Şimdi o yalnızlığı yazmak

Şimdi o

S

zının ve hayatın bir yaratıcının dün­ yasındaki yerini daha bir katmansal- laştırdığı anlatısının yepyeni örneğiyle karşı karşıyayız: Bu Yaz Ayrılığın îlk Ya­ zı Olacak.

İleri, bir değişkenlik durumunu, acıvla beslenen bir ömrün adanış çağlarını dile getiriyor bu kez.

Yer yer anı-roman, biyografik-roman veya özyaşamsal-roman imleyişlerinı çağ- nşursa da; bir başka boyutu var bu anla­ mının. Ne bunlar, ne de ‘roman’... Ro­ mans demek daha uygun belki de!

İzleksel olarak acıdan yalnızlığa sürük­ lenişin yeri/mekânı ve duygu sarmalının beslendiği ilişkiler başattır anlatıda.

Yazıda yaşanmışlık duygusunu bize ve­ ren daha birçok izlek ardı ardına gelir. Yaşanıp biten bir ömrün tanıklığına uza­ nan anlancı, yüzleştikleriyle belleğin çağ­ rısına uyar. H er bir uyanışı ‘sıraya koyma­ ya, çözmeye’ çalışır.

Yazarın?anlatıcının görevi de bu değil mi?

Ötede olup bitenleri yeniden düzenle­ mek, tasarlamak.. Yazıda yeni bir hayat yaratmak..

Beri, kurduğu bu ‘anı iskelederi’nde; anlatıcının aylasından bakar o hayatlara. Onun her adımında, arkada duran, gö­ ren, bakandır da. Geldiği kıyıda bir arın­ ma duygusunun debelenişindedir de üs­ telik, anlatıya yansıyanlar..

yalnızlığı yazmak

Ardına düştüğü aslında peşi sıra gelen­ dir. Batkıya uğramamak için yazmak, an­ latmak zorunda hisseder kendisini. G e­ lip gelip onu bulansa; “Yazmaktan tam vazgeçeceğiniz sırada yeniden yazmak tutkusu” dur.

Yazıdan kaçınamayacağını, ancak ona bağlanabileceğini bilen biridir, İleri. Yaz­ dıkça çözülen bir hayatın kıyısında durur. Bu duruş yerinin hem ötesini hem de be­ risini yazdığı bu anlatısında çıktığı yolcu­ luk biraz da kendine doğru yolculuktur. Uzandığı ‘geçmiş’ bugüne izdüşürendir. Bir bakıma da yazma nedeni, yazıya bağ­ lanma duygusunun kaynağıdır.

Yüzünü, “eskilerden, unutulmuş gün­ lerden kalma” dediği o yalnızlığa döndü­ ğünde; anlatılabileceklerin git-gelinde debelenip durur.

Yazarın yazma çabasının sırlı yanını aralamaya çalıştıkça, öne çıkanların, silik gibi duranların anlamını görmeye başla­ rız. İleri, burada, anlatı(sı)nın bu dönüş noktasından önceki bir anlatısının dün­ yasına dönerek (Kırık Deniz Kabuklan) orada can bulan, soluk alan kahramanla­ rının, özellikle de Halil Vedad’ın, izleri­ ne yönelir.

Önün, ‘roman kişisi olmuş’ hayadara bakışında, kurulan bir roman dünyası­ nın nasıl biçimlenegeldiğini buluruz bul­ masına da; burada asloıan da yaşanmış­ lıkların dönüştüğü ‘yazıda hayatların ya­ zarın yazıbelleğinden/imbiğinden süzü­ lüp gelen yanlarını görebilmemizdir.

Yazdığı bir romandaki hayatın/dünya­ nın bir an’da silikleşmesi, buruşması..

“Çoktan yazılmış, yayımlanmış, yıldızı sönmüş, yıldızı hiç parlamamış roman. Bir kez daha yazarsam, bu kez kurtarabi­ lirim, yaşantılar avucumun içinden kayıp gitmez, roman sahicilik kazanabilir. Ama Halil Vedad’ı kurtaramam.”

İlkten sannlı bir bakış gibi gelse de; ro­ manda sahicilik kazanan, yitip gitmiş bir hayatın ilgi çekmemesi, dönülüp b an la­ maması yazarın yazma güdüsünün önün­ de duran bir engeldir. İleri, bu durumu sorgulayarak, o içselleşeni dile getirir.

Yazdan bir ömrün, Halil Vedad’ın düş­ sel çağrısının düe getirilişi.. Ve oturup o upuzun romanı yazdığı.. O nu, romanı yazmanın kıyısına getiren duygunun ne olduğunu da imler bu arada.

İleri, anlatışım işte bu noktadan hare­ kede geliştirir. Bir kırılma noktasıdır o de- yilenişi. Bu kez ayna tutan ise, yer değiş­ tiren gölge gibi, ikinci kişiye dönüşen ya­ zarın hayatıdır. Anlatıcı, onun çocukluk yurduna, yaşamından izlere döner adım adım..

Onun bakıp gördüren anlatımcı tav- n/bakış açısı amatı boyunca ben’in göl­ gesi gibi adım adım ilerler.

“Çocukluğun geri dönülemeyecek yur­ du ve insanlan”na doğru bir yolculuktur bu. Belleğin aralanan kapılarında yaşan­ mışlığın her bir izinin rengini/soluğunu buluruz.

Geçmişin haritasına balonca, yazarm oluşan yazı belleğinin yerini/yurdunu ta­ nırız. Bir yanıyla da akıp giden hayatın ge- tirdilderinde (buna rastlaşma an’ı da di­ yebiliriz), yazılan romanın ötesinde duran

bir sesi hissederiz. Daha doğrusu, o ses gelip yazan bulur. Gülderen Hanım, da­ yısına yazılan mektuplardan söz eder.

Yazar, yeniden o romanın iklimine dö­ ner dönmesine de; “notlarını tasfiye et­ meye karar vermişken, yeni bir öykü­ nün... beklenmedik öykünün çağrışımla­ rına kapılmıştır.”

Öte yanda da; “yayımlanmış, sönmüş roman”ını anımsar: Yazma an’ını, biçe- mini, tasarlanışım, öyküsünü..

Bir yazarm yazmak eyleminin ivmesi olan durumlarla birlikte, yazma süremi- nin biçimlenişini de dile getirir, İleri. Öy­ le ki; yazılan bir romanın/anlatının kur- gulanışının inceliklerini, yazarın yazma çabasının aldığı seyri içtenlikle yansıtır.

Yazarımızın çıkış noktasında/odağında duran o romanının ekseninde; biz, onun yazı dünyasının sırlarına, yazma cehenne­ minin sıratma ve arafa doğru yolculuğa çıkarız aslında.

İleri, yazının bir aldanış olduğunu im­ lemese de; her dönüş çizgisindeki bağla­ nışın bir sannlı yanı olduğunu hissettirir gene de.

Önceki zamanın tutsağı olmasa da, ya­ zısının kaynağına dönüşlerinde bir yüz­ leşme, tansıklık vardır. Ötede kalan genç­ lik düşleri çoktan bir ‘gelecek’ olmaktan çıkmış, gelinen noktada yazan mutsuz kı­ lan her bir görüntü/durum o ‘güzel za­ m anların kıyılannda gezindirir onu.

“Ama çok gençken yitirilenler, sonra­ ki ayrılıklar kadar acı vermiyor. Sonraki­ lerde yaşamın sadece ayrılıklar olduğunu anlıyorsunuz.”

Dese de; o dönüş çizgisine ağışanlara baktıkça; yitirilenlerin sızısını tümüyle hisseder. Bugünden düne bakarken, o kopuş duygusunun ezincidir aslında ona tümüyle bunları yazdıran.

Onun, dünkü yazma çabasıyla bugün­ kü duruş yerinin yüzleşmesi de ilginçtir. Yazar, bunu yaparken, içtenlikli bakışım hiçbir zaman yitirmez.

Biriktire biriktire yazdıklarının her bi­ rinin çağrısı, sesi, dokusu vardır. Kopa­ maz da bundan. Ama gelinen noktadaki ilgisizlik, bir başka Türkiye’nin görüntü­ sü onu iyice kırılganlaştırır. Bitişi, tükeni­ şi yazar artık. Seçtiği hayatı, sona eren düşleri, yalnızlığı...

var edebilmenin hesaplaşmasına yönel­ miştir. Önündeki ışıltılı yazı yolunun ye­ ni ibresini merak eden okurlara da bir muştu gibi gelecektir Bu Yaz Ayrılığın İlk Yazı Olacak. ■

Bu Yaz Ayrılığın İlk Yazı O lacak/ Se­ lim İleri/ Doğan K itap/185 s.

Türk Romanından Altın Sayfalar/ Se­ lim İleri/ Doğan Kitap/ 797 s.

Selim İleri, bir hesaplaşmanın da anlatısını yazıyor. Yazarın-ya- zarla, yazarın-yazdığı roman- la/yazdıklarıyla, yazarın dün- le/bugünle/çevreyle hesaplaşma­ sı...

îç sesini dinler. Düne uzanıp bugüne bakarken de ondan kop­ maz. Bir yerde de, yazmak için yaşamak duygusunun baskın olu­ şunu sezdirir. Gittiği her kıyı, döndüğü her durum bunu derin­ den hissettirir ona.

Ayrılıkların, yalnızlıkların bes­ lediği bir yazı dünyasının içli, bu ­ ruk, ezgin yanlarına bakmak; ha­ yatın kırılma noktalarının acıdan filiz veren yanlarını görebilmek için sizi de bir iç yolculuğuna ça­ ğırıyor îleri’nin bu anlatısı.

Hiçlik duygusundan arınmak, acıların bendinden geçip ‘bütün bir hayat’ı kuşatabilecek sevinç­ lere kavuşmak için yüzümüzü ya­ zının/anlatının anlamına dönaü- rebileceğimiz bir ‘romans’ sunu­ yor İleri, bizlere.

İleri, bu anlatısıyla, yazısını/ya- zın evrenini yeni bir dönemeçte

C U M H U R İ Y E T K İ T A P S A Y I 6 2 3

Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği Taha Toros Arşivi