Pediatrik Terimler ve Halk Dilindeki Karşılıkları - I

(1)

136

Abrafl : 1. El ve yüzde lekeler halinde olan bir çeflit deri hastal›¤› (Hatay, Ni¤de). 2. Çil (Eskiflehir). 3. Düzgün olmayan, pütürlü, pürüzlü deri (Samsun).

A¤›rflaklanmak : Ç›ban›n k›zararak sertleflmesi, kat›laflmas› (Denizli, Ni¤de, ‹çel).

A¤sak : Ç›ban alt›ndaki sertlik (Ni¤de).

Akarca : 1. Daima akan ç›ban, s›raca, fistül (Isparta, Burdur, Bal›kesir, Kütahya, Eskiflehir, Zonguldak, Kastamonu, Çorum, Çank›r›, Samsun, Amasya, Tokat, Sivas, Ankara, Kayseri, Ni¤de, ‹çel, Antalya, Nevflehir). 2. Deri veremi, cüzzam (Eskiflehir, Kars).

Akca : Daima akan ç›ban, fistül (Bilecik).

Akl›k : Deri hastal›¤› ilaçlar›nda kullan›lan beyaz renkli toz (Sinop).

Akpaklak : Beyaz kabarc›kl› yan›k (Burdur).

Akflifl : Boyunda ç›kan bulafl›c› bir çeflit ç›ban (Afyon).

Alabele : Çiçekbozu¤u veya çilli yüz (Isparta, Burdur, Eskiﬂehir, Ankara).

Alazlama : 1. Yüzde ve vücutta ç›kan ç›banlar, k›zart›lar (Uflak, Eskiflehir, Sakarya, Kars, Çank›r›, Ordu, Trabzon, Erzurum, Sivas, Yozgat, Ni¤de, Konya). 2. El, ayak ve yüzün k›zar›p fliflmesiyle meydana gelen bir hastal›k, y›lanc›k (Manisa, Bilecik, Bolu, Zonguldak, Çank›r›, Sinop, Samsun, Amasya).

Alazlatmak : Alazlama hastal›¤›n› tedavi ettirmek (Bolu).

Alazma : Yüzde ve vücutta ç›kan ç›banlar, k›zart›lar (Samsun).

Algelin : Ateflli hastal›ktan al lekeler oluflmufl deri (Afyon).

Algöynek : Kurdeﬂen hastal›¤› (Ni¤de).

Anadan cavlak : Do¤uﬂtan kel olan kimse (Denizli).

An›z biti : Ekin biçildikten sonra tarlada kalan saplarda kendili¤inden meydana gelerek insanda kaﬂ›nt› yapan çok küçük bir böcek (Mu¤la).

Apraz : Yüzde olan siyah lekeler (Antalya).

Arflaklanmak : Ç›ban ya da yaran›n, k›zar›p fliflmesi (Sinop, Edirne).

Aﬂgar : K›z›l yüzlü ve yarasa tüylü kiﬂi (Ni¤de).

Aflkar : 1. Saç›n›n ön k›sm› dökülmüfl kimse (Trabzon). 2. Çil (Hatay). 3. Sar› saçl› adam (Mardin, Kahramanmarafl, Hatay, Ni¤de, ‹çel).

Atazlamak : 1. Cildi döverek k›zartmak (Artvin). 2. Is›rgan otu gibi asitli bir otun cildi k›zartmas› (Artvin).

Ateﬂ pare : Bir cilt hastal›¤›, y›lanc›k (Afyon, Ankara).

Avankmak : Ç›ban ya da yaran›n ﬂiﬂmesi, azmas› (Denizli).

Ayara : Çocuklar›n parmak aralar›nda ç›kan yara, ç›ban (Erzincan).

Ayaz : 1. Kel (Samsun, Edirne). 2. Seyrek saçl› baﬂ (Adana).

Aydalanmak : Çocukta pamukçuk hastal›¤› görülmesi (Van).

Ayluh : Çocuklarda birkaç y›l iﬂleyen yara (Artvin).

Aynal› : Kel, saçs›z (Isparta, Denizli, Malatya, Sivas).

Ayvaz : Saçs›z, kel (Ankara).

Azanlamak : Yaran›n, ç›ban›n azmas› (Kütahya).

Baak : Vücutta ve elde meydana gelen beyaz benekler (Çanakkale).

Baba : Büyük ve onulmaz ç›ban (Çorum, Sinop, Samsun, Amasya, Tokat, Ordu, Gümüflhane, Kastamonu, Erzincan, Van, Elaz›¤, Malatya, Gaziantep, Kahramanmarafl, Sivas, Yozgat, K›rflehir, Kayseri, Ni¤de, Konya).

Bahaklaﬂmak : Cildi lekelenmek, beneklenmek, gebelikte lekelerin ortaya ç›kmas› (Zonguldak).

Bahank : Vücutta ve elde meydana gelen beyaz benekler (Denizli, Ayd›n, Kütahya).

Bak›rbasma : 1. Vücudun yer yer k›zarmas› ile beliren bir hastal›k (Manisa, Çanakkale, Eskiﬂehir, Çank›r›). 2. Dizlerden aﬂa¤›da ç›kan yara (Ankara).

Balbaﬂ› : Sulu bir yara (Burdur).

Balg›mak : Ç›ban›n olgunlaﬂmas› (Kütahya).

Banak : Vücutta ve elde meydana gelen beyaz benekler (Ayd›n, Bal›kesir).

Basra : Yüzde çil ve leke (Denizli).

Baﬂci¤ez : Ç›ban›n baﬂ› (Elaz›¤).

Baﬂl› : Baﬂ› gözüken ç›ban (Afyon, Ni¤de).

Baﬂs›z : Baﬂ› gözükmeyen ç›ban (Ni¤de).

Baﬂ vermek : Ç›ban›n olgunlaﬂmas› (‹zmir, Samsun, Ni¤de, Antalya, Afyon).

Be¤ : Cilt üzerindeki koyu renk leke (Kayseri).

Belen : Uçuk, dudaklarda görülen bir çeﬂit deri hastal›¤› (Kütahya).

Belin : Deri üzerinde görülen ﬂiﬂlik (Bursa).

Belinlemek : Dudakta uçuk ç›kmas› (Kütahya).

Ben¤ : Cilt üzerinde koyu renk leke (Kastamonu).

Benk : Cilt üzerindeki koyu renk leke (Trabzon, Artvin, Kayseri, Kastamonu).

Berç : Nas›r, deri üstünde oluﬂan sertlik (Afyon, Konya).

Bere : Yara izi (Manisa).

Bertig : Yara, bere (Burdur).

Bertik : Yara, bere (Burdur, Denizli, Ayd›n, Eskiﬂehir, Bolu, Tokat, Konya, Kütahya, Kastamonu, Zonguldak, Amasya, Sinop).

Bertikmek : 1. Yaran›n azmas› (Burdur, Çorum). 2. Berelenmek (Kastamonu).

Bertilmek : Berelenmek, yaralanmak (Ordu, Ni¤de).

Bezeleme : Vücutta ﬂiﬂ ve k›zart›larla beliren bir deri hastal›¤› (Burdur, Denizli, Mu¤la).

Bezeme : 1. Vücutta flifl ve k›zart›larla beliren bir deri hastal›¤› (Uflak, Burdur, Denizli, ‹zmir, Bal›kesir, Çanakkale, Bursa, Kütahya, Eskiflehir, Kastamonu, Sinop, Amasya, Ordu, Ankara, Konya). 2. Vücutta akflamlar› ç›k›p sabahlar› batan kabarc›k fleklinde olan bir deri hastal›¤› (‹zmir). 3. Yüzde görülen bir deri hastal›¤› (‹zmir).

Pediatrik Terimler ve Halk Dilindeki Karﬂ›l›klar› - I

Haz›rlayanlar: Aysel Güneﬂ Türkolog, Tuncer Bayba¤ Uzm. Dr.

T›p Terimlerinin Halk Dilindeki Karﬂ›l›klar›

| Local use of medical terms in Anatolia

2006 © Yay›n haklar› Türkiye Aile Hekimli¤i Uzmanl›k Derne¤i (TAHUD)'a aittir. Her hakk› sakl›d›r. Deomed Medikal Medya taraf›ndan yay›mlanmaktad›r. Copyright © 2006 Turkish Society of Family Practice. All rights reserved. Published by Deomed Medical Publishing, a division of Deomed Medical Media, Istanbul.

(2)

137

Bezenmek : Vücutta meydana gelen k›zart›lara karfl› tedavi edilmek (Amasya). Bezerme : Vücutta flifl ve k›zart›larla beliren bir deri hastal›¤› (Gaziantep). Bezetmek : Bir çeflit deri hastal›¤›n› iyilefltirdi¤ine inan›lan, ocak denilen ??? (Afyon).

Bezi : Yara veya ç›ban dolay›s›yla vücudun herhangi bir yerinde meydana gelen fliflkinlik, beze (Ayd›n). Bezileme : Vücutta flifl ve k›zart›larla beliren bir deri hastal›¤› (Burdur).

Bezime : 1. Yara, bere (Afyon). 2. Deride morluk, çürük (Afyon). 3. Deride k›zart›larla beliren bir deri hastal›¤› (Burdur). Bezlemek : Cildi pul pul kabarmak (Gümüﬂhane).

B›c›k : Ter, pislik, çamur gibi nedenlerle olan sulu yara (Erzincan). B›c›lgan : Ter, pislik, çamur gibi nedenlerle olan sulu yara (Malatya, Ankara). B›c›lkan : Ter, pislik, çamur gibi nedenlerle olan sulu yara (Ni¤de, Amasya).

B›c›rgan : Ter, pislik, çamur gibi nedenlerle olan sulu yara (Ayd›n, ‹stanbul, Amasya, Sinop, Samsun, A¤r›, Erzurum, Bitlis, Malatya, Kahramanmaraﬂ, Kayseri, K›rﬂehir, Ni¤de, ‹çel, Edirne, K›rklareli, Tekirda¤, Antalya).

B›c›rg› : Ter, pislik, çamur gibi nedenlerle olan sulu yara (K›rﬂehir). B›c›r¤an : Ter, pislik, çamur gibi nedenlerle olan sulu yara (Gümüﬂhane). B›ç›k : Ter, pislik, çamur gibi nedenlerle olan sulu yara (Afyon, Burdur).

B›ç›lgan : Kad›nlar›n meme uçlar›nda, çocuklar›n ayaklar›nda ter, pislik gibi nedenlerle olan sulu yara (Uﬂak, Isparta, Denizli, Ayd›n, Eskiﬂehir, Amasya, Ordu, Gaziantep, Sivas, Ankara, Ni¤de, Konya, Adana, ‹çel, Antalya).

B›ç›l¤an : Ter, pislik, çamur gibi nedenlerle olan sulu yara (Malatya, Gümüﬂhane). B›ç›l¤›n : Ter, pislik, çamur gibi nedenlerle olan sulu yara (‹çel).

B›ç›lkan : Ter, pislik, çamur gibi nedenlerle olan sulu yara (Sivas, Ankara, Adana, Konya, ‹çel). B›ç›lmak : Sidik, so¤uk su ve havan›n etkisiyle deride ince yar›klar, çatlaklar oluﬂmas› (‹çel). B›ç›rgan : Ter, pislik, çamur gibi nedenlerle olan sulu yara (Isparta, Ni¤de, Mu¤la, Tekirda¤). B›ç›r¤an : Ter, pislik, çamur gibi nedenlerle olan sulu yara (Hatay).

B›ç›rkan : Ter, pislik, çamur gibi nedenlerle olan sulu yara (Ankara, Adana). B›d›lcan : Ter, pislik, çamur gibi nedenlerle olan sulu yara (Kütahya). B›j›rgan : Ter, pislik, çamur gibi nedenlerle olan sulu yara (Konya). B›k›lcan : Ter, pislik, çamur gibi nedenlerle olan sulu yara (Isparta, Denizli). B›l›k b›l›k : Su toplam›ﬂ yara (Afyon).

B›lk›mak : Yaras› iltihaplanmak (Afyon, Isparta, Denizli, Burdur, Ayd›n, ‹zmir, Çanakkale, Bursa, Kütahya, Eskiﬂehir, Kocaeli, Bolu, Kastamonu, Samsun, Ordu, Giresun, Mu¤la).

B›lk›nmak : Yaras› iltihaplanmak (Mu¤la). B›ll›kmak : Yaras› iltihaplanmak (Çanakkale).

B›ng› : Aç›lmam›fl ç›ban›n a¤r›s›n› dindirmek için yap›lan ilaç (‹çel). B›zeme : Deride flifl ve k›zart›larla beliren bir deri hastal›¤› (Kastamonu). B›zik : K›çta ç›kan ucu sivri yara (Elaz›¤).

Biçik : Ter, pislik, çamur gibi nedenlerle olan sulu yara (Denizli). Biçilgen : Ter, pislik, çamur gibi nedenlerle olan sulu yara (Ordu, Konya). Biçirgan : Ter, pislik, çamur gibi nedenlerle olan sulu yara (Artvin, Ankara). Biçirgen : Ter, pislik, çamur gibi nedenlerle olan sulu yara (Ordu, Giresun). Biflirgen : Ter, pislik, çamur gibi nedenlerle olan sulu yara (Ordu). Biflirük : Ter, pislik, çamur gibi nedenlerle olan sulu yara (Ordu). Bifliruk : Ter, pislik, çamur gibi nedenlerle olan sulu yara (Elaz›¤). Bitilgen : Ter, pislik, çamur gibi nedenlerle olan sulu yara (Ordu). Bo¤a tikeni : Ç›ban için kullan›lan bir bitki (Kayseri).

Bok : Pamukçuk hastal›¤›nda çocuklar›n a¤z›nda görülen kabarc›klar (Mu¤la). Bostanc›k : Ç›bana benzer, büyükçe flifllik (Kahramanmarafl).

Bozalak : 1. Egzama gibi bir deri hastal›¤› (Isparta, Burdur). 2. Kel (‹zmir). Bozanak : Egzama gibi bir deri hastal›¤› (Eskiﬂehir).

Börliyen : El üzerinde ç›kan bir yara (Kütahya, Eskiﬂehir). Buber beni : Siyah ben (Çanakkale).

Buçuk : Dudakta olan uçuk (Erzincan). Büﬂürgen : Piﬂik (Ordu).

Camba : ﬁirpençe denilen bir ç›ban (Gaziantep). C›ba : Kel, saçs›z (Kastamonu).

C›barmak : 1. Cildi dövülmekten kabarmak (Isparta, Tokat, Yozgat, Bolu, Malatya, Konya, ‹çel). 2. Yaras› iltihap ve su toplamak (Çorum, Yozgat). C›dav›laﬂmak : Ç›ban ya da yaras› olgunlaﬂmak (Burdur).

C›davlu : Vücudunda daima yara bulunan kimse (Sivas).

C›d›r : 1. ‹rileflmifl yara (Afyon, Isparta). 2. Vücutta s›k s›k ç›kan yara. 3. ‹nsan vücudundaki kir (Denizli). C›¤›t : Gebelerin yüzlerinde oluflan lekeler (Ankara, Gaziantep).

C›h›t : Gebelerin bacaklar›nda ç›kan sivilceler (Eskiﬂehir). Cibe : Çiçekbozu¤u (Ankara).

Cibil cibil : Yaran›n sulanmas›n› anlat›r (Eskiﬂehir). Cibir cibir : Yaran›n sulanmas›n› anlat›r (Eskiﬂehir). Cidav : Yeni aç›lan yara (Malatya).

Ci¤er beni : Yüzde ve boyunda olan k›rm›z› ben (Ayd›n, Çanakkale). Ciyret : ‹rin, pislik (Kocaeli).

Cop cop sanc›mak : Ç›ban› zonklamak (Ankara). Cobuk : Çopur, çiçekbozu¤u yüzlü (Konya). Coddu : Çopur, çiçekbozu¤u yüzlü (Kars).

Conak : Konak, küçük çocuklar›n baﬂ›ndaki kepekler (Ni¤de). Cubur : Çopur, çiçekbozu¤u yüzlü (Konya).

Cudam : Cüzzam (Çorum, Kars).

Cücük : Ç›ban›n ortas›nda toplanan kat› irin (Malatya, Hakkari, K›rﬂehir). Çaça : Sulu yara (Artvin).

Çahmah : Yüzde olan ve çakmak taﬂ› çak›larak tedavi edilen bir cilt hastal›¤›. Çak›ﬂma : Hastal›k ya da yaran›n yay›lmas› (Mu¤la).

Çakmak : Deri hastal›¤›, yara, ç›ban (‹zmir, Sakarya, Sinop, Amasya, Tokat). Çal : Ben, çil, leke (Trabzon, Adana).

(3)

Çal›k : Yara, ç›ban izi (Burdur, Kütahya, Samsun, Gaziantep, Kahramanmaraﬂ, Adana, Mu¤la).

Çalma : 1. Bir cilt hastal›¤› (Ayd›n, Mu¤la). 2. Azm›ﬂ yara veya sivilce (Ayd›n).

Çapar : Çiçekbozu¤u (Uﬂak, Burdur, Ayd›n, Tokat, Gaziantep, Kahramanmaraﬂ, Hatay, Sivas).

Çapur : Çiçekbozu¤u yüz (Gümüﬂhane, Sivas).

Çarpana yüzlü : Kara kuru ve çiçekbozu¤u yüzlü (Sivas).

Çendek : Yüzü çiçekbozu¤u, çopur olan kimse (Ordu).

Çetele : So¤uktan el ve ayaklar›n çatlamas› (Manisa).

Ç›bar atmak : Ç›ban ç›kartmak (Gümüﬂhane, Diyarbak›r).

Ç›¤›rt› : Gebelerin yüzlerinde görülen koyu renk lekeler (Afyon, Isparta, Ayd›n, Manisa, Çanakkale, Eskiﬂehir, Bolu, Çank›r›, Elaz›¤, Kahramanmaraﬂ, Ankara, Ni¤de, Konya, ‹çel, Mu¤la).

Ç›hma : Vücutta ç›kan baﬂs›z ç›ban (Gümüﬂhane, Kayseri).

Ç›k›l : Vücutta meydana gelen kabarc›klar (Samsun).

Ç›kma : Yara (Eskiﬂehir, Gaziantep, Yozgat).

Ç›mk›flmak : Kafl›nmak (Afyon, Eskiflehir, Bolu, Sinop).

Ç›mk›flt›rmak : Yara olgunlafl›rken çevresinin ac›yla kafl›nmas› (Uflak).

Ç›par : Çiçekbozu¤u yüz (Gümüﬂhane).

Ç›tav›k : Yara, ç›ban (‹çel).

Çiçeklemek : Yara veya ç›ban›n etraf›n›n kabarc›klanmas› (Ayd›n).

Çiftletmek : Ç›banlar›n geçmesi için iki eli yumruk yap›p birbirine vurarak iyileﬂtirmek (Zonguldak).

Çi¤it : 1. Çocu¤u olacak kad›nlar›n bacaklar›nda ç›kan sivilceler (Isparta). 2. Çocu¤u olacak kad›nlar›n yüzlerinde meydana gelen lekeler (‹çel).

Çipar : Çopur, çiçekbozu¤u yüz (Gümüﬂhane).

Çipildemek : Yaras› sulanmak (Amasya).

Çiplik : ﬁeytan t›rna¤› (Nevﬂehir).

Çivit : 1. Gebelerin yüz ve vücutlar›nda olan leke (Kahramanmarafl, Sivas). 2. Güneflin yapt›¤› çil (Kahramanmarafl).

Çivizik : Sivilce (Van).

Çizdirme : Yüz ve kolda görülen kaﬂ›nt›, k›zart› (Zonguldak).

Çoban : Ç›ban (Trabzon).

Çomar : Yara üzerindeki kabuk (Denizli).

Çonduk : Çopur, çiçekbozu¤u yüz (Konya).

Çopurli : Vücudunda çok miktarda k›l bulunan insan (Artvin).

Çotruk : Yüzünde fazlas›yla çiçekbozu¤u olan kimse (Konya).

Çör : Küçük yara, bere (Bilecik).

Çuh : A¤›z ve dudaklarda meydana gelen kabarc›klar, uçuk (Van).

Dabas : Kurdeﬂen (Bolu).

Dabaz : 1. Kurdeflen, deri üzerinde olan ve kafl›nt› yapan k›rm›z› kabarc›klar (Eskiflehir, Bolu, Elaz›¤, Malatya, fianl›urfa, Gaziantep, Kahramanmarafl, Sivas, Ankara, Kayseri, Nevflehir, Ni¤de, Adana, ‹çel, K›rflehir). 2. Kafl›nt›.

Dalak : ﬁarbon hastal›¤› (Ayd›n, Bolu, Artvin, Mu¤la).

Dalak dalak olmak : Derinin k›rm›z› lekeler halinde kabarmas› (Giresun). Dalazlanmak : Vücudun baz› yerlerinde yara, ç›ban ç›kmas› (Tokat, Konya).

Danaburnu : Parmakta ç›kan bir çeﬂit ç›ban (Isparta).

Danamemesi : ‹nsan ve hayvanlarda olan büyük ç›ban (Gümüﬂhane).

Dang›r : Kel, saç› dökülmüﬂ (Kars).

Dank›r : Kel, saç› dökülmüﬂ (A¤r›).

Daramak : Sivilce, ç›ban ç›karmak (Trabzon).

Darucuk : Çocuklar›n kar›n ve yüzlerinde olan bir deri hastal›¤› (Ordu).

Datl›cak : Dudak kenarlar›nda ç›kan yara (Gümüﬂhane).

Dayl› : Büyük ç›ban, y›l ç›ban›, tehlikeli ç›ban (Nevﬂehir, Konya).

Daz : 1. Kellerin bafl›nda kellikten geriye kalm›fl izlere denir (Kahramanmarafl, Konya). 2. Saçs›z bafl, kel (Bal›kesir, Bolu, Sinop, Amasya, Tokat, Gaziantep, Sivas, Ankara, Kayseri, Ni¤de, Adana, Tekirda¤).

Dazalah : Saçs›z baﬂ, kel (Kars).

De¤irme : Deri üzerinde yuvarlak ﬂekilde olan yara, egzama (Kayseri).

Demirönü : Egzama, temriye (Erzincan).

Demiröyü : Egzama, temriye (Erzincan).

Demre¤i : 1. Egzama, temriye (Isparta, Çorum, Amasya, Tokat, Trabzon, ﬁanl›urfa, Gaziantep, Hatay, Sivas). 2. Egzama hastal›¤›n› tedavi eden kimse.

Demna : Egzama, temriye (Kayseri).

Demra : Egzama, temriye (Çorum).

Demravi : Egzama, temriye (Artvin).

Demre : Egzama, temriye (Amasya, Çank›r›, Gaziantep).

Demre¤e : Egzama, temriye (Amasya).

Demre¤ü : Egzama, temriye (Çorum, Tokat).

Demrevi : Egzama, temriye (Kars).

Demriye : Egzama, temriye (Isparta).

Demuravi : Egzama, temriye (Artvin).

Denegutnu : Kurdeﬂen denilen deri hastal›¤› (Ni¤de).

Denekutnu : Kurdeﬂen denilen deri hastal›¤› (Ni¤de).

Derma : Egzama, temriye (Sivas, Yozgat).

Dermege : Egzama, temriye (Kayseri).

Derme¤i : Egzama, temriye (Malatya).

Deveçiçe¤i : Erithema nodosum hastal›¤› (Ni¤de).

Develemek : Kaﬂ›nmak (Antalya).

Deve temresi : Egzama, temriye (Kütahya).

Devimek : Kaﬂ›mak (‹çel).

Devinmek : Kaﬂ›nmak (Adana, ‹çel).

Devmek : Kaﬂ›mak (‹çel).

D›b›z : Saçs›z, kel (Bal›kesir, Gümüﬂhane, Çorum, Kars, Erzurum, Sivas).

D›¤›l d›¤›l kanamak : Elleri yar›l›p çatlayarak kanamak (Denizli). D›ld›b›z : Saç› tamamen dökülmüﬂ kimse (Kars, Erzurum).

D›m›rlamak : Yara ya da ç›ban›n s›zlamas› (‹çel).