ŞEHİRDEN RÖPORTAJLAR
v
^ ^ nuiMgıw «iiiı» wıııı«w »««wwMWWiwııiiiııwııım ıııııiMnınıımıwiMWi>mıııımtiHinıiij:.;ı.B»ı.!irı.!;ii.:ı»riHiM>ııtHM»nıııwy»wnıınııwıwHiwwiiıwMiiw ^J
/ "İstanbullular, Tramvay
Derdinden Kurtulacak
Bitip tükenmek biPmiyen bir mevzii
—Hâdisenin îç ve dış
görünüşü
—Tramvay yerine treleybüs
—Proje hazır
sene evvel gazeteciliğe baş ladığım zaman o vaktin müm taz gazetecilerinden olan ve şimdi Allahın rahmetine kavuşmuş bulunan bir arkadaşım:
— Kardeşim demişti, imtiyazlı şir ketler varken korkma. Bunlar bu memleketin başında birer püsküllü be ladır. Fakat gazeteciler için de bi tip tükenmek bilmez bir mevzu men- baıdır. Havadissiz kaldın mı hemen imtiyazlı şirketleri göz önüne getir. O gün bunlardan hangisine dokun - mak istersen hiç tereddüt etmeden ka leme sarıl, ver feryadı. Davanda hak sız çıkacağından korkma. Çünkü, bah settiğin şey doğrudur. Bu belâ şir ketler burada kaldıkça ne terkos mus luğu akar, ne telefonla doğru dürüst konuşabilirsin, ne de şöyle rahat ra hat tramvaya, tünele binmek imkâ nım bulabilirsin. Binaenaleyh yazın da, şikâyetinde mutlaka haklısmdır. Üstelik abonelerin de şükranım ka zanmış olursun.
★ ★
B ir mübahase esnasında bu hâtıra- mı terkos ve tramvay idareleri umum müdürlerine de anlatmış ve ilâve etmiştim:
— Rahmetli arkadaşımın söyledik leri doğru çıkmıştı. Ben, 15 sene o - nun dediklerini yaptım. Bu şirketler, imtiyazları devam ettiği müddetçe bizim mevzuumuz oldu, o kadar ki gazetelere her gün tomar tomar şi kâyet mektupları gelirdi. Fakat bu gün - takdirle ve biraz da gururla söylüyorum - bu mevzulardan elimiz de yalnız ve sadece tramvay kaldı. Terkos evlerimizin, apartımanlarımı- zm en üst katında bile şakır şakır akıyor, telefonlarımız - şeytan kula ğına kurşun - büyük bir intizamla işliyor, yalnız şehir dahilinde değil, en ücra kasabalardaki tanıdıklarımız la bile yanımızdaki bir insanla k o nuşur gibi konuşuyoruz. Bu idareler için ne bir tek şikâyetimiz var, ne de bir tek şikâyet mektubu alıyo - ruz. Fakat ya şu tramvay, ya şu tü nel. Halkın bu bahisteki sıkıntısı 25 yıl evvel ne idıse şimdi yine o. Ne eksildi, ne de hafifledi
Ne olacak bu iki belâ? İstanbul halkı bu dertlerden kurtulamıyaeak, kurtarılamıyacak mı?
V *
T ram vay umum müdürü Hulki E - rem:
— Haklısınız dedi. Fakat işin dış görünüşüne göre haklısınız. Iç g ö rünüşüne göre de biz haklıyız. K ı sacası şu: Biz, tramvayları buğun gördüğünüz halde ele aldık. Bu tram vaylar bugün ne ise dün de o idi. Pek tabî olarak dünkü şikâyet bu gün de devam etti. Terkosla telefon böyle değil. Bu şirketlerin imtiyazla rı satın alındığı zaman yeni idare ler noksanları gördüler, icap eden mal zemeyi getirttiler ve yepyeni bir şe beke kurarak halkın şikâyetlerini ön lediler. Biz de tramvayı ele alınca bu teşebbüsü yaptık, fakat harp patladı, teşebbüslerimizi tahakkuk ettireme - dik.
Halkın bu belâdan kurtarılması i- şine gelince, bugün için bir şey ya pamamakla beraber yarın için halkı tramvay belâsından kurtarmayı dü şünmüyor değiliz. Bunun için de ge niş bir proje hazırladık. Sizi bizim müteharrik malzeme müdürümüz mü hendis Abdülkadirle görüştüreyim de size bu hususta izahat versin. Tramvay bugün için çok geri ve çok ağır bir vasıtadır. Şehrin hiç de ğilse merkezini bu vasıtadan kurtar mak lâzımdır. Biz de bunu düşünü yoruz. Ancak bugünün şartlan tasav vurumuzu tahakkuk ettirmek imkâ nım vermiyor.
yine sahil ile şehir harici yolları ta kip etmek suretiyle Bebek - Kara- köy, Karaköy - Sütlüce, Sütlüce - Şişli hatları çevreliyecektir. Bugün kü tramvay şebekesi ise yerini T re- leybüslere terkedecektir.
Treleybüsler tıpkı tramvay gibi ha vaî hattan cereyan alan bir nevi o - tobüslerdir Bu otobüsler, her ne ka dar, havadan cereyan alırlar sa da hattın sağ ve sol taraflarından be şer metre kadar açılabilirler. Hattâ bunları tramvay hatlarını kaldırma - dan işletmeğe başlamak, bilâhare tramvayları muhite almak da müm kündür. Bu takdirde ayni hat üze rinde işliyen bir Treleybüsün önüne tramvay tesadüf etmiş olsa bile T re leybüs arşasını, yâni telden cereyan alan kısmını indirip biraz sağa veya sola geçmek suretiyle tramvayın ö- nüne geçip yoluna devam edebilir. Çünkü Treleybüslerin cereyan al - madan iki kilometre kadar yol yapabi lecek tesisatları da vardır.
Treleybüsler, lâstik tekerleklidir. Bunun için ray döşemeğe lüzum yok tur. Tramvaya nazaran faydaları da ha İktisadî, daha süratli oluşları, ce reyan kesilince hareketsiz kalıp za - man kaybettirmemeleri, ray üzerinde işlemedikleri için her hangi bir cere yan intikamda veyahut her hangi bir ânza vukuunda oldukları yerde ka lıp yolu tıkamamalarıdır, Şehirde Tre leybüs işletebilmek için mevcut hatlar da yapılacak tâdilât havadaki elekt rik tellerinin yanma bir de menfî ce reyan teli koymaktan ibarettir. T re leybüsler iki ve tek katlı olarak inşa edilirler, tki katlı arabalar 70, tek katlı arabalar da 50 yolcu alırlar Bi zim şimdiki Bebek - Eminönü, Şişli - Tünel, Yedikule - Eminönü, T o p - kapı - Eminönü, Edirnekapı - Emi nönü, Ortaköy - Aksaray. Beşiktaş - Fatih hatlarında çift katlı, diğer y o kuşlu hatlarda da tek katlı Treley büsler işliyebilecektir.
Bu Treleybüsler işlemeğe başla - diktan sonra da mevcut tramvay hat ları peyderpey kaldırılarak şehrin muhitine .alınacak, bu suretle şehrin merkezi serî nakil vasıtasına, sanayi mıntakası haline gelmekte olan şeh rin muhiti de bir tramvay şebekesi ne kavuşacaktır.
Proje tasvip edilmiş gibidir. Fa kat tatbik mevkiine konulması şim dilik mümkün değildir. Harbin bit mesini beklemek lâzımdır. Harp b i tip de normal vaziyet avdet edince bu projenin tatbiki kolay olacak, al tı aylık bir zaman zarfında bugünkü
-^cieybüslerin i letilmesine başlanabilecektir. Bu tak dirde de şehir halkı tramvay belâsın dan kurtulacak, siz de yirmi beş se nelik mevzuunuzu kaybetmiş olacak sınız. _____
Said KEŞLER
★ ★
jstanbuüu yıllardanberi çektiği tram vay belâsından kurtaracak olan ve bu husustaki projeyi haztrlıyan mühendis Abdülkadir ile konuşuyo - rum.
— Tramvayları merkezden almak, muhite yerleştirmek istiyoruz diyor. Şehri Eminönü - Eyüp, şehir hari cinden geçmek suretiyle, Eyüp - Y e dikule, tamamen sahilden geçmek ü- zere Yedikule - Eminönü hatları ve
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği Taha Toros Arşivi
