Halı Dokuyan Mahkumlarda Bisinosis Sıklığının Araştırılması = The Investıgatıon of Byssınosis Prevalence Among Carpet Weavıng Prısoners

47

Halı Dokuyan Mahkumlarda Bisinosis Sıklığının Araştırılması

The Investıgatıon of Byssınosis Prevalence Among Carpet Weavıng Prısoners

Sefa Gültürk

, Tamer Doğan

, Ayşe Demirkazık

, Ercan Özdemir

, Tuncer Demir

, İbrahim Akkurt

ÖZET

Bisinozis; yün, pamuk, keten tozu gibi organik tozlara maruz kalan işçilerde sık görülen ve çeşitli solunum sıkıntıları ile birlikte solunum fonksiyon testlerindeki düşüş ile karakterize bir meslek hastalığıdır. Bu çalışmada Sivas Kapalı Cezaevinde halı dokuyan 52 erkek mahkumdaki bisinozis görülme sıklığını araştırmayı amaçladık. Bisinozis tanısı ve evrelemesi Dünya Sağlık Örgütü’nün önerdiği şekilde yapıldı. Zorlu ekspirasyon hacminin 1. saniyedeki değerinin (FEV1) her mahkumdaki predikt değeri, gerçek (ölçülen) değeri ve ölçülen değerin predikte olan oranı saptandı. Buna göre akut olarak mahkumların %42’sinde etkilenme olmamışken, %27’sinde hafif etkilenme, %31’inde ise orta derecede etkilenme saptandı. Ayrıca mahkumların %92’sinde etkilenme yok iken, %8’inde hafif-orta derecede etkilenme görülmüştür. Bu etkilenmenin hava yollarında muhtemelen yün tozlarından kaynaklanan bir akım sınırlamasına bağlı olduğu düşünüldü. Sonuçlar, tekstil endüstrisinde çalışan ve organik tozlara maruz kalan işçilerde solunum fonksiyon değişikliklerinin gelişme riskinin varlığını göstermesi açısından önemlidir.

Anahtar Kelimeler: Bisinozis, solunum fonksiyon testi, halı dokuma, mahkum

C.Ü. Tıp Fakültesi Dergisi 29 (2): 47-50, 2007

SUMMARY

Byssinosis is an occupational disease characterized by chest thigtness and decrement of

pulmonary function tests, seen among the workers exposed to organic dusts like wool and cotton. In this study we aimed to investigate the prevalence of bissinosis among the 52 prisoners weaving carpets in Sivas Closed Prison. The diagnose and the grading of the bissinosis were made that was recommended by World Health Organization. The predict value, measured value and the rate of measured value to predict of the forced expiration volume in one second (FEV1) were investigated. While 42% of the prisoners had no acute effect, 27% showed mild effect and in 31% there was intermediate effect. Besides this, while 92% of the prisoners had no chronic effect, only 8% of them had mild-intermediate effect. These effects were thought to depend on limited air flow related with the effect of wool dust. The results are important indicating the risks of acute and chronic lung changes in the workers working in the textile industries and exposed to organic dusts.

Key Words: Byssinosis, pulmonary function test, weaving carpet, prisoner

GİRİŞ

Bisinozis; yün, pamuk, keten tozu gibi

organik tozlara maruz kalan işçilerde sık görülen

bir meslek hastalığıdır. Bu sendrom, en az 2

günlük bir aradan sonra maruziyetin ilk gününde

göğüste sıkışma hissi ve/veya nefes darlığı ve

solunum fonksiyon testlerindeki düşüş ile

karakterizedir (1, 2)..

*Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi FizyolojiAnabilim Dalı, Sivas

** Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, Sivas

Cumhuriyet Üniversitesi

Tıp Fakültesi

48

Halı Dokuyan Mahkumlarda Bisinosis Sıklığının Araştırılması

Gelişmiş ülkelerde bu problemin ciddiyeti ve

yaygınlığı farkedilmiş ve hastalıktan korunma

önlemleri yerleştirilmiştir Gelişmekte olan birçok

ülkede ise hastalığın ciddiyeti tam olarak

anlaşılmamakta ve koruyucu önlemler çok

yetersiz

kalmaktadır

(3).

Solunum

fonksiyonlarındaki

yetersizlik

bronko

konstrüksiyona bağlı olup FEV

ölçümü ile tayin

edilebilir. Hastalığın fizyopatolojisinde inhale

edilen tozlara karşı gelişen inflamatuar yanıtın

önemli rol oynadığı düşünülmektedir (4, 5).

Maruziyete bağlı solunum yetersizliği

başlangıçta reversibl olmasına karşılık, maruziyet

süresi

arttıkça

kalıcı

bozukluklar

gelişebilmektedir.

Birçok

ülkede

bisinozis

sıklığının

araştırıldığı çeşitli araştırmalar yapılmış olup,

özellikle

tekstil

işçilerinde organik tozların

inhalasyonuna bağlı olarak değişik oranlarda

bisinozis görüldüğü bildirilmiştir (6, 7). Bu nedenle

çalışmamızda Sivas Kapalı Cezaevinde halı

dokuyan

mahkumlardaki

bisinozis

sıklığını

araştırmayı amaçladık.

MATERYAL VE METOD

Çalışma Tipi 2002-2003 tarihleri arasında

yapılan çalışmamızda Sivas Kapalı Cezaevinde

halı dokuyan 52 erkek mahkumda bisinozis sıklığı

araştırıldı. Mahkumların hepsi ortalama olarak 20

adet/gün ve 13.8±8.7 yıl sigara içiyordu.

Vakaların tamamında toz maruziyeti bulunmakta

ve çalışma ortamlarında özel bir havalandırma

sistemi bulunmamakta idi.

Bisinozis tanı ve evrelemesi Dünya

Sağlık Örgütü’nün önerdiği sisteme göre yapıldı

(8) (Tablo 1). Bu evreleme sistemine göre yapılan

fizik muayene ve solunum fonksiyon testlerinden

önce, organik toz inhalasyonuna yönelik bir anket

uygulandı. Solunum fonksiyon testleri Minato AS

600 taşınabilir spirometre ile yapılarak zorlu

ekspirasyon hacminin 1. saniyedeki değerinin

(FEV

) her mahkumdaki predikt (beklenen)

değeri, gerçek (ölçülen) değeri ve gerçek değerin

predikte

olan

oranı

saptandı.

Çalışma,

mahkumların

çalışmadığı

Pazar

günü

ve

maruziyetin olduğu Pazartesi olmak üzere iki ayrı

günde yapıldı.

Tablo 1: Dünya Sa

ğlık Örgütü tarafından önerilen

bisinozis evrelemesi

Evre Semptomlar

Evre 0 Semptom yok

BİSİNOZİS

Evre B1 Sıklıkla işe tekrar başlanan ilk gün görülen göğüste daralma hissi ve/veya nefes darlığı

Evre B2 Çalışma haftasının ilk gününde ve diğer günlerde görülen göğüste daralma hissi ve/veya nefes darlığı

SOLUNUM YOLU İRRİTASYONU (RTI)

Evre RT1 Toza maruziyet ile bağlantılı olan öksürük Evre RT2 Toza maruziyet ile başlayan veya artan

inatçı balgam (yılın üç ayında günler boyu devam eden)

Evre RT3 Toza maruziyet ile başlayan veya artan inatçı balgam ile birlikte göğüs hastalığının artması veya en az iki yıl sürmesi

SOLUNUM FONKSİYONLARI

Akut Değişiklikler

Etki yok _{İş boyunca FEV1’de %5’ten daha az bir} dü_{şüş veya FEV1’de artış}

Hafif etki _FEV1’de %5-10 arası düşüş Orta etki _FEV1’de

%10-20 arası düşüş

Kronik Değişiklikler

Etki yok

FEV1

³

etki FEV1 predikt değerin %60-79’u Şiddetli etki FEV1 predikt değerin %60’ından az

BULGULAR

Çalışmada

bisinozis

araştırılan

mahkumların yaş ve vücut kitle indeksine ait

ortalama değerler sırasıyla 38.5±9.2 yıl ve 26.1±4.9

kg/m

(kilolu) idi.

Bisinozis evrelemesine göre çalışmaya alınan 52

kişiden 10’u (%19.2) B1 evresinde iken, B2

evresinde olan kimse yoktu. Solunum yolu

irritasyonu açısından 12 kişi (%23.1) evre RT1’de, 2

kişi (%3.8) evre RT2’de idi. RT3

49

Gültürk ve ark

evresinde olan kimse yoktu (Tablo 2). Solunum

fonksiyonlarının akut değişiklikleri açısından

incelendiğinde 22 kişi (%42) etkilenmemişken, 14

kişi (%27) hafif, 16 kişi ise (%31) orta derecede

etkilenmişti. Solunum fonksiyon değişiklikleri

kronik olarak incelendiğinde ise 48 kişi (%92)

etkilenmemiş iken, 4 kişi (%8) hafif-orta derecede

etkilenmişti. Şiddetli etkilenen kimse yoktu (Tablo

3). Çalışmamızda bisinozis sıklığı olarak tespit

edilmiştir.

Tablo 2: Nefes darl

ığı ve öksürük hikayesine

göre bisinozis evrelemesi.

EVRE

N

%

B1

10

19.2

B2

0

0

B3

0

0

RT1

12

23.1

RT2

2

3.8

RT3

0

0

Tablo 3: Solunum fonksiyonlar

ına göre bisinozis

evrelemesi.

n

%

Etki yok

22

42.3

Hafif etki

14

26.9

Akut Değişiklikler Orta etki

16

30.8

Etki yok

48

92.3

Hafif-orta

etki

4

7.7

Kronik

Değişiklikler

Şiddetli etki 0

0

TARTIŞMA

Tekstil ve halıcılık gibi belirli iş kollarında

çalışan işçiler özellikle yün ve pamuk tozlarına

.

yoğun olarak maruz kalabilmekte, bu da özellikle

akciğerlerin olumsuz olarak etkilenmesine yol

açmaktadır. Bununla ilgili olarak başta gelen olan

Hindistan’da tekstil işçilerinde yaptıkları bir

araştırmada farklı evrelerde olmak üzere bisinozis

meslek hastalıklarından birisi de bisinozistir.

Bisinozis günümüzde büyük oranda gelişmekte

veya

gelişmemiş ülkelerde yaygın olarak

görülmektedir. Parikh ve arkadaşları (9) sıklığı

%37.83 olarak saptanmıştır. Baratawidjaja da

Jakarta (10) tekstil işçileri arasındaki bisinozis

sıklığını FEV

değerleri açısından %30 olarak

bildirmiştir. Buna karşılık Fishwick ve arkadaşlarının

(11)

İngiltere’deki tekstil işçilerinde yaptıkları bir

araştırmada çeşitli evrelerdeki bisinozis sıklığı

toplam

%3.7

olarak

bildirilmiştir.

Bizim

araştırmamızda elde ettiğimiz sonuçlar ise Fishwick

ve arkadaşlarının çalışmasından ziyade diğer

araştırmalardaki

sonuçlar

ile

paralellik

göstermektedir.

Sonuç olarak, organik toza yoğun olarak

maruz kalınan tekstil gibi işkollarında basit koruyucu

önlemlerin alınması ile ciddi bir meslek hastalığı

olan bisinozisin görülme sıklığının önemli derecede

azalma gösterebileceği düşünülmüştür.

KAYNAKLAR

1) Sichletidis L, Antoniadis A, Kakoura M, Chloros D. Prevalence of byssinosis in a textile mill in northern Greece. Arch Environ Health 2004; 59(11): 617.

2) Nakladalova M. Byssinosis. Acta Univ Palacki Olomuc Fac Med 2000; 143:43-6.

3) Altin R, Ozkurt S, Fisekci F, Cimrin AH, Zencir M, Sevinc C. Prevalence of byssinosis and respiratory symptoms among cotton mill workers. Respiration 2002; 69(1):52-6.

4) Wang XR, Zhang HX, Sun BX, Dai HL, Hang JQ, Eisen EA, Wegman DH, Olenchock SA, Christiani DC. A 20-year follow-up study on chronic respiratory effects of exposure to cotton dust. Eur Respir J 2005; 26(5):881-6.

5) Zuskin E, Kanceljak B, Pokrajac D, Schachter EN, Witek TJ. Respiratory symptoms and lung function in hemp workers. British Journal of industrial Medicine 1990; 47: 627-32.

6) Velazquez AM, Christiani DC, McConnell R, Eisen EA, Wilcox M. Respiratory disease in a textile factory in Nicaragua. Am J Ind Med 1991; 20:195-208,.

7) Niven RML, Fletcher AM, Pickering CAC, Fishwick D, Warburton GJ, Simpson JCG, Francis H, Oldham LA. Chronic bronchitis in textile workers. Thorax 1997; 52: 22-7.

8) World Health Organisation. Recommended health-based occupational exposure limits for selected vegetable dusts. Report of a WHO study group. Technical Report Series. 1983. p.684

50

Halı Dokuyan Mahkumlarda Bisinosis Sıklığının Araştırılması .

9) Parikh JR, Bhagia LJ, Majumdar PK, Shah AR, Kashyap SK. Prevalence of byssinosis in textile mills at Ahmedabad, India. British Journal of Industrial Medicine 1989; 46:787-90.

10) Baratawidjaja K. Byssinosis study among 250 textile mill workers in Jakarta. American Journal of Industrial Medicine 1990; 17:71-2. 11) Fishwick D, Fletcher AM, Pickering CAC,

Niven RMCL, Faragher EB. Respiratory symptoms and dust exposure in Lancashire cotton and man-made fiber mill operatives. Am J Respir Crit Care Med 1994; 150:441-7.

Yazışma Adresi:

Yrd. Doç. Dr. Sefa GÜLTÜRK Fizyoloji AD. Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi 58140 / SİVAS

Tel: 0.346. 2191010 / 1067 Fax: 0.346.2191162 e-posta: [email protected]