Hasmer, Hasak ve Alman siyah baş koyun ırklarının genetik yapılarının mikrosatellit markerlarla incelenmesi

Vet.Bil. Derg, (2004), 20, 4 :85-91

HASMER, HASAK VE ALMAN SiVAH

BAŞ

KOVUN

IRKLARıNIN

GENETiK

VAPILARININ MiKROSATELLiT MARKERLARLA

iNCELENMESi

Zafer Bulut

1_@

_Mehmet

_{Nizamlıoğlu}1

_In

_ci

_Togan

2

A

nalys is o

f G

enetic

St

ructures

o

f H

asmer, Hasa

k and

Ge

rman

Bla

ck

Head Sheep

Bree

ds

by Using Mic

rosatellite

Markers

Özet: Bu_{çalışmada,} 1 saf (Alman Siyah_Baş) ve 2 melez (Hasmer ve Hasak) olmak üzere 3_farklıkoyun_{ırkı arasındaki} ge-netikfarklılıklbenzerlik araştırılmıştır.Bu amaçla,moleküler markeriardan 3 adet mikrosateütmarkeri (OarFCB20, OarJMP29 ve OarJMP58)kullanılmıştır.Irklararasıgenetikçeş~liliğin oldukça yüksekolduğuve F_STdeğerlerininistatistiki olarak önemli (P<O.OO1)olduğu belirlenmiştir. Hasmer ve Hasakırklan için hesaplanan F_STdeğerininistatistiki olarak önemsiz (P>O.OS)ol -duğuve buikiırkm genetikolarak birbirlerindenfarklı olmadıkları gözlemlenmiştir. Bütün populasyonlardaırkiçiFıs değerleri önemsiz (P>O.OS) olarakbulunmuşve Hardy-Weinberg dengesindensapmanın olmadığı gözlenmiştir.

AnahtarKelimeler : Koyun, GenetikYapı, Mikrosatell~

Summary: In this study, level of genetic diversity was investigated in one pure (German Black Head) and two crossbreed (Hasmer and Hasak) sheep breeds. For this purpose, three mcrosateüite markers (OarFCB20,OarJMP29 and OarJMPS8) were used._{It was observed that geneticdiversity between these breedswere high and FST valueswere statistically significant} (P<O.001).The FSTvalues ealculated for Hasmerand Hasak were found statistically insignificant (P>Ü.OS)and no genetic

dif-ference was observed betweenthese two crossbreeds. However,F

_ıs

valueswere found statistieally insignificant (P>O.OS) and therewas no departure from the HardyWeinberg equilibrium in any of thesepopulations.

KeyWords:Sheep, GeneticStrueture,Microsatell~e Gi riş

Türkiye'de,

çiftlik

hayvanları

içerisinde

%

59.3'lük bir dilimi

teşkil

eden (DIE 2

002)

ko

yun

sa-yısının

%97 gibi büyük bir bölümünü yerli koyun

ırk­ ları,

%3'lük bir bölümünü ise,

başta

Merinos ve

me-lezler

i

olmak

üzere

yabancı

koyun

ırkıarı oluşturmaktadır (Yalçın

1990).

Türkiye'de Cumhuri

yetin

kuruluşundan

bu

y

ana

koyun

ıslahı

konusunda özellikle melezlemeye

da-yanan birçok

çalışma yap ı lm ıştı r.

Bunlar içerisinde

Merinoslaştırma,

hem ilki

oluşturmakta

hem de uzun

yıllar

sürdürülen

ısrarlı çalışmalar,

Türkiye'nin verimi

yüksek kültür

ırkı sayılabilecek

bir

ırkı

y

ani Türk

Me-rinosu

'nu

ortaya

çıkarmıştır

(Tekin ve ark 2001).

Me-rinos

il

e yerli

ırklar arasında

melezlemeler

yapılarak

i

ki

değişik

Türk Merinosu tipi

geliştirilmiştir.

Bunlar;

Karacabey Merinosu ve Orta Anadolu (Konya)

Me-r

inosu'dur

(Yalçın

1990).

Çiftlik

hayvanlarında

genetik

çeşitlilik, doğal

gen

kaynaklarının korunması

gibi olgular giderek önem

ve ilgi

kazanmaktadır. Başta

koyun olmak üzere

diğer

çiftlik

hayvanlarında

da verim düzeylerini ar

-tırmak amacıyla yapılmakta

olan melezleme

ça-lışmaları

genetik

çeşitliliği

azaltma

ternayülünded tr. Çoğunlukla

kültür

ırkıarının kalıtsal

içerikteki

payını

ar-tırma doğrultusundaki .

melezleme

çalışmaları,

yerl

i

ırkıarın

genotiplerinin

giderek

azalması

ile

so-nuçlanmaktadır.

Bu nedenle Türkiye'deki mevcut

ko

yun

ırkıarının

genetik varyasyon niteliklerini

ayırıcı

ve özgül

yanlarının

klasik teknikler

dışında

daha

ay-rıntılı

moleküler tekniklerle de belirlenmesine gerek

vardır

(Soysal ve ark 2001).

Polimeraz Zincir Reaksiyonu (PZR)

tekniğinin geliştirilmesiyle

biyoteknoloji

alanında

son 20

yıl

i

çe-risinde hayal edilemeyecek

ilerlemeler

olmuştur. Farklı canlı

türlerine ait

populasyonların

bireylerin

in

çeşitli

DN

A

bölgeleri yükseltgenip inceleneb

ilmeye

başlanmıştır.

Bir

t

ürün

populasyonları

gibi evrimsel

olarak

yakın canlı gruplarının karşılaştırmalı

olarak

ça-Iışılacağı

ya da populasyonlarda

yakın

zamanda

oluş­ muş

olan bir

olayın

izlerinin

aranacağı

bir durumda

GelişTarihi :18.10.2004 @:[email protected]

I.SelçukÜniversitesiVeterinerFakültesi.BiyokimyaAnabilimDalı .KONYA

2.OrtaDoğuTeknikUniversitesi, Biyoloji Bölümü,A KARA

*

Bu makaleSelçuk Universitesi BAP Koordinatörlüğü(200 1/097) tarafındandesteklenen "Türkiye' dekiBazı KoyunIrklannın GenetikYapıl annınMikrosatellitlerleIncelenmesi" isimlidoktora tezindenözetlenmiştir.

BULUT. NlZAMLloGLU. TOGAN

en çok

kullanı lan

genetik

işaretlerden

biri

de

mik-rosatellitlerdir (Togan ve ark

2003).

Mikrosatellitler,

ırkıarı tanımlamada kullanılan

ol-dukça uygun DNA

markerlarıdır

(Loftus ve

ark 1999)

ve mikrosatellitlerin

yüksek polimorlik

yapıları

(Gold-ste

in

ve Schlötterer 1998) koyun

ırkıarı arasında

önemli

farklılıklar olduğunu göstermiştir

(Buchanan

ve ark 1994

,

Byrne

ve ark

(baskıda)).

Türkiye

'de

DNA düzeyindeki

çalışmalar

oldukça

yen

i

sayılabilecek durumdadır.

Bu

çalışmada

DNA

'daki

3 mikrosatellit bölges

i

kullanılarak

1 saf ve

2 me

lez

koyun

ırkında

genet

ik

yapı araştınlrruştır.

Materyal

ve Meto

t

Çalışmada

1 saf (Alman Siyah

Baş)

ve 2 melez

(Hasmer ve Hasak) olmak üzere 3

farklı

koyun

ır­ kından

toplam 60 örnek

kullanıldı.

Kullanılan

hayvan materyal

i

içerisinde bulunan

Hasmer ve Hasak koyun genotipleri melezleme ça

-lı şmalarıyla

elde

edilmiştir.

Konya Mer

inosu'nun

Alman S

iyah

Baş

(ASB) ve Hampshire Down (HO)

elç

i

ırkıarı

i

le me

lezienmesinden

Fl

'ler,

ASB Gl ve

HO Gl

'ler

elde

edilmiştir.

Bu iki baba

hattından

elde

edi

len

melez/er

in

birbirinden

ayırt

edilemeyecek

kadar

benzediği

bi

ldirilmektedir.

Bu 2 baba

hattından

gelen me

lezler

karıştırı larak

dengeli bir tohumlama ile

Hasmer tip

i

elde

edilmiştir

[HD(Fl) x HD(G1) x ASB

(F

l) x ASB (Gl

)

l.

Hasmer t

ipi

iç

in

açıklanan

gerekçe

ve

yaklaşımlar

i

le

ASB ve HD

'un

Akkaraman ile olan

m

elezierine

i

se Hasak ism

i

verilmiştir

(Tek

in

ve ark

2

001).

Çalışma

materya

li

olarak kan

kullanılmıştır.

B

i-rey

ler

seçilirken özell

ikle

b

ireyler

arasında yakın

ak-rabalı k ilişkisi olmamas ına

özen

gösterilmiştir. Alınan

k

an örn

eklerinden

DNA'yl

izo

le

etmek için Standart

F

enollKloroform Yöntem

i

uyguıanmıştır.

Araştırmada

genom

ik

DNA'da 3 mikrosate

llit

(

OarFCB20,

OarJMP29 ve OarJMP58) bö

lgesi

po

-Ii

meraz zinc

ir

reaks

iyonu

(PZR

)

yöntem

iyle

amp

lifiye

ed

ildi.

PZR

karışım ı

her b

ir

örnek

i

çin son hac

im

15

LLL

o

lacak

şekilde

0

,5

ml'

lik

ster

il

ependorl tüplerinde

hazı rlanmıştır.

MgC

I2

konsantrasyon

u

OarFCB20

10-k

usu

i

çin 4

.5

mM, OarJMP29 ve OarJMP58

l

okusu

içi

n 1

.5

'

mM olarak

ku

llanılmıştır

.

PZR

işlem

i

rad-yoakt

if

işaretli

dNTP

(

a-

33P) _{kullanılarak}

_ger

-çekleştirilmiştir.

Pol

iakrilamit

je

l

elektroforez

i

(PAGE) ile PZR

ü

rünleri

değerlendirilerek

alleller

in

fenotip

leri

be-li rlenmiştir.

PAGE

işlemi ,

DNA d

izi

analiz

i

(Thermo

E

C 160) alet

i

ve 35 X 45 cm cam plaka

lar

ku

l-lanılarak

d

ikey

(vert

ikal)

olarak

gerçekleştirilmiştir.

Jelin

y

ürütme

işlemitamamlandıktan

sonra

kro-motograf

i

kağıd ı

(Whatman

3 MM

) üzerine

alınmıştır. Kağ ıt

üzerine geçen jelin

yüzeyi

strech film

yar-dı mıyla kaplanm ış

ve vakumlu bir jel

kurutucu

(Ther-mo Savant

SGD2000

Siab

Gel Dryer)

kullanılarak

80

°

C'de

20-25 dk

kurutulmuştur.

Kurutma

iş­

leminden sonra jel,

karanlık

odada

ışık

almayan bir

metal kaset (Exposure Casette,

Sigma E-9510)

içe-risine

yerleşti rilmiş

ve üzerine özel 35 X 45 cm eba

-dında

oloradyografi

filmi (Kodak Biomax MR-2

,

Sigma Z35,041-9)

yerleştirilmiştir. Kullanılan

rad-yoaktif madden

in

yeni veya esk

i

oluşuna

göre

j

eller

kaset içerisinde 2-5 gün süreyle

bekletilmiştir.

Daha

sonra kasetler Selçuk Ün

iversitesi

Veteriner

F

a-kültesi

Cerrah

i

Anabilim

Dalı'nda

bulunan otomat

ik

film banyosu

eihazında

(AFP Imaging Min

i-Med/90)

karanlık

odada

açılarak

banyo

edilmiştir.

Banyo

işleminden

sonra je

l

üzer

inde

görüne

n

DNA

bantları

DNA ladderlar

yardımıyla

negatoskop

üzerinde okunarak her b

ir

mikrosatellit lokusuna ai

t

ailelerin fenotipleri (baz çifti

uzunlukları) aynı

jel

üze-rinde yürütülen DNA

standardı

(DNA Sequencing

Kit)

yardımıyla belirlenmiştir

ve böylece

çalışılan

b

i-reylerin genotipleri

saptanmıştır.

Bireylerin

çalışılan

mikrosatellit

lokuslarına

da

-yalı

genotipleri belirlendikten sonra

,

ve

riler

b

il-gisayarda

değerlendirilmiştir.

Irk iç

i

genet

ik

çeşitlilik

(varyasyon) düzeyleri

;

1

-

Göz

lenen

(Ho

)

ve

bek-lenen (He) heterozigotluklar

il

e, 2

-

Lokus ve

ırk

için

gözlenen ve ortalama alle

l

sayıları

o

larak

v

e

Wright'ın

F istatistik

değerleri

GENETIX 4.0

prog-ramı

(Belkhir ve ark

1

996-2000)

kullanılarak

he-saplanrruştır.

FS

T

değerleri ırklar arası farklılaşmayı

ölçmek iç

in,

Fıs değerleri

de

ırk

iç

i

Ha

rdy-Weinberg

denges

inden

sapmayı

ö

lçmek

iç

in

kullan ı lmıştır.

Fa

k-töriye

l

birleştirici

analiz

i

de

(Facto

rial

Co

r-respondence Ana

lysis,

FCA)

aynı yazılım

ku

l-lanılarak yapılmıştır.

GeneClass

programı kullanılarak Yerleştirme

Test

i

(Assignmen

t

Tes

t)

yapılmış

(

Cornuet and

Lu-ikart 1996

)

ve Popu

lations

ı.o

i

statistik

programı

(http://www

.cnrs-gif/pgelbioinfo/populations)

kul

-lanılarak ırklar arasında

Ne

i (

1987)'nin DA ge

netik

uzaklıkları belirlenmiştir.

Sa

itou

ve Ne

i (

1987)'nin

komşu birleştirme ağacı

(Neighbor

-Joining

T

ree,

NJT) yöntem

i i

le ç

izilen

dendrogramla bu

uzaklıklar

görselleştirilmiştir.

Bulgular

Çalışmada,

toplam 3 popu

lasyon,

60 b

irey

ve 3

mikrosatellit lokusu

kullanılmıştır. Çalışılan

3 m

ik-rosatellit lokusunda toplam 43 allel

gözlemlenmiştir.

Bu allellerin 13 tanes

i

OarFCB20

,

18 tanes

i

Hasmer, Hasak ve Alman SiyahBaşKoyun •.•

OarJMP29 ve 12 tanesi OarJMP58

lokusundadır

ve

gözlemlenen aileller içerisinde 17 tanesi sadece tek

bir

ırkda görüldüğünden,

o

ırka

özgü

(private

allel)'dür. Su özgün aileller 3 adet ASS, 6 adet Hasak

ve 8 adette Hasmer

ırkında gözlemlenmiştir

(Tablo

1).

Tablo 1.trklardaGörülen GenetikÇeşitlilik

ASB HASAK HASMER

NumuneSayısı 20 20 20 Oar FCB20 7 8 12 He 0.760 0.844 0.906 Ho 0.900 1.000 0.900 OarJMP29 8 11 11 He 0.871 0.826 0.878 Ho 0.800 0.750 0.850 OarJMP58 8 9 10 He 0.832 0.828 0.712 Ho 0.900 0.800 0.800 Ortalama/lokus 7,6 9,3 11,0 ÖzgünAllel 3 6 8 Ortalama He/lokus 0.821 0.833 0.832 Ortalama Ho/lokus 0.867 0.850 0.850 He:Beklenen heterozigotluk, Ho:Gözlenen heterozigotluk değerlerinigöstermektedir.

,....- '...,u

Irklar için genetik

çeşitliliğin

(Tablo 1) oldukça

yüksek

olduğu

(Ho

=

0.850 - 0.867, He

=

0.821

-0.833)

gözlemlenmiştir.

Irklar için hesaplanan genel

Fıs değerlerinin

-0.022 ile -0.057

arasında değiştiği belirlenmiş

ve

Fıs değerlerinin

istatistiki olarak

"önemli"

olmadığı

(P>0.05) (Tablo 2), böylece hiçbir

ırk

için Hardy-Weinberg dengesinden sapma

ol-madığı gözlenmiştir.

Tablo 2.FıS DeğerleriTablosu

Irk

FıS

ASB -0.057ns

HASAK -0.022 ns

HASMER -0.022 ns

ns :Istaiıl<Selolarakanlamlı aegıl

Irklar

arası farkın

önemli olup

olmadığını

gör-mek için hesaplanan ikili

sonuçlarına

göre ASS

ır­ kının diğerlerinden farklı

ve bu

farkın

istatistiki olarak

önemli (P<0.001)

olduğu

fakat melezleme

ça-lışmalarıyla

elde edilen Hasak ve Hasmer

ırkıarı

kar-şılaştırmaları

sonucu elde edilen FST

değerinin

is-tatistiki olarak önemsiz (P>0.05)

olduğu

(Tablo 3)

ve bu iki

ırkın

birbirinden genetik olarak

farklı

ol-madığı gözlemlenmiştir. Ayrıca

bütün

ırklar arasında

görülen ortalama FST

değeri

0.072 olarak

bu-lunmuştur.

Tablo 3. FST (Alt diagonal) ve DA (Üst diagonal)Değerleri Tablosu

ASB HASAK HASMER

0.459 ASB HASAK 0.113··· HASMER 0.087··· 0.010ns 0.322 0.185 r - - - -U \..'i: u . ' - - tl-\."".\IlM

Şekil 1.Komşu Birleştirme(NJT) Metodu Ile ÇizilenAğaç

(·P<0.05, ··P<0.01, ···P<0.001, ns : istatikselolarak an-lamlı değil)

Tablo 3'te bulunan üst diagonal

ırkıarın

bir-birinden

uzaklıklarını DA değerleri

cinsinden

ver-mektedir.

DA değerlerine

göre en yüksek genetik

uzaklığın (DA =

0.459) Hasak ile ASS

arasında,

en

düşük

genetik

uzaklığın

ise

(DA

=

0.185) Hasak ile

Hasmer

ırkıarı arasında olduğu

hem tablodan

(Tablo 3), hem de

DA

genetik

uzaklığı kullanılarak

BULur, NtZAMLloGLU. TOOAN

,

A i('IM '! tl

•

i •

•

•

•

i

j

•

,

•

•

,

_:.:--=~::~;-..-.::

=-=-Şekil2.Factorial CorrespondenceAnalysis (FCA)Grafiği

Sarı:ASB, Beyaz:Hasmer,Mavi: Hasak

Tablo 4.Bazıevcil hayvanırkıarındamikrosatellitlerileyapılan çalışmalann karşılaştırılması

Tür Ismi Lokus He Ortalama AllelSayısı .Kaynak

Koyun 10 Adet 0.184- 0.732 2.4 - 4.4 Gutierraz-Espelata ve ark (2000)

Koyun 15 Adet 0.574- 0.760 4.4 - 10.9 Grigaliunaiteve ark (2003)

Koyun 3 Adet 0.726- 0.782 6.67 - 9 Soysal ve ark (2001)

Koyun 20 Adet 0.679- 0.763 Diez-Tasconve ark (2000)

Sığır 17 Adet 0.53 - 0.66 6 - 7.7 Moazami-Goudarzive ark (1997)

Sığır 20 Adet 0.54 - 0.79 Loftus ve ark(1999)

Keçi 20 Adet 0.51 - 0.58 Saitbekovave ark (1999)

Keçi 17 Adet 0.611 - 0.784 5.24 - 7.77 Li ve ark(2002)

Koyun 3 Adet 0.816- 0.864 7.6- 11 SunulanÇalışma

Ç

izilen

ağaca bakıldığında

2 grup

oluşmuştur,

bun-lardan Alman S

iyah

Baş

(ASB)

ayrı

bir grup

,

Hasak

ve Hasmer

i

se b

irlikte

b

ir

grup

oıuşturmuştur.

I

rklar

arasındaki farkı yansıtan

bir öncek

i

ağaç­

tan sonra

ırkıara

ait b

ireylerin

ne kadar

ayrışabildiğini

görmek iç

in

Factoria

l

Correspondence Ana

lysis

(

FCA)

grafiği çizilmiştir (Şekil

2)

.

FCA

grafiğinde

(Şekil

2) ASB

ırkı

birey

lerinin

ayrılmış olduğu,

Hasak

ve Hasmer

ırkıarına

ait b

ireylerin i

se b

ir

arada

k

ü-melendiği gözlenmiştir.

N

itekim

Gene Class (1

.0.02)

programı

kul

-lanılarak yapılan yerleştirme

(ass

ignment)

test

inde,

bireyler kendi

ırkıarından başka,

en az 2

farklı ırka

daha dahil edilmektedir

.

Yani bireyle

r

çalışılan

3

lokus

bakımından

genot

ip

olarak

kend

i

f

e-notiplerindek

i

ırkta gruplanmamıştı r.

Tartışma

ve Sonuç

a- Irk Içi Genet

ik

Çeşitlilik

ve Hardy-We

inberg

Dengesinde O

lmak

Sunulan

çalışmada,

3

m

ikrosatellit l

okusu

(OarFCB20

,

OarJMP29 ve OarJMP58) yönünde

n

ırk

içi ve

ırklar arası

genet

ik

varyasyonu

n

(çe

-şitliliğin)

evcil hayvanlarda mikrosatellitlerle

yapı lan

ça-Hasmer ,BIlSak ,,~AlmanStyahHa, Koyun...

hşmatardan

yüksek oldu{lu

gözlenmiştir.

Yapılan bazı çalışmalarda

tespit edilen topl

am

au

et

sayılanna baklldlOında,

Farid ve ark

(

2000)

1

0

koyu

n

ırkında

10 m

ikrosatelllt lokusu

kullandıklan

ça

-tışmada

t

oplam

93 ade

t

allel, Soysal ve ark

(

200 1) 3

m

ikrosatellit Iokus

uyla

Türkıye'deki

5 k

oyun

ırkında

yaptıklan çalışmada

ise

t

oplam

45 adet

aııel

tespit

ettiklerin

i

bi

ldirmektedirler

.

Ayrıca

birçok

çalışmada

ırkıara

O

zgün a

lleller (

p rivale

aıle/) belirtilmiştir

ve

k~

yun

larda

yapılan

bu

çanşmeıara baklldlQında;

G

u-tie

rraz-Espelata

ve

ark

(

2000) 7 adet

O

zgün alle

l,

G

rigaliuna ite

ve ark

(

2003)

36

adet

O

zgün alle

l,

Ar

-ranı

ve ark (2

00 1a)

ise

15

a

det

O

zgün a

llel

tespit

et-t

iklerini bildi

rmektedirler. S

unulan

çalışmada

ise 5

ırkda,

3

mikro

satellil

böl

gesi nde toptam 43 adet

aıle!

tespit

edilmiş

v

e

bu

a

ile llerden

17 tanesinin

O

z

gün

enet

ok1

u{1u

beürenmıştır. Çalışılan

koyun

ırkıannm,

di

Qer

araştıncılann

bildi

rdiOi deOenere göre

daha

yO

ksek a

Jlel

sayısına

v

e

ge

netik

çeşitlili{ıe

sa

hip

0'-duğu

g

Orü

l

mekt ed ir.

B

unun

en

O

nemli sebebin

in

Türkıye'nin

COOra

fi

bölge ol

arak koyunun eveill

ilme

kaynaQınayakınolmasıyla ilişkili olduğu şeklinde

dü-şünülmektedir (Yalçın

1986

,

Brut

ord

ve ark 2003)

.

N

itekim

çalışmada kullanı lan

me

lez l

rk1ann ol

u-şumuna

daha

ö

ncede belirtildi{l

i

gib

i

yerl

i

koyun

ırk­

Ianmızında

g

enet ik

ola

rak

katkısı vardır

ve bu melez

ırklar

y

erli

ırklanmıza

a

it

aüeüert de

taşımaktadırlar.

Ozg

ün

a

llel

sayısının

ise yukardaki be

lirtilen

ça

-lışmalara

benz

er

d

eQerler

gOsterdiği

çöz

-lenmektedır.

Fakat

ö

zqün

a

ilellerin

frekanslannın düşük olması

(

0.0250

-

0

.1750)

alle

llerin

ırkları

be-l

irleyen

ayırtaçlar

ola

rak

kullanılmasına

i

mkan

ve

r-memektedi

r.

Gutterraz

-Espetata

ve ark (2000) koyu

nlarda

yaptıklan

b

ir

çalışmada,

bü

tün

ırkların

H

ardy-We

inberg

(

H

W)

dengesind

e

olduklarını

ç

öz-le

mlerken. Arranz ve a

rk

(1998)'nın

k

oyu

nlarda

y

ap-tıklan

d

iOer

b

i

r

çalışmada

ise

,

çalışılan ırklann bazı

l

okuslar

açısından

HW

dengesınden

sapmalar çös

-terdiO

i

bildiıilmektedir. Fıs değeri

ak

rebah

yetiştirme

katsayısı

o

larak da

b

ilinmektedir

ve su

nulan

ça-lışmada ırk

içi HW denge

sinden

sapma

_olmaması,

s

eçilen b

ireylerin

yakın

a

kraba

olmamasından

kay-naklanmaktadı r.

b-

l

rklar

v

e lrklarm B

ireyleri

Arasındaki

Genetik

Farklılı klar

Irkıar arası

genetik

larklıl ıklann

be

lirlenmes i

için

hes

ap

lana

n F

ST

değerlerine

gO

re aralannda fark

g

ö

zlenmeyen

lek

i

ki

li ol

an Ha

sak

ve Hasmer

me-l

ezlerinin her

ikis

i

nde d

e

Hampsh

ire

Down

ve Alman

S

iyah

_{Baş ırklannın katkılan bulLrlmaktadır.}

Bu

ne-de

nle

bu

i

kili birbi

rlerine ço

k benziyor olabi

lir

.

Yine

de

kullanılan

m

ikrosate llit Iokusu

sayısı

arttmlacak

ol

ursa

bu ikil

i

arasında

d

a

f

ark gOrülme ihtimali yük

-sek

olacaktır.

lrk1ann i

kili

karşılaştırmalan

sonucu

hesaplanan

F

ST deOerlerine gOre en küçük

deşer.

H

asak ne Hasmer

arasında

gOzle

nen

0

.0

10

Oıup,

en

yüksek

deı':Jer

ise

AS

e

i

le Hasak

arasında

gOzlenen

0

.113

deQerid

ir.

Koyun

larda

yapılan

dger

çalışmalarda

bulunan

o

rtalama FST de{)erlerin

i

GUlienaz

-Espelata

ve ark

(

2000) 0

.264,

Farid ve ark

(

2000) 0

.163,

B

yme ve

ark

(

basktda) 0

.

18

olarak tespit

etmişlerdir.

Sunulan

çalışmada

bu

lunan o

rtalama F

ST

deOe

ri (

0

.

072)

bahsed

ilen

çalışmalardan

oldukça

dUşüktür.

O

halde

,

çalışmada kullanılan ırklar

birbirinden

farklı

olsa da genet

ik

olarak

aralarındaki farklılaşma

A

v-rupa

ırklan arasında

rastlanan düzeyde

deı':Jildir.

Yu

-karda bahsed

ilen

GUlienaz

-Espelata

ve ark

(

2000)

il

e Farid ve ark

(2OOO)'nınçalışmalannda

tö'ar

m

ik-rosatellit Iokusu

kullanılmıştır.

Byme ve ark (ba

s-kıda)

ise

20 m

ikrosatelJil Io

kusu

kullanmışlardır.

Su·

n

ulan

çalışmada

is

e ancak 3 m

ikrosate llit Io

kusu

çahşılabilmiştir. Araştırmada kullanılan

lrk1ann

rre-lezleri

i

le ge

nol ipik

olarak

yakınolması

beklenen b

ir

durumdur

.

Ayrıca çalışılan ırklar sınırlı

bir COOrafyayl

tems

il

etmekted

irler

.

Büt

Ü

n

bu nedenlerden or

-talama

FST

deı':Jerinin dj~er araştmertann

göz

-lediklerinden daha

düşükolması

beklenme

lidir.

A

rranz ve ark

(2001b)'nın ıspanyol

koyun

ırk­

Ian

nda

yaptıklan çalışmada,

F

ST

deOeri 0

,068

olarak

belirlenmiş

ve

ıspanyol

koyun

ırklan arasında yakın

bi

r

gene

tik

ilişki

o

lduQunu

o

rtaya

koymuşlardır.

Bu

so

nuç

yukarda ba

hsedildiOi

şekilde

yerel bi

r

coğ­

rafyayı

t

emsil e

tme ktedir

ve s

unulan

çalışmadaki

F

ST

sonuçlarını

des

tekle r n

itelikted

i

r

.

I

rk

la

r

arası farklılıklar

F

ST deOerlerine gOre

i

s-t

atistiki olarak Onemli

olmalarına

raOmen

,

Irkla

r

b

ir-bi

rlerinden

kes

i

n

çizg

ilerle

aynfan

,

bireyleri b

irbirine

çok benzeye

n

O

zgün

daOıhmlar

g

Os

termemekted

i

r.

B

u durum 3 boyutlu düzlemde FC

A

metoduna gö

re

çiz

ilen

gra

fikte

de

(Şekil

2)

gOzlenmiştL

A

rranz ve ark (2001b) koyunlarda 18 m

ik-rosatellit

Io

kusu ku

llanarak

yaptıklan çalışmada.

b

i

-reylerin hang

i

ırka

a

it

olduklannı

be

linernek için y

er-leştirme

(

assignme n

t

)

testi

n

i

ve

seçene

klerden

B

ayesian metodunu ku

llanarak

en

yü

ksek

pe

r-formansı

elde en

ikle rini

belirtmişlerdir.

Sunu

lan

ça-Irşmada

da

aynı

yöntem

kullan ı lmıştır.

M

audet ve

ark

{20(2)'nın Fransız sı~ır

lrk1a

nnda

yaptıkları çal ışmada,yerleştirme

te

stinin

güven

ara-IıOl nın

(

OrneOin

P

<O

,

05'1en O

,OOl'e)

ve lrk1ar ara

-sında benzerli~inin artmasıyta

t

est in

yerleştirme

g

ü-BULUT. NlZAMLIoGLU.TOGAN

cünün

azaldığını gözlemişlerdir.

Sunulan

çalışmada

da. Bayesian metodu

kul-lanılarak

3 mikrosatellit lokusuyla

yerleştirme

testi ya·

pılmış

fakat daha önce 3 boyutlu FCA

grafiğinde

göz-lenen

örtüşen dağılımla oluşan

beklentimize paralel

olarak bireylerin kendi

ırkıarında

tam olarak

grup-lanmadığı,

bir bireyin kendi

ırkından başka

en az 2

farklı ırkta

daha

gruplandığı gözlemlenmiştir.

Bu

du-rumun Byrne ve ark

(baskıda)'da

da

gözlendiği

gibi

genel bir durum olmakla beraber, Maudet ve ark

(2002)'nın belirttiği

gibi

ırklar arasındaki

genetik

fark-lılıkların

çok büyük

olmamasından

da

kaynaklandığı

düşünülmektedir.

Genellikle mikrosatellitlerle yurt

dışında yapılan

çalışmaların çoğunda

PCR

işleminden

sonraki

elekt-roforez

işlemi

DNA Genetik Analizatör

cihazlarında

otomatik olarak

tamamlanmış

ve bu sayede en az

15

-20

mikrosatellit

lokusuyla

çalışmalar

ya-pılabilmiştir.

Sunulan

çalışmada

PZR

işleminden

son-rak

i

elektroforez

işleminin

manuelolarak

ya-pılmasından dolayı

daha az mikrosatellit lokusu ile

çalışılabilmiştir.

Ancak,

çalışma

Türkiye'de DNA

mar-kerları

ile

yapılan çalışmalar arasında

ilkierden birisi

olmasıyla

önem

kazanmaktadır.

Bu alanda bundan

sonra planlanan

çalışmalara

yol göstermesi ve veri

tabanı sağlaması açısından

önemlidir.

Sonuç olarak,

ırkıarda

görülen genetik

çeşitliliğin

oldukça yüksek

çıktığı

(Ho= 0.850 - 0.867 ve He=

0.821 - 0.833)

,

çalışılan ırkıarın

ömeklerinin

Hardy-Weinberg dengesinde

oldukları, ırkıarın

ikili

kar-şılaştırmaları

sonucunda bulunan FST

değerlerinin

is-tat

istiki

olarak önemli (P< 0.001) ancak

farklılaşma

düzeylerinin

diğer

birçok koyun

ırkı arasında

gö-rülenden az

olduğu belirlenmiştir.

Sadece melezleme

çalışmalarıyla

elde edilen Hasak ve Hasmer

ırkıarının karşılaştırmaları

sonucu elde edilen FST

değerinin

is-tatistiki olarak önemsiz

olduğu

ve bu iki

ırkın

genetik

olarak birbirlerinden

farklı olmadıkları gözlenmiştir.

Kaynaklar

Arranz JJ, Bayon Y, Primilivo FS (1998) Genetic

re-lationships among spanish sheep using microsatellites.

Anim Genel,29(6):435-440.

Arranz JJ, Bayon Y,Primitivo FS (2001a) Genetic variation

at microsatellite loci in Spanish sheep. Smail Ruminant Re-search; 39(1):3-10

Arranz JJ. Bayon Y, Primitivo FS (2001 b) Differentiation

among Spanish sheep breeds using microsatellites Genet

Sel Evol ;33(5):529-42.

Belkhir K,Borsa P.Chikhi L, Goudet J and Bonhomme F (1996-2000) Genetix 4.0 WindowsTM software population

genetics, Laboratoire Genome, Populations, lnteractions, University of Montpellier. France.

Bruford MW, Bradley DG, Luikart G (2003) DNA markers reveal the complexity of livestock domestication, Nat Rev

Genet., 4(11),900·910.

Buchanan FC, Adams

LJ,

Liltlejohn RP, Maddox JF and

Crawford AM (1994) Delennination of Evolutionary Re-lationships Among Sheep Breeds Using Microsatellites. Genomics, 22(2):397-403.

Byme K. Chikhi L, Townsend SJ, Cruickshank RH. AI-derson GLH and Bruford MV (2004) Genetic diversity wit-hin and among European sheeps types and its

imp-Iications for breed conservalion, Molecular Ecology

(Basımda).

Comuet JM and Luikart G (1996) Description and power analysis of two tests for delecting recent population

bott-lenecks from allele frequency data, Genelics, 144(4),

2001-2014.

DIE (2002) TarımIstatistikleri Özeti, 1982-2001. DIE,

An-kara.

Diez-Tascon C, Littlejohn RP, Almeida PAR, Crawford AM (2000) Genetic vartatton wilhin lhe Merino sheep

breed:analysis of closely related populations using

mic-rosatellites. Anim Genet; 31, 243-251.

Farid A,O'Reilly E, Kelsey Jr. CR (2000) Genelric

analy-sis of ten sheep breeds using microsatellite markers.

Ca-nadian Journal of AnimalScience. 80. 9-17.

Goldslein DB and Schlölterer C (1998) Microsatellites:

Evolution and Application, Oxford University Press,

Ox-ford and Vienna.

Grigaliunaite i,Tapio M.Viinalass H. Grislis Z, Kantanen

J,Miceikienei(2003) Microsalellite varialion in lhe Baltic

sheep breeds. Veıerinarijair Zootechnlka, 21(43),66-73.

Gutierrez- Espeleta GA. Kalinowski ST, Boyce WM and

Hedrick PW (2000) Genetic variation and populalion struclure in desert bighorn sheep: implication for

con-servalion.Conservation Genetics, 1:3-15.

Li MH, Zhao SH, Bian C, Wang HS, Wei H, Liu B, Yu M,

Fan B,Chen SL,Zhu MJ, Li SJ. Xiong TA,Li K (2002)

Genetic relationships among twelve Chinese indigenous

goal populalions based on microsatellile analysis,Genet.

SeL. Evol., 34, 729-744.

Loftus RT,ErtugrulO, Harba AH,El-Barody MAA, Mac

-Hugh DE, Park SDE and Bradley DG (1999) A

rnic-rosatellile survey of cattle from a cenlre of origin:The

Near East. MolecularEcology, 8. 2015-2022.

Maudet C. Luikart G and Taberlet P (2002) Genelic d

i-versity and assignmenl test among seven French cattle

breeds based on microsalellite DNA analysis1, J. Anim. ScL. 80, 942-950.

Moazami-Goudarzi K, Laloe D, Furet JP, Grosclaude F (1997) Analysis of genetic relalionships between 10 caltle

Hasmer,lIasak ve Alma nSiyah Bl''' Koyun...

Nei M (1987) MolecularEvolutionary Genetes.Columbia University Press.Newyor1<.

Saitbekova N,Gaillard C. Obexer-Rufl G, Dolf G (1999)

Genetic diversity in Swiss goat breeds based on

mc-reseteaneanalysis,AnimGenel,30(1):36-4 1.

Saitou N and NetM(1987)The neighbor-joiningmethod:a

new method for reconstnıction phylogenetic trees.

Mo-lecutar Biologyand Evoluti on,4:406-425.

SoysalMl.Togan

i.

Nizamlıoğlu M,Erqüven A. A1tunokV,

Tuna YT, Özkan E, eürcan K, Bulut Z, Koban E (2001)

Türkiye Yerli veMelez Koyun IrklarınınGenetik Yapılarının

MikrosatellillerleIncelenm esi.VHAG-1553,TÜBITAK.

Tekin ME, Gürkan M, Karabulut O ve DuzgOn H (2001)

Merinos. Akkaraman ve lvesı Irkıarının Bazı Etçi Irklar ile

91

Melezierinde (Hasmer, Hasak, Hasıv ve linmer) Per

-formans Testve SeleksiyonÇalışmaları. ı. 001Verimi ve

YaşamaGOcü,Hayvancılık AraştırmaDergisi,2(1).1-8.

Togan I,SoysalMJ.Attunok V,Özkan E,Koban E(2003)

Populasyon genetiği çalışmalarında kullanılan yeni is·

tetlstik yöntemler,GAP3.Tarim Kongres i,2-3 Ekim, Har

-ranÜniversitesi Ziraat Fakültesi,Şanlıurfa.

YalçınBC (1986)Sheep and Goats in Turkey,Food and

Agriculture Organization of the United Nations, gom

e-Italy.

Yalç ın BC (1990) Koyun frklan" Koyun-Keçi Hastalıkları

ve Yetiştiriciliği", Aytuğ CN,Alaçam E, Özkoç Ü. Yalçın

BC, Gökçen H ve Türker H,TÜM VET Hayvancılık Hiz

-metleri Yayını, No:2, 387-422, Teknografik Matbaası, is