clarak, karacigerin sag 10-bunda gflmtlfak beyaz rankte. 1.7xl.5xlcm boyutlannda ve Slnlrll soliter tOmoral bir kitle g6rOldO. Mikroskobik olarak. lumor hUcreleri genellikle solid yapllar. kimi bOlgelerde de hepatik kordonlar olu$turmu$tu. Tumor. az dilerensiye solid HSK' olarak le$his edildi. Irnmunohistokimyasal olarak. tOmOr markerlerinden alpha-feloprotein (AFP). kar-sinoembriyonik antijen (CEA), silokeralin va hepatit B virusu yGzey antigeni (HbsAg) ara$tmldl. Bunlardan AFP IOmor hUerelerinde. CEA ve sllokeratin ise sadece safra kapillannda pozitif blItundu.
Anahtar kellmeler: HapaloseliOler karsinom. immunohislokimya. karaciger, koyun.
Giri~
HepatosellOler karsinom (HSK). pek COk hay-van IOrOnde ve insanlarda gOrUlen, hepatositlerden kaken alan malign bir tum6rdOr (PoPP. 1990).
Mezbahada kesilen koyunlarda HSK'un in-sidensinl Anderson ve Sandison (1969) mityonda 5.1, Monlux ve ark. (1956) milyonda 7.2; sl{Jlriarda ise Wettimuny (1969) %0.9 olarak saptaml~lardlf.
Aynca koyunlarda HSK'un kolangiosellOler kar-sinomdan daha slk garOldOgO kaydedilmi~tir (An-derson ve Sandison, 1968). Hamir (1985) yaptl{Jt mezbaha 9alt~mastnda koyunlarda intestinal ade-nokarsinom ve lenfosarkomdan sonra en yaygtn go-rOlen ItimorOn HSK oldugunu bildirmi~ljr. KO-peklerde lumOrUn 4 ve daha ileri ya~larda garDlebildi{Ji (Patnaik ve ark., 1980). fakat ko-yunlarda 1 ya~mdan kU9ukierde de saptandl{J1 rapor
edilmi~tjr (Monlux ve ark .. 1956; Anderson ve
San-dison, 1969). Aynca evcil hayvanlarda bu tOmOr it;:in Irk predispozisyonun bulunmadlOr bildjrilmi~tir (Popp, 1990).
TOmarOn birka
v
em capmda yuvarlak-oval ve soliter killeler veya daha bOyOk capla diHuz ya daGeli~ Tatlhl : 05.09.2000 @:[email protected]
I. Y.,Y.O. Vetcriocr FnkOltesi. PatoloJi Anabilim Dalt. VAN.
2. S.U. Vcteriner Fakiihcsi. Patoloji Anabilun Dnh. KONYA.
multinodUler ~ekilde geti~ti{Ji (MonJux ve ark .. 1956; Patnaik ve ark., 1980), insanlarda multinoduler tipin sirozlu karaeiOerlerde garUldu{JO biidirilmi~lir (Do-nald ve ark .• 1994). HSK'un neoplastik hOcre kO-meleriyle bitj~ik karaci~er dokusuna surekli olarak invazyon yapllOI, bu invazyonun tumOrun pe-riferinde uniform olarak da{Jil yer yer birkat;: bol-geden meydana geldi{Ji kaydedilmi~tir (Popp, 1990).
TumorDn metastaz oranlnln kopeklerde yuksek (Patnaik ve ark .. 1980), sl{Jrriarda dO~uk oldugu (Bettini ve Marcato, 1992) kaydedilmi~ti(. Yapllan bir call~mada (Bettini ve Marcalo, 1992) HSK sap-tanan 40 slQlfdan sadece 4 'Onde metaslazlar be-lirienml~tjr. TOmorDn hemalojen YOlla en sik olarak akciger ve karaciOer lenf dOOOmferine, sayrek ola-rak da kalp. dalak, babrek, baglrsak, beyin ve ovar-yuma melastaz yapllgl (Ponomarkov ve Mackey. 1976; Patnaik ve ark .. 1981), aynca direkt invazyon ile de omentum ve peritona yaylldlgl (Trigo ve ark., 1982) belirtilmi~tir. insanlarda ilar1emi~ olgularda slkllkla portal ven trombozunun bulundugu
YENER. ERER
Eved hayvanlarda spontan olarak olu~n he-patosellOler tOmOrierin etiyolojisinin genellikle
bi-IInmedi~i (Popp, 1990). aneak yapllan yall~malarda
wal hepatitislerin (Roth ve ark., 1985; Cullen ve ark .• 1989; Une ve ark .. 1996), allatoksin (Shalkop ve Armbrecht, 1974; Chauhan ve ark., 1984), al-latoksln·hepatitls a VHUS etkile~lmi (Rajagopalan ve ark., 1986) ve nitrozamin (Popp, 1990) gibi bazl kimyasal maddelerin HSK'a neden olabitdi~i kay· dadilmi~tir. Yang ve ark. (1992) primer karaei~er to· mOrO bulunan 34 Orde~in 27'sinde DNA hib-ridizasyon yontemiyre hapatit a virusu saptadlklannl kaydetmi~terdir. Aynea Miyasato (1984) yaptl~1 de· neyser yah~mada, larererde Schistosoma ja· ponicum enfestasyonu iie HSK olu~lurmu~tur. Vi, IOvec (1974) slQlrlarda fasciolasis sonucu olu~an biher Slrozun HSK ila sonuylandlOIOi iten sOrmO~tOr. au ara~tlnel slOlriarda lasciolasis'in daha yok sol Iobda lezyon olu~turdugu va bu lobda aym za· manda HSK'un da slk olarak saptandlOln1 kay· detmi~llr.
Eveil hayvanlarda primer karaeiger tOrnOrlerinin seyrek olmasl ve incelenebilen IiteratOrlerde 01· kemiz koyunlannda HSK ile ilgili rapor bulunmamasl nedanlyla olgunun tanlmlanmasl amayranml~tlr.
Olgunun TaOlml
Olgunun materyali, Y. Y.
O.
Vatariner FakOltesi Patoloji Anabilim Dah'na 010 oIarak getJrilen 4 ya-~Indaki bir koyundan ahnd .. Yaprlan siSlemik nek-ropside, karaeiQarde sag lobun diyaframatik yO·$elol 1. Hepaloselluler karsinom. SinOzoldal vaskOler bir stroma ite ~vrilj solid yaplda neoplastik hOcreler. H Ex200.
$ekll 2. TOm6r hOcrelerinin yer yer oIu~turd~u hepatlk kordonlar H.Ex200.
zOnde, kapsOlada belirgin kabankllk oIu~luran
1 ,7x1 ,5x1em boyutlannda, gnmllrak beyaz renkte to· mOral bir kitle saplandl. KeSlt yUzOnde tOmOnin ho-mojen ve Slmrll oldugu. perilennda ise kapsOr bu-lunmadlQI gOzlendi. Ponal lanl dOgumlennde ve di!)er organlarda metastaz saptanamadl. Karaeiger hafif ~i~k.in ve gevrek klvamdaydl. Aynea akeigenn apikal ve kardiyak loplan ile dlyalramallk Ioplann kraniyal klslmlannda ~iddeth pnOmom belirlendi.
Mikroskobik incelemede, belirgin blr fibrOz stro· ma gOzlenemedi. QOQu bOlgelerde geni~ tOmbr hOere alanlan, yer yer ince sinOzoldal-vaskOler bir damar agl ite aynlml~tl ($ekil 1). Kimi sahalarda ise tUmOr hOereleri sinOzoldler yevresinde, genellikle tek slrall, hepalik kordonlan ammsalan bir yapl olu~· lurmu~tu ($ekil 2). Seyrek olarak da asiner
olu-~umlar gOzlendi. Neoplaslik hOefeler kObik veya po-ligonal. sitoplazmalan az ve ince granOllu, ~ekirdekleri oval, yuvarlak, hiperkromalik veya ve-zikUlerdi. Qekirdekyikleri ise genellikle belirgin olup, sayllan 1-4 araSlnda deoi~mekteydi ($ekil 3). TOmbr hUcrelerinde anizOSllozis ve anlzonOkleOZls ile bir-mete, yok saYlda mitotik figOnere de rastlandl. tOx bOyOtmede 15'ln Ozerinde mitotik figOr belirlendi. Kimi hUcrelerde intranOkleer eozinolitik kUyOk pso-dOinklOzyonlar. bazl hOerelerde da intrasitoplazmik salra pigmenti belirlend.. Aynca baZI bOlgelerde tumOr hOcreleri araSlnda safra kapillan dikkati yektL Tumbr kitlesinin perilerinde neoplastik hUcreler yer yer biti~ik karaciOer parankimine inliltre olmu~ ve bazl bOlgelerde de kompresyone hepatositler tao rafmdan yevrilmi~li. Karaeiger parankiminln kimi bOl·
~ekll 3. Tumor hOcrelennm daha buyuk buyOlmede gO-rOnOmO. H.EX400.
gelerinde hepalositlerde bulanlk ~i~kinlik ve fokal
dissemtne koagulasyon nekrozu dikkati yekti. Ay-nca Ozellikle portal bOlgelerde belirgin olan, yer yer de parankime doOru yayllan lenfoplazmasiter
hOcre infiltrasyonu ve baO doku artl~1 gOzlendi.
Bazl safra kanallannda da parazitler (Dicrocelium
ssp), perikolangitis ve epilelyal hiperplazi saplandl.
immunohislokimyasal olarak kenennden alpha-feloprotein tOmer (AFP). mar-
kar-~ekil 4. TOmor hOcrelennin stoplazmaslnda AFP. 1m -munoperoksidaz·HematoksilenX320.
~ekll 5. Turn6r hucrelen arasmda sitokeralin POZlt11 reo aksiyon gOsteren salra kapiliafl ImmunoperokSldaz-HematoksllenX200.
sinoembriyonik antijen (CEA), silokeratin ve hepalll
B virOs yOzey antigeni (HbsAg) ara~tlnldl. AFP
tOmOr hOcrelerinin siloplazmastnda granOlier ~ek
linde lokalize olmu~lu ($ekil 4). CEA ve silokeralin
tOmOr hOereleri iyin negalif. aneak tOmOr hOcreleri arastnda seyrek olarak bulunan safra kapillan iyin
pozitif olarak saplandl ($ekil 5).
Tart'fma ve Sonu~
Primer karaciOer tOmOrlerinin evell hayvanlarda
seyrek gOrOldO{jO kaydedilmi~lIr (Ponomarkov ve
Mackey, 1976; Palnaik va ark., 1981; Tngo ve ark.,
1982). Bu tOITlOner histolojik olarak: hepaloseliOler
(liver cell), kolangioseliOler (bile duct) ve
he-patokolangioseliOler (mixed) ~ekllnde Sl
-nlflandlfllarak ineelenmi~tir (Ponomarkov ve
Mac-key, 1976; Palnaik ve ark., 1981; Trigo ve ark ..
1962; Izquierdo ve Bosch, 1987). Olkemizde primer
karaciQer tOmOrO olarak, ~ift9i ve ark. (1998) ke
-dida, SOnmez va Ozbilgin (1997) kOpek\e ko
-langioseliOler karsinom, GOrel ve ark. (1994) ise bir
kOpekle HSK bildirmi~lerdir. Aynea AydlO ve ark.
(1991) da 36 kanatlt hayvanda HSK'a rastladlklannl belirtmi~lerdjr. Aneak koyunlarda HSK ile ilgili bir
ra-pora rasllanamaml~tlr.
Koyunlarda HSK genellikle mezbahada kesilen
hayvanlarda IOmOrlene ilgili insidens 9all~malannda
bildirilml~ (Anderson ve Sandison. 1969; Monlux ve
ark., 1956; Bastianello, 1982; Hamir. 1985). ancak
tOmOrOn aynnliit patolojik-anatomik Ozelliklerini
in-celeyen yall~malann oldukya az saylda (Krishna ve
ark .• 1973; Bundza ve ark .. 1984) olduOu dikkali
yekmi~lir.
Mezbahada kesilen koyunlarda HSK'un
in-sidensi farkll oranlarda kaydedilmi~tir (Monlux ve
Bas-YENER. ERER
tianello, 1982). Bu karsinomun sl~lrlarda ko-yunlardan daha lazla oranda saptandt~1 (Anderson va Sandison, 1969) ve trk predispozlsyonunun da bulunmadtgt belirtilmi~tir (Popp, 1990). Bu lark-hlt~tn, kesime gandenlen hayvanlann ya~1 ve eko-nomik degeri nedeni ile kesim iyln hastaltklt St-gtrlann daha yok mezbahaya gOnderilmesiyle ilgm olabilecegi ileri sOrulmD~lur (Anderson ve San-dison, 1968).
Stglrlarda primer karaciger !Omarlennin soliter veya multinoduler oldugu ve yogunlukla da ka-raci~erin sag lobunda yerle~tigi (WeUlmuny, 1969; Bettini ve Marcalo, 1992), benzer bir lokalizasyo-nun insanlarda da bulundugu kaydedilmi~tir (Ash-ley. 1990, Donald ve ark., 1994).lncelenebilen ka-yltlarda bu tOmarun koyunlardaki Iokalizasyonu hakktnda lazla bilgi bulunmadr~r, ancak Krishna ve ark. (1973) Inceledikleri bir olguda, tOmOre sag lobda rastladrklannr belirtmi:;;lerdir. Sunulan 01-gumuzda da IOmarCr:n soliter ve karacigerin sag 10-bun un diyalramatik yuzunde lokalize oldugu dik-kati yekmi:;;tir. Wettimuny (1969) tOmarOn bu yerle~imjnde; sa~ lobun nispeten daha bOyOk ha-cimde olmastnln ve ince barsak kantnl sa~ loba la-:;;ryan portal vendeki kan akl:;;rnln muhlemel bir el· kiSlnin olabilecegini ileri sOrmO:;;tOr.
HepalosellOler karsinom, neoplaslik hDcrelerin belirgin histolojik dDzeni ve morfolojisine gore; kor-don. trabekOI ve asiner (Wettimuny, 1969) veya trabekUl, solid, ps6ciogiandUfer, pleomorfik, lib· rolamellar ve sklr6z (Benini ve Marcato, 1992) :;;ek-IInde slmllandlnlarak incelenmi~tir. Bu ara~trncllar aynl zamanda. bu mo!1olojik tiplerin aynl tOmarde miks olarak da bulunabilecegini kaydetmi~lerdir. insanlarda da benzer morfolojik yapllartn bu· lundugu belirtilmi~lir (Ashley, 1990; Donald, 1994). Aynea evcil hayvanlarda en slk sapIa nan geli~me :;;eklinin trabekOler oldugu kaydedilmi~tir (POPp.1990). Sunulan olguda neoplastik huereler kimi bOlgelerde yer yef kordon ve asiner yapllar olu:;;turmakla birlikte. genelde solid yapld~ oldugu saptanml:;;trr.
TOmar hDcrelerinde; sitoplazmik invaginas-yonla olu~lugu du:;;DnDlen intranOkleer psa-doinklOzyonlann ve salra pigmentinin saplanmasl, sinOzoidal bir damar aglntn tumor hOerelerini sar-masr. tOmor hucreleri araslnda salra kapillanntn belirlenmesi ve immunohistokimyasal olarak da AFP'nin tespit edilmesinin HSK'un tanlslnda onemo Ii diagnostik kriterfer oldugu rapor edilmi~tir (Do-nald, 1990). Aynea HSK'da stromantn yok az 01-masmrn HSK'un kolangiosellOler karsinomdan dilerensiyel diagnozunda en onemli kriter oldugu
bildirilmi~lir (Ashley, 1990; Donald, 1994). Sun ulan olguda stromanln oldukya az oldugu dikkati yekmi:;;. diger diagnostik krilerlerin de lama belirlenmi~tir. Aneak bazl ara:;;trncllar (Wettimuny, 1969; Roth ve ark .. 1985; Ashley, 1990) tarallndan HSK'da bil-dirilen yOk yekirdekli dev hOcreleri, esktramedullar hemotopoiezis odaklan ve nekroz bu olguda sap-tanmaml:;;trr.
Insanlarda hepalosellOler tOmOrierin lanlstnda yaygrn olarak kullanllan bazl tOmOr markerleri hay-vanlarda da ara:;;tlnlml:;;trr (Martin ve ark., 1995. Shiga ve ark.. 1996). Shiga ve ark. (1996) ko-peklerin HSK'unda sinuzoidal endolel huerelerinde faktor VIII, desmin ve actin antijenlerini, Martin ve ark (1995) da kOpeklerin primer karaeiger tti· marlerinde AFP, CEA. vimentin ve silokeralin mar-kerlerini ara:;;tlrml~lIr. Martin ve ark. (1995) HSK dl-~rndaki diger primer karaeiger IOmorierinin AFP negalil, CEA iyin sadece kolangiosellOler karsinom ve hepatokolangioseUuler karsinomun pozitil, si-tokeratinin ise iyi ve orta derece dilerensiye HSK'larda pozitif. az diferensiye HSK'larda negatil oldugunu kaydetmi~lerdir. Brumm ve ark. (1989) bu markerlerin primer karaciger tumOrlennin di-lerensiyel lanrsrnda kullanrlabilecegini
be-lirtmi~lerdir. Ineelenebilen lileratOrlerde koyun
HSK'unda immunohistokimyasal yalr~ma
sap-tanamaml~tlr. Sun ulan olguda tUmOr
mar-kerlerinden AFP, CEA ve silokeratin im· munohistokimyasal olarak ara:;;11fIIml§, AFP pozitil, CEA ve sitokeratin ise sadece salra kapiJIarr iyln po· zitil, tOmor hOcrelerinde negatil butunmu:;;tur. Bu so· nUfi:lann. Martin ve ark. (1995)'nrn az dilerensiye HSK'larda saptadlklarr sonuylar ile benzer oldugu dikkali yekmi:;;tir.
HepatoseliOler tOmorlerde invazyon va me· laslaz bulunmadlgrnda ve iyi diferensiye 01-duklannda hepalosetiOter adenom ile HSK'un di-ferensiyel tamSlnln zor olacagl berirtilmj~lir (Anderson va Sandison, 1968; Ponomarkov ve Mackey, 1976; Popp, 1990; Kelly, 1985). Aynea metaslazlarrn da slk gorOlmedigi, 79 hepatoseliGler IOmOrden sadece 13'Onde (karaeiger lenl dO· ~Omleri. akciger ve bronkomediastinal lent dO· gOmlerinde) metastazln saplanabildigi biidirilmi:;;lir (Anderson ve Sandison, 1969; Monlux ve ark., 1956; Wettimuny, 1969; Gupta, 1982; Vilovec, 1983; Bundza ve ark., 1984). Sunuian olguda, 10-morOn bazl bOlgelerinde neoplastik huere kO-melerinin biti~ik karaciger dokusuna invazyon yap-masl, 6zellikle az diferensiye HSK'lar da pozltll oldugu bildirilen AFP'nin tespil edilmesi. ayrrca iyi dilerensiya HSK'larda nadir gorOldOgO kaydedilan (PoPP. 1990) milolik ligurlerin de oldukya lazla
sa-Ylda saplanmasl, tUmOrun az dilerensiye HSK 01·
dugunu du~undOrmO:?tOr.
MelaslazlO genellikle ge~ olu~lugu, primer tOmor bOyOk bir kille oldugunda aneak kOCOk me-taslazlann gorOlebiidigi ve hayvanm genet
du-rumunun bozulmasmda metaslazlann degil, primer
tOmorOn etkili oldugu kaydedilmi:?lir (Popp, 1990).
Sun ulan olguda primer tOmor kitlesinin
1 ,7xl ,5x1cm boyutlannda olmasl ve metaslazlann da gorulmemesi bu kamyl desteklemektedir. Ay-nea bu olgudaki hayvanln alOm sebebinin pnomoni olabilecegi. saptanan tOmarun rastlantlsal oldugu kamslOdaylz.
HepaloseliOler karsinom ile hepatitis araslOda daima bir jlj~kinin bulundugu (Popp, 1990),
Ozel-likle insanlarda (Izquierdo ve Bosch. 1987) ve 6r-deklerde (Roth ve ark., 1985, Cullen ve ark., 1989, Yang ve ark., 1992) bu karsinomda hepatit B
vi-raso enfeksiyonunun onemli rol oynadlgl bil
-dlrilmi~tir. Aynca Vitovec (1974) fasciolasis, Mi-yasato (1984) schistosomiasis, Ward ve ark. (1994) ise Helicobacter ssp ile bu tOrnOr arasmda patojenik bir ili~kj bulundugunu ileri sOrmO~lerdjr. Insanlarda virus, bakteri ve baZI parazitlerin olu~
turdugu kronik enfeksiyonlann HSK iCin risk lak-torO oldugu, bu kronik enfeksiyon bOlgelerindeki yangl hOcrelerinin ortaya Clkardlgl kimyasal olarak reaklif, potansiyel olarak genotoksik olabilen dO~Ok molekOI aglrllkll maddelerin (nitrik oksit ve aklil oksijen gibi) karsinogenezisi ba~latabilecegi rapor edilmi~lir (Ohshima ve Bartsch, 1994). Su-nulan olguda multtfokal hepatoseliOler nekroz ile karaklerize akul hepatitis. portal b61gelerde len-foplazmasiter hOcre infiltrasyonu ve bagdoku artl~1 lie karakterize kronik hepatitis ve paraziter pe-rikolangilis tablosu dikkali cekmi~. yapllan
im-munohislokimyasal boyamada da HbsAg negalif
olarak saplanml~tlr. Ancak, Wogan (1989)'nlO da belirttigi gibi HSK'un etiyolojisinin multifaktOryel 01· dugu; virOs. bakteri, parazit ve kimyasal mad-delerin lek veya kombine etkile~iminin soz konusu olabilecegi, !akat bu konuda daha kapsamll Ca-lI~marafin gerekligi kanlslndaYlz.
SonuC olarak, makroskobik. mikroskobik ve immunohistokimyasal ozellikleri ite az diferensiye solid HSK lanlSl konulan bu olgu, Olkemizdeki ko-yunlarda primer hepaloselJOler tOmorlerin ilki 01-masl baklmlndan onemli bulunmu~tur.
Kaynaklar
Anderson. L J .. Sandison, A. T .. Jarrett, W. F. H.
(1969). A British abattoir survey 01 tumours in cattle, sheep and pigs. Vet Roc., 84. 547·551.
Ashley. J. B. (1990). Evan's histological appearances 01 tumours. Fourth. Ed .. Churchill Lwingstone, Edinburgh. London.
Aydin, Y., Atasever, A., K3kuuslu. C. (1991). 1974-1991
yillarmda incelenen kanath hayvan hastahklarl ve tu -m3r1eri. A.
O.
Vet. Fak. Derg., 38. 3. 352-358.Bastianello. S. S. (1982). A survey on neoplasia in do-mestic species over a 40-year period from 1935 to 1974
in the republic 01 South Alrica. II. Tumours occurring in sheep. Onderstepoort. J. Vet. Res .. 49. 205-209.
Bettini. G., Marcato. P. S. (1992). Primary hepatic tu-mours in canle. A classification 01 66 cases. J. Compo Path., 107. 19·34.
Brumm. C .. Schulze, C., Charels, K .. Morohoshl" T.,
KI3ppel. G. (1989). The significance 01 alpha·letoprotein and other tumour markers in dillerential Im-munocytochemistry of primary liver tumours. Histopath ..
14,503·513.
Bundza, A .. Greig. A. S .. Dukes, T. W. (1984). Pnmary hepatocellular carcmoma tumors in animals kIlled at meat packing plants: Report of 11 cases. Can. Vet. J .. 25. 82 -65.
Chauhan, H. V. S., Jha, G. J., Singh, P. N., Singh, K. K.
(1984). Hepatocellular carcinoma associated with al· tatoxicosis in pigs. Ind. Vet. J .. 61. 1009·1014.
Cullen, J. M .. Manon, P. L., Newbold, J. E. (1989). A se· quential histologic and immunohistochemical study of duck hepatitis B virus infection in pekin ducks. Vet. Path., 26.164·172.
C;::iftt;i. M. K .. Ortatath, M., Avki, S. (1996). Bir kedide ko-langioseltuler karsinom olgusu. Vet. Bil. Derg., 14, 1
,91-96.
Donald, A .. Slacey. B .• Milk. D. C. And Harold. A. O. (1994). 'Diagnostic Surgical Pathology' Ed. Stephen S. Sternberg. Vol. 2. Second Ed .• 899-911.
Gupta. P. P. (1982). Liver cell carcinoma in abullock. Ind. Vet. J .. 59, 570-57"
Gurel. A., Ye~ildere, T., FIrat.
I.
(1994). Bir kopekte he -patocelluler carcinoma olgusu.I.
O
.
Vet. Fak. Oerg .. 20.1.142-150.
Hamir, A. N. (1985). An abaltoir survey of neoplasm·s. Aust. Vet. J .. 62, 12.423.
Izquierdo. A. F.. Bosch. A. L (1987). 1m· munohistochemicat characterization of 130 cases of pri· mary hepatic carcinomas. Path. Res. Pracl., 182, 783· 791.
Kelly. W.R. (1985). The liver and Biliary System. In. ' Pat-horogy of Domestic Animals'. Eds. K.V.F. Jubb. P. C. Kennedy and. N. Palmers. Vol. 2. 4. rd Ed .. pp.
239-340, Academic press. London.
Krishna, L; Chattopadhyay, S. K: Iyer, P. K. R .. Sharma.
R. M. (1973). A pathological study on hepatocellular car-cinoma in sheep. Ind. J. Anim. Sci .. 1973.43. 1,34-37.
YENER. ERER
Martin, M. J., Gomez, J. C., Perez. J., Mozos, E. (1995). Immunohistochemical evaluation of canine primary liver carCinoma: distribution of alpha·fetoprotein, car· cinoembryomc antigen, cytokeratins and vimentin. Res. Vet. SCI., 59,124·127,
Miyasato, M, (1984). Expenmental study of the inlluence of Schistosoma japonicum infection on carcinogenesis 01 mICe liver treated with N·2·lIuorenylacetamide (2·
FAA). Japan. J. Parasitol., 33,1,41-48,
Monlux, A. W, Anderson, W. A, Davis, C. L (1956). A survey 01 tumours occurring in cattle, sheep, and swine. Am. J. Vet. Res., 17,646-677.
Ohshlma, H., Bartsch, H. (1994). Chronic infections and Inllammatory processes as cancer risk faclors: possible role of nitric oxide in carcinogeneSIs. Mulat Res., 305, 253·64.
Patnalk, A. K., Hurvitz, A. I., lieberman, P. H. (1980). Canine hepatic neoplasms: a clinicopathologic study. Vel. Palh .. 17,5,553-564.
Patnaik, A. K., Hurvitz, A. I., lieberman, P. H .. Johnson, G. F. (1981). Canine hepatocellular carcinoma. Vel. Path., 18,4,427·438.
Ponomarkov, V .. Mackey, L J. (1976). XIII. Tumours of the liver and biliar system. Bull. Wid. Hlth. Org., 53, 187· 194.
Popp, J. A. (1990). Tumours of the liver, gall bladder, and pancreas. In: "Tumours in Domestic Animals·, ed. Moulton, J. E, pp. 436·446. University of Calilornia Press, Berkeley, CA.
Ra)agopalan, M. S., Michael, P., Hubert, E., Girish, N. (1986). Interaction of aflatoxin and hepatitis B virus in the pathogenesis of hepatocellular carcinoma. life Sci., 39, 1287·1290.
Roth, L., King, J. M., Hornbuckle, W. E. Harvey, H. J .. Tennant, B. C. (1985). Chronic hepatitis and he· patocellular carCinoma associated with persistent woo odchuck hepatitis virus infection. Vet. Path .. 22, 338· 343.
Shalkop, W. T.. Ambrecht. B. H. (1974). Carcinogenic response of brood sows led allatoxln for 28 to 30 months. Amer. J. Vel. Res., 35. 623·627.
Shiga, A.. ShlrOla, K., Nomura. Y. (1996). 1m· munohistochemical and ultrastuctural studies on the Sl' nusoidal lining cells 01 canine hepatocellular carcinoma. J. Vel. Med. Sci .• 58. 509·914.
Sonmez, G., Ozbllgin, 5. (1997). Bir k6pekle ko· langioselluler karsinom. Vel. BII. Derg .• 13, I, 139-145. Trigo. F. J .. Thompson. H .. Breeze. A. G" Nash, A. S. (1982). The pathology liver tumours in the dog. J. Comp.
Palh., 92, 21·39.
Une, Y., Talara, S., Nomura, Y .. Takahashi, A., 58110, Y (1996). Hepatitits and hepatocellular carcinoma in two prairie dogs (cynomys ludovicianus) J. Vet. med. Sci., 58, 933-935.
Vitovec, J. (1974). Hepatocellular carcinomas in cattle and their relation 10 biliary cirrhosis associated with las-cioliasis. VeI.Path., 11,6,548·557.
Ward, J. M., Fox. J. G .. Anver. M. A., Haines. D. C .. Ge· orge, C. V., Collins, M. J. (1994). Chronic active hepatitis and associated liver tumors in mice caused by a per-sistent bacterial infection with a novel Heticobacler spe· cies. J. Natl. Cancer Inst., 86,1222·7.
Wettimuny, S. (1969). Primary liver tumours 01 cattle in ceylon. J. Compo Path., 79, 355·365.
Wogan. G. N. (1989). Dietary risk factors lor pnmary he· patocellular carcinoma. Detection·and-Prevention, 14. 2, 209-213.
Yang, G. X., Wang, Q. Y., Jin, Y. N., Chi, B. A., U, J. M., Yeo W. F. (1992). Duck hepatitis B virus Infection and duck hepatocellular carCinoma. Chin. Mad. J.. 105, 3, 217·226.
