Orhan Hançerlioğlu’nun Romanları Üzerine Bir Çalışma

Meral Demiryürek, Roman İncelemesinin Teo-rik Temelleri ve UygulamalarıOrhan Hançer-lioğlu Hikâyeden Öte Romandan Beri, Akade-mik Kitaplar, İstanbul 2010, 374 s.

Orhan Hançerlioğlu ismi, yazarın Türk kültür tarihine kazandırdığı Düşünce Tarihi ve Felse-fe Sözlüğü gibi Felse-felsefi çalışmalarla sık sık anılır. Halbuki onun 1950’li yıllara ait çalışmalarına bakıldığında yazdığı hikâye ve romanlarla ede-biyat dünyasının öne çıkan yazarları arasında yer aldığı görülür. Ne yazık ki geçen zaman içinde Hançerlioğlu’nun edebî yönü büyük oranda unutulmuştur. Meral Demiryürek 2010 yılında yayımladığı Roman İncelemesinin Teo-rik Temelleri ve Uygulamaları Orhan Hançer-lioğlu Hikâyeden Öte Romandan Beri adlı ça-lışmasıyla Orhan Hançerlioğlu’nun hayatını ve edebî kişiliğini romanları bağlamında dikkatlere sunmaktadır. Meral Demiryürek, Orhan Han-çerlioğlu Hikâyeden Öte Romandan Beri’de romanın ne olduğu, niçin okunduğu, doğuşu ve 1950’lere kadar Türk romanının gelişimine ana hatlarıyla değinmiş, roman incelemesinin

teo-rik temellerini ay-rıntılı bir biçimde ele almıştır. Ayrıca Orhan Hançerlioğlu ve eserleri hakkın-da çeşitli araştırma ve çalışmalar olsa da Demiryürek, bu çalışmasında onun Türk edebiyatındaki

yerini yeni bilgi ve belgelerle ortaya koymuş-tur. Bu çalışmanın önemli yanlarından biri de Hançerlioğlu hakkında bilinmeyen birçok ayrın-tınınilk kez kaleme alınmasıdır. Yazar, kitabın önsözünde bu çalışmanın iki aşamalı olduğunu belirtmiş ve birinci aşamada Hançerlioğlu’nun hayat hikâyesini ve romanlarını ele almıştır. İkinci ciltte ise şiir ve hikâye yönünden Han-çerlioğlu’nun Türk edebiyatındaki yerini tespit eden bir çalışma yapacağınıdile getirmektedir. Demiryürek’in çalışması “Roman İnceleme-sinin Teorik Temelleri”, “Orhan Hançerlioğlu Hayattan Yazıya”, “Orhan Hançerlioğlu’nun Roman Anlayışı ve Romancılığı”, “Orhan

Yeni Türk Edebiyatı Dergisi, Sayı 5, Nisan 2012, s. 246-248

ORHAN HANÇERLİOĞLU’NUN ROMANLARI

ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA

Murat Ünal

ORHAN HANÇERLİOĞLU’NUN ROMANLARI ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA

247

Hançerlioğlu’nun Romanları” olmak üzere dört bölümden oluşmuştur. Çalışmanın son bölümü ise “Belgeler ve Fotoğrafl ar” başlığı altında dü-zenlenmiştir.

“Roman İncelemesinin Teorik Temelleri” beş alt başlıktan oluşmaktadır. Roman incelemesi-nin temel unsurları olan yapı (olay örgüsü, kişi-ler, mekân, zaman), tema, dil ve anlatım üzerin-de durulmuş, ayrıca “anlam ve yorum” ile “zih-niyet” gibi yeni unsurlar da teorik olarak ele alınmıştır. Demiryürek, DiYanni aracılığıyla roman incelemesinin nasıl yapılması gerektiği-ni şöyle ifade eder: “Kurgunun yorumlanmasını öğrenme sürecinde kurgunun tekniği hakkında bazı temel bilgileri öğrenmeye ihtiyaç vardır. Kurgunun tekniklerine yaklaşmak için yararlı bir yol, onun basit unsurlarını ve özelliklerini tanımlamaktır.” (s. 15). Nitekim bu bölümde çağdaş roman inceleme yöntemleri üzerinde ayrıntılı olarak durulmuştur.

“Orhan Hançerlioğlu Hayattan Yazıya” bölümü ise Orhan Hançerlioğlu’nun doğumu ailesi ve eğitimi, aile hayatı, memuriyetleri (mahallî ida-relerdeki görevleri, İstanbul Belediye Müfet-tişliği, İstanbul Emniyet Müdürlüğü Şube Mü-dürlüğü, İstanbul Şehir Tiyatroları MüMü-dürlüğü, radyo konferansçılığı, İETT Umum Müdürlüğü Hukuk İşleri Müdürlüğü), ölümü, edebiyat dün-yasına girişi (ilk yazıları, etkilendiği yazarlar ve okuduğu kitaplar, şiirden hikâyeye, hikâyeden romana) olmak üzere beş alt başlıktan oluşmak-tadır. Demiryürek, Hançerlioğlu’nun ilk, orta ve lise öğrenimini gördüğü Şişli Terakki Lisesi Arşivi’nde bulunan belgeler ile onun uzun yıl-lar çalıştığı İstanbul Elektrik Tramvay ve Tünel İşletmeleri Arşivi’nde muhafaza edilen sicil dosyalarındaki belgelere dayalı olarak hayat hikâyesini geniş bir biçimde ele almıştır. Yazar, kitabın bu bölümünde Orhan Hançerlioğlu’nun hayatı hakkında şimdiye kadar bilinmeyen bir-çok ayrıntıyı ilk kez günyüzüne çıktığı gibi bazı yanlışları (doğum yeri gibi) da düzeltmiştir. “Orhan Hançerlioğlu’nun Roman Anlayışı ve Romancılığı” bölümü yazarın fi kirlerinden ve

eserlerinden hareket edilerek tespit edilen ro-man anlayışının ve roro-mancılığının özelliklerini içermektedir. Demiryürek, Hançerlioğlu’nun roman anlayışını başta Varlık dergisi olmak üzere Yirminci Asır, Hisar, Beş Sanat, Yedi Tepe, Türk Dili ve Edebiyat, Akis, Tercüme gibi döne-min dergilerine yazdığı yazılarından, İstanbul Yeni Gazete’de Hançerlioğlu’nun “Sanat ve Düşünce” başlığı altındaki yazılarından ve yine kendisiyle yapılan röportajlardan yararlanarak ortaya koyduğunu belirtmektedir. Hançerlioğ-lu’nun romancılığı değerlendirilirken romanları hakkında yapılan eleştiriler, bu eleştirilere onun verdiği cevaplar ve romanlarının incelenmesi sonucunda elde edilen bulgularla Demiryürek, yazarın Türk romanındaki yerini tespit etmeye çalışmıştır.

“Orhan Hançerlioğlu’nun Romanları” bölü-münde Demiryürek, kitabın birinci bölübölü-münde ele aldığı çağdaş roman inceleme yöntemlerini dikkate alarak Hançerlioğlu’nun sekiz roma-nını (Karanlık Dünya, Büyük Balıklar, Oyun, Ekilmemiş Topraklar, Ali, Kutu Kutu İçinde, Yedinci Gün, Bordamıza Vuran Deniz) tahlil etmiştir. Yazar, öncelikle eserlerin tanıtımını yaparak Hançerlioğlu’nun romanları hakkında bilgi vermektedir. Böylece hem romanların yayımlandığı sırada dönemin edebiyat dergile-rinde yayımlanan tanıtım ve eleştiri yazılarına hem de daha sonraki yıllarda çeşitli araştırma-cıların yaptığı değerlendirmelere yer verilmiş-tir. Demiryürek, romanları incelerken Alfred Adler tarafından geliştirilen bireysel psikoloji ile Carl Gustave Jung’un temellerini attığı ana-litik psikolojinin verilerinden yararlandığı gibi, bunlara ilave olarak, Hançerlioğlu’nun roman-larını yazdığı dönemde yaygın bir şekilde tartı-şılan varoluşçuluk felsefesinin temel ilkelerini de dikkate almıştır. Ayrıca bazı romanların tah-lilinde tablo ve şemalar kullanılması bu tür ça-lışmalarda pek kullanılmayan bir yenilik olarak değerlendirilebilir.

Demiryürek hazırlamış olduğu çalışmanın son bölümünü “Belgeler ve Fotoğrafl ar” başlığı

al-248

tında düzenleyerek arşiv kaynaklarından çeşitli örneklere, belge ve fotoğrafl ara yer vermiştir. Hançerlioğlu’nun okul hayatından meslekî hayatına ve ölümüne kadar çeşitli fotoğraf ve belgeleri bu bölümde göstermektedir.

Sonuç olarak Meral Demiryürek’in bu çalışma-sını iki bölüme ayırabiliriz. Kitabın ilk bölümü çağdaş roman incelemesinin teorik temellerini anlatmıştır. Kitabın ikinci bölümü de Hançer-lioğlu’nun hayatı ve eserlerini kapsamaktadır. Hançerlioğlu, felsefe ve düşünce tarihi üzerine çeşitli çalışmalar hazırlasa da onlardan önce Türk edebiyatında roman, hikâye ve şiir ala-nında eserlervererek devrinde yaygın bir şöh-rete ulaşmıştır. Hançerlioğlu, Kıvılcım adlışiir

kitabını yayımladığı 1936 yılından1962 yılına kadar geçen yaklaşık yirmi altı yıllık edebiyat hayatında otuz kadar hikâyesini ve sekiz roma-nını Türk edebiyatına kazandırmıştır. Demir-yürek kitabında, Türk edebiyatında önemli bir yere sahip olan Orhan Hançerlioğlu ve eserleri hakkında ayrıntılı bilgiler sunmaktadır. Bize göre yazarın bu çalışması Orhan Hançerlioğ-lu’nun hayatını ve eserlerini akademik olarak ele alıp incelemesi, Türk edebiyatına kaynak-lık etmesi bakımından ayrı bir öneme sahiptir. Aynı zamanda roman inceleme tekniklerinin teorik olarak anlatılması da esere, araştırmacı-lar için kaynak kitap özelliği kazandırmaktadır.