Neyzen Tevfik

NEYZEN

Hakkın rahmetine kavuşan N eyzen’in gazetem iz ressam ı tartım dan çizilen bir portresi

m üstehceni en metin vezin ve k afiy e

Bezm i m eyde süfehanın saza meftun oluşu N azarım da su içen eşşeğe ıslık gibidir. D em ekten p ervâ etm ezdi.

K a r lı ve m uhteşem bir da.

ğın başında üç çeyrek asır-

danberi devam eden m üthiş fırtın a dindi.

Ç arşam ba akşam ı gecenin ilk k ara n lığı içinde hayata gözlerini yum an N eyzen T ev-

fik ’ le en b ü yü k ve en son

rindim iz ik i gecedenberi ha­

zin bir m azi olm uş bulunu­

yor.

B ir pam uk yığınına benze­ y e n d ağınık ve perişan s a çla ­ r ı gib i derbeder ve alab ild iği­ ne serâzad hayatını dört mıs- râ içinde ve asla değişm ez bir hüküm halinde şöyle ifade e- den N eyzen:

r

F elsefem dir. kitab ı imanım! T aparım ken di ruhum un se­

sine

V

K albim in âteşi m ukaddesine! dem iş ve fânilerin bütün kaidelerine, nizam larına, top- yek û n y u f borusunu çekm iş, dizgin tutm az heyecanım alıp yürüm üştür.

H ayatı hiçe saydığı gibi kendini de m ütem adiyen is­ tih k ar eden, ruhundaki o baş döndürücü d ehâyı gösterişsiz ve m utlak bir m ah viyetle da- :ma inkâr eden N eyzen, h a ki­ k atte, on üçüncü asrın en b ü ­ y ü k m u tasavvıfı ve en güm- ıa h şairi M evlâna Celâleddini R um î ile b ir çok noktalarda m üşabehet v e m utabakat arz- cde» n çk mühim b ir şah

siyet-tir.

ÇU

-.^ em se d cu n iT eb rizi’nin şeha. detij^ke kendini bu b ü yü k has­ retin aeısiyle pür v e lve le bir şairiyetin ve çılgın bir aşkın

k olların a kapıp koyu veren

M evlâna:

— M ezarım a defsiz gelm e! ^ diye sonu gelm ez bir çalgı ve K - ağan ak âlem ine dalm ış ve aş.

kın şarab iyle m estolm uştu. T a sa v vu f dünyasının m ür­ şidi ve kutbu âzami olan

Mev-lâııâ, bu derbeder âlem e kendini o derece verm işti ki. ce­ bindeki altın ve güm üş sik ke leri saçıp h itird iktrn sonra sır­ lındaki göm leğine kad ar nesi varsa çıkarıp çalgıcılara da­ ğıtıyor, hanendeler sesleri kısılıp y e rle re cansız seriliyo r­

lardı. M evlânâ tutulduğu bu müthiş aşk buhranı içinde

eline kalem alm adan yirm i küsur bin m ısrâ ihdâ etm iş ve m eşhur D ivan-ı K e b ir ’i başta Hüsam eddin Ç elebi ve S u l­ tan V eled bulunduğu halde h ayranları tarafından toplanıp o m uazzam ve müebbod K itâ b ı aşk m eydana gelm iştir.

M evlânâ’ya, T ebrizli Şem s’in ölüm ü ve em salsiz hasre­ tiy le ârız olan m üthiş buhran, N eyzen ’e ezelden m ukadder olmuş, bü yü k tasavvu f ve şiir sultanının âhır ömründe

gös-tem adiyen bir hakikati aram akla m eşgul olduğu görülür. A zabı M ukaddes’inin birinci kitabına yazd ığı m ukaddim e­

ye H e rsık li A r if H ikm et Beyin:,..- — ---. ^

, Bütün e f’aliıı ilcaatı istidada tâbidir

* » B ilinse s i m h ilk a t kim sede taksir kalmaz.*

B eytin i benim siyerek alan N eyzen, bununla sırrı hil­ kati keşfeden bir kem ale m azhar olduğunu ima etm ektedir. İçkiye karşı dinin koyduğu haram a ve yasağa ömrü boyunca boyun eğem iyen b ü yü k ve a yy a ş şair, aşağıdaki kıta ile gönlünü! verd iği kararı bozm ak isteyen efsaneyi dinlem iyeceğini şöyle ilân ed iyor: ________ ___

M ahrem ettim ruhum un esrarına peym anevi

Ç>

/M a

terdiği güm rah feveran onun bütün h ayatı boyunca, hızını D inlem ez gönlüm bu em ri nakzeden efsan eyi

kaybetm eden ve tem posunu değiştirm eden devam edip git­ mişti.

B ü yü k M evlânâ aşkın şarab iyle kendinden geçinceye kadar sarhoş olmuş, saza ve «ney» e sarılm ıştı.

N eyzen, aşkı hem n ey’de, hem de m ey’de bulm uştu. M evlânâ’nın D ivanı K e b ir ’ini vücuda getiren yirm i r bin m ısıâ hayranları tarafından toplanıp ebediyete mal edilm işti.

N eyzen ’in derbeder ve kalen der hayatında söylediği sayısı m alûm o lm ıyan ve her halde on bini çok aşan mıs- râları da on unkiler gibi h ayran ları tarafından toplanıp zap- tedilm iş. hicivde, aşkta, tasa vvu fta dem et halinde bedialar olarak T ü rk edebiyatına armağan edilm iştir.

A ru zu ve heceyi aynı suhulet ve selâsetle terennüm eden N eyzen, zaman zam an bu h ranlara ve bu buhranların neticesi o larak tım arhan eye m isafir oldukça en kaba ve

c

’¡Sül

bir kuyum cu m eh aretiyle y erle ştirm ek gibi garip v e hari-

kulâde b ir hüner gösterm iş b ir hilkat nadiresi idi. «Hiç»

gibi, «Azabı Mukaddes» gib i k itap halinde toplanan bir çok şiirlerinde derin bir ta sa v v u f edası sezilen N eyzen in,

mü-ı z u mü-ı mü-ı v m o n h v i i i u u i u u ç ı r ı ı t u a n u ç u c u « k v

. Secde kildim sâkive piri m uganni aşkın v ra n -ü dilden K ıb le yaptım kuşei m eyhaneyi.

diyor.

B ir elinde m ey ve bir elinde n eyle ver yüzüne ve se- m avata k afa tutan N eyzen, içki m eclisleinde kendisinrden o sihirli neyini bir nefescik üflem esi için ısrarda bulunan zengin ve m irasyedi insanlardan son derece n efret eder ve her ne m ukabilinde olursa olsun b ö yle bir te k lifi şiddetle reddederdi.

M lah m ekândan, ben paradan m ünezzehim d iyecek ka dar parasız olan o b ü yü k ve asıl ruhlu kalender, K ad ıköy- den K ö p rü ’ye geçecek parası olm adığı için D oktor A b d u l­ lah C ev d e t’in kendisine h ed iye ettiği Ş ek isp ir’in H am let tercüm esini beş kuruşa satıp vap u r parası yap tığın ı söyli- yecek kadar p arasızlık sıkıntısı çektiği halde avuç dolusu para te k lif eden m irasyed ilere karşı:

ciddiyet ile sarfe d erim 'san ’atım ı

j t

Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği T a h a T o ros Arşivi