•
•
•
I. ULUSAL TARIH IQINDE
SAFRANBOLUSEMPOzyuMu
(4-6 MaYJ.S 1999)
TURK TARiH KURUMU
4"":'"4-G-n~~~} . .,~JC,.i-t'
ABDULKADiR OZCAN
Anadalu yanmadas1 tarih bayunca bi.iyiik §ahsiyetlerin yeti§tigi bir yer almu§-tur. 6zellikle mana rueminde soz sahibi alan bu ki~iler hazen hukumdarlan da etki-lemi~ler, tapluma yon vermi§lerdir. Daha kurulu~ ylllanndan itibaren tasavvuf bi.i-yi.iklerinin Osmanh padi~ahlan iizerinde alumlu tesirlerinin varhg1 bilinmektedir. Edebali almasayd1 Osman Gazi veya bir di.inya devleti alan Osmanh imparatarlugu alur muydu? Uc;: padi~aha gaza klhCI ku§atan Emir Sultan'm XIV ve XV. yiizYillar-daki etkisi mah1mdur. Ak~emseddin almasayd1 istanbul'un fethi gerc;:ekle~ebilir miydi? Bu tasavvuf bi.iyiigi.ini.in istanbul'un manevi fatihi aldugu kabul edilen bir gerc;:ektir.
Daha sanraki donemlerde de Osmanh padi~ahlanmn tasavvuf bi.iyiikleriyle mi.inasebetleri devam etmi~; Aziz Mahmud Hi.idayi hem I. Ahmed, hem de bunun agullan II. Osman ve IV. Murad i.izerinde etkili almu~tur. Biz burada Safranbalu'da dagmu~ i.ic;: ~ahsiyetten yani i.ic;: ilmiye mensubundan bahsedecegiz.
CiNCi HUSEYiN EFENDi
Bunlardan ilki, tarihlerimizde hazen Deli lakab1yla amlan Sultan ibrahim'in hacas1 alup bu padi~ah i.izerinde pek alumlu tesiri bulunmayan Hi.iseyin Efendi'-dir. Safranbalu'da di.inyaya gelen Hi.iseyin Efendi'nin dedesi buranm ileri gelenle-rinden Seyh Karaba§ ibrahim Efendi, babas1 ise Mehmed (:elebi'dir. Kendi ifade-sine gore sayu Sadreddin Kanevi'ye uzanan1 Hi.iseyin Efendi ilk egitimini babasm-dan ald1. Bu arada anbabasm-dan sihir ve efsunla ilgili bilgiler edindi; tesirli dualar og-rendi. Tahsilini tamamlamak ic;:in annesiyle birlikte istanbul'a gelen Hi.iseyin Efendi bir sure Si.ileymaniye Medreseleri'ne devam etti; burada Berber Biraderi Hasan Efendizade Seyh Mehmed Efendi'den dersler ald1. Bu arada akuyup i.ifleyi-cilik de yap1yardu. Hacasmm izmir kad1hgma tayini i.izerine apkta kalan Hi.iseyin Efendi, gec;:imini efsunculuk yaparak saglamaya ba~lad1. Bu husustaki i.ini.i h1zla ya-Yildi ve saraya kadar ula§tl. 0 sualarda asabi rahats1zhg1 artan Sultan ibrahim'in manevi tedavisi ic;:in saraya c;:agnld1. Okuyup i.ifleyerek padil?ah1 rahatlatmas1, bir-den YildlZlnm parlamasma sebep aldu. Sultan ibrahim'in maddi manevi bi.iyiik ilti-fatlarma mazhar alan, bu arada ikameti ic;:in hazinece Mahmud Pa~a Camii yanmda dayal1 dol?eli bir kanak in~a ettirilen 2 Hi.iseyin Efendi, heni.iz medrese tahsilini bile
1 Naima, Tanh, istanbul, tarihsiz, IV, 36
118 ABDULKADiR OZCAN
tamamlamadan, devrin ~eyhulislam1 Yahya Efendi'nin muhalefetine ragmen Sultan
ibrahim'in fermamyla once Sahn-1 Seman, sonra da Suleymaniye Medreseleri mu-derrisligine getirildi. <;;ok gec;:meden de istanbul kad1hg1 payesiyle Galata kad1hgma ve padi~ah hocahgma tayin edildi. Yine padi~ah emriyle Anadolu kad1askerliginden
mazul Karac;:elebizade Mahmud Efendi'nin klz1yla evlendikten ve 1644'te Keman
-ke~ Kara Mustafa Pa~a'YI oldurttukten sonra nufuzu daha da artu; aym Yil Anadolu
kad1askerligine getirildi. Galata kazas1 da arpal1k olarak uzerinde kald1. Klsa
aralik-larla dart defa Anadolu kad1askerligine tayin edilen Hiiseyin Efendi 1647
Kasimi'-nda hakh olarak gorevini kotuye kullanma dedikodulan3 yi.izunden, ikametine
tahsis edilen konaktan c;:Ikanld1 ve izmit'e suruldu. Birkac;: gun sonra istanbul'a
donmesine izin verildiyse de tekrar padi~ahm gazabma ugrayarak bu defa Gelibolu'
-ya gonderildi. Bu arada Sekerpare Kadm gibi, saraydaki sue;: ortaklar1 da c;:e~itli
yer-lere gonderildi. Gelibolu'da on giin kalan Huseyin Efendi.Sultan ibrahim'in izniyle
istanbul'a donduyse de eski itibanm kaybetmi~; bu padi~ahm oldurulmesinden
sonra da hamisiz kalm1~Ur.
Huseyin Efendi'nin gayri me§ru yollardan biriktirdigi servet herkes tarafmdan biliniyordu. IV. Mehmed'in cuh1su munasebetiyle Kap1kulu askerlerine verilecek
bah~i~ ic;:in Huseyin Efendi'den 200 kese akc;:e istenmi~ti. KaYinpederi Mahmud
Efendi'nin, cuh1s bah~i~i ic;:in devlete para yard1mmda bulunursa kendisine
kadias-ker emeklilerine tevcih edilen arpahk verilecegini belirunesine ragmen, Huseyin Efendi paras1 olmad1g1 gerekc;:esiyle istenen meblag1 vermedi. Kethudas1 HaCI
Nu-rullah'm ikaz1yla ayan du~uk, eksik ve silik paralarla kmk alunlardan aYinp bir
miktar vermeye raz1 olduysa da, o s1rada veziriazamm emriyle <;;avu~ba§I
Abdulfet-tah Agave adamlannm, evini basmas1 uzerine panige kaplld1; be~ alu metre
yi.ik-seklikten atlayarak kom§usunun evine s1gmd1. Fakat burada gizlendigi hasmn al-undan <;:1kanlarak yaka pac;:a, hakaret dolu sozlerle sadrazamm huzuruna getirildi.
Sadrazam Sofu Mehmed Pa~a tarafmdan kendisinden tekrar istenen 200 kese
akc;:eyi vermek istemeyince kethudas1yla birlikte hapsedildi. Bu arada veziriazama, yeni padi§ahm kendisini hocas1 kabul ederse 100 kese akc;:e verebilecegini
bildir-diyse de, bu teklifi kabul edilmedi. Evinde yapllan tefti§te 200 kese kuru~tan ba§ka
denkler, bohc;:alar ve sand1klar dolusu alun ve mucevherau ile elliden fazla samur
kurkunun oldugu goruldu. Bunlar yi.ik yi.ik Pa~akap1s1'na ta~md1 ve Huseyin
Efen-di'nin gozu onunde musadere edildi. Bu arada baz1 haYir kurumlanna vaklf diye
kendisine temlik ettirdigi tarla ve koylerin mulknameleri elinden almarak4
uze-rinde sadece zeamet ve timarlar biraklld1. Ote yandan kad1askerlikleri zamanmda yazd1g1 ruznameler getirtilerek yapug1 muderrislik ve kad1hk tevcihleri teker teker saYilan Huseyin Efendi'nin, gerek bu tayinlerden gerekse rica ile yapurtUgi
atama-3 Nairna, aym eser, IV, 219 vd.
4 Abdi Pa:ja, Vekayiname (Abdurrahman Abdi Pa§a Vekayinamesi ad1yla doktora tezi olarak
haz1rlayan: Fahri <;etin Derin), istanbul, 1993, s. 6.
lardan, bu arada padi~ahta1
du~uldukten sonra nakdi va1 Ali tarafmdan hapis tutuldu bulundugu yerler soylettirilc den 70 bin kuru§unun bulm Ian bu paralar bir sure halk oldugundan bu paralar ger
adma yeniden darb edilme~
edildi. Huseyin Efendi'nin,
akc;:e civanndayd1. Bunlar ve Ianna ve mallanna dokunu kendisi ic;:in gunde 500, ketl: gunden itibaren hesaplanm
edilmi~tir. Huseyin Efendi'n nm soran veziriazam, 1000 a Bir muddet daha mahp1 sancak beyligine tayin edild den, gerekse ilmiye mensup tayin akibetini belirler gibiyc Karacabey) vannca mubtela kalmasma izin verildi. Bir su faatiyle istanbul'a donmesin mal ve paralannm gasp edil mesi; gerekse adamlarmm c taya pkan ve Sultan Ahmed larak, efendilerinin mallann
hakkmdaki ~upheleri arturc
sonlannda olduruldu. Okuyup ufleyiciligi yi.izi Gelebi ve Mehmed Halife ta
sarayda Sultan ibrahim'in g•
(Pa§a) ile i~ birligi ederek p<
olaylarma kan~m1~, azil ve t
smda rol oynam1~, degerli sa
mu§, Seyhulislam Yahya Efe bertaraf ettirmi~tir. En buyij hanlar, evler, dukkanlar yapt lebizade Mahmud Efendi'ni1
5 Seyahatniime, istanbul, 1314,
lefetine ragmen Sultan taniye Medreseleri
mu-·esiyle Galata kadthgma dolu kadtaskerliginden
.ten ve 1644'te Keman-a Keman-artu; Keman-aym YJI AnKeman-adolu rinde kald1. Kisa arahk-in Efendi 1647 Kasimi'
-3 yiizunden, ikametine
c;: gun sonra istanbul'a
yarak bu defa Gelibolu'-; ortaklar1 da cGelibolu'-;:e§itli
yer-:ultan ibrahim'in izniyle ?ahm oldurulmesinden
servet herkes tarafmdan
tlu askerlerine verilecek . KaYJnpederi Mahmud mursa kendisine kadias-lesine ragmen, Huseyin edi. Kethudas1 Hac1 Nu-tk al tmlardan a Yin p bir iyle Cavu§ba§I
Abdulfet-ptldt; be§ altl metre
yiik-tda gizlendigi hasmn al-mm huzuruna getirildi.
1 tekrar istenen 200 kese
ii. Bu arada veziriazama, kc;:e verebilecegini bildir-200 kese kuru§tan ba§ka ltl ile elliden fazla samur ta§mdt ve Huseyin
Efen-tr kurumlanna vak1f diye ri elinden ahnarak4
uze-tdtaskerlikleri zamanmda lihk tevcihleri teker teker
· rica ile yaptlrttlgt
atama-aesi ad1yla doktora tezi olarak
lardan, bu arada padi§ahtan aldtgi hediye ve paralar hesaplandt; mutad giderleri du§uldukten sonra nakdi varhgmm 3000 keseden fazla oldugu goruldu. Cellat Kara Ali tarafmdan hapis tutuldugu yerde i~kence ve olumle tehdit edilerek paralannm bulundugu yerler soylettirildi. Sonuc;:ta 12 gugum c;:il akc;:esi ile eski ve yeni sikkeler-den 70 bin kuru§Unun bulundugu anla§Ildi. IV. Mehmed'in cuh1s bah§i§i ic;:i dagttl-lan bu paralar bir sure halk arasmda Cinci akc;:esi adtyla dola§tl. Ancak ayan halis oldugundan bu paralar gerek ac;:tkgoz sarraflar tarafmdan, gerekse yeni padi§ah adma yeniden darb edilmek uzere hazinece toplattlnldi ve kisa surede eritilip yok edildi. Huseyin Efendi'nin sadece alan ve gumu§ kap kacagmm degeri 200 kese akc;:e civanndayd1. Bunlar ve kiymetli mefru§at da musadere edilmi§, oteki ev e§ya-lanna ve male§ya-lanna dokunulmami§tlr. Aynca SUleymaniye vakfmdan haks1z yere kendisi ic;:in gunde 500, kethudas1 ic;:in ise gunde 200 akc;:e olarak aldtgi paralar ilk gunden itibaren hesaplanmi§ ve 15 bin kuru~a varan bu meblag ilgili vakfa iade edilmi§tir. Huseyin Efendi'nin kaYJnpederinden, kiZinm mihr-i mueccelinin mikta-nm saran veziriazam, 1000 alan olan bu meblagt da ona gondermi§tir.
Bir muddet daha mahpus tutulan Huseyin Efendi Habe§ eyaletine bagh ibrim sancak beyligine tayin edildi. Gerek mihr-i mueccelinin zevcesine gonderilmesin-den, gerekse ilmiye mensuplannm oldurulmesinin teamul olmamasmdan, bu son tayin ilibetini belirler gibiydi. Yola c;:tkan Huseyin Efendi'nin, Mihalic;:'e (bugunku Karacabey) varmca mubtela oldugu nikris hastal1gmm §iddetlenmesi uzerine orada kalmasma izin verildi. Bir sure sonra hamisi olan Kinm Ham III. islam Giray'm §e-faatiyle istanbul'a donmesine izin verildiyse de, gerek ke~disinin her gordugune, mal ve paralannm gasp edildigini, padi§aha onda birinin bile verilmedigini soyle-mesi; gerekse adamlarmm o s1ralarda Sultan ibrahim'in kamm clava amaCiyla or-taya pkan ve Sultan Ahmed Camii Vak'as1 ad1yla anilan sipahi ayaklanmasma katl-larak, efendilerinin mallarmm hakstz yere ahndtgt yolunda ileri geri konu§malan, hakkmdaki §upheleri artttrdi ve Huseyin Efendi Ulkenin selameti ic;:in 1648 YJh sonlannda olduruldu.
Okuyup ufleyiciligi yiizunden Cinci Hoca lakabtyla amlan, c;:agda§lan Evliya Celebi ve Mehmed Halife tarafmdan cahil biri olarak nitelenen 5 Huseyin Efendi,
sarayda Sultan ibrahim'in gozdelerinden Sekerpare Kadm ve Silahdar Yusuf Aga (Pa§a) ile i§ birligi ederek padi§ah uzerindeki derin nufuzu sayesinde devrin siyasi olaylanna kan§mi§, azil ve tayinlerde etkili olmu§, bu arada Girit'e sefer ac;:tlma-smda rol oynami§, degerli sadrazamlardan Kemanke§ Kara Mustafa Pa§a'YI oldurt-mu§, Seyhiilislam Yahya Efendi'nin durumunu sarsmi§, ktsa surede birc;:ok ki§iyi bertaraf ettirmi§tir. En buyiik amaCI daha c;:ok kazanmak, mal ve miilk edinmek, hanlar, evler, dukkanlar yaptlrmak olan Cinci Huseyin Efendi, kaYJnpederi Karac;:e-lebizade Mahmud Efendi'nin de himayesiyle kadtaskerlikleri zamanmda uhde
sin-5 Seyahatmime, istanbul, 1314, I, 274; Tarih-i G1lmani (haz. Orner Karayumak), istanbul, tarihsiz,
120 ABDULKADiR OZCAN
dek.i ilmiye kadralanm rii~vetle Ve adeta ac;1k artUrmayla satarak saglad1g1 haks1z
gelirlerle klsa siirede c;ak zenginle~mi~ ve XVII. yiizyll Osmanh doneminin tipik
~ahsiyetlerinden biri almu~tur6•
Safranbalu'daki XVII. yiizylla ait Cinci Ham'nm Hiiseyin Efendi tarafmdan
yapunlm1~ almas1 kuwetle muhtemeldir7.
SEYYiD HUSEYiN EFENDi
Safranbalu'da dagmu~ ve tebligimizin kanusunu alu~turan ikinci ~ahsiyet, yine
Hiiseyin adm1 ~1yan bir mutasaWifUr. Seyyid unvanma bak1hrsa, Hazreti
Peygam-ber sayundan gelmi~ alabilecegi dii~iiniilen Hiiseyin Efendi, Safranbalu'ya bagh
Yaz1koy'den8 Abbas admda birinin agludur. Fakat a daha c;ak istanbul'da
Yedikule-'de bulunan Elhac Evhad veya daha yaygm alarak Hac1 Evhad Zaviyesi'ndeki uzun miiddet devam eden ~eyhligi dalaylSlyla HaCI Evhad Seyhi alarak tanm1r.
ilk egitimini dagdugu yer ulemasmdan alan Hiiseyin Efendi, tahsilini tamam-lamak ic;in istanbul' a geldi. Donemin Halveti biiyiiklerinden Abdiilehad en-Nuri'ye
(o.1651) intisap etti ve andan icazet ald1. Daha sanra bir sure Aziz Mahmud Hiidai Dergah1'ndan feyz alan Hiiseyin Efendi 1656 Yihnda Yedikule semtindeki Elhac
Evhad Zaviyesi'ne ~eyh ve camiine vaiz tayin edildi. Bundan boyle Elhac Evhad
Seyhi diye me~hur aldu. 1095 Saferi'nde (1684 b~lar!) Fatih Camii vaizligine
nak-ledildi. 1101 Recebi'nde (1690 Nisan) Bayezid Camii'nde tefsir dersleri vermekle
gorevlendirildi. 1103 Cumadeh1las1'nda (1692 ba~lar1) Siileymaniye Camii
vaizli-gine yiikseltilen Seyyid Hiiseyin Efendi 28 Cumadelalure 1105 (24 Subat 1694)
c;ar-llamba giinii vefat etti. Yenikap1 Mevlevihanesi d1~mdaki Merkez Efendi Camii
civa-nnda defnedildi. Yerine halifesi Hamza Efendi ~eyh almu~tur9• Donemin biiyiik ~a
irlerinden Mevlevi Seyhi Nazmi Efendi oliimiine, Bir eksik ile Nazmi fevtine dedi tanh
Seyyid Hiiseyin'in alsun piri (yeri almal1) ilahi cennet
~eklinde tarih diilliiriilen 10 Seyyid Hiiseyin Efendi bilgili, takva sahibi, comert,
mii-tevazi ve yumu~ak huylu biri alarak nakledilmektedir. Mecma'ii't-teflisir ve'n-nukul
admda bir eseri vard1r11• Hiiseyin Efendi bu eserini, b~ta iinlii Beyzavi Tefsiri
al-mak iizere birc;ak tefsir k.itabm1 gorerek haz1rlam11lUr. Osmanli Miiellifleri'nde
Ri-saJe-i Devraniyye, Tiirkc;e Feraiz ve
izzi
~erhlerinin bulundugu da belirtilen miiellif,6 Seyhi Mehmed Efendi, Vekayiii'l-fudalii (n§r.Abdiilkadir Ozcan), istanbul, 1989, I, 178-179;
Abdiilkadir Ozcan, "Hiiseyin Efendi, Cinci Hoca", Tiirkiye Diyanet Vakfi islam Ansiklopedisi, XVIII,
541-543.
7 Selda Ertugrul, "Cinci Ham", aym ansiklopedi, VIII, 15.
8 Vekfiyiiil-fudala'da BaCI kiiy §eklinde yazilmi§Ur (II-III, 94).
9 Mehmed Siireyya, Sicill-i Osmani, istanbul, 1311, II, 199
1
°
Fakat iiliim tarihine tekabill etmemektedir.11 Bagdath ismail Pa§a, izfihu'l-meknun fi'z-zeyli ala Ke§li'z-zunun, istanbul, 1947, II, 434.
vaazlanm Tiirkc;e alarak t
Mehmed Efendi ~ag1daki n
Dervill alan sad1k gerek
Ahkam-1 Kur'an'a uyup Terk eyleyiip serke~ligi izMr ediiben merdligi Seyyid Hiiseyin derdme
Salik alan Hak yaluna s
CELEB HASAN EFENI
Burada soz kanusu ede·
Ahmed admda birinin aglu ve Saray-1 Hiimayun'a gird
Seyhiilislam Minkarizade Y
c;1kan Hasan Efendi, padilla boyle imam-1 Sultani Damac Daha sanra tedris haya
c;iik medreselerde c;ah~u. 4(
m'nda (1677 Ekim) Firuz 1
Hasadaba~1 Medresesi'ne; 1 sesi'ne; ertesi Yihn Recebi'n 1093 Rebiiililim'nda (1682 nda (1684 Mart-Nisan) Sab sanra s1ras1yla 1096 Saban1' biiileweli'nde ( 1687 Ocak Medresesi'ne; ertesi YJlm C tan Medresesi'ne; 1101 Reb sesi miiderrisligine getirildi. Ertesi Yihn Sabam'nda ibrahim Efendi ile birlikte 1 risten uzak kald1. Fakat 11 1105 Zilkadesi'nde (1694 Tc
bi'nde (1695 Subat-Mart) E
(1695 Temmuz-Agustas) m; lar1 arpal1k alarak tevcih ed
12 Bursah Mehmed Tahir, Os1
13 Vekayiiil-fudala, II-III, 94-9!
14 Silahdar Fmd1khh Meh1
;atarak saglad1g1 haks1z manh doneminin tipik
eyin Efendi tarafmdan
1ran ikinci §ahsiyet, yine kthrsa, Hazreti Peygam-tdi, Safranbalu'ya bagh )k istanbul'da Yedikule-lad Zaviyesi'ndeki uzun 'larak tanm1r.
Efendi, tahsilini
tamam-n Abdiilehad en-Nuri'ye
1re Aziz Mahmud Hiidai .ikule semtindeki Elhac dan boyle Elhac Evhad .ih Camii vaizligine
nak-tefsir dersleri vermekle lleymaniye Camii
vaizli-105 (24 Subat 1694)
c;:ar-erkez Efendi Camii
civa-tur9. Donemin biiyiik
~a-akva sahibi, comert, mii-ma'ii't-teflisir ve'n-nukul
1 iinlii Beyzavi Tefsiri
al-nanlJ Miiellifleri'nde
Ri-lgu
da belirtilen miiellif,n), istanbul, 1989, I, 178-179;
tii jsJam Ansiklopedisi, XVIII,
stanbul, 1947, II, 434.
vaazlanm Tiirkc;:e alarak taplam1~ ve aynca ~iirle de me~gul almu~tur12• Seyhi
Mehmed Efendi ~ag1daki m1sralan ornek alarak eserine dercetmi~tir13•
Dervi§ alan sad1k gerek, hakikatte sabit gerek Ahkam-1 Kur'an'a uyup siinnetle hem amil gerek Terk eyleyiip serke§ligi isbat ede dervi;?ligi izhar ediiben merdligi kemil.le hem til.lib gerek Seyyid Hiiseyin derdmend bu yalda alsun size mend Sil.lik alan Hak yaluna sebiikbar hem il.§1k gerek CELEB HASAN EFENDi
Burada soz kanusu edecegimiz iic;:iincii §ahsiyet Celeb Hasan Efendi'dir.14 Hac1
Ahmed admda birinin agludur. Safranbalu'da dagdu. Kiic;:iik ya§ta istanbul'a geldi ve Saray-1 Hiimayun'a girdi. Burada halifelik (kalfahk) riitbesine kadar yiikseldi. Seyhiilislam Minkarizade Yahya Efendi'den miilaz1m alduktan sanra d1§ hizmete c;:1kan Hasan Efendi, padi§ah imam1 ibrahim Efendi'nin ktz1yla evlendi ve bundan boyle imam-1 Sultil.ni Damad1 diye amlmaya ba§lad1 .
Daha sanra tedris hayau ba§layan Celeb Hasan Efendi, mutad iizere once
kii-c;:iik medreselerde c;:al1§U. 40 akc;:elik medreseden mazul alduktan sanra 1088
Saba-m'nda (1677 Ekim) Firuz Aga Medresesi'ne; ertesi ytlm Sevvali'nde (1678 sanu)
Hasadaba§1 Medresesi'ne; 1091 Muharremi'nde (Subat 1680) Fatma Sultan
Medre-sesi'ne; ertesi YJlm Recebi'nde (1681 Temmuz-Agustas) Mustafa Aga Medresesi'ne;
1093 Rebiiilahm'nda (1682 Nisan) Mehmed Aga Medresesi'ne; 1095
Rebiiilahm'-nda (1684 Mart-Nisan) Sahn-1 Seman Medreseleri'nden birine tayin edildi. Daha
sanra s1ras1yla 1096 Saban1'nda (1685 Temmuz) Piri Pa§a Medresesi'ne; 1098
Re-biiilevveli'nde (1687 Ocak-Subat) Kad1rgalimam'ndaki Sakullu Mehmed Pa§a
Medresesi'ne; ertesi YJhn Cumadeh1las1'nda (1688 Mart) Uskiidar Mihriimah
Sul-tan Medresesi'ne; 1101 Rebiiilevveli'nde (1690 ba§lan) Yavuz Sultan Selim
Medre-sesi miiderrisligine getirildi.
Ertesi YJhn Sabam'nda (1691 Nisan-MaYJs) gorevinden ahnarak kaYJnpederi
ibrahim Efendi ile birlikte Ktbns'a siirgiine gonderilen Hasan Efendi bir sure
ted-risten uzak kaldt. Fakat 1103 (1692) YJh ic;:inde affedilerek istanbul'a dondii ve
1105 Zilkadesi'nde ( 1694 Temmuz) Yeni~ehir kad1hgma getirildi. Ertesi YJhn
Rece-bi'nde (1695 Subat-Mart) Edirne kad1hg1 payesi ilavesiyle aym YJhn Zilhiccesi'nde
(1695 Temmuz-Agustas) makammdan almarak kendisine Prave~te ve Lapseki
kaza-lar1 arpahk alarak tevcih edildi. 1109 Sabam'nda (1698 Subat-Mart) iizerinden
al1-12 Bursah Mehmed Tahir, Osmanh MiiellifJeri, istanbul, 1333, I, 62.
13 Vekayiiil-fudala, II-III, 94-95; Sicill-i Osmam, II, 199.
14 Silahdar Fmd1khh Mehmed Aga tarafmdan Tiirk Hasan Efendi ~eklinde nitelenmi~tir
122 ABDOLKADiR OZCAN
narak Alac;:am kazas1 verildi. Ertesi y:Il bunlara tekrar Lapseki ilave edildi. 1112 Sa
-bam'nda (1701 Ocak) Kahire kad1hgma atanan Celeb Hasan Efendi 1114 Saferi'-nde (1702 Temmuz) gorevinden ahnd1; 1115 Rebiiilahm'nda (1703 Agustas-Eyliil) arpahk alarak Mekke kad1hg1 payesiyle Antalya ve Bafra kazalanm tasarruf etti. Ay:m }'llm Sevvali'nde (1704 Agustas) bunlara Giimiilcine kazas1 da ilave edildi.
1116 Recebinde (1704 Kas1m) istanbul kad1hgma terfi etti. Fakat aym }'llm Sabam'-nda (1704 Arahk) hem gorevinden ahnd1, hem de Bursa'ya nefyedildi 15. 1120 Sa-feri'nde (1708 Nisan-Ma}'ls) arpahk alarak Birgi kazas1 tevcih edilen Celeb Hasan Efendi, 8 Safer 1123 (28 Mart 1711) cumartesi giinii oldii ve Bursa'nm Pmarba§1 semtinde defnedildi. Huldi Mustafa Efendi oliimiine,
Cenabmda ede Huda ya Hasan Efendi mekan
misra'lyla tarih dii§iirmii§tiir. Donemin kaynaklannda bilgili, vakur, a§Ikme§rep biri alarak nakledilir 16.
Yukanda XVII. y:iiz}'llda ve XVIII. y:iiz}'ll ba§lannda ya§ami§ iic;: Safranbalulu
§ahsiyetten bahsedildi. Bunlardan birisi kadmskerlik ve padi§ah hacahg1 makamla-nna kadar y:iikselmi§ Cinci Hiiseyin Efendi'dir. Dagum yeri alan Safranbalu'da yapurd1g1 han hala ayakta duran bu ki§i donemin siyasi alaylanna kan§ml§, devlet
1
ricali ve padi§ah iizerinde alumsuz etki b1rakm1§, haks1z kazanc;: saglaml§ ve omrii hazin bir §ekilde sana ermi§tir. Halveti §eyhligi makamma y:iikselen diger Hiiseyin Efendi'nin, Safranbalu'dan aynld1ktan sanra memleketiyle baglanusmm kaptugu /
anla§1lmaktad1r. Uc;:iincii §ahsiyet alan Celeb Hasan Efendi'nin ise tedris ve kaza ;
riitbelerinin en y:iiksegi alan altml§h medreseye ve istanbul kad1hgma kadar y:iik- /
seldigi dikkati c;:ekmektedir. Ancak bunun da Safranbalu ile baglanusmm kaptugu, hatta Kad1karyeli diye amld1g1 anla§Ilmaktad1r.
Sanuc;: alarak, sadece k1sa bir donem sa}'llabilecek yanm as1rhk zaman dili-minde iic;: onemli §ahsiyetin c;:Ikt1g1 Safranbalu, daha sanraki donemlerde de de-gerli ki§ilerin yeti§tigi bir yer almaya devam etmi§tir. Mahalli idarelerden beklenen, kendi ilc;:elerinden yeti§en §ahsiyetlerin isimlerini cami, akul, mahalle, sakak vb. yerlere vererek manen ya§amalanm saglamakur.
15 Fmdilillh lll7'de Klbns'a nefyinden soz etmektedir (Nusretname, s. 219, 225).
