Süt Sığırcılığında Döl Verimi Kayıplarının İşletme Gelirine Etkisi
Ferhan KAYGISIZ1, Özkan ELMAZ2, Mehmet AK31 İstanbul Üniversitesi Veteriner Fakültesi Hayvancılık İşletme Ekonomisi Bilim Dalı, Zootekni Anabilim Dalı, Avcılar İstanbul-TÜRKİYE
2 Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Veteriner Fakültesi Zootekni Anabilim Dalı, Burdur-TÜRKİYE 3 Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliği, Burdur-TÜRKİYE
Özet: Bu çalışmada Burdur İli Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliğine kayıtlı 45 işletmedeki Holstein ırkı 290 ineğe ait 825
adet laktasyon kaydı, ilk buzağılama yaşı (IBY), buzağılama aralığı (BA) ve gebelik başına tohumlama sayısı (GBTS) yönünden incelenmiş ve bu özellikler bakımından hedeflenen değerlere ulaşılamaması sonucunda meydana gelen parasal kayıplar hesaplanmıştır.
Incelenen dönemde ortalama IBY değeri 1260 gün, BA değeri 420 gün ve GBTS değeri 1.6 adet olarak tespit edilmiş-tir. Bu rakamlar hedef değerlerle karşılaştırıldığında sırasıyla 530 gün ve 52 günlük farklar görülmektedir. GBTS ise hedeflenen değerin altında bulunmuştur.
Bütün sürüler için 1996-2007 döneminde, IBY ve BA’nda 1 gün gecikmeden kaynaklanan mali kayıplar 544098 YTL ve 60975 YTL olarak, IBY ve BA’nın hedeflenen değerlere ulaşamamasından kaynaklanan toplam mali kayıp ise 605073 YTL olarak hesaplanmıştır.
Anahtar Kelimeler: Buzağılama aralığı, ilk buzağılama yaşı, inek, parasal kayıp.
Effects of Herd Fertility Losses on the Income of Enterprises
Summary: In this study 825 lactation records pertaining to 290 cows from 45 enterprises registered in Burdur city
Association of Animal Breeders were investigated for three criteria, namely age at first calving (IBY), calving interval (BA) and the number of insemination per calving (GBTS), and then the financial losses resulting from the failure in reaching the desired targets in terms of these criteria were calculated.
During the investigated period the average IBY, BA, GBTS values were determined as 1260 days, 420 days and 1.6 semens respectively. These figures show 530 days and 52 days of excess, respectively, when compared to the target values. On the other hand GBTS, was found to be below the target value.
During the period of 1996-2007, the financial losses resulting from one day delay in IBY and BA were calculated as 544098 YTL and 60975 YTL whereas the total financial loss resulting from the failure ın reaching the target values of IBY and BA was calculated as 605073 YTL.
Key Words: Age at first calving, calving interval, cow, financial loss. Giriş
Yüksek döl verimi etkinliği ve süt üretimi sütçü sığırlarda önemli ekonomik özelliklerdir. Modern süt sığırcılığı işletmelerinde başarıyı belirleyen en önemli ölçütlerden birisi döl veriminin optimum seviyede tutulmasıdır. Normal şartlarda işletmede yetiştirilen bir kültür ırkı düveden yaklaşık 2 yaşın-dayken ilk doğumunu yapması ve senede bir bu-zağı alınması beklenir (13). Bu hedeflerin gerçek-leştirilemediği işletmelerde işletmenin karlılığının önemli düzeyde olumsuz etkilendiği çeşitli araştır-malarla ortaya konmuştur (4,8,9,11,12). Esslemont (2), 14524 ineği kapsayan 91 sürüde yaptığı araş-tırma sonucunda, fertilite kaynaklı yıllık finansal kaybın inek başına ortalama 62 pound olduğunu bildirmiştir. Bir başka çalışmada (12), İlkine buza-ğılama yaşının bir ay azaltılmasının sürü yenileme
programı maliyetini 1400 ABD Doları veya %4.3 oranında azaltacağı tahmin edilmiştir. Ettema ve ark. (4), ise üç ticari sürüde 1905 baş inek için yaptıkları çalışmada, ilk buzağılama yaşının laktasyon, üreme, sağlık ve gelir üzerine etkilerini araştırmışlar ve IBY’nin 23-24,5 ay olduğu sürüler-de en fazla ekonomik gelir elsürüler-de edildiğini belirtmiş-lerdir. Pirlo ve ark. (9) da ilk buzağılama yaşının 23-24,5 ay olduğu sürülerde en fazla kar elde edil-diğini bildirmişlerdir.
Hayvancılığı gelişmiş ülkelerde döl verim problem-lerinin neden olduğu ekonomik kayıplarla ilgili ya-pılmış çok sayıda araştırma bulunmaktadır (1,2,8,10). Türkiye’de ise döl verim kaynaklı mali kayıpların tahminine yönelik sınırlı sayıda bilimsel araştırma bulunmaktadır (7,13).
Dölverimi düzeyinin iyileştirilmesine yönelik kaynak tahsis kararlarının verilmesi ve uygulanması düşü-nülen döl verimi kontrol metotlarının maliyet-fayda Geliş Tarihi/Submission Date : 18.07.2008
analizinin yapılabilmesi için süt sığırcılığı işletmele-rinde döl verim kaynaklı mali kayıpların tespit edil-mesi ön koşuldur (13).
Bu çalışmanın amacı, Burdur İli Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliği’ne üye işletmelerde yetiştirilen Holstein ırkı olan sığırlar için IBY ve BA’ndaki bir gün gecikmeden kaynaklanan mali kayıpların belir-lenmesidir.
Gereç ve Yöntem
Araştırma materyali olarak Burdur İli Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliği’nde 1996-2007 yılları arasında tutulan 290 ineğe ait 825 laktasyon kaydı kullanıl-mıştır. Döl verimi ölçütü olarak ilk buzağılama yaşı (IBY), buzağılama aralığı (BA) ve gebelik başına tohumlama sayısı (GBTS) dikkate alınmıştır. Bu ölçütlerin hedef değerleri sırasıyla 730 gün, 365 gün ve 1.7 adet olarak kabul edilmiştir (13). Çalış-mada ilk olarak, her bir inek için incelenen ölçütler bakımından gerçekleşen değerler belirlenmiş, ikin-ci olarak da gerçekleşen değerler ile hedef değer-ler arasındaki farklar hesaplanmıştır. Mali kayıpla-rın hesaplanmasında IBY ve BA için bir gün gecik-menin maliyeti hesaplanarak, bütün işletmeler için toplam mali kayıplar belirlenmiştir.
Mali kayıp olarak; IBY için buzağı kaybı, laktasyon kaybı ve fazla besleme giderleri; BA için buzağı ve laktasyon kayıpları dikkate alınmıştır. İneğin uza-yan laktasyonunun 0.6 gününü laktasyonda, 0.4 gününü ise kuru dönemde geçirdiği varsayılmıştır (13). Hesaplamalar, 2006 yılı cari fiyatları üzerin-den yapılmıştır. Hesaplamada kullanılan teknik ve finansal bilgiler Tablo 1’de verilmiştir.
Burdur İli Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliği’ne üye işletmelerde 1996-2007 yılları arasında yetiştirilen 290 ineğe ait IBY ve bunların hedef değerlerden sapmalarına ait istatistik değerleri Tablo 2’de veril-miştir.
İncelenen dönemde IBY ortalama 1260 gün olarak belirlenmiştir. Bu değer ile hedef değer arasındaki fark, IBY’da 530 günlük bir gecikme olduğunu ifa-de etmektedir. IBY için tespit edilen en büyük ifa- de-ğer, 3120 gün, en küçük değer ise 600 gün olmuş-tur.
İşletmelerdeki ineklerin değişik laktasyonlardaki BA’na ait istatistik bilgiler Tablo 3’de; belirlenen BA değerlerinin hedeften sapmalarına ait istatistik bilgiler ise Tablo 4’de verilmiştir.
İncelenen dönemde ortalama BA 417 gün, hedef değer ile arasındaki fark ise 52 gün olarak belirlen-miştir. En yüksek BA değeri 1219, en küçük BA
İncelenen dönemde gerçekleşen ortalama GBTS 1,6 olarak tespit edilmiştir. Bu değer hedeflenen değer olarak kabul edilen 1,7 değerinin altında olduğu için GBTS’dan kaynaklanan herhangi bir mali kayıp bulunmamaktadır.
IBY’nin bir gün gecikmesinden kaynaklanan mali kayıpla ilgili bilgiler Tablo 5’de verilmiştir. IBY’nin bir gün gecikmesi sonucunda oluşan toplam mali-yet 3.54 YTL olarak hesaplanmıştır.
BA’nın bir gün gecikmesinden kaynaklanan mali kayıpla ilgili bilgiler Tablo 6’da verilmiştir. BA’nın bir gün gecikmesi sonucunda oluşan toplam mali-yet 4.1 YTL olarak hesaplanmıştır.
İncelenen dönemdeki 290 ineğe ait IBY’daki orta-lama 530 günlük gecikmenin maliyeti 544098 YTL (530 gün X 290 inek X 3.54 YTL) olarak hesaplan-mıştır. BA’nın ortalama 52 gün uzamasının maliye-ti, incelenen dönemdeki 286 laktasyon için 60975 YTL (52 gün X 286 laktasyon X 4.1 YTL) olarak hesap edilmiştir. Sonuç olarak Burdur İli Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliğine kayıtlı 45 işletmede 1996-2007 tarihleri arasındaki döl verim kaynaklı kayıplar 605073 YTL olarak hesaplanmıştır.
Tartışma ve Sonuç
Araştırmadan elde edilen sonuçlar değerlendirildi-ğinde, işletmelerde İBY ve BA’nın hedef değerler-den olan sapmalarının önemli ekonomik kayıplara yol açtığı görülmektedir. Çalışma sonucunda İBY ve BA değerleri sırasıyla ortalama 42 ay ve 14 ay olarak hesaplanmıştır.
İBY’nin saha şartlarında kabul edilebilir düzeyi genellikle 24 ay, BA’nınki ise 12 ay olarak bildiril-mektedir (7,13). Kumuk ve ark (7) 5 TIGEM işlet-mesinde yaptıkları çalışmada, IBY için hedef de-ğerini 24 ay, BA için hedef dede-ğerini 12 ay olarak kabul ettikleri hesaplama sonucunda, İBY ve BA değerlerini sırasıyla ortalama 20.9 ay ve 16.6 ay; hedeften sapma değerlerini ise sırasıyla 4.1 ile 6.3 ay (120-189 gün) ve 4.0 ile 5.3 ay (120-159 gün) arasında bildirmişlerdir. Yalçın (13) ise 1988-1997 yılları arasında Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Eğitim, Araştırma ve Uygulama Çiftliği’nde yaptığı araştırmada, İBY ve BA değer-lerini sırasıyla 28.8 ay ve 14.8 ay; hedeften sapma değerlerini ise IBY ve BA için sırasıyla 133 gün ve 77 gün olarak hesaplamıştır. Her iki çalış-mada bulunan değerlerin, bu çalışçalış-mada elde edilen değerlerin altında olduğu görülmektedir. Türkiye’de 17 ilde toplam 1207 yetiştirici işlet-mesindeki 15896 baş ineğe ait kayıtların değer-lendirildiği bir başka çalışmada (6) İBY 28,4 ay, BA ise ortalama 401 gün olarak belirtilmiştir. Bu çalış-
Tablo 1. Parasal Kayıpların Hesaplanmasında Kullanılan Bilgiler 1. Teknik Bilgiler 305 günlük ortalama süt verimi (lt/inek) 5673 Sürü ortalaması Günlük ortalama süt verimi (lt/inek) 18,6 5673 lt : 305 gün
Laktasyon sonu günlük süt verimi
(lt/inek) 11,0 Yalçın (13)
Sağmal ineğin tükettiği günlük yem
miktarı (kg) yem + 3 kg kuru yonca + 5 kg Günlük rasyon : 12 kg kesif arpa / yulaf otu
İşletme verileri
Kurudaki ineğin günlük yem
tüketimi (kg/baş) Günlük rasyon : 4,5 kg kesif yem + 6 kg saman İşletme verileri 2 yaşlı bir düvenin günlük yem
tüketimi (kg/baş) Günlük rasyon : 3,3 kg kesif yem + 5 kg saman İşletme verileri 2. Parasal Bilgiler
Süt satış fiyatı (lt/YTL) 0,44 Üretici satış fiyatı
Konsantre yem fiyatı ((Kg/YTL) 0,45 2006 yılı fabrika satış fiyatı
Kuru yonca fiyatı (Kg/YTL) 0,25 2006 yılı pazar satış fiyatı
Arpa/yulaf otu (Kg/YTL) 0,20 2006 yılı pazar satış fiyatı
Saman fiyatı (Kg/YTL) 0,20 2006 yılı pazar satış fiyatı
1 kg süt için toplam yem masrafı (YTL) 0,38 İşletme verileri
Süt-yem marjini (YTL) 0,06 (1 kg süt fiyatı-1 kg süt için
kullanılan yem fiyatı Yem masraflarının toplam masraflar
içindeki payı (%)
60
Tablo 2. İlkine Buzağılama Yaşı ve Hedeften Sapma Değerleri
İstatistik Bilgiler İlkine Buzağılama Yaşı (gün) Hedeften Sapma (gün)
N Ortalama (gün) Sd (Standart sapma) Maksimum Minimum 290 1260 587 3120 600 530 587 2390 -130
Tablo 3. Buzağılama Aralıkları
Laktasyon Sayısı 2 3 4 5 6 Tüm Lasyonlar N Ortalama (gün) Sd Maksimum Minimum 151 409 107 854 183 62 449 167 1219 210 45 434 137 1166 312 18 395 46 485 322 10 414 107 632 290 286 417 109 1219 183 İstatistik Bilgiler
Tablo 4. Gerçekleşen Buzağılama Aralıklarının Hedeften Sapma Değerleri Laktasyon Sayısı 2 3 4 5 6 Tüm Lasyonlar N Ortalama (gün) Sd Maksimum Minimum 151 44 107 489 -182 62 84 167 854 -155 45 69 137 801 -53 18 54 46 120 -43 10 49 107 267 -75 286 52 109 854 -182 İstatistik Bilgiler
Tablo 5. İlkine Buzağılama Yaşının 1 Gün Gecikmesinin Maliyeti
Maliyet Unsurları Değer
(YTL)
Açıklama
2 yaşlı ineğin 1 gün fazla besleme ve bakımının maliyeti Buzağı kaybı Laktasyon kaybı TOPLAM MALİYET 1,19 1,23 1,12 3,54
% 60 yem masrafı % 40 diğer giderler olarak hesaplanmıştır.
Buzağı değeri/365 gün Ortalama süt verimi X süt marjı
mada ayrıca söz konusu özellik bakımından değişim genişliğinin fazla olduğu, İBY’nın alt sınır-ının 20.0 ay olurken üst sınırsınır-ının 40.0 ay olduğu bildirilmiştir. Kumlu ve Akman’ın çalışmasında (6) Bildirilen bulgular bu çalışmanın bulgularından düşük olmakla beraber, İBY ve BA değerlerinin değişim genişliğinin yüksek olması bakımından benzerlik bulunmaktadır.
İBY, genetik ve çevresel faktörlerin etkisiyle ortaya çıkmaktadır. Almanya’da yetiştirilen Holstein ırkı sığırlarda İBY 30,8 ay olarak bildirilmiştir (5). İBY’nı en çok etkileyen çevresel faktör ise işletme faktörüdür (5). Farklı işletmelerdeki yetiştirme ko-şullarının, özellikle kullanılan rasyonların miktar ve kalitesinin hayvanların büyüme hızını değiştirdiği, bunun da İBY’na yansıdığı ileri sürülmektedir. Ayrı-ca işletmeler arası görülen farklılıkta yetiştirici ter-cihleri de etkili olmakta; ilk tohumlama konusunda yetiştiriciler farklı yaş ve beden ağırlıklarını tercih edebilmektedirler (5).
Bu araştırmanın yapıldığı işletmelerde sapma de-ğerlerinin bu kadar büyük olmasının en önemli nedeni olarak reforme kararlarının zamanında ve-rilmemiş olması ve çoğu yetiştiricinin doğum güç-lükleri ile karşılaşmamak için ilk tohumlamayı daha geç yaşta yapmaları gösterilebilir. Ayrıca BA’nın uzun olması hatalı bakım besleme şartları ve üre-me ile ilgili sorunlardan kaynaklanabilir.
Türkiye dışında yapılan çalışmalarda ise Esslemont ve Peeler (3) buzağılama aralığındaki 1 gün gecikmenin maliyetini inek başına ortalama olarak 3.66-4.56 İngiliz Sterlini, Plaizer ve ark. (10) ise bu maliyeti 4.7 Kanada Doları olarak bildirmiş-tir.
Bu araştırmada IBY ve BA’ndaki 1 günlük gecik-meden meydana gelen mali kaybın sırasıyla 3.54 YTL (yaklaşık 8 lt süt) ve 4.1 YTL (yaklaşık 9 lt süt) olduğu hesaplanmıştır. Bu değerler süt sığırcılık işletmelerinde döl verimi kontrolünün işletmelerin karlı çalışması bakımından önemini ortaya koy-maktadır. Başarılı bir süt sığırcılığı işletmeciğinde
sürü döl verimi kayıtlarının doğru olarak tutulması ve devamlı izlenerek reforme kararlarının zama-nında verilmesi önem taşımaktadır. Ayrıca sürü yönetimi, sürü sağlığı ile bakım ve besleme konu-larında yetiştiricilerin eğitilmeleri çok önemlidir.
Kaynaklar
1. Arbel R, Bigun E, Ezra H, Sturman S, Hojman D, 2001. The effect of extended calving ıntervals in high lactating cows on milk production and profitability. J Dairy Sci, 84: 600-608.
2. Esslemont RJ, 1992. Measuring dairy herd fertility. Vet Rec, 131(10): 209-12.
3. Esslemont RJ, Peeler EJ, 1993. The scope for raising margins in dairy herds by ımpro-ving fertility and health. Br Vet J, 149: 537-547. 4. Ettema JF, Santos JEP, 2004. Impact of age
at calving on lactation, reproduction, healt, and ıncome in first-parity holsteins on commercial farms. J Dairy Sci, 72: 2730-2742. 5. Galiç A, Şekeroğlu H, Kumlu S, 2005. İzmir ili siyah alaca ırkı sığır yetiştiriciliğinde ilk buza-ğılama yaşı ve süt verimine etkisi. Akdeniz Üniv Ziraat Fak Derg, 1: 87-93.
6. Kumlu S, Akman N, 1999. Türkiye damızlık siyah alaca sürülerinde süt ve döl verimi. Lalahan Hay Araşt Enst Derg, 39 (1): 1-16. 7. Kumuk T, Akbal Y, Türkmut L, 1999. Süt
sığır-cılığında döl verimine ilişkin ekonomik kayıplar ve yetiştiricilerin bilgi ve teknoloji ihtiyacı. Uluslararası Hayvancılık ’99 Kongresi, 21-24 Eylül, İzmir-Türkiye.
8. Larsson B, Berglung B, 2000. Reproductive performance in cows with extended calving ınterval. Reprod Dom Anim, 35: 277-280.
Tablo 6. Buzağılama Aralığının 1 Gün Gecikmesinin Maliyeti
Maliyet Unsurları Değer
(YTL) Açıklama
Uzayan BA’ndan elde edilen fazla süt değeri Gelecek laktasyonda süt kaybı
Fazladan kuruda tutma maliyeti Buzağı kaybı TOPLAM MALİYET 0,40 1,12 2,15 1,23 4,1 0,6gün X 11 lt/gün X 0,06 YTL/lt 18,6lt/gün X 0,06 YTL/lt
0,4gün X (gebe ineğin yem maliyeti+%40 diğer masraflar) 450 YTL/365 gün
9. Pirlo G, Miglior F, Speroni M, 2000. Effect of
age at first calving on production traits and on difference between milk yield returns and rearing costs in italian holsteins. J Dairy Sci, 83: 603-608.
10. Plaizer JC, King GJ, Dekkers JC, Lissemore K, 1997. Estimation of economic values of ındices for reproductive perfor-mance in dairy herd using computer simulation. J Dairy Sci, 80(11): 2775-83.
11. Stott AW, Veerkamp RF, Wassell TR, 1999. The Economics of Fertility in the Dairy Herd. Anim Sci, 68: 49-57.
12. Tozer PR, Heinrichs AJ, 2001. What affects the costs of raising replacement dairy heifers: a multiple-component analysis. J Dairy Sci, 84: 1836-1844.
13. Yalçın C, 2000. Süt sığırcılığında infertiliteden kaynaklanan mali kayıplar. Lalahan Hay Araşt Enst Derg, 40 (1): 39-47.
Yazışma Adresi:
Yrd. Doç. Dr. Ferhan KAYGISIZ İstanbul Üniversitesi Veteriner Fakültesi Zootekni Anabilim Dalı Avcılar kampusü 34320 Avcılar/İSTANBUL
Mail: [email protected] Tel: 0505 719 04 03
