KAY SERF DE VAKIF KÜTÜPHANELERİ
VE
MATBAH EMlNl
HACI HALİL EFENDİ KÜTÜPHANESİ
Mehmet Ç A Y I R D A Ğ ve Beylikler m i k t a r d a k i b i r l i k t e mu-^ys^^'i'nin v a k ı f k ü t ü p h a n e l e r i ^ y » v e ş e h i r d e b u g ü n de faalivcttc bulunan v a k ı f R a ş i d E f e n d i K ü t ü p h a nesi h a k k ı n d a b a z ı y a y ı n l a r y a p ı l m ı ş t ı r k i b u n l a r d a n a ş a ğ ı d a y e r i g e l d i k ç e bah sedilecektir. Biz bu y a z ı m ı z d a Kayscri"-deki v a k ı f k ü t ü p h a n e l e r i veya kitap vakfedenler h a k k ı n d a toplu olarak ma lûmat v e r m e ğ e ç a l ı ş a c a ğ ı z ve bilhassa pek t a n ı n m a y a n M a t b a h E m i n i Hacı H a l i l E f e n d i K ü t ü p h a n e s i ü z e r i n d e du racağız. K a y s e r i ' d e S e l ç u k l u l a r d ö n e m i n d e y a p ı l a n çok medreseler ve camilerle h a k k a k k i k ü t ü p h a n e l e r de tesis edilmiş ve kitap v a k f e d i l m i ş t i . Ancak maalesef bu d ö n e m d e n z a m a n ı m ı z a kadar gelen vakıf k ü t ü p h a n e veya k i t a p bulunma dığı gibi bu k o n u d a herhangi bir ma lûmat da i n t i k a l e t m e m i ş t i r . O s m a n l ı d ö n e m i n d e Kayseri'de şu k ü t ü p h a n e l e r i n v a r l ı ğ ı n ı bilmekteyiz: 1. K a d ı M a h m u d K ü t ü p h a n e s i , 1559 (H.966). 2. S a d r a z a m H a l i l Paşa K ü t ü p hanesi, 1617 (H.1026). 3. M e r z i f o n l u K a r a Mustafa Paşa K ü t ü p h a n e s i , 1670 (H.1081). 4. M o l u l u zade M a h m u d Efendi K ü t ü p h a n e s i , 1716 ( H . l 129). 5. S a d r a z a m N i ş a n c ı Mehmed Paşa K ü t ü p h a n e s i , 1718 ( H . l 130). 6. M a t b a h E m i n i H a c ı H a l i l Efendi K ü t ü p h a n e s i , 1751 ( H . l 164). 7. R e i s ü l k ü t t a b R â ş i d Efendi K ü t ü p h a n e s i , 1796 (H.1211).
B u n l a r ı sırasıyla gözden geçirelim:
1. Kadı Malımiid Kütüphanesi: X V I .
a s ı r d a , K a n u n î devrinde Kayseri'de k a d ı l ı k yapmış bulunan Kadı Bcd-reddin Mahmud bin Süleyman'ın. Kay-seri'deki v a k ı f l a r ı ve bu vakıflar için tanzim e t t i r m i ş b u l u n d u ğ u . Rcccb 966 (M.1559) t a r i h l i . V a k ı f l a r Genel Mü d ü r l ü ğ ü .Arşivi'nde 1862 numaralı def terin 439. sayfasının 95. sırasında k a y ı t l ı .Arapça vakfiyesi bulunmak t a d ı r . Hamam, han, cami. ev. mektep. 400 cilt kitap, bunlar için geniş araziler vc d ü k k a n l a r vakfeden vâkıf ve v a k ı f l a r ı h a k k ı n d a . Vakıflar Dcr-gisi'nin X I I I . sayısında geniş malumat v e r m i ş idik (1). K a d ı Mahmud'un konu muza giren. c\inde evladının ve başka l a r ı n ı n f a y d a l a n m a s ı için vakfettiği k i t a p l a r ı n d a n hiçbiri, maalesef onun m ü h r ü veya kaydı ile zamanımızda gö r ü l e m e m i ş t i r . K a d ı . vakfiyesinde c\-Kldından kimse kalmaz ise kitaplarının
Kayseri Bcdcstcni'ndc açılacak k ü t ü p haneye konmasını şart koşmuştur. Uu durumun gerçekleşip gerçekleşmediği m a l û m değildir, "i'ani Kayseri'de çar şıda bir k ü t ü p h a n e n i n açılıp açılmadığı belli değildir. Bazı y a y ı n l a r d a bu du rum gerçekleşmiş olarak kabul edilmiş tir (2). K a d ı Mahmud. kitapları için
(1) Mehmet Çtıyırdağ, Kayseri'de kitabelfniKİ>.-n X V ve X V I . yüzyıllarda yapıldığı anlaşılan ilk Osmanlı y a p ı l a n , Vakıflar Dergisi, 1981, S. X U I , s â-l'.!-:.'. 1.
(2) K â ı ı m ÖLdoğan, K-ayseri Tarihi, Kayseri 1948, s. 107; M ü j g â n Cıımbur, Kayseri'de Kâşid Efendi K ü t ü p h a n e s i ve vakfiyesi, Vakıflar Dergisi, S . V i n , s. 185-196.
vakfiyesine şu ş a r t l a n kaydettirmiştir: " A l l a h korusun zikrolunanlar (evlâdı) m ü n k a r i z olduğu vakitde bu kitaplar umum talebeye vakfolunur ve bu za man kitapların yeri Kayseriye'de kain Bezastan namıyla meşhur tüccar çarşısı olur. K i t a p l a r ı n muhafazasına kadir, i -simlerini tanır bir kimsenin eli altında bulunur. Bu kitapların nazır ve muha fızı (hafızıkütüb) olur. K ü t ü p h a n e için i k i k i l i t yapılır. Anahtarların biri nâzır diğeri muhafız yanında bulunur. Bu muhafız, nâzır ve nâzırın vekili hazır olmadıkça kütüphaneyi açmaz ve kim seye kitap vermez. Kitap alan kimsenin isim, neseb, vasıf, lâkab ve şöhretini yazar, rehin almaksızın bir kitap ver mez. Aldığı rehinin vasıf, cins, nevi ve alâmetini tarihiyle yazar, meşkûr rehini kütüphaneye kor.. İki defter yazar, biri kendinde yani muhafızda, diğeri kü tüphanede olur. Gerek vakıf evlâdına olsun, gerek kardeşi evlâdına ve gerek başkasına olsun nâzır, mütevelli, kâtip ve muhafız her sene Ramazan ayında dağıtılmış olan kitapları toplayıp sıra lar. Toz, toprak ve kitaplara zarar ve recek şeyleri defedip, ıslaha muhtaç o-lanları İslah edip mahallerine korlar. Her bir defterde yazıldığı tertibe göre mekanlarına konulur. Nâzır ve muhafız kitapları verip almakta dikkat edip kü tüphaneyi açtıkta baştan sona kadar k i taplara bakmalı k i noksan olmaya. A l dığı kitabı nâzır, mütevelli ve muhafı zın rıza ve muvafakaları olmayarak başka mahallere götüreceği zan olunan yahut kitaba hıyanet etmesi şüpheli kimseye, kitabı alıp talebeye verme yeceği ve men edeceği gidişatında bu lunan ve muamelesi uygunsuz olan, kendisinden geri alınması zor olan kimseler, evlâdı vakıftan yahut bi raderleri evlâdından olsa dahi kitap verilmez. Muhafız vazifesine karşılık v a k ı f t a n yövmiye bir dirhem alır. Vâ kıf vakfiyeye koyduğu bu şartlardan önce 400 cilt ve 261 adet kitabının ismini tek, tek yazdırmıştır Bunlar (3):
1- İ m a m Zemahşeri'nin Tefsir-i Keş
şafı, 4 Cilt.
2- Fahr-u Râzt'nin Tefsir-i Kebir'i' 14 cilt.
3- Kadı Beyztıvt Tefsiri, 1 c i l t . 4- Mah'limü't-TenzfU 2 c i l t . 5- Maâ'limü't-Tenzn, 5 c i l t .
6- Tefsir-i Celhleyn. b e r a b e r i n d e Es'~
ile-i Kur'an, 2 cilt.
7- Tefsir-i Kevaşf. 1 c i l t .
8- Tefsfr-i Hindi demekle m e ş h u r
Tebsiretii'l-Irfan, I c i l t .
9- İmam Neseff Tefsiri, 2 c i l t .
10- TefsTr-i Hâzî/ı, Lübâbii't-Tevil, 3 cilt.
11- Tefstr-i nımnzü'l-kiitüh. 6 c i l t . 12- İmam Vtihidt Tefsiri, 1 c i l t . 13- Kevnekü'l-Tefûsir, l c i l t .
14- İmam Meşaî'nin T c f s i r - i C c l a l e y n Haşiyesi, 1 cilt.
15- Ehii'l HasemVl-Bekirf Tefsiri, ] cilt.
16- İmam T ı y b l ' n i n Ke.^şaf Ha.'iiyesi. 2 cilt.
17- Sâdcddin-i A l l â m c ' n i n Ke^-şaf Ha
şiyesi, 2 cilt.
18- Keşşaf ü z e r i n e İnlisaf Mııhtasar-ı
Keşşaf 1 cilt.
19- İmam K u t b i d d i n ' i n Keşşaf Haşi
yesi, 1 cilt.
20- İ m a m Sakaft'nin MekhkVı't-laril
el-khti-i'i li zevi'l-ilhat ve'l-tâlil'i. 1 c i l t .
21- Şeyh Muhammed R â z t ' n i n Es'ile-i
Kuranı ve İ m a m K a ş i ' n i n Tevildi-ı Kur' ant, 1 cilt.
22- Zerkeşi'nin Burhân fi ilmi'l-Knr'~ OJi'ı, 1 cilt.
23- Dürr-i Nazim fi
fevaidi'l-Kur'a-niıl-azim, 1 cilt.
24- Molla H ü s e y i n ' i n Beyzavi Haşiye
si, 1 cilt.
25- Şeyh Zekeriya e l - E n s â r t ' n i n
5^3'-za\'f Haşiyesi, 1 cilt.
26- E b ü ' l - B a k â ' n ı n İrûbli'l-Kur'an'ı. 1 cilt.
27- İmam İ s f a h a n i ' n i n
Ceva-hirii'l-Kur'an'ı, 1 cilt.
(3) Makalemizde, vakfiyenin A r a p ç a a s l ı n d a n y a pılan boruk bir t e r c ü m e d e n f a y d a l a n ı l m ı ş t ı r . B u se beple isimlerde bası y a n l ı ş l ı k l a r olabilir.
K A Y S E R İ ' D E V A K I F K Ü T Ü P H A N E L E R İ 262 28- E r R e ş i d ' i n Fi mülbiü'l-ittikan ve'
t-tecvitH, 1 c i l t .
29- Teşrif-i Kur'an, 1 cilt.
30- B e d i ü z z e h r a ' n ı n Fi
Kur'anul-aşe-re'si, 1 cilt.
31- Sahih-i Buharf, 4 cilt 32- Sahih-i Buharı, 6 cilt. 33- Sahih-i Müslim, 3 cilt.
34- İ m a m Cevzi'nin Muhtasar
Caimiil-l-fi ahadisü'l surraz (?), 1 cilt 35- Meşarikü'l-EnYâr. 1 cilt.
36- İ m a m Ekmeleddin'in Me^ank Şer
hi, 1 cilt.
37- İ m a m Suyuti'nin Camiuş-Sagir'i 1 cilt.
38- S u y û t i ' n i n Zeylü'l-Camiü'ş-Sagir'i 1 cilt.
39- Ahmed Nesefi'nin S ü n e n ' i 1 cilt. 40- İ m a m Mâlik hazretlerinin Muratta k i t a b ı , 1 cilt.
41- Şeyh A b d ü l a z i z ' i n Muhtasar
Sü-nen-i Ebu Davud'u. 2 cilt.
42- İ m a m Şeyh A b d u l l a h Yezdi'nin
Buharf re MüsUm-i Sahihleri ni?! cep ki tabı, 2 cilt.
43- İ m a m B e l h î ' n i n Siinen-i İmarrı Ebu
Hanife R. k i t a b ı , 6 cilt.
44- İ m a m R a b b a n î Muhanımediye.
Ha-sanü'ş-şeybani hazretlerinin Asal, nam
k i t a b ı , 1 cilt.
45- İ m a m İbni Hacer'in
TefsiriVlmü-tenebbin fi tahrirü'lmüctebâsı, 1 cilt.
46 İbni Hacer'in Mukaddirtjei
Fethü'-l-bârf li-şerhü'l-Buharî's'ı 1 cilt.
• 47- İ m a m K i r m a n l ' n i n Cami-Vis-sagir
fi şerh-i neraki-bü'd-darir'i 4 cilt.
48- İ b n i Hacer'in Buharî ŞerhiJc'üt. 49- N e v e v î ' n i n Sahih-i Müslirrr Şerhi. 4 cilt.
50- İ m a m B e g a v î ' n i n Şeyhi's sünne
min ahadisü'n neberiyye'si, 1 cilt.
51- İ m a m I r a k î ' n i n Muni an
hamseles-far fi tahcirü'l-maazafi'lihya re mine'l-ihbar, 1 cilt.
52- Tarhut levahid fi şerh-i
takribü'l-esanid, 2 cilt.
53- İ m a m Sahavi'nin
El-Makösitü'l-ha-sene mine'l-ahadisi'l müştehire
ale'I-el-sine'si, \ cilt.
54- İ m a m T a h a v î ' n i n Şerh-i Asar'ı 3 cilt.
55- İmam Zilabi'nin Tahric-i
aha-di-sü'l-hidayesi, 3 cilt.
56- Mesabih, 1 cilt.
57- İbni I r a k î ' n i n Tenzih-i
Şeriatül-merfua ani'l-ahbarü'ş-şenialü'l mevzua'sı.
1 cilt.
58- İbni Cevzi'nin Mevzuatı. 2 cilt. 59- Kitabü'l-mutemet fi
ahadisü'lmüs-ned, 1 cilt.
60- Fetaray-ı Tatarhaniye. 10 cilt. 61- Hakim Şehid'in Mımtekas\,\ cilt. 62- Fetarây-ı Kadıhan, 2 cilt.
63- Fetaröy-ı Bezzâzi, 1 cilt. 64- Hzineiiıl-münirve, 1 cilt. 65- Kafiye, 1 cilt.
66- Meniye, 1 cilt.
67- Mecma'ul-fetara, 1 cilt. 68- Hazain'ul-fetara, 1 cilt. 69- Camili l-fusuleyn. 1 cilt.
70- Süleyman Kuh'un
CamiU'l-fiisU-leyn esilesi ve ecvibesi, (bu Süleyman k i
kabrine H û d a nur doldursun V â k ı f ı n pederidir). 1 cilt.
72- Fetavty-ı Mevazil. 1 cilt.
73- İ m a m M e r k i n â n î ' n i n İhıiyarat-ı Serazir'ı, 1 cilt. 74- K i t a b ü " n - . \ > / M , 1 cilt. 75- Hülasati'il-fetava. 2 cilt. 76- UmdetUl-Mübtedh. 1 cilt. 77- Hızanetü-l-fıkıh, 1 cilt.
78- Kariü'l-Hidaye. Şeyh Saraceddin'-in fetavası. 1 cilt.
79- İ m a m Üstruşnt'nin Cöwrî Ahkamii'
s-sakdı'i, 1 cilt.
80- İmam Nesefi'nin .4hkamul-\akıf'ı, 1 cilt.
81- İmam Nasuhi'nin Hayr ile hasad
vakıflarının rem'i kitabı. 1 cilt.
82 İmam Nesefi'nin l â/ı şcrhı ktıfi
-si. 2 cilt,
83- Dürr-i muhtar. 1 cilt.
84- Dürr-i muhtar şerh-i ihtiyar, 1 cilt. 85- Kaydülş-şerait ve nazmul-feraid.
268 MFHMET C A Y I R D A Ğ Ebü'l-leys-i Semerkandi'nin
Haıainü'l-fı-kh'ı, 1 cilt.
86- İbni Şıhne'nin Manzume-ı İbn-i
Vehban Şerhi, 1 cilt
87- Hidaye, 1 cilt.
88- Ekmeleddin'in Hidaye Şerhi, 2 c i l t .
89- İbni Hemmam'ın Hidaye Şerhi,3 cilt.
90- Hidaye Şerh-i nihaye, 4 cilt. 91- Hıdaye'nin miişkilatı üzerine
ten-bih, 1 cilt.
92- Tuhfetü'l-rrtültık, 1 cilt.
93- İmam ZiUi'nin Kenz Şerhi, 4 cilt. 94- İmam Şümini'nin Muhtasar-ı Vika
ye Şerh-i Kemalii't-larh'ı, 2 cilt.
95- Mahmud Efendi'nin Muhtasar
Vi-kûye Şerhi, 1 cilt.
96- SadriUş-şeria, 1 cilt.
97- Vâkıfın babası, Süleyman Kuh'un
Sadrü'ş-şeria haşiyesi, 1 cilt.
98- Şirvani'nin Sadrül ş-şeria Haşiyesi,
2 cilt
99- Kara Kemal'in Sadrü'ş-Şeria Ha
şiyesi 2 cilt.
100- Kemal Paşa'nın İzah ve İslah'ı, 1 cilt.
101- Kuduri
102- Haddadi'nin Kuduri Şerhi, 4 cilt.
103- İmam Zahidi'nin Kuduri Şerhi, 2 cilt.
104- Molla Hüsrev'in Dürrül-hükkam
fi Şerh-i Gureriil-ahkam'ı, 1 cilt.
105- Ramazanoğlu Muhammed'in
Ku-durf Şerh-i YenübT'sı, 1 cilt.
106- Muhtasar Kuduri, 1 cilt.
107- Kuduri Şerhi, Şeyh A l i Razt'nin
Hiilâsâtü'l delâil ve tenkihül-mesail'i, I
cilt.
108- Telhis-i Cami-i kebir 1 cilt
109- İbni L ü b â ' n ı n Tuhfetü'l- haris fi
şerh-i camiü't-telhis. 3 cilt.
110- Mecmail-bahreyn, 1 cilt.
111- Saatt'nin Mecmai'l-bahreyn şerhi, 3 cilt
112- İbni Melek'in Mecmai'l-bahreyn
şerhi, 1 cilt.
113- V â k ı f ı n babası S ü l e y m a n K u h ı n
Mecmai'l-bahreyn şerhi, 2 c i l t .
114- İmam İsticâbt'nin Muhtasar-ı
Ta-hâvî Şerhi, 2 cilt.
115- Dürerü'l-bihar, 1 cilt 116- Dürer Şerhi,2 cilt.
m- Tesisü'l fi'l-hilafiye ve YenahiH i-ahktm fi marifetü'l-helal ve'l-haram, ı
cilt. 118- İbni H ü b e y l e ' n i n İhtilafat'ı, \ cilt. 119- Uyunii'l-mezahib, 1 c i l t . 120- Aleyhi'l-ülemâ fi'l-hilafiyat, 2 c i l t . 121- İsarü'l-insaf, 1 cilt. 122- Er-rahmel-ü fi ihtilafi'l-emıme, \ cilt. 123- İmam B e y h a k t ü ' ş - ş a f i ' n i n Hildfiy-yat'ı, 1 cilt. 124- İmam Merdani-i H a n e f î ' n i n Ccv-h e r ü ' n - n a k t f i redd-i ale'l B e y Ccv-h a k t ' s i , 1 cilt.
125- İmam Nevevt-i Şafi'nin Minhâc'ı, 1 cilt.
126- İmam Nevevt-i Ş a f t ' n i n Minhhc
üzerine şerhi, 1 cilt.
127- Tırüzü'l-mahafil fi
el-gâzi'l-me-sailü'ş-şûfi, 1 cilt.
128- Şeyh Zekeriyya Ş a f t ' n i n
FethiVl-vehhhb fi şerh-i menhecu'üttüllahı, 1 c i l t .
129- Mezahib-i erbaay-ı milştemil tısn!-i
fıkıh, 1 cilt.
130- Tavzih, 1 cilt. 131- Telvih, 1 cilt.
132- Muhtasarü'l-menar şerhi, 1 c i l t . 133- Nevadirü'l-usul, 1 c i l t .
134- Şeyh E z h e r f n i n Ale'-l-usul
ca-miü'l-cevami'si, 1 cilt.
135- Şeyh Süca-i Şafi'nin Şerhi 1 c i l t . 136- İbni Scyyid-i N â s ' ı n Uyunü'l-eser
ff fünunü'l-magtzi veşşemail ve's-siyer, 1
cilt.
137- Eş- Şifa bitarif-i hukukü'l-Mustafa (SAV), I cilt.
138- Gayetü's-sualbiha saisü'l-resul{AS), 1 cilt.
139- İmam Beyhakî'nin Telhis-i
K A Y S E R İ ' D E V A K I F K Ü T Ü P H ANFT TT?i 269 140- Şifaü'l-eskam fi ziyaret-i
hayrü'l-enam, 1 cilt. 141- İ m a m S u y u t î ' n i n Elümmüzec ve'l-hasais^i, 1 cilt. 142- İhytiVl-ulümi'd-din, 5 cilt. 143- Lübbül-lhy^, 1 cilt. 144- Minhacü'l-Abidin, 1 cilt. 145- C e v a h i r ü ' l - H i k e m , 1 cilt. 146- Kelimiıt'Tayyib, 1 cilt. 147- KitabiVr-Ruh, 1 cilt.
148- Muhlasar-ı Minhaci'l-Abidfn, 1 cilt. 149- Enisü'l-kulüb, 1 c i l t 150- Fatuhatiıl-ıdıım, 1 cilt. 151- İ m a m B e y h a k i ' n i n Zühi-i Kebiri. 1 cilt. 152- Avatifii'ş-şerife, 1 cilt. 153- Muhtasar-ı hiUasatil'-l-hakâyık'ı, 1 cilt. 154- İ m a m Beyhakt'nin Kaza-Kader K i t a b ı , 1 cilt. 155- İ m a m F a r y a b i ' n i n Hiilasatül-hakayık'ı, 1 cilt. 156- Enrhrii'l-kudsiyye, 1 cilt. 157- ra/irtr{?n'(7-kulûb. 1 cilt. 158- Müverridiil-azh, 1 cilt. 159- Viicuhri mesfire, 1 cilt. 160- Mişkadiil-meşhbih, 1 cilt. 161- Muhtasarü'l-hakayık, 1 cilt. 162- Mevâiz alt fe\aidü'l-leâli\ 1 cilt. 163- TahkikiVn-nusrâ. 1 cilt.
164- Hidayetii'l-ibM, 1 cilt. 165- RiyaziVl-ahlak, 1 cilt. 166- Müftah-ı darUssaade, 1 cilt
167- E b ü l l e y s S e m e r k a n d î ' n i n Tenbıhü' I-khfilîn' i, 1 cilt. 168- Şeriatül-İsihm, 1 cilt. 169- Ruhül-fâyık, 1 c i l t . 170- Mizaniıl-amel,\ cilt. 171- Sefinetü'l-ebrar, 1 cilt.
172- Levâm-ı envâriVl-kulüb, 1 cilt. 173- Ziihretii'r-riyaz, 1 cilt.
174- K e ş f - i u m û r ü ' l - â h i r e , 1 cilt. 175- Kitabü't-turtb, 1 cilt.
176- Kitab-ı Bostanü'l-ârifin, 1 cilt.
177- İ m a m S u y u t î ' n i n Kitaba l-hakaik
fi ahbarü'l-meltik'ı, 1 cilt.
178- Hidüyetü'l-hıyarh fi
ecvibeti'l-yehüd ve'n-nesarâ, 1 cilt.
179- Hûdi'l-ervah fi ahvâlü'l-cennel-i
ye'n-nar, 1 cilt.
180- Akömü'I-mercan fi ahkâmü'l-can, 1 cilt.
181- İmam Râzİ'nin Zuhretü'n-nehVsi. 1 cilt. 182- Umdetü'l-sâbirîn ve zahirelü'ş-şakirin, i cilt. 183- Avarifü'l-maarif, 1 cilt. 184- Hidayetiil-hidâye, 1 cilt. 185- Muhtasar-ı Minhhcii'l-khsıdîn, I cilt.
186- Tergîb \e terhib. 1 cilt.
187- Takrib-i Tergıb ve terhıb, 1 cilt.
188- İmam Nevevî'nin RiyazU's-salihi
esgdr'ı. 1 cilt.
189- Fetni'i müştemil-i mecmail- lelaif. 1 cilt.
190- Makasıd. 1 cilt. 191- Şerh-i lecrid. 1 cilt. 192- Haşiyeyi lecrid. 1 cilt.
193- .A.1İ K u ş ç u ' n u n C e l â l e d d i n ^ n kiî'asıyla beraber, 1 cilt.
195- Ahut'un, Zekalı haşiycsiyle bera
ber tecrit haşiyesi. 1 cilt.
196- Seyyid-i Ş e r i f i n Mcvakıf şerhi. 1 cilt.
197- Kiıâbil'l-hûdJ. 1 cilt.
198- Mes'ud Ş i r v a n f n i n Şcrh-ı meva-kıf-ı ilahiyatı üzerine hasiycşi. 1 cilt.
199- İmam Sekkakfnin Şerh-i Müfiah'ı. 1 cilt
200- Mutawel
201- Hüseyin Çclebi'nin Mıuarvel üze
rine havâşisi. I cilt,
202- Şerh-i ebyat-ı mutaryel. 1 cilt. 203- Munil-leMb. 2 cilt.
204- İmam Ş u m u n n î ' n i n Mu'nı'l-lebib
şerhi.\ cilt.
205- Maıdn haşiyesi. 1 cilt.
206- Haşiyesiylc beraber .\îatalı şer-hl. 1 cilt.
207- Seyyid A l i ' n i n Abdülkenm Haşi
M F H M F T C A Y I R D A Ğ 208- A b d ü r a h i m Efendi'nin Ebheri
Haşiyesiyle beraber Metali haşiyesi, 1 cilt.
209- İmam Salebî'nin Kısasü'l-enbiyü'sı,
1 cilt.
210- Tabakatü'l-evUya ve
menakibü'l-asfiya, 1 cilt.
211- Elisübe fi temyizi's-sah&be, 1 cilt. 212- A b d u l k a d i r ' i n Tabakatü'l-ülemaü'
l-hanefiyye'sı, 1 cilt
213- Tabakatü'l-ülemaü'ş-şafiiyye, 1 cilt 214- K ü t ü b - i sitte'de z i k r i bulunan kimsey-i marifet h a k k ı n d a Muini'l-khşif i s i m l i kitap, 1 cilt
215- İbni Hacer'in Lisanü'l-mizan 'ı, 1 cilt
216- İmam Demirt'nin Hayatü'l-hayvan'
1, 1 cilt
217- Mihhûcü'l-mülüK 1 cilt 218- Sirâcü'l-mülûk, 1 cilt 219- Nasihatü'l-mülûk, 1 cilt 220- Tarih-i kâbe, 1 cilt
221- Tarih-i Mekketü'ş-şerife ve
medine-tü'l-münevvere ve'l-Kudüs, 1 cilt
222- Tarih-i Melikü'l-Müeyyed, 2 cilt 223- İbni H â k â n ' ı n Tarih-i
vefayatü'-l-âyan'ı, 4 cilt
224- Kitabü'ş-şecere, 1 cilt
225- İmam Zehebt'nin Tarihü'l-İs-lâm'ı, 1 cilt
226- İmam Süyutf^nin
Hüsnü'l-muha-dara fi tarih'ül Kahire'si, 1 cilt
227- Telhısü'l-Ahbar , 1 cilt
228- İbni Haldun'un (jnvanü'l-iber ve divanU'l-mübteda'û, 5 cilt
229- İbni Şıhne'nin
Rayzatü'l-Mena-zır'ı, 1 cilt
230- İbni Arabşah'ın Timur Tarihi, 1 cilt
231- Malatt'in Tarih-i Muhtasar'ı, 1 cilt 232- Feth-i Şam, 1 cilt
233- Fûkihetü'l-Hülefa, 1 cilt
234- İbni Verdt'nin Feridetü'l-Aca-ib'i, 1 c i l t
235- Tuhfetü'l-acaib ve Tuhfetü'l-garaib, l cilt
236- Bazı risalelerle beraber
Aca-ibü'l-Mahluktt, 1 cilt
237- Takvimü'l-Buldan, 1 c i l t 238- Eşkalü'l-Akûlim, 1 c i l t
239- İlm-i tıptan Muciz nam k i t a p , i cilt
240- Bunun üzerine Ktzerutû Şerhi, 2 cilt
241- Bunun üzerine İbni Nefes'in Şer
hi, yine bunun ü z e r i n e Aksaraf'nin Şer hi, 1 cilt
242- El-Muğnt fi tedbirü'l-emrâz mari-fetü'l-ilel ve'l-traz, 1 c i l t
243- K u t b - i Mısrt'nin Külliyat Şerhi ve
Akrabadin'\, 2 cilt
244- Hâvi fi ilmü't-tedavi, 1 c i l t 245- Kânun-i İbni Sfnâ ,6 c i l t
246- Kânunçe ve sairile beraber Kâff, 1 cilt 247- Tesisü'l-sıhha fi şerhü'l-münha, 1 cilt 248- Makaletü'l-muhsiniyye fi ledbir-i sıhhatü'd-diniyye, 1 cilt 249- Kitabü'l-havas fi ilel'il-eşhas, 1 c i l t 250- Hacı Paşa'nın Şifaü'l-eskûm'ı, 2 cilt
251- Hacı Paşa'nın Celal 'ı 1 c i l t 252- Kanunçe şerhi , 1 cilt
253- Müntehâb-ı alt yesu't-tabib-i cehlihü, 1 cilt
254- Minhacü'l-beyan, 1 c i l t
255- İmam Semerkandt'nin El-Esbâb
ve'l-altmtt'ı, 1 cilt
256- İbni B a y t a r ' ı n Muhtasar-ı
müfre-dtı\.\ 1 cilt 257- Sıhah-ı cevherf, 5 c i l t 258- Muhtasara's-sıhah, 1 c i l t 259- İmam S ü y u t i ' n i n m ü z e h h e r ' i l c i l t 260- Cârullah A l l â m e ' n i n Faikü'l-Lü-gath 1 cilt
261- CaruUah A l l â m e ' n i n El-Esmâ
K A Y S E R İ ' D F . V A K T F KTTTfipHANFT F R İ 271 K a d ı M a h m u d ' u n y u k a r ı d a listesi
verilen 400 c i l t l i k k i t a b ı n d a n h i ç b i r i , kendi m ü h r ü ile g ü n ü m ü z e i n t i k a l et memiştir. Ancak b u n l a r ı n bir k ı s m ı n ı n
kayıtsız olarak, a ş a ğ ı d a bahsi geçecek Hacı H a l i l E f e n d i ve R â ş i d E f e n d i K ü t ü p h a n e l e r i n e i n t i k a l etmiş olabileceği veya şahıslar elinde k a l d ı ğ ı t a h m i n e-dilebilir.
K a d ı M a h m u d ' u n b a b a s ı olan Süley man E f e n d i ' n i n de eser sahibi â l i m bir kimse olduğu a n l a ş ı l m ı ş t ı r . K a d ı , k i t a p listesine onun üç eserini dahil e t m i ş t i r . Bunlar, 70 numaradaki 1 cilt " C a m i ü ' l -füsuleyn Es'ilesi ve Ecvibesi" (4). 97 numaradaki 1 cilt "Sadrü'ş-şeria H a ş i yesi" ve 113 numaradaki 2 cilt "Mec-mai'l-bahreyn Şerhi" dir. Bursalı Meh-med Tahir onun b a b a s ı n ı n isminin A l i olup aslen K a r a m a n l ı o l d u ğ u n u ve 924 (M.1518) y ı l ı n d a vefat e t t i ğ i n i b e l i r t i p y u k a r ı d a bahsi geçen "Şerh-i Mecmai'l-bahreyn" ve C a m i ü ' l - f ü s u l e y n ' d e k i 380 suale cevap isimli i k i eserinden başka "Haşiye-i Şerh-i V i k â y e " , R i s a l e - i Aruz", "Şerh-i Feraiz," "Şerh-i H i l â f i y a t . " "Şerhi Kasidei Bürde," "Şerhi M ü l -tekâ" ve "Risale-i Semt-i K ı b l e " isimli yedi eserini daha s a y m a k t a d ı r (5). Böy lece S ü l e y m a n E f e n d i ' n i n 10 eseri tes-bit edilmiş oluyor. K â t i p Çelebi, Şeyh olarak v a s ı f l a n d ı r d ı ğ ı S ü l e y m a n Efen di'nin, "Sadrü'ş-şeria" isimli eserinde I I . Bâyezid'i a n m ı ş o l d u ğ u n u z i k r e t m i ş t i r (6).
2. Sadrazam Halil Paşa Kütüphanesi: "Mir'atı Kayseriye" i s i m l i , Ahmed Na zif Efendi t a r a f ı n d a n yazılmış i k i cilt lik yazma eserde ve bundan naklen K â zım Ö z d o ğ a n ' ı n "Kayseri T a r i h i " i s i m l i k i t a b ı n d a (7). I.Ahmed ve I I . Osman devri S a d r a z a m l a r ı n d a n H a l i l P a ş a ' n ı n memleketi olan K a y s e r i ' n i n merkez Tavlusun K ö y ü ' n d e 1026 H., 1618 M . yılında bir cami, bir mektep, bir çeşme ve bir u m u m î k ü t ü p h a n e k u r d u ğ u , an cak b u n l a r ı n zamanla ortadan k a l k t ı ğ ı k a y ı t l ı d ı r . Bahsedilen k ü t ü p h a n e n i n k i t a p l a r ı n d a n da b u g ü n e kalan olmamıştır.
H a l i l P a ş a ' n ı n K a y s e r i ' n i n Zeytun veya Rusvan K ö y ü ' n d e n d e v ş i r m e ola rak a l ı n d ı ğ ı , Zeytun K ö y ü ' n ü n M a r a ş ' t a
olması dolayısıyla onun Maraşlı da olabileceği b e l i r t i l i y o r ise de (8) y u k a r ı d a belirtildiği gibi onun, Kay seri'nin Tavlusun(yeni adı A y d ı n l a r ) K ö y ü n d e n olduğu bilinmektedir. Dev şirme olarak saraya a l ı n ı p Enderun'da y e t i ş t i k t e n sonra, i l k i 1609 yılında olmak üzere dört defa K a p t a n - ı Derya lık y a p m ı ş ve bu görevlerinde b ü y ü k b a ş a r ı l a r göstermiştir. 1616 yılında b i r i n c i defa sadarete getirilen Halil Paşa 1619 yılında bu görevinden azle d i l m i ş , 1626-1628 y ı l l a n arasında da
i k i n c i defa s a d r a z a m l ı k t a b u l u n m u ş t u r . Onun b i r i n c i sadareti sırasında Sultan Ahmed Camii'nin inşaatı t a m a m l a n ı p açılışı y a p ı l m ı ş . I.Ahmed vefat etmiş. I I Mustafa I I defa tahta ç ı k a r ı l ı p 3 ay sonra hal edilmiş I I . Osman'ın tahta çı k ı ş ı n d a n bir m ü d d e t sonra da bu göre vinden a l ı n a r a k yerine Öküz Mchmed Paşa sadrazam olmuştur. Onun bu ilk sadareti esnasında serdar olarak İran seferine çıkmıştır. İkinci sadareti sı
r a s ı n d a I V . Murad t a r a f ı n d a n Erzu r u m ' d a k i Abaza Paşa İsyanı'nın bastı r ı l m a s ı ile görevlendirilmiş ancak mu vaffak o l a m ı y a r a k görevinden alınmış tı. H a l i l Paşa, devrinin b ü y ü k muta savvıf âlimi olan Aziz Mahmud H ü d a î Efendi'ye bağlı olup 1629 da vefatı ü z e r i n e şeyhinin Ü s k ü d a r ' d a k i dergâhı y a n ı n d a bulunan türbesine defncdil-miştir. İ s t a n b u l ' d a Fatih'te Millet K ü t ü p h a n e s i c i v a r ı n d a k i camii, çeşmeyi.
(4) "Camiü'l-füsuleyn" bilindiği ü ı e r e Simavna Kadısı Oğlu Ş e y h Bedreddin'in meşhur eseridir.
(5) Bursalı Mehmed Tahir, Osmanlı Müellifleri, A F . Y a v u L - İ . Ö ı e n yayını, C . I , s. 432.
(6) K â t i p Çelebi, K e ş f ü V - z ü n û n , İst. 1943, C . l l , s. 2023.
(7) K â ı ı m Ö ı d o ğ a n , s.107, 108. "Mir'atı Kayse-riyye' isimli bu kıymetli Kayseri tarihi, 1910 yılında vefat eden Ahmed N a ı i f Efendi tarafından yazılmış olup varisleri tarafından Kayseri Valiliğine bastırılmak üzere 1986 yılında teslim edilmiştir. Kitap hakkında geniş bilgi Ali R ı ı a Önder'in "Kayseri Basın Tarihi" isimli eserinde b u l u n m a k t a d ı r .
(8) İsmail Hâmi D a n i ç m e n d , İzahlı Osmanlf T a r i h i Kronolojisi, C.5, s.30, 33, 186, 187; Mufassal Osmanlı T a r i h i , İst.1960, C . I V , s. 1844,1845; Mehmed S ü r e y y a , Sicilli Osmanî, C.2, s.286; İ.H. Konyalı, Ü s k ü d a r T a r i h i , C . l , s.335, 336, 337, 339, 356, 357.
272. M P H M ? T rAYTRDAĞ
sebili, Ü s k ü d a r ' d a k i t ü r b e s i n i n a l t ı n d a ,
Sultanahmet Camii m i m a r ı Sedefkâr
Mchmed A ğ a ' n ı n eseri olan çeşme ve sebili, yine H ü d a t D e r g â h ı n ı n yanın
d a k i K a p ı c ı Tekkesi'ni inşa ettirmiştir. I I I . M u r a d devrinde Rumeli Beylerbeyi olan Mehmed Paşa, H a l i l Paşa'nın ağa beyidir. H a l i l Paşa K ö y ü olan Tavlu-sun'daki h a y r a t ı n ı b i r i n c i sadareti s ı r a s ı n d a yapmıştır. Onun, h a y r a t ı n ı n k a y ı t l ı olduğu bir vakfiyesinin de bu l u n m a s ı lazımdır.
3. Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Kü
tüphanesi: K ö p r ü l ü l e r ailesinden olup
1683 yılında ikinci Viyana Muhasara-sı'nı gerçekleştirip neticede haçlılar karşısında bozguna uğrayarak Türk İs lâm alemi için büyük talihsizliğe ve Sakarya Zaferi'ne kadar sürecek olan 230 senelik bir dönüş hareketinin baş lamasına sebep olan meşhur Sadrazam Kara Mustafa Paşa (1634-1683), daha sadarete geçmeden vezir ve sadaret kaymakamı iken H.1081 (M.1670) yılın da Kayseri'nin İncesu İlçesi'nde yap tırmış olduğu (binaların kitabeleri bu nu teyid etmektedir.) bir büyük ker vansaray, cami, medrese, muallimhane (mektep), 5 çeşme, 6 abdesthane, 32 d ü k k a n , 1 fırın, 1 hamam, 1 tabakhane,
1 bezirhane, 1 boyahane, 1 bahçe; bu gün "Kara Saz", o zaman "Sazyutan" denilen kısmen bataklık ve sazlık ara zide üç adet ahır, 1 samanlık, 6 çiftlik odası, bir sofa ile çiftlik için hayvan lar ve ziraat aletlerini, Kayseri'nin 15 K m . batısında Kayseri ile İncesu ara sında bulunan bahsi geçen Sazyutan'ı (9) ve yine Kayseri'nin 15 K m . doğu sunda, Sivas yolu üzerindeki, kısmen sazlık olan "Engir Gölü" (10) çayırını v a k f e t m i ş , bu vakıfları için 23 Safer 1089 (M.1678) t a r i h l i vakfiyesini tan z i m e t t i r m i ş t i r (11). İncesu' daki külli-ye'nin k e r v a n s a r a y ı V a k ı f l a r Genel M ü d ü r l ü ğ ü ' n c e onarılmış olup ârastası, mektebi ve medresesi harap haldedir. K ü l l i y e Osmanlı klasik çağının sonla r ı n ı n yapı karakterini göstermektedir (12).
(9) B u g ü n merkez A m b a r K ö y ü smırları içeri sinde bulunan bu saBİığın bir b ö l ü m ü K a r a Must«lk P » ş a , diğer b ö l ü m ü de B o s t a n c ı Çelebi Vakfı 'na aittir. Saelık 1955 y ı l ı n d a kanallar açılarak kurutulmuş ve
yeri yükMk vwhnli lifaat arMİti haline g e t i r i l m i ş t i r . B u g ü n birçok bölümü şahıslar eline g e ç m i ş t i r .
(10) Göl ve civarı H.615 y ı l ı n d a , S e l ç u k l u S u l t a n ı I.İseeddin Keykâvus tarafından y a p t ı r ı l m ı ş olan S i v a s Darüşşifası'na vakfedilmiş o l d u ğ u t a n t i m edilen v a k f i yede kayıtlıdır, M.Cevdet, Sivas D a r ü ' ş - ş i f a s ı vakfiyesi ve tercümesi. Vakıflar Dergisi, C . I , A n k . 1938, s. 35 Doç.Dr. Ali Haydar Bayat, A n a d o l u S e l ç u k l u s a ğ l ı k müesseselerinden Sivas Darüşşifası ve vakfiyesi, I . Uluslararası Türk-İsl&m Bilim ve T e k n o l o j i T a r i h i Kongresi, İ T Ü 1981, 8.23-35.
(11) Vakfiye, Vakıflar Genel M ü d ü r i ü ğ ü n d e 641 nolu defterin 55-58. sahifelerinde k a y ı t l ı d ı r .
(12) Abdullah K u r a n , O r t a A n a d o l u ' d a k l a s i k OsmanU mimarisi çağının s o n l a r ı n d a y a p ı l a n iki k ü l liye. Vakıflar Dergisi, C . I X , 8.239-243. K u r a n ' ı n k ü l liyede şüpheli olarak "tabhane" diye b e l i r t t i ğ i b i n a kendisinin de tahmin ettiği gibi mektep o l m a l ı d ı r . Z i r a vakfiyede tabhaneden bahis yoktur. K e r v a n s a r a y ' m doğu cephesi, külliyenin yer aldığı b o ğ a t ı n k u z e y ve güneyinde bulunan kayalıklara y ü k s e k ve g e n i ş bir duvarla birleştirilmiş olup ilçe bu ş e k i l d e d o ğ u d a n kale gibi tahkim edilmiştir. Ancak bu d u v a r b u g ü n her iki tarafta da yıkılarak sadece g ü n e y d e çok az bir b ö l ü m kalmıştır. Külliyenin kervansaray ve c a m i kitabeleri aynı olup metinleri şöyledir:
Server-i âsıfân k u b b e n i ş i n D â v e r - i dehr-i Mustafa P a ş a Asaf-ı m ü l k - i S ü l e y m a n î Yani karim-i m a k a m - ı mülk ârâ Hayrü'l-cârisi irdi İ n c e s u ' y a Han, hamam ve cami itdi bina Eseri kaldı t â e b e d bakî
Kabbe'l-Allahu hayrahu e - b e d â Şâniyâ geldi Sal-i tarihi Oldu bir cami ile han peyda sene 1081
Cami kitabesinin üserinde o tarihte t a m i r e d i l diğini gösteren kelimei tevhid, m u s a n n a olarak " Y ? Hâfie K&dir Kayyum" ve "tarih-i tamir sene 1277" ibaresi yazılıdır. A y n ı tarihli tamir kitabesi c a m i n i n bahçe kapısı üzerinde de vardır.
İncesu K a r a Mustafa P a ş a ' n ı n k ü l l i y e s i n i y a p t ı r dığı tarihten ö n c e de m e s k û n idi. Y a v u z S u l t a n S e l i m İran seferi d ö n ü ş ü n d e burada o t a ğ k u r m u ş . M a t r a k ç ı Nasuh eserinde k ö p r ü s ü n ü n m i n y a t ü r ü n ü y a p m ı ş t ı r . P a ş a , Cengiz Orhonlu'nın da Derbent T e ş k i l â t ı n d a b e lirttiği gibi külliyesini, burada asayişi s a ğ l a m a k ü z e r e inşa ettirmiştir.
Külliye'nin arasta, medrese ve m e k t e b i n i n o n a r ı larak ve şahıslara geçmiş olan b ö l ü m l e r i n i n i s t i m l a k edilerek kurtarılması, Belediye'nin f ı n n y a p m a k ü z e r e 1976 yılında mektebe y a p m ı ş o l d u ğ u m ü d a h a l e n i n gide rilmesi gerekmektedir.
K A Y S E R Î ' D F , V A K I F KiTTÜPHANF.T F R İ 273 V a k f i y e d e , K a r a Mustafa P a ş a ' n ı n
külliyeye bir k ü t ü p h a n e de dahil et tirmiş o l d u ğ u n a dair b i l g i bulunma masına r a ğ m e n , b u g ü n K a y s e r i ' d e k i tek yazma eserler k ü t ü p h a n e s i olan R â ş i d Efendi K ü t ü p h a n e s i n d e bulunan 1486-/3, 4, 6, 7, 8, 9, 10,ve 1489 numa r a l a r ı n d a k a y ı t l ı olup buraya İ n c e s u ' dan H.1341 (M.1925) y ı l ı n d a g e t i r i l m i ş 8 cilt k i t a p t a k i v a k ı f k a y d ı n d a n (13) Paşa'nın k ü l l i y e s i n e k i t a p ta v a k f e t t i ğ i a n l a ş ı l m a k t a d ı r . K i t a p l a r ı n , İ n c e s u ' d a inşa e t t i r d i ğ i medresede k u l l a n ı l m a s ı ş a r t ı n ı h â v i ka yıt şöyledir: "Kad vekafe h â z e ' l -k i t â b e ' l - m ü n i r e K a i m - i ma-kam Mustafa Paşa elvezir hasbeten l i U â h i ' l a l e y y i ' l -kadtr bişart-ı e n y ü s t a ' m e l e fi'l-medre-seti'l- leti b e n â h â f i mevzi-i İncesu 'Fe-men bedde-lehu b a ' d e m â semtahu fein-nema ismihu ala'l-lezine yubeddilune-hu' (14). elâye f i sene 1081"
4. Sadrazam Nişancı Mehmet Paşa
Kütüphanesi: Aslen K a y s e r i ' n i n E r k i l e t
b u c a ğ ı n d a n olan Mehmet Paşa, t ü c c a r dan A l i i s i m l i bir şahsın oğlu olup 1668 yılında d o ğ m u ş t u r . Saraya intisap ede rek çeşitli memuriyetlerde b u l u n d u k t a n sonra 1717 y ı l ı n d a vezaret r ü t b e s i ile nişancı, altı ay sonra sadrazam, 1719 yılında Mısır V a l i s i , 1727 y ı l ı n d a da Cidde V a l i s i olup 1728 y ı l ı n d a vefat etmiştir. M e z a r ı Mekke'dedir. Mehmet Paşa'nın N e v ş e h i r l i Damad İ b r a h i m Pa şa ile y a k ı n l ı ğ ı olmuş, m ü h i m memuri yetlere tayin ve azlinde onun tesiri b u l u n m u ş t u r (15).
Mehmet Paşa, H.1126 ( M 1714) yı lında Kayseri'de meydana gelen b ü y ü k zelzeleden y ı k ı l a n , memleketi E r k i -let'teki Musa Ağa C a m i i ' n i (16) yeniden y a p t ı r a r a k (17) y a n ı n a altı odadan iba ret bir medrese ilave etmiş, mevcut bir
mektebi de tamir e t t i r m i ş t i r . P a ş a ' n ı n bu v a k ı f l a r ı n a ait V a k ı f l a r Genel Mü d ü r l ü ğ ü A r ş i v i ' n d e k i 730 n u m a r a l ı def terin 19. sahife ve 8. s ı r a s ı n d a k a y ı t l ı H. 1130 (M.1718) t a r i h l i bir vakfiyesi b u l u n m a k t a d ı r .
Mehmet P a ş a ' n ı n vakfiyesinde kitap v a k f ı ile i l g i l i bir bahis o l m a m a s ı n a r a ğ m e n , camiinde bulunup 1917 y ı l ı n d a 7 adedi, kalan d i ğ e r l e r i de 1985 y ı l ı n d a
R â ş i d Efendi K ü t ü p h a n e s i ' n e taşınan k i t a p l a r ı n d a k i vakıf k a y ı t l a n onun k i tap v a k f e t m i ş olduğuna da ortaya koy m a k t a d ı r . K i t a p l a r ı n s a t ı l a m ı y a c a ğ ı , re hin edilemiyeceği, ancak Kayseri dahi linde rehin karşılığı ö d ü n ç verilebile ceği ş a r t l a r ı n ı hâvi bu vakıf k a y ı t l a r ı n dan b i r i şöyledir: "Vakafa vakfe
şeriy-yen ve tasaddaka limerzat'İllahi teâlâ ve Resulihi aleyhi ezke's-selâti ve en-me't-tahiyyati hâze'l-kitabü'l-müsemmâ
(13) A l i R ı t a Karabulut, Kayseri Râşid Efendi K ü t ü p h a n e s i n d e T ü r k ç e Farsça A r a p ç a Yaemalar K a talogu, Kayseri 1982, s.25, N.15, s. 21; Adnan Ö t ü g e n , E s k i bir defter, 60 yıl önceki Türk kütüphaneleri, T ü r k K ü t ü p h a n e c i l e r Derneği B ü l t e n i , 1962, C . X I , S.1-2, s.156 vd. Burada XX.asrın başında "Dersaadet ile V i l â y â t - ı Osmaniye'de bulunan kütüphanelerin e s â m i s i y l e k ü t ü b - i m e v c û d e ve mevkûfe miktarları" belirtilmiştir.
(14) K u r ' a n , 11-181. Manası; "Vasiyeti işittikten sonra d e ğ i ş t i r e n olursa bunun günahı değiştirenin ü;;e-rinedir".
(15) Mehmet Çayırdağ, Erkiletli Nişancı Mehmed P a ş a , Erciyes Dergisi, Kayseri 1983, S.61, s.12,13.
(16) M u s a A ğ a ' n ı n , Mehmet Paşa'nın akrabala r ı n d a n o l d u ğ u n u Erkilethler ifade etmektedirler. Erkilet Camii'nden Kayseri Râşid Efendi k ü t ü p hanesine gelen kitaplardan 6 numarah Kur'anı K e -rim'deki vakıf k a y d ı n a göre kitap H.1061,M.1651 y ı l ı n d a IV.Mehmed'in annesi T u r h a n Valide Sultan tarafından bu k ö y e vakfedilmiştir. B u kayıt, Turhan Sultan'la Erkilet'in veya burada cami yaptıran Musa A ğ a ' n ı n sarayla bir ilgisinin b u l u n d u ğ u n u göster mektedir.
(17) Camiin 1130 tarihli kitabesi şöyledir:
H a b b e t â cami-i pürnur-ı sücûd Barik' Allah tehi beyt-i H ü d â
Sadr-ı zelzeleden olmuşiken eseri beşirefi mahsur fena
Muadelet-kester w d r - ı âlî s a h i b ü ' d - d e v l e Meh-emmed P a ş a
İtdi bu camii vâlâsakaf m a s k a t - ı l a t - ı şerifinde bina
Ola h a y r a t - ı müberrâtı kabul-i devletin eyleye e f ı u n M e v l â
Didi tarihini ruhsat-ı hatif Cami-i ferah teybinde b i n a s ı n a
sene selâsîn mie ve elf 1130
G ö r ü l d ü ğ ü ütere kitabede, Mehmet Paşa'nın ca mii kendi d o ğ u m yerinde yaptırdığı ifade edilmek tedir. Külliyenin yıkılan Hamamı hakkında b a k ı m ı : Y ı l m a r Önge, K ü l l i y e l e n m i t i n yıkılan hamamları, Ö n a s y a , C 7,8.74, 6.2,3,11.
bi-Kıssa-i Yusuf ve Züleyha ibtiğaen
li-merzat'İUâhi leala ve hüsn-i tevfikıhi s a h i b ü ' l - h a y r a t ve'l-meberrat ahvecü'l-ibâd ila V â h i b ü ' d - derecât Mehemmed Paşa hafazh' Ullahü ve yesserehu ma yeşâu li-cemi-i talebeti'l-ulûmi ve ve-deahu fı'l camii'ş-şerifi'l-lezi teşerrefe binâihi'l-vâkıfü'l-müşarüileyh el-vâki fikaryet-i Erkilât min muzifati'l'-Kay-seriyye bi şart-ı en yukrae f i mahalihi ve yünkalc minhü burehni ile'l-Medinc-ti'I-Kayseriyye vclâ yurbenu velâ yu-bau 'Femen beddelehu bademâ semiahû feinnema ismihû alc'l-lezine yübeddilu-nehû inn'Allahe semiun altm' ".
Paşa'nın ne kadar kitap vakfettiği malum dcğil.dir. Muhakkak k i bunların bir kısmı şahısların eline geçmiştir.
1917 yılında nakledilen 7 adetten başka 1985 yılında nakledilen toplam 59 yaz ma eserden 19 adedinde Mchmed Paşa' nın vakıf kaydı bulunmaktadır. Bun lardan başka Kayseri Müzesi'nde 1226 numarada kayıtlı bir Kur'anı Kerim'i vc yine aynı Müze tarafından bir şahıs tan satın alınmış ve 77/781 numaraya kaydedilmiş "Şemsü'l-Maarif" isimli bir kitabı daha bulunmaktadır (18).
1985 yılında Raşid Efendi kütüpha nesine nakledilen yazma vakıf kitaplar Erkilet Camii'nde iken maalesef i y i ni yetle yeniden ciltletilmiş, kitapların orijinal cilt kapakları çıkarılarak ye nileri yapılmıştır. Orijinal kapaklar
1983 yılında tarafımızdan Kayseri Mü-zesi'ne alınarak muhafaza altına alın mıştır.
Mehmed Paşa'nın adına 1983 yılın da, Erkilet Nahiyesi'nde yeni bir kü tüphane açmış bulunuyoruz. Onun mâlikânesi olan Erkilet'e (19) ait mülk-nameler yukarıda bahsi geçen makale mizde yayınlanmıştır.
5. Molulu zâde Mahmud Efendi Kü tüphanesi: Kayseri'de Pervanebey Med resesi müderrrislerinden olan Mahmud Efendi ibni A l i Bey, aslen Kayseri köy lerinden olan Molulu bir aileye mensub olup aşağıda bahsi geçecek Matbah Emini Hacı H a l i l Efendi'nin de kardeşi olduğu ifade edilmektedir (20). Mah mud Efendi H . n 2 9 (M.1716) yılında 100 cilt kadar kitabını adı geçen med
reseye vakfetmiştir. K i t a p l a r ı i ç i n m ü -tevelit tayin ettiği talebelerinden. Kayseri Cebe İlyas Mahallesi A l i Ç a v u ş Camii hatibi Mehmed İbni H ı z ı r , hoca sının her kitabına vakıf ve m ü t e v e l l i kaydını düşmüştür. Mahmud E f e n d i ' n i n H.1130, M.1718 yılında ö l ü m ü n d e n son ra kitapları önce k a r d e ş i H a c ı H a l i l Efendi'nin k ü t ü p h a n e s i n e H.1333, M . 1917 yılında da R â ş i d Efetİdi K ü t ü p hanesi ne nakledilmiştir. M a h m u d E-fendi'nin müderrisliğini y a p t ı ğ ı , Sel çuklu vezirlerinden M u i n e d d i n S ü l e y man Pervane'nin y a p t ı r m ı ş o l d u ğ u medrese. Kayseri K a p a l ı Ç a r ş ı s ı ' n d a , Eski Bakırcılar Çarşısı yerinde olup' bugün bir iz k a l m a m ı ş t ı r (21).
6. Matbah ve Sur E m i n i H a c ı Hnljj^ Efendi K ü t ü p h a n e s i : Aslen K a y s e r i l i olup (22) tahminen H.1067 (M.1656/57) yılında dünyaya gelmiştir. İlk t a h s i l i n i Kayseri'de yapmış, h a f ı z l ı ğ a ç a l ı ş t ı ğ ı için "Hafız Halil" diye m e ş h u r o l m u ş , daha sonra İstanbul'a g i d i p Saray'a intisap etmiştir. H â c e g â n s ı n ı f ı n d a n olarak resmi memuriyete b a ş l a y a n H a l i l Efendi, önce arpa emini, H.1132 ( M . 1720) yılında da a n ı l d ı ğ ı u n v a n ı olan saray m u t f a k l a r ı n ı n a m i r l i ğ i n e , y a n i Matbah-ı Amire E m i n l i ğ i ' n e g e t i r i l m i ş tir. Aynı yıl padişah H l . A h m e d ' i n ş e h zadeleri, Süleyman, Mehmed, M u s t a f a ve Bayezid'in sünnet d ü ğ ü n l e r i n i h a z ı r lamak, tertib ve icra etmek ü z e r e a y n ı zamanda Sur E m i n l i ğ i ' n e de g e t i r i l e n Halil Efendi bu görevde çok b a ş a r ı l ı olmuş, günlerce saraylarda ve denizde devam eden bu merasim ve e ğ l e n c e l e r i
(18) Karabulut, s.lS.N.lO.
(19) Mehmet P a ş a ' n ı n m â l i k â n e s i ve v a k f ı olan Erkilet'in Selçuklular z a m a n ı n d a , H . 6 0 2 , M . 1 2 0 5 / 6 yılında Kayseri'de y a p ı l m ı ş Gevher Nesibe Ş i f a h a
-nesi'nin vakfı olduğu bilinmektedir, Refet Y i n a n ç , Kayseri ve Sivas D a r ü ' ş - ş i f a l a n n ı n vakıfları. B e l l e t e n 1984,, S. 189-190, s.301-308.
(20) Karabulut, s.21.
(21) . Mehmet Çayırdağ, Kayseri'de z a m a n ı m ı z a kadar gelememiş bazı tarihi y a p ı l a r , T ü r k T a r i h Kurumu 9. Kongresine sunulan t e b l i ğ .
(22) Ali Rıza Karabulut'un, O'nun K a y s e r i ' n i n merkez köylerinden olan Molu K ö y ü ' n d e n o l d u ğ u n u belirttiğini yukarıda k a y d e t m i ş t i k .
K A Y S E R İ ' D E V A K T F K Ü T Ü P H A N E L E R İ 275 meşhur m i n y a t ü r c ü L e v n i
Surname'sin-de tasvir e t m i ş t i r . Bu b a ş a r ı s ı n d a n dolayı H a l i l Efendi'ye Sadrazam Nev şehirli Damad İ b r a h i m Paşa hediyeler de b u l u n m u ş t u r . Bu tarihlerde O s m a n l ı Devleti'nde m e ş h u r Lale D e v r i de baş lamıştır. H a l i l Efendi'ye başka bir ek vazife daha verilerek İ s t a n b u l s u r l a r ı n ı onarmak üzere Bina E m i n l i ğ i ' n e g e t i r i l miştir. Bu işte de b a ş a r ı l ı olmuş, bu arada b i r ç o k hayrat işine girişerek is tanbul'da Ü s k ü d a r ve evinin bulundu ğu Fatih c i v a r ı n d a Haydar semtinde su getirmek, Çeşme yapmak cami tamir et mek, memleketi olan Kayseri'de birçok çeşme yapmak. U l u Camii yeni b a ş t a n yapmak, muallimhane ve k ü t ü p h a n e aç mak gibi h a y ı r eserleri v ü c u d a getir miş, bir ara Hac'ca giderek hacı da olmuştur.
Lale Devri'nden sonra Patrona H a l i l İsyanı neticesi vazifesinden a l ı n ı p Kayseri'ye g ö n d e r i l e n H a c ı H a l i l Efen di 1746 y ı l ı n d a tekrar Arpa E m i n i .
1748 de Defter E m i n i , 1752 de de Cizye Muhasebecisi oldu. Nihayet 11-67 Ce-maziyelevvelinin b a ş l a r ı n d a ( M . 1754 Mart) yüz yaş c i v a r ı n d a iken vefat etti. Ö l ü m ü n e "Bağ-ı K u d ü s " ibaresi ile tarih d ü ş ü r ü l m ü ş t ü r (23).
H a l i l Efendi'nin türbesi Fatih ile Haliç a r a s ı n d a bulunan Haydar semtin de,, Müfti A l i Mahallesi'nde. Şair Bûki ve Esrar Dede S o k a k l a r ı a r a s ı n d a , şim di mevcut olmayan evinin y a k ı n ı n d a bulunan Aşık Paşa Tekkesi-Mescidi Ha-ziresi'ndedir. Mermer, yüksek, göste rişli, klasik O s m a n l ı t a r z ı şebeke me z a r ı n d a bulunan k a v u k l u baş t a ş ı n d a şunlar y a z ı l ı d ı r : H u v e ' l - h a y y ü ' l - b â k î sabıkâ M a t b a h - ı amire E m i n i Merhum ve m a ğ f u r H â f ı z El-Hac H a l i l Efendi ruhuna e l f â t i h a sene 1167 D e v r i n i n k a y n a k l a r ı n a göre sözüne sâdık, h a k k ı n a razı, i l i m ve irfan sahiplerini himaye eden. evi ve sofrası g ü n d ü z ve gece herkese açık, cömert, hoşsohbet bir devlet a d a m ı olarak şöh ret b u l m u ş t u r . O, Rumeli Hisar'ndaki
b a h ç e s i n e Padişah ve Devlet ricalini de sık, sık davet ederdi.
Hacı H a l i l Efendi'nin Vakıflar Ge nel M ü d ü r l ü ğ ü ' n d c , 735 nolu defterin (Haremeyn 2) 86-97. 102. 124. 193 sa-hifelerindc kayıtlı H.1142 vc H. 1165 t a r i h l i vakfiyeleri b u l u n m a k t a d ı r . Bu vakfiyelerden anlaşıldı ğnıa göre İstan bul'da Aşık Paşa. Ccbccibaşı. Samatya K a p ı s ı . Sivrikoz. Balat Kapısı dışında K ı r b a ş , U n k a p a n ı . Manisalı Çelebi. Ga lata Camii. Başmakçı. Şura. Ş c h s u \ a r . T e v k i i Cafer. Dcbbağ "^unus. Mustafa Paşa'yı atik.. Tahta Minare. K i r e m i t . Erci Bey. Molla Fcnari Mahallelerinde. Havass-ı refia kazasına bağlı Pcnahar k ö y ü n d e . İstinye Boğazkesen Kalesi b a ğ l a r ı n d a . Ü s k ü d a r Bulgurlu köyünde. .Adalar K a r a m a n ı n d a . K a y ı ş p ı n a r ı Dağı dibinde. Edirne Muradiye. Camii atik; M i r a h u r Ayas Bey Mahallelerinde. \ i -din Şch Mescidi Mahallesi. İstanbul K a p ı s ı . V i d i n Kalesi a r d ı n d a . Kayseri A t p a z a n . Camii kebir a\lusu yakını, çarşıda Bakkallar sokağı. Boyacı Kapısı ve Hasbey Mahallesinde çok miktarda v a k f e t t i ğ i akar emlaki olup ayrıca
10260 kuruşu da (gümüş para) vakfet miştir. H a l i l Efendi bu geniş gayri menkul \e menkul \ a k i f l a r i n i n geliri ni, v a k f ı n idaresinde hizmeti olanlara, ve \ azif elilcrc. yaptırmış olduğu Kay-seri'deki cami. \ inc burada. İstanbul'da Aşık Paşa Mahallesi'nde; Ü s k ü d a r ' d a \c Balat'taki çeşme vc a k a r s u l a r ı n ı n tami rine. Mekke vc Medine'ye her yıl hac mcNSİmindc 120 altın gönderilmesine. Ka\scri'de bulunan Cami-i Kcbir'dc i l i m tahsil cnirccck dcıs-i Omlara. a \ n ı ^amidc hadis okutan. \aaz \c nasihat edenlere, müezzinlere, bu cami \c \io-zatlı mahallesinin i h t i ş a ç l a n n a . Kay-scri'dcki muaHirr,'r.;incsınde okuyan ta-İcbcicr.-. hocalara \c halifelerine, gelir fazlasını ise c\13dına şart kılmıştır.
H a l i ! Efendi'nin Ü s k ü d a r . Selamsız Caddesi. Toygar Hamza Camii'nin al tında H . l l l ^ ' . M. 1707; Haydar'da. Aşık
(23) M - M ü n i r Aktepc-, .Mnıbr.h K m m ı H:.lıl Efen d i ' ye drıır b a n notlar, I IV Eat-i.iy.a Kukultı-sı T a r i h D e r g i f i . I f t 1960. S İ;., 5 . 6 5 - 6 9 .Makalodt-, Halil Eft-.ı-d i ' n i n evi ve m e z a r ı n ı n b u l u n Eft-.ı-d u ğ u HayEft-.ı-dar fcmlı yan lışlıkla Ü s k ü d a r ' d a göfterilmıftir.
276 M F H M F T C A Y I R D A Ğ Paşa Mescidi'nin alt t a r a f ı n d a k i köşede
1133, M . 1720; yine Ü s k ü d a r ' d a Durbali Mescidi c i v a r ı n d a , Hayreddin Çavuş Mescidi bahçesi d u v a r ı n d a ve Selamsız Caddesi, Solak Sinan Camii üst tara f ı n d a i k i yoi başında H . l M l , M. 1728; nihayet Ü s k ü d a r ' d a Murat Reis Mescidi c i v a r ı n d a . Çinili Cami Sokağı'nın köşe sinde H.1143, M . 1730 t a r i h l i çeşmeleri b u l u n m a k t a d ı r (24). Ü s k ü d a r ' d a k i çeş^ melerine Çamlıca'dan hususi kanallarla su getirtmiştir.
Halil Efendi, Kayscri'de de 1126, m. 1714 yılında meydana gelen depremle harap olan Ulu Camii (Cami-i Kebir) "resm-i kadim üzre" H.1135, M. 1722/23 yılında tamir ettirmiş(25), aynı yıl Gülük Camii çeşmesini inşa ettirmiştir (26). Bunlardan başka yine aynı yıl Kayseri'dc Ahmet Paşa İlkokulu köşe sindeki çeşmeyi (yıkılmış olup kitabesi Müzededir), İnönü Bulvarı üzerindeki Gömleksiz Çeşme'yi Düvenönü'ndcki Dutlu Çeşmeyi (yıkılmıştır vc kırık kitabe parçaları müzededir), yine Düvenönü'ndcki Hasbek Kitçi Camii Çeşmesi'ni, vc Küçük Mustafa Mahallc-si'ndeki Çukurlu Camii Çeşmesi'ni inşa ettirip bunlara su getirtmiştir. O'nun Kayseri'deki muallimhanesinin, müze deposunda bulunan kırık kitâbesinde:
Sahibü'i-hayrat ve'I-hasenat Sâbıkâ Matbah-ı Amire Emini reham için otuz yedi sene müru rundan
dekâkin ile sair emlakinden hasıl olan
sonra Kayseriye geldikte itdiği icar-ı şerifeleri vaz eylediği
dersiye ve vaziyeler ve zayiflerine... olan medreselerde mevcud talebe-i ulûma... yazılıdır.
Hacı H a l i l Efendi'nin, esas konu muz olan k ü t ü p h a n e binasına gelince, O i l k defa Kayseri'de, bilinen müstakil k ü t ü p h a n e binasını Hunat (Huand) Medresesi içine yaptırmıştır. Medre-se'nin e y v a n ı n ı n ö n ü n e bir duvar çekip ara bölme yaparak ve kapı, pencere ko yarak meydana getirdiği k ü t ü p h a n e bi nasının resmi. Medrese ile i l g i l i eski y a y ı n l a r d a b u l u n m a k t a d ı r (27). Burada
1164, M. 1751 yılında k ü t ü p h a n e s i n i a-çan Halil Efendi'nin k i t a p l a r ı n d a k i va kıf mühründe: " M i n e ' l - k ü t ü b i ' l - l e t î vekafeha ElHac Halil E f e n d i i b n i E l Hac A l i , H â c e t ü ' r r u z n a m c e t ü ' l e v v e l l i -darü'I-kütbi'l-leti b e n a h â bi Medreset-i Huand Hatun f i m e v l i d i h i vc h i y e ' l -Kayseriye sene 1163 H." y a z ı l ı d ı r . Tercümesi: R u z n a m ç e E v v e l H o c a l ı -ğı'nda bulunan Hacı A l i oğlu H a c ı Halil Efendi'nin d o ğ u m yeri olan Kayseri'de, Huand Hatun Medresesi içerisine y a p t ı r d ı ğ ı k ü t ü p h a n e y e vakfettiği k i t a p l a r d a n d ı r .
1167 Cemaziyclevvel b a ş ı n d a ( M a r t 1754) vefat eden Hacı H a l i l E f e n d i ' n i n vakfiyesinin sonuna 2 Şevval 1167 (24 Temmuz 1754) tarihinde, yani ö l ü m ü n den beş ay kadar sonra, v a k f e t m i ş o l duğu 318 (kendi k a y ı t l a r ı n a göre 3 2 ] ) adet kitabın listesi y a z ı l m ı ş t ı r . Bu listenin başındaki ibare ş ö y l e d i r : " i n asıl Mahrusayı Kayseriye ccnncti i n ne'lmuhsin ve'lbeliyyeden olub m ü d deti medide isnani aliyye emini m a ı -bah-ı amire ve muhsebe-i evvel vc sair sahib-i celilede e v k a t g ü z a r olub halen ved-ı âlem-i fena i d ü b s a h i b ü ' i - h a y r a t tâlibü'l-müberrat merhum cl-hac H a l i l efendi'nin hal-i h a y a t ı n d a m â l i k olduğu kütüb-i nefisenin m a s k a t - ı reisi belde-i mezkurede talebe-i u l û m ve maarifin i n t i f a l a r i y ç ü n k ü t ü p h a n e bina ve derununda vaz olunmak ü z e r e v a k f -1 sahih-i müeyyed ile v a k ı f e y l e d i ğ i ütüb-i mevkufe-i m e z k û r e defter-i yed rehberleri el'l-esâmi bervec-i ûti z i k r olunur f i yevmi'ssâni min Ş e v v a l i ' l -mükerrem sene seb'a ve s i t t î n ve miete ve elf". Kaydedilen k i t a p l a r da ş u n l a r dır: 1- Kelüm-ı Kadim, b â - h a t t - ı Ş e y h Evail. (24) İbrahim Hilmi T a n ı ş ı k , İ s t a n b u l Ç e ş m e l e r i , İst. 1943, C . I , N.124, 226-/30, 2 5 0 / 4 4 , 2 5 7 / 5 1 , 265/59.
(25) Aktepe, a.g.e.; Mehmet Ç a y ı r d a ğ , K a y s e r i Ulu Cami ahşap minberi, T ü r k E t n o g r a f y a D e r g i s i , S . X V , S.-55-64.
(26) Aktepe, a.g.m.
(27) Albert Gabriel, Monument T u r c ' s D ' A n a -tolie, Kayseri-Niğde, Planche X I V , R . 2.
K A Y S E R İ ' D F V A K I F K Ü T İ İ P H ANF.T F.R T 277 2- Kelâm-ı Kadim, b â - h a t t - ı İ b n i
Mukle M ü e y y e d , , sülüs.
3- Tefsir-i Kadı Beyzavt, tamam c i l d . 4- Tefsir-i Ebü'l-leys, tamam c i l d . 5- Tefsir-i Medarik, cildeyn.
6- 14- Tefsir-i Dürrü'l-Mensur, c i l d - i evvel-tâst.
15-16- Tefsir-i Ebııs-smıd, c i l d - i ev vel, s â n i
17- Tefsir-i Kadı Beyzavi, cildeyn.
18- Tefsir-i ce\ahiyH'I-esdaf.rws,\İ cild.
19- Tefsir-i Celaleyn. tamam c i l d . 20- Tefsir-i Hüseyin Vaiz, nısıf cild. 21- Kadı Haşiyesi, Ş e y h z â d e , c i l d . 22- Tefsir-i muhtasarü'l-Kur aıu ta mam c i l d .
23- Tefsir-i Süretü'l-Ftıtiha, tamam cild.
24- Tefsir-i garibü'-Kur'an. tamam cild.
25- Tefsir-i Kadı. Sure-i Y â s i n ' d e n . tamam c i l d .
26- 28- Tefsir-i EbiVl-leys. c i l d - i s â n i - r â b i
29- Tefsir-i Fatiha-yı şerif, tamam cild
3>0- Haşiyeyi Beyzavî, li-Sinan Efen d i , c i l d
31- Haşiye-i İsam ale'l-Kadı, c i l d 32- Halhali ale'l-Beyzarl, c i l d 33- Sinan Efendi, kıt'a
34- Haçiye-i Kadı, c i l d
35- Mecmua-tü revnakil'l-Tefasir. cild 36- Kitab-ı Tecvid, c i l d
37- Kilab-ı Tecvid, cild (sayfa so nunda tekrar y a z ı l m ı ş o l a b i l i r )
38- Şatibı, c i l d
39- Buhari-i Şerif, c i M
40- Defaten Buhari-i Şe-rif. nısf-ı evvel
41- D e f a t e n Buhari- Şerif.&\\c\ cild 42- Buhari-i Şerif, c i l d - i sânî
43- Buhari-i Şerif, c i l d - i sâlis
44- Es-sâlis m i n es-Sahih-i Müslim. cild
45- MesabihiVş-Şerif. cild 46- Müşkatü'l-Meşabıh.c\\Ğ 47- Şifa-i Şerif li-Kadı İyas, cild 48- D e f a t e n Şifa-i Şerif li-Kadı İyas, cild
49- D e f a t e n Şifa-i Şenf. ...cild
50- Mücmua-ıü Ahadis ve g a y r i h û . cild
51- Şerh-i Meşarik li-İbni Mclek,ciid 52- Şerh-i Siyerü'l-Kebir. cild 53- Siyer-i I Vvs/, cild
54- İbni Melek :i\o'\-Mcşarik. cild 55- Camin s-Sagir fı-l-hadis. cild 56- D e f a t e n Camiü's-Sagir fi'l-ha-dis cild
57- .Muratla li-İbni NMlik. cild 58- Müşarikü'l-Envar. cild
59- El-Kadı-ı Camiü's-Sahih. Cild 60- İbni Melek .Alc'l-Menar. cild 61- Meln-ı Menar. cild
62- D e f a t e n Metn-i Menar. cild
63- Tercüme-i Mcaricü'n-MühürYe. cild
64- Usul fi l-Hadıs. cild
6."^- Tasrih-ı Şerhü'l-Kıyye. cild 66- Meın-i Şemail-i Şerif, cild
67- Şemaılü'n-Scbî. cild
68- Tercüme-i Şemail-i Şerif, cild 69- Hadıs-i Erbain, cild
70- Şcrh-ı Şemail-i Şerif li-aliyyü'l-k â d i r (li-aliyyü'l-kûri olacali-aliyyü'l-k), cild
71- Haşiye-i Menar li-Azmizadc. cild 72- Şerh-ı Camiüs-Sagır li-Süyutl. cild
73- Hadis-! Şeıirl. cild ~4- Hısnu!-Ha\ır,. cild
75- D e f a t e n Hısnü'l-Hasm. cild ~6- Şcrh-t Hısnül-Hasın li-Aliyyül-kî^rî. cild
7 7- Defaten Şerh-i Hısnül-Hasın 11-.•\liy\ü"l-kar1. cild
78- Şcrh-ı .Vii/îK'.li-Aliyyü'l-kârl.cild 79- Şcrh-ı Cezcrh cild
80- Şcrh-ı Elfıyye fı amı'l-hadıs. clKl 81- Tc.rikai-ı Muhammcdiye. cild
82- Şerh-i Tarikat li-Hocazâde, cild 83- Şerh-i Tarikat li'l-Allan, cild 84- 89- Kitah-ı Talarhaniye, cild-i sâni-sâdis
90- Fetava-yı Ali Efendi, cild 91- Fetava-yı Ankaravf, cild
92- Kadıhan, cildeyn, evvel ma'sâni 93- Fetavayı Yahya Efendi, cild 94- Hülasaıiı'l-Feta\a,c'ûd 95- Camiü'l-Füsuleyn, cild 96- Müeyyedzâde, cild
97- Tercime-i Avarifü'l-Maarif, cild 98- Ekmel ale'l-Hidaye, cild
99- 100- İbnü'l hümam Ale'l-Hidaye, ciId-i evvel, sânt
101- Şerh-i Kenz-i Zeylâf, cild 102- 103- İkmal, cild-i evvel, sâni 104-106-O/? Şerh-i Vâff, cild-i evvel, sâni, sâlis
107- Kııhistan-t Kehtr, cild
108- Defaten Kuhistan-ı Kebir, cild 109- Şerh-i Mecmaü'l-Bahreyn, İbni Melek, cild
110- Sadrü'ş-şeria, cild
111- Defaten Sadrü'ş-şeria, cild 112- Dürer-i Gurer, cild
113- Şerh-i Mülteka //'/-/eraid, cild 114- 115- Mültekaü'l-Eblmr, cild ( i k i adet)
116- Şerh-i Münyetü'l-Mnsalli, cild 117- İbrahim Halebi-i Kebir, cild 118- İbrahim Halebi-i Sagir, cild 119- Eşbahıın-Nezayir,c\\d 120- Tezkiretü'l-Ktırtııbf, cild 121- Menakib-i İmam-ı Azam, cild. 122- Metn-i Kudurt, cild
123- Tenbihü'l-galatht, cild 124- Hallü'r-rumuz, cild 125- Tuhfetü's-siileha,ci\d 126- Metn-i Vigâye, cild
127- Edeb,E\-Kâzt, cild 128- Nurü'l-izah, cild
129- Fevaidü'l-fıkıh, cild 130- C ami İV l-hike m, cild 131- SeyfiVl-meşayih, cild
132- Kudıa-t fi'l-fıkıh, cild 133- Dürr-i meknun, cild
134- 135- ^e//7-/ Mufassal-ı izah, c i l d (iki adet) 136- ^f-r/î-/ ^/>'fl li-seyyid A l i , c i l d 137- Ravzatü'l-ebrar, c i l d 138- Minhacü'l-ârifin,c\\<i 139- Minhacü'l-ûbidfn,c\\û 140- öet/e C/7«^, c i l d 141- Menasikil'l-hac, l i - A l i e l - k â r î cild 142- Minhacü'l-âbidfn, T ü r k t , c i l d 143- Menasikiil-hac, A r a b t , c i l d 144- Mizan-ı Şârânf, cild 145- Mecalis-i şif, c i l d 146- Tebyin-i meharim,c'ı\d 147- Vânt, Ale'd-diirer, c i l d 148- Tercüme-i Melik Mihal, c i l d 149- Mecalisü'l-ebrar,cı\d 150- /i/n' Çc^/e/)/, cild
151- Avarifü'l-maarif,cı\d 152- Silahü'l-mü'min, c i l d 153- Kitabü'l-Vâfi, cild 154- Tenbihü'l-enam, c i l d
155- A h i Çelebi alâ Sadrü'ş-şeria cild 156- Mecmua-yı mevaziü's-saltıt, c i l d 157- Tercüme-i Tarikat, c i l d 158- Tahiyyetü'l-Mıüıammediye, c i l d 159- Muhammediye, cild 160- Mesail-i müteferrika, c i l d 161- Cevheretiıt-tevhid, c i l d 162- £'vzfi/7/r/-mesalik,cild 163- Kitabü'l-lemeat, c i l d 164- Sevaikü'l-mahrika, c i l d 165- İthafü'l-müridfn,c'ûd 166- Dekayikü'l-hakayık, c i l d 167- Kitabü'l-minhac, c i l d
168- Fe/^ bi-ahbar-i DariVl-Mnstafa, cild
169- .Ş'er/!-/ Hemziye, c i l d 170- İthafü'l-milridfn,cı\d 171- Dekayikü'l-hakayık, c i l d ' 172- Kitab-ı resail-i mu'tebere, c i l d
K A Y S E R t ' D E V A K I F KÜTÜPHANF.T.FRT 279 174- Halisaiiıl-hakayık, c i l d
175- Metn-i Şira, c i l d
176- Medh-i ResuVUllah (S.A.}'.), cild 177- Sad kelimet-i Hazret-i Ali, c i l d
178- Ed'iyye-i ma'sıtre, c i l d 179- Risail-i AliyyiUkâri, c i l d 180- Mecmua-i cilail-kulCtb, c i l d 181- Münebbihü'l-ragıd'iTv, c i l d 182- Tenbihü'l-gafilhı, c i l d
183- MUellefat-ı Bilgili Mehemmed Efendi, c i l d 184- İhyai'il-iUüm, c i l d 185- Mir'aıiis-safa, c i l d 186- İşarüli'il-meram, c i l d 187- Şerh-i saltık, c i l d 188- İbadht-ı bedeuiyye, c i l d 189- Kitab-ı U-hakk-ı ebereyu. c i l d 190- Gıdayı ruh, c i l d
191- Mecmua-i ebvabü's-saade. c i l d 192- Tuhfetü'ş-şâhâiK c i l d
193- Felhür-raitf şerh-i esma. c i l d 194- Kitab-ı a$ere-i mübeşşire. c i l d 195- Tuhfeliil-mülûk, c i l d
196- Dürreiü'l-muziyye, c i l d 197- Kitab-ı sahayif, c i l d 198- Miflahü'l-khsid'in, c i l d 199- Nugave fi'l-ahhar, cild 200- İllihafü'l-ahissa, c i l d 201- Ebii'l-miinteha, c i l d
202- Tercüme-i Hayatiri-hay\"a.n, cild 203- Tercüme-i Eyyühe'l-reled. c i l d 204- F/A;/?-/ FA:/?-?/-, c i l d
205- Mecmual-i Delail ii'l-hayraı. cild 206- Şemsü'l-maarif, c i l d
207- Şerh-i Esmaii'l-Hüsna. c i l d 208- Kaside-i Biırde, c i l d
209- Tercüme-i Kaside-i Bürde. cild 210- ^er/î-/ Kasedi-i Bürde. cild 211- ^e///-/' Kaside, c i l d
212- Kaside-i Münferice, c i l d 213- Kaside-i Benâd-suad. c i l d 214- Şerh-i Kasaid, c i l d
215- ///7ye-/ Hakânf, c i l d
216- Mecmua-i Hilye-i Hakânî. cild
217- VesileTul-Hüsnh,c\\â 218- ^£>/77-/ Cennetul-Esma. cild 219- Hizbü'n-Sasır. cild
220- Bedayiü'd-duhür. cild 221- Makamalü'l-Harirl. cild 222- ^er/?-/ Makamalü'l-Harirl. cild 223- Ta\aifü'l-Meşcırihat. cild 224- Mifiahü'l-Cenne. cild 225- Yadigâr-ı İbn-i Şenf. cild 226- /:/7fl/ı-/ £i/t'/^ vel-Emsal. cild 227- Ahkâm-ı tah\ıIi'l-Ak'm. cild 228- Kaside-i Taiye. cild
229- Menhecü'r-Rcşnd. cild
230- Tercüme-i Hakan-ı Dcnml-zaılc. cild
231- re/v//ı //7-î/.v;(/.cild 232- Def aten Tclvih. cild 233- Zübdetü'l-Kelâm. cild 234- ^t';7î-/ .-lA^v/t/- cild
235- Akaid-i Kadı-zâdc. cild 236- Kcsteli alâ Şerh-i AkaiJ. cild 237- Bahıul-Kclâm fi'l-AkcıJ. cild 238- Metn-i Mıftah fıl-Maanı. cild 239- ^t-/7î-/ Mıfiah. cild
240- Mıttavc! Es-SaadcJdm. cild 241- //fisr//; G7t'^/ alc'I-Mutcyvcl. cild 242- Haşiye-i ale'l-MuiavycI. li-K(:sım Leysı. cild
243- Muhtasar fi'l-Maalı. cild
2 4 4 - A'c' / fi.1 •/c-// 7- f / A Y ; . c i 1 d
24 5 - .Vf r e; y K • i (• 7 - f » n r< n. c i 1 d 246- Suhhciü'l-Fikcr. cild 247- Şcrh-i Çağmun'ı. cild 248- Kitahül-Lübah. cild 249- Hısahül-Bclagc. cild 250- Mızanül-Edeb. cild 251 - İ'nvan-ı Şeref, cild
252- Kıiah-ı Hacı Aımcua. cild 253- \fuğnı'l-Lchth. İbni Hişam. cild 254- Defaten Mugnı I-Lchıh. cıld 255- Tuhfctil'l-irih di: Mi!:::nı l-l-chıh. cıld
256- Hauvc-t Ramazan EjcnJı. cild 257- /.swi(7 «/(' /-//«e/.cild
258- Molla Cami ale'l-Ktfiye, cild 259- KİUliyat-ı Ebül-Begt, cild 260- Hind ale'l- Kû/iye, cild 261 - Enmiİ2eciıl-Lebib,c'ûĞ
262- Şerh-i Enmuzec, cild 263- Nahiv Cümlesi, cild
264- Şerh-i Kavaidü'l-İrab, cild 265- İzhar ve gayrihu, cild 266- Muğribü'l-İzhar, cild 267- 268- Mıığribü'l-avhmil cild 269- Defaten Muğrib-i avâmil müahu
Şerh-i merah, cild
270- Kavaidiil-i'rab, cild 271- Metn-i El fiye, cild 272- Dü fi'l-misbah, cild 273- Kadıctk, cild 274- Sar/ amxlesi, cilt
ll'S-lK)- Liigat-ı muhtasar-ı sıhah,
cild
277- Liigat-ı kâmus, cild
278- Defaten Liigat-ı Niğmetıdlah, cild
279- Lilgat-ı Vankulu,c'ûd 280- Liigat-ı Ahteri-i Kebir cild 281- Liigat-ı Ahteri-i Evsat, cild 282- 283- Lilgat-ı Mirkat, cild 284- Liigat-ı Deşişe, cild 285- Lilgat-ı Halinû, cild 286- Liigat-ı Nimetııllah, cild 287- Mecmnatii'l-liiga, cild 288- Kenzü'l-Lüga-yi Farist, cild 289- Tercilman-ı liiga, cild
290- Asafname, cild 291- Kanunname, cild
292- 293- Şakayıkii'n-Numaniye, cild 294-295- Zeyl-i Şakayık Li-Nev'i-zâde, cild
296- Mesnevi-i Şerif, cild
297- 298- Şerh-i Mesnevi, cild-i ev vel, sâni
299- Mearicii'n-nübüvve, cild 300- Kiilliyat-ı Şeyh Sadi, cild 301- Şem't Bostan-ı-ı Tiirkf, cild 302- Şem'f Gülistan-ı Tiirkt, cild 303- Bostan-ı Şeyh Stdi, cild
304- Bostan-ı Arifin, cild
305- 306- Gülistan-ı Şeyh Sâdi, c i l d 307- Nefahatü'l-üns, cild
308- Hızane fi'l-inşa, cild 309- Şerh~ı Şâhidi, cild 310- Tezkiretii'ş-şuara, cild 311- Mecmaii'l-bahreyn,cı\d 312- Tuhfe-i Molla Cami, c i l d 313- Mecmua-i aruz, cild
314- Baharistan-ı Molla Cami, c i l d 315- Tefsir-i garibü'l-Kıır'an, c i l d 316- Mülteka el-ebhıır, c i l d
317- Mir'atii's-safa, cild
318- Tarih-i Kiinhil-L-ahbar-ı ^ / h c i l d Sonradan gelen başka k i t a p l a r l a da zenginleşen Halil E f e n d i ' n i n bu k ü tüphanesi, son asırda medreselerin faaliyetten kalıp ö ğ r e n i m i n cami iç lerine nakledildiği zamanda, H.1 333, M .
1917 yılında Hunat Medrcscsi'ndcn k a l dırılarak Râşid Efendi K ü t ü p h a n c s i ' n c taşınmıştır. Raşid Efendi K ü t ü p h a n c -si'ndeki bu kitaplardan b a z ı l a r ı n d a : "Bu kitab Hunad Hatun C a m i i y a k ı n ı n da Matbah Emini'nin bina e y l e d i ğ i k ü tüphane k i t a p l a r i n d a n d ı r , gaflet o l u n maya" ibaresi yazılıdır. K a y ı t l a r d a n Raşid Efendi K ü t ü p h a n e s i n e bu k ü t ü p haneden 433 adet k i t a b ı n n a k l e d i l d i ğ i anlaşılmaktadır.
7. Reisii'l-kiittâh Mşid Efendi Kü
tüphanesi: Kayseri'nin b u g ü n tek yazma
eserler ve eski kitaplar k ü t ü p h a n e s i o-lan bu bina Camii K e b i r ( U l u C a m i ) bitişiğinde, büyük tek kubbe ve y a n ı n da küçük tonozdan ibaret i k i gözlü müstakil bir yapıya sahip olup M a t b a h Emini Hacı Halil Efendi K ü t ü p h a n c -si'nden 45 sene sonra, IIl.Selim"in R e i s ü ' l - K ü t t â b l a r ı n d a n ( D ı ş i ş l e r i Ba kanı) Kayseri'li ( K a y s e r i ' n i n I s p ı d ı n , yeni adı ile Bağpınar K ö y ü ' n d c n ) M c h -med Râşid Efendi t a r a f ı n d a n y a p t ı r ı l mıştır. K ü t ü p h a n e y e eskiden c a m i i ç i n den girilirken sonradan penceresi k a p ı yapılarak d ı ş a r d a n kapı a ç ı l m ı ş t ı r . Rvj-gün k ü t ü p h a n e d e toplam 393 adet Türkçe, 185 adet Farsça ve 2568 adet de Arapça yazma eser b u l u n m a k t a d ı r . Buniarm y a n ı n d a matbu eski ve y e n i kitaplarla k ü t ü p h a n e d e k i k i t a p a d e d i
