Q t ) 7 F J S A N A T f . A R j ^ - * • * i ı r ' ^ > l İ / D
Bir şaneser ilaha
( HASEKİ_ HAMAMI )
Bu bina da Koca Sinanın İs- tanbula bıraktığı hediyelerden dir. Bu şaheser hamam Sultan ahmet meydanının deniz tarafı na kurulmuş ve Türk hamamla rının en mütekâmil nümunesi denmeğe seza bir âbidedir.
Kanunî Sülevmanm zevcesi Haseki Hürrem Sultan namına inşa edilmiş olan bu muazzam eser hicrî 963 de (M. 1555) ku rulmuştur.
Hamam, Sultanahmet camii tarafından kadınların ve Ayasof- ya cihetindeki erkeklerin olmak üzere iki ayrı bina halindedir. Erkekler hamamının cephesinde «mermer sütunlara bindirilmiş bir revak vardır. Kapısının kemeri beyaz mermer ve yeşil somakiden yapılmıştır.
Camekân yeri denilen büyük kubbeli kısma girmeden evvel kapının üstündeki (Hüdayî)nin altı mısralık şu kitabesini okuyo ruz:
Eğer görmek dilersen revzai firdevsi rıdvani Gelüp hammamı sultana bul safa
ile seyranı Revan olmuş içine selsebilü kevs«^
ırmağı
Seicsiüm rabbühüm der içene ol âbla Hsani (Hüdayî) girdi gördü bâğı adnin
aynıdır âbı Dedi tarih (Hammamı bihişt âbâdı sultani)
Bu kitabe bize Haseki hama mını pek güzel tasvir etmektedir. Hamamın büyük kubbesini dört taraftaki yarım kubbeler tut maktadır. Kubbe köşelerindeki istalâktitler ise on altıncı asrın oyuntualnm taşıyan pek cazip >ü lerdir. Müşterilerin soyunma yeri ittihaz edilen kısım zemin den oldukça yüksektir, buradan
j^ukiuk denilen ve üç küçük kubbeli bir mahalle girilir. Daha sonra, sıcaktık tâbir olunan ha mama dahil olunur.
Haseki hamamının dört köşe sinde üçer kurnalı halvetlerle, bunların arasında yine üçer kur nalı serbes kısımlar vardır.
Hamamın kurnaları, oymacılık noktasından büyük tenevviiler göstermektedir. Duvarlarda pek sanakârane yapılmış kandillik ler vardır. Kadınlar hamamı it tihaz edilmiş olan diğer bina da bunun aynıdır. Yalnız, pencere adetleri daha az olup park tara fına nazır olan cephe kapısında revak yoktur.
İstanbul hamamları hakkında mufassal bir eser şimdiye kadar yazılmadı. (Dr. Kari Klinghardt) m 1927 de Stuttgart’da bastırdığı (Türk hamamları) adlı eserinde daha ziyade kaplıcalardan ve kaynarcalardan bahsettiğini gö rüyoruz.
İstanbul hamamları hakmda Evliya Çelebi de pek az malûmat vermektedir. Üsküdar ciheti de dahil olduğu halde 302 hamam mevcut olduğunu bildirerek: (Gerçi İstanbul gibi muazzam bir şehirde bu kadar hamam az görünürse de vezirlerin, ayanın ve kibarların konaklarındaki hu susî hamamlar da sayılacak olur sa mecmuu 14536 adet hamam olur.) demektedir.
Bay Reşat Ekrem Koçu’nun, neşretmeğe başladığı İstanbul ansiklopedisinin birinci fasikii- lündeki' (Alaca hamam) resmine bakılırsa, sırası geldikçe bu, hem eski mimarîmizi ve hem de tez yini sanatlan ve aynı zamanda Türk ananesini ilgilendiren mev zua temas edeceğe benziyor.
Büyük Türk mimarı Sinan, Ayasofyadaki Haseki hamamın dan başka; îstanbulda, Kayseri- de, İzmirde ve Ediınede olmak üzere otuz adet daha hamam in şa etmiştir.
Nurettin Yatman
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği Taha Toros Arşivi
