Vcl.Bil.Derg.(2007),23,3-4;65-68
ŞiNŞillAlARDA
(Chinchilla lanigera)
COLUMNA VERTEBRALis VE THORAKS
iSKELETiNiN MAKROANATOMisi
VuralÖZDEMIR' Aysun çEVIK DEMIRKAN' ıs mailTÜRKMENOGLU'
The Macroanatomyof Vertebral Column and ThoraxSkeleton in ChinehiHas
Özet : Buçalışmada şinşillalarıncolumnavertebralisvethoraks iskeletini oluşturankemikler incelendi. Şinşilla'lardaomursayısının C7 ,T14,L6,52,C22olduğutespit edildi.Atlasda toramen vertebrale laterale,toramen alareve toramentransversarium mevcuttu.Axis'i rı
processustrarısversu s'uvedens'i oldukçageli şmişti.Onbirinci thoracal omur'un anticlinal omurolduğugözlendi.Processus accessorius sadece ilkdört lumbalomurdamevcutt u.Sacralomurla rı nsadece corpusve processustransversus'larıkaynaşmıştı.2.ve 10.kuyruk
omurlarıaras ındakieklemlerin ventralinde ossa arcushemalis'lerin yeraldığıtespit edildi. 14 çiftcosta nın6 çiftsterna l,5çift asternal ve 3 çiftyüzücü costaşeklindeayrıld ı ğ ıgözlendi.5ternum'un5adetsternebrae'denoluştuğugözlendi.
AnahtarKelimeler:Şinşilla ,colu mna vertebralis, thora ks,iskelet
Summary:lnthis study,it was exceminatedbones whichconsisted of thevertebral columnand thorax in chinchilla. iiwas determined that chinchillahad C7,T14 ,L6 ,S2 ,C22vertebras.Atlas has toramenvertebrale laterale, toramen alare andforamentransversariurn. Proccessustransversusofaxis is wellexpand ed. It was observ ed that antielinal vertebra was 11.vertebraand Processusaccessroius was presentonlyin L1-L4 verteb ra.Proccessustran sversusandcorpus ofsacral vertebra only were joined one anothe r.lt wasfound outthat ossaarcushemalis were present ventral aspec t ofjoints whichwere consisted ofvertebra between S2 and510.The bodyof Ihe sternum wasconsistedof5sternebras.
Key Words: Chinch illa , columna vertebralis,thorax,Skeleton axiale
Giriş
Şinşilialar yumuşak, kalın ve zevk verici kürke sahip pethayvanlarıolup,sınıfımemeli,takımırodent, ailesi Chicnhillidae'dir (Erençin, 1977; Kürschner 1992). Büyükkulaklarıvekuyruğuile sincap,vücudu ile de tavşana benzeyen şinşillaların okıu kirpi ve kobay ile deyakın ilişkisi vardır(Erençin,1977).Bu
hayvanların orijini Şili, Peru, Bolivya gibi Güney Amerika ülkelerinden gelmektedir (Poyraz 2000). Su samuru(Yılmazve ark.,2001),Sincap (Atalar ve Yılmaz 2004) porsuk (Dinç,2001) ve okıu kirpi
(Yı l maz, 1998) iskelet sistemi üzerinde çalışmalar yapılmıştır.Bunakarşın şinşillaiskeletsistemi üzerinde
çalışmaların sın ır lı olduğu görülmüştür.
Buçalışma ile,şinşilianıncolumna vertebralis ve thorax iskeletinioluşturan kemikler incelenerek anatomik özellikleri ve özellikle diğer kemiricilerle olanfarklılıklarının ortaya çıkartılarak, bu konudaki bilg i birikimine katkı sağlanması amaçlanmıştır.
Materyal ve Method
Çalışmadamateryalolarak olgun yaşta5 adet
1:Afyon Kocatepe ÜniversitesiVeteriner Fakültesi AnatomiA.B.D.Afyon.
dişi ve 5 adet erkek şi n şill a kullanıl d ı. Hayvanlar ketamine60mg/kg,xylazine6mg/kg kombinasyonu ile uyutulduktan sonra (Flecknell,1992;Poore ve ark. 1997) columna vertebralis ve thorax iskeleti üzerindekikaslarmümkünolduğukadartemizlendi.
Dokuların maser asyonu için materyaller %3'lük potasyum hidroksitiçinde45 CO'liketüvde24-48 saat bekletiidi(Sindel ve ark.,1988). Materyaller akar suda
yıkanarakyağ vedokuartıklarını n giderilmesinden sonra kemikleri n morfoloji k bulguları alınarak
kaydedildi. Ayrıca elde edilen bulguların resimleri Sony DSC F-717digitalfotoğraf makines ı ile çekilerek
çalışmadasunuldu.Çalışmadaelde edilen bulgular Nomina Anatomi ca Veterinaria (2005)'ya göre
isim lendirilmiştir.
Bulgular
Şinşilla'lardacolumnae vertebralis'incervical, thorocal,lumbal, sacral ve caudal vertebralar olmak üzere beş bölümden oluştuğu tespit edild i.
Şinşilla'da7 adetboyun omuruolduğu gözlendi. i. boyun omuru olanAtlas'ın (Resim 1-A)processus transversus'ların ı ncaudodorsal yöndeuzandı klarıve
ÖZDEMIR.çEvIK DEMIRKA:'-i, TüRKMENOOLU
fo ssa atlantis'in oldu kça derin oldu~u gözlendi. Processus transversus'tarmeranialkena rına yakın olarak foramen vertebrate lateral e ve fora me n atare'lerin bulunduğu tespit edildi. Atlas'ın arcus dorsalisi'nin areusventra1isinegöredahageniş,ancak tubereulumdersale'nintuberculumvenırate'dendaha
azgelişmişoIdu~ugözlendi.Cranial'defoveaarticularis oranlalls'le r la teral e doğru açılm ış ve dot sa l ken a rl a r ın ın vent ra media na do!}ru çıkıntılar
ol u şturduğu gözlendi. Atlas'ın processu s transversus'unun eaudal kena rı n a yakın olara k toramen transversarlum'un bulunduğutespit edildi.
ll. boyun omuru olan axis'tn (Resim 1-8) en belirgin özelli~ininoldukça iyigelişmişolan processus spinos us'u ve atlas'ın arcus ventralis'inin cranial kenarı na kadar uzanan sivri bir dens'inin ofdu~u
gözlendi. Ax i s'i n cor pus'u nun di~er boyun emurlanndan daha uzun ve ventral'den bakılınca
üçgen şeklinde oldu!}u te sp it edildi. Processus trensversus'larmeaudoventral yöndeuzandıkları fakat di!}er boyun omurlarına göre daha kısa oldukları göz lendi. Bununla beraber geniş bir toramen transversarium'a sahip olanaxls'intaeresarticularis cranialis'lerini n geniş bir yüze sahip oldu!}u ve eaudolateralyönde meyilliotuklangözlendi.Caudal'de derinbirlncisura vertebraliscaudalis'm oldu!}u tespit edildi. Pro cessu s splnosus oldukça gelişmiş ve dorsoeaudal yöne uzanmıştı r. Cramal'deise densin uçkısmınınhafifce dorsaledoğrukavisyaptı~ı tespit edildi.
lll,rv, V, VI ve VII. boyunomurlarının(Resim
1-c)dorsal'denbakıncaşekilolarak yataybir dikdörtgene benzedikleri ve corpuslarının 7.boyun omu ru hariç aynı büyüklü kte oldu k la rı gözlendi. 3. bo y un omurundan itibaren 6.boyunomurunado\}rugittikçe büyüyenve processustransversus'lennventrali' nde
yer alıp oraniale dogru uzayan çrkmtrlan 6.boyun
omurunun processus transversusuna tahta bebek baca !} ı görünümü kazandırmış tı r. Proce ssus spmosus'lan oldu kça kısa olan bu omurların tubereulum ventrale'leri nin debelirginolmadı~ ı tespit edildi. 7. boyun omurunun corpus' unun daha dar olduğu ve di~er boyun omurta n nd an fa rklı ola rak
foremen transversarium'unu n bulunmadrğt. ayrıca caudalde fovea costalis la ş ı dı~ ı gözlendi.
14 adet thoracal omur (Resim 1-D) oldu!}u gOzJendi.Cranial'dencaudal'edoğrugidildikçe thoracal omurlarıncorpuslan nınbOyüdü~ü, bununla beraber başlangıçtainceve uzun dikens içıkıntı şeklindeolan processus spinosus'Ia nn caudale gidildikçe daha kalınvekısa çıkıntılarhaline dönüştükleri gözlendi. Processussplnosus'tannda önce dorsocaudal yönde uzandıkla n ve gerideki omurla ragidildikçe dorsa le
yöneldiklerigözlendi.11.thoracalomurantidinalomur
olup, sonra k i thoracal omu r la rı n processus spinosus'lan n ı n dorso cra nial yönde uzandı kları gözlendi. Proce ssus transversus'lan ilk thoracal
/
omurdan 9.tboracalomura kadarkısave dorsocranial yönde uzanmış iken
9
.
ve 10. thoraeal omurtarın processustransversu s'lenn daha geniş bir şe kilde yanlaradoğru uzandığı ve 11-14.thoracalomurtarın processustransversus'lanmn isecaudolateral yönde uzandıqı gözle ndi. Crist a ventrauslenn 6,thoracalomu rakadar düz,sonr akilerde ise hafif içbOkey1ik gösterdiği tesp it edi ld i. 3-10. tboracat omurların proce ssu s mamillari s'leri nin mevcut old uğu, 10. thora cal om u r d a n sonra ise processus acce ssorius'larının me vcut old u ğ u gözlendi. Lumbal omur (Res im 1-E) sayısının
6
adet old ugu tespit edildi. Lumbal om u rla rı n en belirgin özelli klerini n diQer om u rl a ra göre daha büyük corpus'lannmolmasıve craniodorsal yönde uzanmış uzun ve kalın pro ces sus spi nosus'ların ı n olduğu gözlendi. Ozellikle 3.,4 . ve 5 . turnbal om urların corpus'lan diğeromurfara nazaran daha büyükdO.Son ikitumbal omur hariç,diğer lumbel oruurtarda belirginşekildeprocessusaccessoriusolduğutespit edildi. Processustransversus'larınoldukçagelişmiş
olu p craniov entral yönde uzandıkları ve foramen transveraarium't annm bulunmadığı gözlendi.
Resim 1: A;atlas,B;axis.C;4.boyun omuru,
D;thora cal omur, E; lumbal omur, F:sacral omur
Sacral omur(Resi m 1-F) sayı sın ın iki old uQu tespit edildi.
iki
sacralomurunkaynaşmasındanoluşan ossacrum'un önde son lumbal omur,arkada ise ilkcaudal omur ileeklemleştiğigOZıendi. Sacral omurlann sadececorpus'larınınve processustransversus'lannın kaynaşlt~ıprocessus spinosus veprocessusarticularis
caudalis'lerin in ise kaynaşmayıp birbirinden ayrı olduklan gözlendi.Sacrumuntabanın ınyereparalel
birşekildedüzolduğutespitedildi.lıksacral omurun processusartlcutans cranialis'leri yani ala sacriferin
tamamen laterale yönelikolduklarıve ventraledoğru uzancnklan gözlendi.
Şinşilla'da 22 adet kuyrukomuru (Resim 2·B)
olduğu gözlendi.Ilk 6 kuyruk omurunda processus erttcuter!ecaudalis'ler belirgin ve omurların diğer 66
Şinşilalarda(Chinchilla Lanigcra) Columna
özelliklerinitaşıdığıgözlenirken 6. kuyruk omurundan
sonraki kuyruk omurlarının tipik omur özelliklerini
kaybettikleri ve küçüldükleri tespit edildi. Kuyruk
omurlarının2.ile 3.omurarasındaki eklemden 9.ile
10. omur arasındakiekleme kadar olan bölümde
omurların ventral'inde os sa arcus hemalis'lerin
bulunduğugözlendi (Resim 2--). Önceleri ventrale
doğrukeskin vegenişbirşekildeuzanan bu kemiklerin daha sonrayassılaştığı ve yanlaradoğru genişlediği
gözlendi. Bahsi geçen kemiklerin kuyrukomurlarına
ve birbirlerine kaslar aracılığıilebağlandıkları tespit edildi.
ııı ır
Resim 2: A; stemum, B; caudal omurlar,-;ossa arcus hemalis
Şinşilla'larda 6 adet sternal,S adet asternal ve 3 adet yüzücü costa olmak üzere toplam 14 çift costa
mevcut olduğu gözlendi. Sternal costa'ların
içbükeylikleri diğer costa'lara nazaran daha fazla
olduğu son iki yüzücü costa'nın ise içbükeyliğinin
oldukça az olduğu gözlendi. Kaburgalarınvertebral
uçlarındacaput costae, collum costae ve tuberculum
costae bulunduğu ve eklem yüzlerinin kaburganın
uzun eksenine paralelşekillendiğitespit edildi. Sternal
costa'ların corpusları daha yassı ve iç yüzlerinde belirgin bir sulcus costae olduğugözlenirken arkaya
doğrugidildikçecosta'ıarıncorpuslarının yuvarlaklaştığı
ve sulcus costa'ların belirsizleştiği tespit edildi.
Sternum'un 5 adet sternebrae'dan oluştuğu
gözlendi (Resim 2-A).Ilk iki sternebrae'nin küçük
olmasına rağmen diğersternebrae'lerin daha büyük
vekalın korpuslarının olduğutespit edildi. Ön tarafta manibrium stemi, arkada ise processus xiphoideus'un
bulunduğu gözlendi (Resim 2-A). Gerek
sternebrae'lerin gerekse ön ve arkadaki manibrium sterni ve processus xiphoideus'un birbirleri ilesıkıca bağlanmalarına rağmentam bir kemikselkaynaşmanın
olmadığı gözlendi. Sternum'un şekil itibarıyla
dorsoventral yöndebasık olduğugözlendi. Ön tarafta carlilago manibrium sterni'nin ince bir dil tarzında uzandığl ve clavicula ile eklem yaptığı tespit edildi.
67
Tartışmave Sonuç
Omur sayıları sansarda (Atalar ve ark., 2004) C7,T14,L6, S3, Ca 23,Oklu kirpide(Yılmaz, 1998)
C7, T1S, L4, S4, Ca 12, su samurunda (Yılmaz ve
ark, 2000) C7, T14, L6, S3,Ca 18, porsukda (Dinç,
2001) C7, T13, L7, S3, Ca 16, sincapda (Atalar ve
Yılmaz, 2004) C7, T12, L7, S3, Ca 23, ratta C7, T13,
L6, S4, Ca 28 (Chiasson, 1980) ve tavşanda
(McLaughlin ve Chiasson 1990, Craigie 1969) C7,
T12, L7, S4, Ca 16 olarak bildirilirken şinşiliada
C7,T14,L6,S2,C22olduğugözlendi.
Oklu kirpinin (Yılmaz, 1998) aksine su samuru
(Yılmazve ark, 2000), porsuk (Dinç, 2001) ve sincapta
(Atalar ve Yılmaz, 2004) olduğu gibi şinşilada da
atlas'ın tuberculum dorsale'sinin gelişmemiş olduğu
gözlendi. Su samuru (Yılmaz ve ark, 2000), sincap
(Atalar veYılmaz,2004) vetavşanda(McLaughlin ve
Chiasson 1990) sadece foramen transversarium'un
bulunduğu bildirilmesine karşın oklu kirpi (Yılmaz,
1998) ve sansar (Atalar ve ark.,2004) daolduğugibi
şinşilianın atlas'ında foramen vertebrale laterale, foramen alare ve foramen transversarium
bulunmaktaydı.
Şinşilianın axis'inde gözlenen foramen
transversarium, incelediğimizIiteratürlerin (Yılmaz,
1998, Yılmaz ve ark, 2000, Dinç, 2001, Atalar ve
Yılmaz, 2004, Craigie, 1969) hiçbirinde
bahsedilmemiştir.Atalar ve ark. (2004) sansarın
axis'inde processus muscularis'in bulunduğunu
bildirmesine rağmen, şinşiliada bahsi gecenoluşum
tespit edilmedi.
Oklu kirpi(Yılmaz, 1998), su samuru(Yılmazve
ark, 2000), porsuk (Dinç, 2001) vesincapın (Atalar
veYılmaz,2004) aksineşinşiliadaüçüncü ile yedinci
boyun omurları arasındaki hiçbir boyun omurunda
foramen transversarium bulunmamaktaydı. Ayrıca
porsukta (Dinç, 2001) bahsi geçen omurlarda
bulunduğubildirilen processus muscularis deşinşiliada
gözlenmedi.
Thoracal omurlarda processus mamillaris'lerin
sincapta (Atalar ve Yılmaz, 2004) sadece son iki
omurda, oklu kirpide (Yılmaz, 1998) ise ilk onbir
omurdabulunduğu bildirilmesinekarşın şinşiliadabu
çıkıntıların ilk on thoracal omurda bulunduğu tespit
edildi. Antielinal omur porsuk (Dinç, 2001), tavşan
(Craigie, 1969) ve su samurunda (Yılmazve ark,
2000) sondan üçüncü omur olmasına rağmen
şinşiliadaiseokıu kirpi (Yılmaz, 1998) ve sincapda da (Atalar ve Yılmaz, 2004) bildirildiği gibi sondan
dördüncü omurolduğu gözlendi.
Processus accessorius'larınsincap (Atalar ve
Yılmaz,2004), porsuk (Dinç, 2001),su samuru(Yılmaz
ve ark, 2000) vetavşanda(Craigie,1969) tüm lumbal omurlardabulunduğubildirilmesinerağmen şinşiliada
ÖZDEMIR. ÇEVIK DEMIRKAN.TORK!\IENOClU sadece ilk dört lum bal om urd a bul u n makta yd ı.
Sacrum'u ol uşturansacral omurfarın şinşiilada
olduI:Ju gibi sincep(Atalarve Yılmaz, 2004). porsuk
(Dinç,2001).su sam uru (Yılmazve ark,2000) ve
tavşa nda da (Crai gie,1969) sadececorpus'larının keynaşnğı.arcus'lannm iseayrı oldu~ubildirilmesine raqmen oklu kirpidebuomu rfarınhemcorpus hemde
arcus 'la rının kaynaştı~ı rapor edilmiştir.
Şinşillalardacaudalomurtann caudoventral'inde buluna n ossa arcus hemalis'leriniyi gelişmişveayrı bir kemik parças ı şeklindegörülmesi sadeceoklu
kirplhakk ındaverilen bilgilere paralellik göstermektedir.
Sincap (AtalarveYılmaz, 2004),porsuk(Dinç. 2001) ve su samurunda (Yılmazve ark,2000) iseadıgeçen ke m ikl erin emur tera kayn aşara k arcus hemaris şeklindebulund uğubildirilmektedir.
Şinşillalarda sternum'un dorsoventral yönde
basık olduğu gözle nmesine raqm en sincep (Atalar
ve Yılmaz, 2004),porsuk (Dinç.2001),su samuru
(Yılmazve ark,2000) ve tavşa nd a (Crelqle. 1969) silindi r şeklinde olduI:Jubildirilmiştir.
Sonuçolara k şinşillaları n columna vertebraüs
ve thoraxiskeletiayrıntı lıolarakince lendi.Tavşanile
sineaba dış qörün üş bazında ki yakınlı~ının iskelet sistemindeki benzerfikle rle desteklendiği fakat yine
bir rodent olan okluklrplvekarşılaştmtan di~ertürlerle
aynı derecede benzerlikbulunmadrğttespitedilmiştir.
Kaynaklar
Atalar.O.•Aydın. A.,Akgöl, B., Özdemir, D.(2004).
Sansar (Martes {aina) iskelet sis temi üzerinde makroanatomikaraştırmalarIII.skeleton axiale.Fı rat
Oniversitesi SaI:Jlık Bilimleri Der g isi 18: 1, 61·6 4
Atalar
O
.
veYılmazS.(2004):Anatamyof skeletonaxiale of squirr el. Ind.Vet. Joum. 81(3):305-3 11.
Cfuasson.R.B .(1980 )."Laboratory Anatamyof the White Rat". Brown Company Publishers, USA.
Craiqie,E.H.(1969).'Pracücet Anatomyof theRabbit". Universtyof TerontePres,Torooto.
Dinç,G. (200 1). Porsuk(Melesmeles)iskelet sistemi
üzerinde makroanatomik araştırmalar iii. skeleton
axiate.Fırat Oniversitesi SağlıkBilim leri Dergisi 15:
1,175-178
Erençin.Z.(1977)."Avhayvanları ve Av".Ank.Oniv. Vet. Fak.YayınlarıAnkara,338
Fleckneü,PA (1980).'Laboratoy AnimaIAnasthesia".
Academic Press Limited24-28 OvalRoad,London.
Intern a ti on al Committee on Veterinary Gross Anatomical Nomanelature(2005).'NominaAnatomica
vet erinaria ".5.Ed,Ithaca,Newvork.
KOrsch ne r, M.(1992). "UnserChlnchüla" F
ranckh-68
kosmos Verlags-Gmbh.Co .Stuttgart
McLaughlin, CA,Chiasson,R.B.(1990). "Laboratory
Anatamy ofthe Rabbi!".Brown CompanyPublishers. USA.
Poor e, O.S., Sanchez-Halma n.A., Goslow ,G.E . (1997).Wing upstro keand theevolution of napping night. Nature,387:799-802
Poyraz, Ö.(2000)."La boratuvarHayvanları Bilimi". Kardelen ofset. Ankara.
Sindel.M.. Özkan. O.,Uçar.Y.(1988).Corrosioneast
tekni~i. Akd. O. Tıp Fa k. Derg isi , S: 372·375 Yılmaz, S. Dinç, G., Topra k, B. (2000). Ma kr o -Anatomicalinvestigations on skele tonsofotler (lutra lut ra).llL.skeleton axlale .Veterinarski Arhiv 70 (4):
191-198.
Yılmaz, S.(1998). Makroanatomical invest igation s onthe skeletons of porcupine (Hystrixcristata).Part lll:Skeleton axiale.AnaL.Histel. Embryol. 27:
