HAKİKİ ANÖSTRÜS VE SUBÖSTRÜSLÜ DÜVE ve İNEKLERİN PROGESTERONE RELEASING INTRAVAGINAL DEVİCE (PRID) İLE TEDAVİSİ

Vet.llil. Oerg. (2001). 17.3: 129-134

HAKiKi ANOSTRUS VE SUBOSTRUSLU DUVE ve

iNEKLERiN

PROGESTERONE RELEASING INTRAVAGINAL DEVicE (PRID) iLE TEDAVisi

Sait $endag

1

_{H. Ahmet yelik 1}

_{ibrahim Aydln@l}

_{Mehmet 9olak2}

_{Seyit Umutlu2}

The Treatment of Anoestrus and Suboestrus in Dairy Cattle and Heifer Usi

ng

a

Progesterone Releasing Intravaginal Device (PRID)

Ozet: Bu vah~mada, hakiki anestrus ve subOstruslO inek ve dOvelerde PAID'in (Progesterone Aeleasing Intravaginal

Device) tedavi etkisi ara~tlrlldl. Ara~tlrma materyalini degi~ik ya~lardaki Isviyre Esmeri 12 ba~ anestrOslO (4 dave, 8 inek) ve 8 ba~ da subOslruslO (4 duve, 4 inek) hayvanlar olu~turdu. Hayvanlar, Konya Hayvanclilk Ara~tlrma Ens-tilOsG'nde yeti~tirilen inek ve dOvelerden temin edildi. PAID hakiki anestrOs ve subOstruslu hayvanlarda, vaginanln

kranialine Ozel bir aplikatOr ile yerle~tirildr. PAID bu hayvanlarda 10 gun sure ile vaginada tutuldu. Bu sOrenin so-nunda, PRIO'in uzakl8l?tmlmaslyla birlikte, tOm hayvanlara 500 mcg Cloprostenol kas i9i yOlla verildi. Tohumlamalar

Osirus takibiyle bir1ikte, PRID'in uzakla~tlnlmaslndan 48, 72 ve 96 saat soma, 3 kez yaplldl. Cah~ma somaslnda, ha· kiki anostrOslO hayvanlarda elde edilen estrus oram % 91.7, gebelik oranl ise "/" 81.8 oldu. SubestrusJU hayvanlardaki oSirus ve gebelik oranlan da slraslyla % 100 ve % 62.5 bulundu. PRIO uygulanan lum hayvanlardaki estrUs oranl %

95, gebelik oranl ise % 73.6 oldu. Sonu9 olarak 9ah~mada, hakiki anestrUs ve subOstruslG inek ve dOvelerdeki PRIO'in ledavi etkisi ba~anh bulundu.

Anahtar Kelimeler: SI£JIf, anostrus, subOstrUs, PRID

Summary: The objectives of this study were to determine the effect of PAID (Progesterone Aeleasing Intravaginal

Device) on heifers and cows with anoestrus and suboestrus. Eight heifers and 12 cows were insert&cl a PRID lor 10

days. A single injection 01 500 meg Cloprostenol, PGF2 alpha analogue, on the day removal of PAID. All animals in-seminated three times at 48, 72 and 96 h lollowing removal of PAID. Pregnancy rate in animals with anoestrus and

suboestrus were 81.8 % and 62.5 % respectively, while onset 01 the oestrus occurence in animals with anoestrus and

suboestrus were 91.7 % and 100 % respectively. The onset of the oestrus and pregnancy rates in all animals that

PAID application were 95.0 % and 73,6 % respectively. The findings indicate that the use of PRID is effective for tre·

alment of animals with anoestrus and suboestrus. Key Words: Dairy cattle, anoestrus. suboestrus, PAID

Giri~

ineklerde gestagen etkili bir steroidin kul-lanllmaslyla, preovulatorik hipofizer LH sallnlmlnl

saglayan GnRH blokajl ile ostrus ve ovulasyon

bas-kllanabihr. Uygulama suresi sonunda, kandaki

ges-tagen konsantrasyonunun du~mesiyle, GnRH Oze-rindeki negatif feedback kalkarak, geyici olarak

ertelenen ostrus ve ovulasyon ~ekillenir (Voss ve Holtz, 1984). PRID (Progesterone Relesing

Int-ravaginal Device), aylklanan bu hormanal etki me-kanizmayla, seksuel sikluslan normal olan

inek-lerde, ostrus senkronizasyonu amaclYla kuJianllabilmektedir (Brand ve KrUlp, 1982; Alayam ve ark., 1996; Alayam, 1999a; Zerbe ve ark., 1999), Hakiki anostrus ve subostruslu inek ve dO-velerin ledavisinde beslenme ve baklm ~artlannm

duzeltilmesi onemli rol oynar (Alayam ve ark., 1993; Busch ve Zerobin, 1996: Zerbe ve ark., 1999). Son Yillarda bu tUr infertilite sorunlannm hormonal le-davisinde PRID'in ba~antl bir ~ekilde

kul-lanllabilecegi de biryok ara~tmci taraflndan bil-dirilmektedir (Wiltkowski ve ark., 1982; Berchtold ve ark., 1983; Fukui ve ark., 1985: Munro 1987: Unal ve ark., 1992; Busch ve Zerobin, 1996; Zerbe ve ark., 1999). Hakiki anostrOs ve suboslruslu hay-vanlarda vaginaya yerle~tirilen PAID'in, 10-14 gOn sonra uzakla~tmlmaslyla birJikte kuvvetfi bir go-nadotropin sahnlmlyla duzenJi olarak seyreden yen; bir siklus olu:;;turulabilinmektedir (Goehring, 1998).

lneklerdeki hakiki anostrOs ve subOstriis so-runtannm tedavisine yonelik PAID uygulamalan Tur· kiye'de bugune kadar yeterince denenmedigi h;:in,

bu tOr infertifite sorunlanndaki ba~an oranl

ul-GCh~ Tanhi : 12.09.2001 @: [email protected]

1. Sclo;uk Oniversitcsi Vc\crincr FakUltcsi Dogum vc Jinekoloji Anabilim Dah. KONYA 1. Konya Hayvantlhk Ara~(lrl1la Enstillisu. KONYA

SENDAC. CELlK, AYDIN. COLAK, UMOTLO

kemizde henuz lam olarak bilinmemektedir. Bu ne-denle ealt~mada, sOl ineklerinde hakiki anestrus ve sUOOSlruS olgutannda PAIO'in ledavi elkisinin ara~­ tlnlmaSI amaCflanml~llr.

Materyal ve Melol

Ara~llrma maleryalini Konya Hayvanclhk Ara~­ Ilrma EnslilusO'nde yeti~lirilen, degi~ik ya~lardaki Isvicre Esmeri 12 ba~ anOstrOslu (4 dave, 8 inek) ve 8 ba~ da subOslrOstO (4 dOve, 4 inek) hayvanlar olu~turdu (Tablo 1). 8u hayvanlar i~lelme kaylt sis-lemine gore dogumlanndan 60 gOn ve daha lazla sOre geetigi halde OslrOs gOstermeyen inekler ile, iki

ya~ma yakla~llgl halde ostrOs goslermeyen dO-velerden seeildi. Gebe olmadlgl hatde uzun sOredir oslrOs gOslermeyen bu hayvanlarda, 10 gOn arayla iki dela yapllan rektal ve ullrasonogralik (Scanner 480 Vet, Pie Data Medical. Maastrich, The Nel-herlands) muayenelerle hakiki anOslrOs (OslrOsOn ie

ve dl~ betirtilerinin gOrOlmediQi, ovaryumlan kOCfOk,

yassl ve pOrOzsOz olan hayvanlar) ve subOslrOs (ovaryumlannda aktil bir corpus luleum bulunan, ancak oslrOsOn dl~ belirtilerinin gOzlenemediQi hay-vanlar) olgulan tespit edildi.

T ablo I. Call~mada Kullanllan Hayvan Materyali. Hayvan Raklki anOstrOs SuMstriis

(nl

(nl

DOve (n 8) 4 4

inek (n=12) 8 4

Toplam (n:20) 12 8

Hakiki anestrus ve subbstrOslO hayvanlara PAID uygutamasl : Belirlenen hakiki anOstrus (n=12) ve subOslrOslO (n=8) inek ve dOVelerde vulva ve cevresi anliseplikle lemizlenip ku-rulandlktan sonra, PRID (Progesterone Aeleasing Intravaginal Device, Sanoli DOQu IlaCf A. ~., Is-tanbul) ozel bir aplikaler ile ($ekil 1) vaginamn kra-niatine yerle~lirilerek ipi dl~arlya ahndl. PRID 10 gOn sOre ile vaginada lulurdu. PAID'lerin uzakla~llnlmasl esnasmda, hayvanlann vaginaslndan muko-prulenl bir akmll geldiQi iCf1n ($ekil 2), silikon spiralin uzak-Ja~Unlmasmdan sonra vagina % 10'luk Povidon-iyot jle (lsosol®, Merkez Laboraluan IlaCf Sanayi ve Tic.

A.

~., Istanbul) Ylkandl. Vine PAID'in

uzak-la~llnlmastyla birlikte, PRID uygulama suresince kanda olu~an progesteronun yanlanma sOresini kl-saltarak, senkronizasyon oranlOl artllrmak, aynca follikOJer geli~meyi gOCflendirmek amaclyla, 10m hay-vanlara 500mcg Cloproslenol kas iCfi yolla veriJdi. 8u uygulamalardan sonra hayvanlardaki osirus,

PAID'in uzakla~llnlmasmdan sonraki 2-3 gOn

iCfe-risinde gozlenen oSlrOs dl~ belirtileri, reklar ve ull· rasonogralik muayenelerle belirlendi. Tohumlamalar ise, PAID'in uzakla~lInlmaslndan 48, 72 ve 96 saa! soma, 3 kez yap.ldl. Her tohumlama sonrasl ovu· lasyonun otup olmadlgl ultrasonografiyle lakip edildi. Hayvanlardaki gebelik muayeneleri, lohumlamalar sonrasl 42-45. gOnler araslnda reklal ve ult -rasonogralik muayenelerle yaplldl. Hakiki anoslrUs ve suooslrOslO dOve ve ineklerde elde edilen Osirus ve gebelik oranlan belirlendi. 8u oranlann is-lalisliksel analizinde ise X2 lesli kullamldl. <;a

-h~mada kullanllan hayvanlara, i~lelmedeki diQer

hayvanJardan larkll vitamin ve ene~i oranl yOksek rasyon verilmedi. Ancak bu hayvanlann sa{Jhkh ve siklik hayvanlar gibi beslenmelerine dikkal edildi.

Bulgular

PAID uygulanan 20 hayvandan 19'unda (% 95),

spiralin uzak'a~llrIlmaslOdan 48 saar soma oSIrUs olu~IU. 8ir hayvanda ise (% 5), PAID'in uzak-la~tlnlmaslOdan sonra 5 gOn g8(fliQi halde OSlrOs olu~madl (Tabla 2, 3). PAID'lerin uzakla~llfIlmas. es-naslOda tOm hayvanlann vaginaslndan muko-prulenl bir aklnllnlO geldi{Ji gOzlendi ($ekil 2). Bu akmlilarm 2-3 gOn iCferisinde son bulduQu gorOldu. OSlruslerin Oru~luQu 19 hayvanda, 48, 72 ve 96 saaUerde, 3 defa yapllan lohumlamalarla hayvanlann 14'0 (%

73.6) gebe kahrken, 5'inde ise (% 26.3 )gebelik ~e­ killenmedi (Tabla 4). OSlrOs ve gebelik oranlannlO suooslrOs ve hakiki anoslrOslO dOve ve ineklere g6re daglhmlan ise ~u ~ekilde oldu:

SuoostrOslO 8 hayvanlO (4 jnek, 4 dave) hep -sinde (% 100) ostrOs olu~tu. Hakiki anoslrOslO 12 hayvandan (8 inek; 4 dOve) 11'inde ( % 91.7; 8 inek, 3 dOve) osirus otu~ur1<;en, 1'inde (% 8. 3; 1 dOve) ise OSIrus olu~madl (Tablo 3).

OSlrOsOn olu~lugu 19 hayvandan (hakiki anost -rUslO 11 ve suboslrUslO 8 hayvan) 14'Onde (% 73.6; hakiki anoslruslO 6 inek ve 3 dOve; subOstrOslO 3 inek ve 2 dOve) gebetik ~ekiJIendi. 8e~ hayvanda ise (% 26.3; hakiki anOstruslO 2 inek; subOslrUslU 1 inek ve 2 dOve) gebelik olu~madl (Tablo 4).

Hakiki an6slrOsi0 ve subbslrOslO hayvanlarda elde edilen oslrOs ve gebelik oranlan araslOdaki lark islatisliki aCfldan 6nemsiz bulundu (P> O. 05). Aym ~ekiJde hakiki anOstrOslO dOve va ineklerde elde edi -len osIrus ve gebelik oranlan ile, subOstrOsl0 dOve ve ineklerde elde edilen oslrOs ve gebelik oran· lannda araslOda da iSlalistiki aCfldan bir lark bu· lunamadl (P> 0.05).

Hakiki anlistrils \·e sublistruslU ...

Tablo 2. C;:ah~mada kullanllan 111m hayvanlarda, PRIO uygulamast sonrastnda elde editen Osirus va gebelik oranlan.

Kullanllan hayvan 6striis Orant Gebelik Oranl

(n) (%) (%)

20 95 73.6

Tablo 3. PRIO'ln uzakla~ltrllmastndan 48 saal sonra ha· kikt anOslrus ve subOslrUslu dOVe ve ineklerde oIu~an Osl· rus oranlan.

Hakiki

AnoslrUslu SubOslrUslu Hayvanlar Hayvanlar

':'AJO !akllan inek saYISt 8 4

OSIruS g6sIeren inek saylSI 8 4

OSirus gorulme oranl (%) 100 100

PAID laktlan dOVe saYISt 4 4

9striis gbsteren duve saYlsl 3 4

OstrUs g6rulme orant (%)

75

100

PAID lakllan loplam

duve·inek saytsl 12 8

OSirus g6steren lopla

dOve·inek sayisl 11 8

Toplam osirus goriilme

oranl (%) 91.7 100

~ektl 1 PAIO'in vagtnaya yerle~llrilmek uzere Ozel bir aplikatof ile hazlrianmast

Tartl~ma ve Sonu~

Hakiki anoslruslO hayvanlarrn hormonal Ie· davistode ba9an oram larkh olan birtaklm sa{j'ailim seyenekleri (eCG veya GnRH uygulamalarr gibi) bulunmaktadlr (Alayam, 1999b). Zerbe ve ark. (1999), hakiki anostrOslO hayvanlarrn ledavisinde

Tablo 4. PAIO'in uzakla~ltrtlmaStndan sonra 48, 72 ve 96. saaUerde 3 dela yaptlan lohumlamalaria hakikl anOstrOs ve subOstriislu hayvanlarda olu~an gebelik oranlan.

Hakiki

AnOslrUslO SubOSlruslO Hayvanlar Hayvanlar T ohumlanan inek saylSI 8 4

Gebe kalan Inek saylSI 6 3

Gebelik oranl (%)

75

75

Tohumlanan dOVe saylSI 3 4

Gebe kalan dave saylst 3 2

Gebelik oranl (%) 100

50

Tohumlanan toplam

dOve-inek saYISt 11 8

Gebe kalan loplam

dOve-inek saYlsl 9

5

Elde edilen toplam

gebelik oranl (%) 81.8 62.5

~ekil 2. PAIO'in vagmadan uzakla~ttrllmasl esnaslnda gOrDIan muko-prulenl aktntL

eCG uygulamalanndan sonra sOperovulasyon olu· 9abiiece{j'ini, bu yOzden tedavi sonrast olu~an ilk oslrOsle yapllacak tohumlamalann riskli ola· bileceQini bildirmektedir. Aynt gekilde Unneweber (1981), GnRH veya analoglannrn lek doz uy· gulamaiannrn inaktif ovaryumlann ledavisinde yeo terti olamayacaQlnl ifade elmektedir.

GOnumOzde hakiki anostruslO dOve ve ineklertn tedavisinde tercih edilebilecek intravaginal pro· gesteron salan spirallerin (PRID; Progesterone Re· leasing Intravaginal Device veya CIDR: Controlled Inlernal Drug Release· Typ B (bovine)) ba9anlt so· nUylar verebilece{j'i, biryok ara9tlrtCI (Alanko ve Pya· rala, 1980; Grunert. 1982; Wittkowski ve ark., 1982;

~ENDAC. <;:ELIK. AYDIN, r,;OLAK. OMOTI..O

FukuI ve ark., 1985; Arbeiter ve Pohl, 1986; Munro, 1989; Onal ve ark., 1992; McMillan ve Pe-terson, 1993; Busch ve Zerobin, 1996; Zerbe ve ark .. 1999) larahndan savunulmaktadlr. Ala~am ve

ark. (1993), haklki anOSlrUslU dQvelenn tedavisinde PRIO veya CIDA dl~lnda, koyunlar ~In hazlrlanml~ olan FGA (fluorogesloneasetal) sungerlerin de ba-~anyla kullamlabileceQini belinmekledirler.

PAID veya CIOA uygulamasl ile hipofiz on 10-bunda, negalil bir feedback mekanizmaslyla

g0-nadotropin depolanmasl saQlanmaktadlr. Pro-gesteron salan spirallerin uzakla~tlrllmaslyla kuwetli blr gonadotropin sallnlml sonucunda graff 10llikul(J olu~umu ve ovulasyon uyanlmaktadlr (Go-ehring, 1998). Ara~IIr1Cllar (Bulman ve al1o;., 1978; Forland, 1981: Winkowski ve ark. 1982; AOsch ve ark., 1983; Fukui ve al1o;., 1985: Arbeiter ve Pohl,

1986; Munro, 1987; Onal ve ark., 1992) hakiki an6strUsiu duve ve ineklerin tedavisinde PAID' in vaginadan uzala~tlrllmaslndan 2-3 gOn sonra, hay-vanlarda % 40-90 oranlOda oSIrus ve % 30-64 ora-mnda gebellk elde edilebileceQini bildirmekdirler. Ala~am ve ark. (1993), intravaginal FGA sOn-gerlenn kullanllmaslyla de % 100 oramnda OstrUs

ve % 83.3 oranmda gebelik elde edilebilec~ini

Ifade elmekledir1er. Sunulan ~ah~mada da, hakiki anoslruslO hayvanlarda gereekle~lirilen 10 gOnluk PAID ledavisi sonras! elde edilen OsIrus ve gebelik oranlan slraslyla %91.7 ve % 81.8 oldu. Sunulan c;all~mada elde edilen OslrOs oram lileralOr1erde belirtllen oranlarla paralellik arz ederken; gebelik oram ise IiteralOrterdekl oranlardan blraz daha yOk-sek bulundu. Bunun bir nedeni, 48. saatte yapllan Ilk tohumlamalardan sonra, tam hayvanlarda ovu-lasyon kontrollerinin ultrasonografiyle takip edilip, 96. saate kadar tohumlanmalann tekrartanmasl olabili. Ara~llncllar da lek veya birden fazla

10-humlama sonu~lannln gebelik ae,smdan farkllilklar olu~lurabilece{Jini vurgulamaktadlrlar. Fukui ve ark. (1985) ve Margorolis ve ark. (1987) tohumlama so-nuelanmn daha iyi olmasl iein, PAID'in

uzak-Ja~!lnlmaSlOdan somak! 48 ve 72 saatlerde 2 deta lohumlamayt tavsiye elmekledirler. Sabit zamanll (brne{Jin spiralin uzakta~tlfllmastndan 56 saat sonra) yapllacak lek tohumlamalarda ise, ostrus

ba~tanglclnda veya lohumlama SlfaslOda, ilave bir GnAH ya da analo{Junun (Mauer ve ark., 1975) veya 1000-2000

1.0

.

hCG (Zerbe ve ark., 1999) enjekslyonlanmn endike olabilece{Ji bildirilmektedir. Sunulan ~all~ma ultrasonograliyre gereekle~tirilen ovulasyon kontrolleriyle, bu Iur uyguramalara gerek kalmadan 96. saatte 3. tohumlamalarm da ya-pllabileceQini ve ba~aflh son~lar almabilece{Jini or-taya koydu.

PAID ledavisi somas I Ilk lohumlamadan elde editen gebelik oranlannln du~uk, ancak ikinci to -humlama son~lannlO daha Iyi olaca{J1 bil-dirilmektedir (Alanko ve Pyorara, 1980; Bulman ve

ark., 1978). Bu yozden anOslrUslO inek ve duvelerin PAID ite tedavisinde, Osirus dl~ semptomlanOin gQ(;:. lendirilmesiyle, ilk lohumlamalarda daha iyi

so-nu~larm ahnabllec~i vurgulanmaktad~r (Zerbe ve ark., 1999). Fukui ve ark. (1985), Unal ve ark. (1992), Zerbe va ark. (1999) Osirus dl~ semplomlan ve follikOler geli~menin gOe1endirilmesi amaclyla, PAIO'in uzakla~tlnlmasl esnaslnda veya uzak-la~tlrllmadan blr gOn once ilave PGF2 alia en· jeksiyonunun yapllabilece{Jini vurgulamaktadlrlar. Yapllan bu PGF2 alfa enjeksiyonlan, PAID uy· gulama sOrasince kanda olu~an progesteron se-viyesinin yanlanma suresini klsaitarak, senk-ronizasyon or80101 arttlfmakladlr (Coyan ve Tekeli,

1996). Vine, intravaginal gestagen uygulamasmdan hemen sonra 10UikOIer geli~meyi gOelendirmek ama-clyla 400·600

1

.

0

. eCG enjeks

iyonlannln da tercih edilebillece{Ji ara~lIncllar larallndan sa-vunulmaktadlf (AJa~am ve ark., 1993; Mulvehill ve

Sreennan 1977; Plckenng, 1988; Onal ve ark., 1992' MacMillan ve Peterson, 1993). Konuyta ilglli

0lke~izde

yapllan bir

cah~mada

Onal ve ark. (1992), postpartum gereek anOstrOs gosleren Inek-ler ile, iki ya~lOa yakla~tl{J1 halde ostrUs

gos-termemi~ (inaktil ovaryumlu) dQvelerde, PAIO'in te-davi elkisini ara~llrml~lardlr. Bu ara~tmcllar, PAIO'i yalmz ba~lna veya PGF2 alfa ve eCG_ hormonlanyla kombine ederek kullanml~lardlr. Unal ve ark. (1992), PAIO'in lek ba~lna kuUanllmaslyla % 40'hk; PAID + PGF2 alia ite % 64.2'Uk ve PAID + eCG uy-gulamasl lie de % 76.4 10k bir OstrUs oram elde

el-mi~lerdir. Aynl ara~llncllar PAID + eCG kom· binasyonu ile elde editen lerlilile parametrelerinin di{Jer iki uyguramaya gore daha avantajh oldu{Junu bildirmektedirler. Ulkemizda yaptlan bir di{Jer ~a· II~mada AJac;am ve ark. (1993)'da inaktif ovaryumlu dOvelerde intravaginal FGA sOngeri + PMSG uy-gulamast sonraslnda hayvanlarda % l00'IOk bir ost-rus oram elde etmi~lerdir. Sunulan ~11~mada hakiki anOSlrOslO hayvanlardaki PAIO+PGF2 alia le-davislnden 48 saat soma elde editen OSIrus oran. ise, % 91.7 oldu. Ara~tlrmadaki bu OstrUs oranl, Onal ve ark. (1992),nlO hem PAID + PGF2 alia, hemde PRID + eCG kombinasyonlanyla elde el-likJeri ostrUs oranlndan daha yOksek; Alac;am ve

ark. (1993)'nln FGA + eCG kombinasyonuyla elde elllkleri OSIrus oranlna isa paralel bulundu.

Ca-h~madaki bu sonu~lar, hakiki anostrusru dOve ve ineklerin ledavisinde PRIO + PGF2 alia kom-binasyonu ile de ba~anh sonuclann ahnabilece~ini gOsterdi.

lIakiki anBstriis ,.~ subOstriislii ..•

Unal ve ant. (1992)"nln sunulan ~all~madaki

OSIrUS oranmdan (% 91.7) daha du~uk bir oslrOs

oranl elde elmelerinin nedeni, bu ara~llncllann

PAIO'j vagmada 14 gun lulmalaflndan

kay-naklanabihr. ~Onku PAIO'in vaginada lutulma

su-resmln 12 gOnden 14 gOne 'Ylkartllmasl halinde,

kandakJ progesteron duzeyinin istenilen seviyede

tululamamaslna ba{jll olarak lertilitenin

du-~eblleceOI vurgulanmaktadlr (Gordon, 1983). Bu

yUzden Roche ve ant. (1996), PAID

uy-gulamaslnda 8-10 gunlOk sOreyi lavsiye

et-mekledlrter. <;ah~mada da PRIO tedavi sOresi 10

gun tUlularak, Aoche ve ark. (1996)'nln lavsiye

et-IiOi uygutama suresi, elde edilen

%

91.7 lik ostrOs

oranlyla ba~aflh bulundu.

Ala'Yam ve ark. (1993), inaktif ovaryumlu

dO-velerde, 12 gOnlOk intravaginal FGA sOnger + eGG

ledavisme ilave olarak, Vitamin A, 03,

E

en-Jekslyonlan va enerji oram yOksek rasyon

uy-gulamaslyla % 100 oranmda osirus elde

et-mi~lerdir. Bu sonu'Y inaklll ovaryumlu hayvanlann

intravaginal gestagen ile tedavilennde, ilave

bes-lenme rejimlnln olumlu etkislnin olabilece{jini

g6s-termekledlr. Bir~ok ara~llncl da (Grunert, 1979;

Munro ve Moore, 1985; Busch ve Zerabin, 1996;

Alavam, 1999b; Zerbe ve ark., 1999) hakiki

anost-ruslO inek ve dOvelerin tedavi ba~anslnda

bes-lenme. baklm. ya~, mevsim, sOt verimi, emzirme,

sislemik-Iokal haslahkiar 9ibl ~k saylda laktOrterin

de etkili olaeaOlm ifade elmekledirter. <;all~mada

kullantlan hayvanlara i~letmedeki diOer

hay-vanlardan farkll vitamin ve enefJi oram yOksek

ras-yon verilmedi. Ancak bu hayvanlafln saOhkil ve

sik-lik hayvanlar gibi beslenmelerine dlkkal edildi.

PRIO ledavisi sonraSI olu~an OSlrOs sOresinin,

normal Ineklerdeki sponlan ~ekillenen OSlrOs

50-resiyle aym olduOu (Uehlinger, 1992); aneak sakin

(subOstrOs) de g~ebileceOi (Bulman ve ark., 1978;

Ausch ve ark., 1983; Fukui ve ark., 1985; Munro,

1987; Unal ve ant., 1992) bitdirilmektedir. Ara~­ llrmada bu yazartardan lanth olarak, PAID uy·

gulanan 10m hayvanlarda OSirUs dl~ semplomlafl

(ozellikle ~ara ve hayvanlann Ozerterine allayan

diOer hayvanlarm onOnde hareketsiz durmalan)

gO-rOldu.

SubOstrOslO dOve ve ineklerin tedavisinde

PGF2 alia ve analoglafl ba~aflyla kul·

lanllabilmektedir (Grunert, 1962). Ara~llncllar

(Alanko ve Pyorala, 1980; Grunert, 1982)

su-ooslrOslO dave ve ineklerin tedavisinde, PRIO

uy-gulamalarmm allemalil bir secenek olabilecegini

bildlrmektedirler. Ancak konuyla Ilgili c;ok saYlda

ara~tlrma bulunmamaktadlr.

Alonko ve Pyorala (1980) PAID ite tedavi edi·

len dflve ve ineklerde

%

78 oranlnda gebelik elde elmi~terdir. Sunulan calt~mada, PAID'in subOstrOslO duve ve ineklerin tedavisindekl ba~ansl da (eko· nomik ~artlar g15z 15nunde bulundurulmadan) ara~· Ilnldl. Sub15strOslO hayvanlarda, hakiki anostrDslu hayvanlardaki PAID ledav! (ejim! uygulanarak aide edilen OSlrOs ve gebelik oranlan straslyla

%

100 ve

%

62.5 oldu. Elde edilen % 62.5'lik bu gabelik oranl,

Alonko ve Pyorala (1980)'nlO belirtliOi gebelik o

r-myla uyu~maklaydl.

PRIO'in vaginaya yerle~tiriidiOi hayvanlarda his· tolojik olarak orta dereceli, subakut va proliferaltf

0

1·

mayan bir yanglmn geli~ebitece~i Ileri sOrOlmekledlT (Rasch ve ark., 1983). Ara~tlTlcllar (Viseshakul ve ark., 1986; Onal ve ark., 1992), PAIO'in uzak· la~lIfIlmasl esnaslnda. vaglnilis sonucu olu~mu!ii ve silikon kauc;:uOa bula~ml~ olan irinin gOze

'Yar·

paeaglnl ifade etmektedirler. Onal ve ant. (1993),

vaginilis sonucu olu~an muko-prulenl aklnllmn blr

-ka~ gOn M;;erisinde sponlan olarak duzeldi~ini

be-lirtmektedir. <;ah~mada da PAIO'in uzakla~llTIlmasl esnaslnda, tOm hayvanlarda vaginitis sonucu olu-~an muko-prulenl aklntlmn vartlO. gOzlendi (!?ekil 2). Ancak. Onal ve ark. (1993),nln bellnti~1 gibi, bu pa· lolojik aklnllnln 2·3 gOn icerisinde duzeldi~i

(va-ginanlO hafif bir antiseptikle YlkanmaslOdan soma)

ve lertilileyi olumsuz elkilemedi~1 gOrOldO.

Ara~tlrmada PArD uygulanan 10m

hay-vanlardaki OSIrus olu~ma oranl % 95, gebelik oranl

ise

%

73.6 oldu. Gebe kalmayan 5 hayvanda (hakiki anOslrOslO 2 inek; subOstrOslu 2 dave ve 1 Inek) PRIO uygulamasl sonraslnda OslrOs semplomlan

elde edilmi~ti. AnestrOs ve subOslrOslO tOm hay

-vanlar araslOdaki osIrus ve gebelik oranlan araslOda

ise Istatistiki bir lark bulunamadl.

SonuC olarak calt!iimada. hakiki anostrOs ve su-bOstrOslO inek ve dOvelerde PAIO'in ledavi elkisi ba-~aTlIt bulundu. Ancak PAIO'in bu lOr inlertilile

01-gulanndaki ledavi ba~flslOln daha Iyi anla~llmasl

~in, ~k saYldaki hayvanlar Ozerinde yapllaeak ara~hrmalara ihtiyaclO olaeaOI kanlslndaYlz.

Te~ekkOr

C811~mamlzda kullandlglmlz PRIO'len lemm ederek ara~tlrmanln yapllmasma katkl saglayan Sanofi DoQu ha~ A. ~. 'ye te~ekkur ederiz.

Kaynaklar

AI~am, E., Tekeli, T., Coyan, K., 1~lk, K. (1993). Inaktlf

Ovaryumlu DfNelerde Fluorogeslone Aselat (FGA) ve

Gebe Kisrak Gonadotroplni (PMSG) ile Sagilim G .. rj~imleri. Hayvanclilk Ar~tlrma DerglSl, 3, (2) 110-112.

Af~m, E., Tekeli T., D. A. DIn.;, GUier, M., 1~1k, K.

(1996). Sutyu lneklerde PRIO ve Cloprostenol

Uy-gulamalannln C~Ui Fertihte Parametrelerine Etkisi. T (. J.

$ENDAC;, CELlK, AYDIN, (OLAK,

OMUTLO

Ala9am, E (1999a). Oremenin Konlrolu (Ahnml~llr) Evcil Hayvanlarda Dogum ve Infertilile, Ed. E Alac;:am, 71-80, Medisan YaYlnlan, Ankara.

Alac;:am. E. (1999b). Inekle Inlertllile Sorunu (Ahnml~tlf) Evdl Hayvanlarda DoQum ve Infertilite, Ed. E. Alac;:am, 267·290. Medlsan YaYlnlan, Ankara.

AJanko, M., Pyorala. S. (1980). The treatment 01 ano-estrus and suboano-estrus in dairy canle using a pro-gesterone releasing intravaginal device (PAID) or go-nadotrophins. Nordisk

Vetennaermedicin, 32, 444-452.

Arbeiter, K., Pohl, W. (1986). Uber die Anwendung der PRID·spirale bei ovarieUen FunklionsstOrungen des Rindes (Fetdversuch II). TierArlZtl. Umschau, 41 (9), 667·668.

Berchtold, M., Rusch, P., Thun, A. (1983). Behandlung der Ovarialzysten mit Gestagenen. Wien. TierMztl. Mschr., 213-217.

Brand, A., KrUlp, Th. A. (1982). Cstrussynchronisation, (Ahnml~tlr) Ferulitatsstorungen

beim Weiblichen Rind. Grunert, E., Berchtold, M., 451-462. Paul Parey Verlag, Berlin

und Hamburg.

Bulman. D.C., Mckibbin, P.E., Appleyard, W.T., Lam-mmg, G.E. (1978). Effect of a progesterone-releasing Intravaginal device on the milk progesterone levels, va-ginal tlora,

milk yield and fertility of cyclic and non· cyclic dairy cows. J Reprod Fertil., 53, 289·296.

Busch, W., Zerobin, K. (1996). FruchtbarkeitskontroUe bei Gross·und Kleintieren. Gustav Fischer Verlag Jena. Stullgart.

yoyan, K., Tekeli, T. (1996). Ineklerde Suni To-humlama. Bahylvanlar Baslm San. A. $., Konya.

Forland, D.M. (1981). Treatment of anoestrous canle wi,h an intravaginaldevice 'hat releases progesterone. Norsk·Veterinaertidsskrilt. 93: 5, 339-342.

Fukui, Y.M., Tsubaki, M., Kikuchi, N., Ono, H. (1985). Regulating estrus and therapy of repeat breeder and anestrous Holstein heifers using progesteron releasing intravaginal device (PRIDs), Jpn. J. Vet. Sci., 47(6), 943· 950.

Gordon, I. (1983). Artificial control of oestrus and ovu-lation, (Ahnml~llf) Controlled Breeding in Farm Animal. First Edition. Pergamon Press. Oxford. 35-52, pp Goehring, C. (t998). Regulation der Freisetzung von Lu· telnlsierendem Horman beim Rind. Diss. med vet., TlerArzU. Hochsch. Hannover.

Grunert, E. (1979). Hormontherapie beim Rind. Prakt Ti-erarzt7,578·585.

Grunert, E. (1982). Ovarielle Dysfunklionen, (Ahnml~tlr)

FenilitlUsstOrungen beim Weiblichen Rind. Grunert, E,

Berchtold, M .. 154 • 176. Paul Parey Verlag, Berlin und Hamburg.

Linneweber, F. (1981). Treatment of ovarian dystrophy in cows with GnRH analogue Buserelin (ReeeptaIR). Diss. med vel., TierArztf Hochsch Hannover.

MacMillan, K.l., Peterson, A.J. (1993). A new

int-ravaginat progesterone releasing device lor cattle (CIOR· B) for oestrus synchronisation. increasing pregnancy rates and the treatment of post partum anoestrus. Anim Reprod Sci 33, 1-25.

Margarotis, J., Vosniakou, A., Koutsouris, C., Vamatidis, J., Sidiropoulas, G. (1987). Induction 01 synchronIZed oestrus in cattle with intravaginal devices and PMSG in· jection. Bull Hellenic Vet Med Soc 64, 385-366.

Mauer, A.E. Webel, S.K .. Brown, M.D. (1975). Ovulation control in cattle with progesterone intravaginal deVICe (PRIO) and gonadotropin releasing hormone (GnRH). An· nales de Biotogie Animale Biochimie Biophysique, 15, 291-296.

Munro, A.K. (1987). Concentrations of plasma pro· gesterone in cows aller treatment with 3 types of pro· gesterone pessaries. Aust. Vet. J., 64, 385·386.

Munro, A.K., Moore, N.w. (1985). Effects of pro· gesterone, oestradiol benzoate and cloprostenol on luteal function in the heiler. J Aeprod Fertil, 73 (2), 353· 359. Munro, R.K. (1989). The elleets of duration and con-centration of plasma progesterone on the fertilily 01 post-partum cows treated with pregnant mare serum go-nadotrophin and intravaginal progesterone. Aust. Vet. J., 2,43-45.

Mulvehill, P., Sreennan, J.M. (1977). Improvement of fer· tilily in post·partum beef cows by treatment with PMSG and Progestagen. J Rep Fert 50, 323·325.

Pickering, J.G.E. (1988). A veterinary approach to tre· atment of anoestrous cows. Dairyfarming Annual, 54·63. Roche, J.F., Mihm, M. Diskin, M.G. (1996). Physiology and practice of induction and control of oestrus in callie. In: Proc 19th World Buiatrics Congress, 8·12 Jut. Edin· burgh, pp. 157·163.

ROsch, P., Berchtold, M., Thun, A., Hauser, B. (1983). Ovarian and vaginal changes in anoestrous cows after treatment with progesterone releasing intravaginal device. Schweizer Archiv lOr nerheilkunde, 125 (3), 119-127. Uehtinger, H. (1992). Induction of oestrus in anoestrus cows with PRID and Synchro·Mate. Schweiz Arch Ti· erheilk 135,185-186.

Onal, E.F., GOkc;:en, H., Nak, Y., TOmen, H. (1992). PRtD (progesteron Salan Vagina Ic;:i Aiel) kullanlml lie Inek ve Duveterde AnOstrOsOn Sagltlml. Utudag Oniversitesi Ve· teriner Fak. Dergisi. 2, (11),91·100.

Viseshakul. N., Srikosak, W .. Pisansarakil, p .. Chan· taraprateep, P., Lohachit, C. (1986). Estrus and con· ception rate following estrous synchronization in heifers by using new PAlOs and re-used PRIOs. Thai Journal of Veterinary Medicine. 2, 88·99.

Voss, H.J. Holtz, W. (1964). Die Steuerung des Se· xualzyklus beim Rind. Otsch. tierArzU. Wsch. 91,331·340. Wittkowski, G., Grunert, E., Bukowski, A. (1982). Zur Zyklusinduklion bel kOhen mit Ovardystrophie durch Pro-gesteron abgebende Vaginalspirale (Abbovestrol®). 01. TlerArztl. Wschr, 89, 217·260.

Zerbe, H., Gregory, l., Grunert, E. (1999) Zur Be· handlung ovariell bedingter Zyklusstorungen beim Mitc·

hrind mit Progesteron-abgebenden Vorrichtungen.