bU yaşma girerken.
W hHeykellere nasıl
peştemal kuşatıldı?
• •Güzel Sanatlar Akademisinin yıldönümü
HİKMET FERİDUN ES \"
Bundan 60 sene evvel kutulan Gü-izel sanatlar akademisi — daha doğ- 1 rusu o zamanki İsmi ile — .Mektebi
t sanayii nefise» yİ devrin nazırlarm- ]dan biri bir heyetle birlikte ilk defa ¡olarak gezecekti.
Mektepte acayip, endişeli, sıkıntılı i bir hava eşiyordu, Vakla güzel sanat kardan addedilen bazı heykellerin
i dlkllebUmesi için fetva çıkmıştı f jmıştiranıma zamanenin devlet adam dan gene de bu taştan çıplak in- jsanlara sinirleniyordu. O halde ne ¡yapılacaktı?.. Nihayet akla bir çare ¡geldi. Hemen Mahmutpaşaya, havlu, ¡silecek ve saire gibi hamam eşyası t satılan dükkânlara bir adam koştu- ] ruldu. Ve bir sürü peştemal satm j almdı. Daha doğrusu her heykel, için
bir peştlmal!..
Ve büyük devlet adamlarının gele ceği günün sabahı bütün çıplak hey kellere peştemal, kuşatıldı. Ve nazırı müessesede kırmızı hamam peşta mallı Apollonlar, Venüsler karşıladı... Bu hikâyeyi bana, bizzat o sahne de - bulunanların ağzından dinlemiş' en eski ve kıymetli ressamlarımızdan biri anlattı. Ben de güzel sanatlar
Başka bir salona giriniz.
A ltın varak yapan
genç kız...
İşte en nefis ve beş altı sene evvel- llne kadar ölmek üzere bulunan ha
kiki ve harlkulâde bir baba sanatı... Altın varakçılık... Bu ince İşi Bğre-t 'n le r arasında genç kızlar da var
’¿İIUR. TT’X J 'iill
Vakla müesse- Kâmll Akdik’i Arap yazısı şubesi...
se büyük sanatkâr kaybetmiştir.
Fakat talebeleri çalışıyor. İşte tâ' lik yazan bir delikanlı, ¿teki salon larda yüzük ve mühre dadar ecdat tan kalma bütün güzel işler, güzel sanatlar öğretiliyor.
Bütün bu eski büyük sanatkâr: lan ve kendimizin olan güzel işleri, güzel san allan akademi çatışma so kan Burhan Toprağı, müessesenin kurucusu Ahmet beyden sonra tak dirle saymamak kabil değildir.
Zira sadece resim, heykel, mimari gibi yalnız işin garp tarafını alıp bununla kalmış olsaydık yaptığımız şey ancak bir Avrupa şaheserini dlr iimlze çevirmekten, basit bir tere Ol-tarihine en dikkate değer, en mühim rae meselesinden İbaret kalırdı. Bun-bir döküman olacağı için, bunu unu
tulmadan hemen yazıvermeğl kendl- i me bir borç bildim.
Daha yarım asır evvel heykellerin i hamam peştimalı kuşandıkları bit ¡memlekette bir Güzel sanatlar aka- i demişinin 60 ncı yıldönümünü kut ulamanın mânasmı anlamak için yu fkandaki hikâyeyi düşünmek kâtldlf.
Çingene kadınlan,
carili m odel.. .
f Bir kere de gene çok eski iki üs tat ressamdan «Sanayii nefise» mek tebine ilk defa canlı kadın modeli nin nasıl sokulduğunu dinlemiş ve ¡yazmıştım. Ancak bu iş için bir çia-
İ f e u e - lîM lın m rrm —
/Lâkin bu canlı modeli sınıfa sokup “çalışabilmek için âdeta bir inkılâp,
büyük bir mücadele yapmışlardı. O kadar kİ onları dinlerken, bir çinge ne karısının canlı model olarak mek tebe alınması hâdisesi bana âdeta bir fikir ve sanat ihtilâli gibi geldi...
Bir zamanın kafası ve kanaatleri İle âdeta güreşen bu müessesenin şimdi 60 inci yılını karşılıyoruz.
Memleketin yetiştirdiği en büyliK adamlardan biri saydığımız ressam «Hamdl bey» teşebbüsü ile 60 sene evvel kurulan bu müessesenin. bil hassa 036 yılında — tıpkı Darülfü nun, Üniversite inkılâbı gibi — yep yeni bir hüviyete büründüğünü gö rüyoruz.
Bu seneden itibaren mektep sade ce resim, heykel ve mimariye değil, bilhassa bütün Türk tezyini sanat larına son derecede ehemmiyet ve ren bir müessese haline girmiştir. Garbın güzel sanatlarına olduğu gibi şarkın da tekmil nefis işlerine kapısını açmıştır.
Müessesenin faaliyeti sırasında «Şark tezyini sanatlar» kısmına giri niz. Meselâ gelişigüzel bir kapı açı nız. Beyaz sakallı, tertemiz yüzlü bir şark sanatkârının karşısındaki deli kanlılara ve genç kızlara eski ve ne fis bir dede sanatı meşkettlrdiğinl görürsünüz. Faraza bir genç kızın «ebru» İşi ile meşgul oluşunu seyre dersiniz. Dağınık saçlı başı hakika ten nefis bir «ebru» nun üzerine eğil miştir.
Burada yapılan ebru numuneleri ni gördüm. Zevkli bir adam için bun ların yanında Avrupa duvar kâğıt ları ne kadar âdi, mânâsız ve bayağı kaljyor... Ne yazık ki Türk ebrusu henüz duvarlarımızı süsleyemiydr...
«Ebru vo ahar» şubesinden çıkınız.
ların yanma kendi güzel sanatları mızı, kendi zevkimizi koymakla orta ya telif bir eser çıkarmış olduk. Bu telifi bize veren de Burhan Top raktır.
Bugün Türk tezyini sanatlar kısmı şu şubelerden mürekkep: TeZhip, tezyini Arap1 yazısı, ebru ve ahar, Türk ciltçiliği, altın varak, Türk min yatürü, Türk çini nakışlan, Türk hah nakışları ve sedef İşi...
-Müessesenin 835 dan beri geçirdiği tekâmül safhasını anlamak İçin ra kamlara bakmak kâfidir. 934 yılın da talebe yekûnu 180, son yıldaki talebe yekûnu 619!..
Ç.üz.d. .frapatl
kazandırır mı?
Güzel sanatlar insana para kazan dır mı?... Gayet tabii... Elverir kİ güzel sanat denilen şeyin hayata uy masını, ona adım uydurmasını bil meli... işte akademide buna da mu vaffak olunmuştur.
Dün mektebe uğramıştım. Büyük vo fevkalâde güzel bir hâli gördüm. Mektepte hazırlanmış, deseni mek tepte çizilmiş..,
Mobllyecllik şubesinde — evet bu gün bir de mobllyecllik şubesi ve mo- bilyecillk dersi alan talebeler var dır — bana bir masa gösterdiler. Harikulâde bir saray masası... Ve tamamile orijinal modelde, akademi de yapılmış şık bir sandalye... Tuttu ğu ve halk tarafından beğenlldiği takdirde bunlar teksir edilebilir.
Başka bir atölyeye girdim... Tale be en mükemmel kravat, eşarp, em prime nümunelerl hasırlıyor. Ve bunlar için eski saraylardaki en gü zel, en nefis motiflerden İlham alı nıyor. Bu gibi işleri, büyük sanayile kol kola vererek mükemmel para ka zanmak kabildir. Meselâ seramik işi bunların başındadır.
60 mcı yıldönümünde akademi mü him bir yenilik yapacaktır Şimdiye kadar bizde yalnız resim, heykel ser gisi açılmıştı. Bu sefer altın varak tan, ciltten, tezhipten, ebruya ve eşarp, kravat nümunelerlne kadar akademinin her çalışma sahasında ki İşleri gösteren muazzam bir sergi açılacak... Bizde ilk defa bir şey!..
60 yaşındaki Güzel sanatlar aka demisine daha nice seneler ve onun kıymetli müdürü Burhan Toprağa da şimdiye kadar olduğu gibi bundan sonra da ayni tarzda muvaffakiyet ler dileriz.
• Hikmet Feridun Es
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği Taha Toros Arşivi
3 0 6 4 0 1 * * -a r -^ c -i
