KONYA'DA
ALAÜD.DIN
CAMII
ve
TÜRBEtERt
TARİlI
M.Zeki ORAL
Vakıflar Umum Md. Arşiv ve Neşriyat Müdürü
DÜRDÜNCÜ BÖLÜM (*)
(Cami ve turbe kitabelerindeadIarıyazılı ve türbelerde medfun Hükümdarlar)
Buraya kadar Ala üd.din Camii ve türbelerinin binalarını ve kitabelerini incelemiş 01-. duk, şimdi türbede medfun olan Selçuk hükümdarlariyle bu binaların yapılmasında ve ona-rılniasında himetleri geçmiş olan hükümdarlar, ümera ve sanatkarları anlatmıya çalışaca-ğız.
1- Camii yaptıram ve türbedemedfun bulunan Selçuk Hük'ümdarları:
Orta zamanlarda şark alemi dini, iktisadi daha bir çok bakımıardan Anadolu ve İstan-bul'u ele geçirmek istiyordu. Daha Emeviler, Abbasilerzamanında Anadolu'ya akınlar ya-pılmıştı. Abbasilerin askeri kuvvetleri ve kumandanlan .Türklerdendi. Anadolu'nun zaptı için uçlar teşkil olunmuş, bu uçlarda vuruşan gaziler içinbüyük servetler, arazi ve
emlak-li,_ . _ •
den vakıflar yapılmıştı. Büyük Selçuk Devleti Imparatoru olan ç,ağrı Bey zamanında ve (1015 - 1020) yıllarında Anadolu'ya ilk taarruzbaşladı. TuğrulBey zamanında uzun ve düzgün bir şekilde devam eden bu akınlar Kızılırmağın şark kıyılarına kadar gelmişti. Alpaslan zamanındabiraz daha şiddetlenmiş olan akınlar 1069 da Konya'yakadar geldi. Alp~ :aslan'ın 1071 de kazandığı meşhur Malazgirt harbi ve buharbi.nsonunda yapılan anlaşmayı
Bizaı;ıslılçı.rın bozması üzerine Anadolu kapıları Turkler.e büsbütün açılmış oluyo'rdu. Alpas-lan, ve ,oğlu Melik Şah meşhur kumandanlarından Artık, Saıtuk, Meng'Ücek, Eİnir Daniş-ment, Kal'atekin, tıtekin, Tutuk, Afşin ve başka gazilere Anadolu'nun zaptı emri verilmiş-'ti. Alpaslan 1072 de Ortaasy~'ya giderken Harzem Valisi tarafından öldürüldii. Yerine
ge-çen oğlu Melik Şah .Anadolu'nun fethi için babasının zamanında başlayan hareketi dur dur-madı. Büyük Selçuk ailesinin 'ünlü evlatlarından Kurtulmuş oğlu l. Süleyman. kardeşi Man-sur kumandasındaki oğuz boyları (33) Urfa Üzeriiıdı;;nh~reketederek Konya'yı 'sardılar. Konya'nın son Bizans valisi Martava Gusta teslimolmaktan başka çare bulamadı.1Ö77 de Konya ebediyen Türklere geçmiş oldu. Ayni' günlerde Konya. civarında müstahkem bir
(*) :Bu:y~ıliın birinci kısmırtı teşkiledert (:konya'da. Ala üd-dir,; Camii ve 'TürbelerLL yayılar ve
kitabeler. Bölüm. 1-3. İlahiyat F'<9.kültesi.Türk - İslam. Sanatıarı E'lnstitüsütarafından
yayınla-nan yıllıkta neşredilmlştir.
.i
'mevki olan Gevela kalesini (34) Bizans muhafızı Romanos.Makri'den.alarak ..İznik'e doğru yürüdüler.
.
İki üç sene içinde Konya'dllJn İznik'e 'kadar olan saha fetholundu. Bizans İmpara-,". - . , .to~u herçareye başvurarak Anadolu'yu karış karış müdafaaya çalışıyordu. i. Süleyman, ağabeysi Emir Mansur'la geçinemiyordu; MelikŞah tecrübeli' kumandanlarından Emir Forsuğu L Süleyman"a yardım için gönderdi. Bu suretle Mansur bertaraf edilmiş, zaptolu-nan yerlerin v~liliği yalnız 1. Süleyman. uhdesinde kalmıştı. Melik Şah tarafından gönderi-len bir menşurlaSüleyman'a (Bilad'ı-Rum) hükümdarlığı verildi. Bağdat halifesi de ayrı-ca hil'atlar vesaltanat menşuru göndererek (Sultan) ünvanını verdi.
107'9
senesinden.iti-baren büyük Selçuk devletinden. ayrı olarak (Rum Selçukileri, Anadolu Selçuldleri,veya Türkiye Selçukluları)- ' denilen TÜrk devleti Anadolu'da_. kurulmuş oldu. Bu suretle istilclal.-'"-.
kazanan Süleyman Bizansın İmparatorluk kavgalarından istifade ederek 1080 de tznik'izap-tedip Üsküdar. tarafına geçti.. Boğazdan' geçen gemilerden gümrük resmi almıya başladı, B.u . sene içinde Çanakkale Boğazı ve İzmir tarafları da fetholundu. 1081 del. Süleym!l.ıışa!,ka döndü. 1083 de Tarsus, .1084 de Maraş, Adana, Kilikya tarafları ve Antakya 'alı.t1d~. Ana-dolu'nun fethi ikmal edilmiş, Ağrı dağından İstanbul Boğazına kadar olan yerler Türkleriıı eline geçmişti.
Antakya Prepsi,. Halep Hükümdarı Şeraf üd-devle'ye vetgi veriyordu. Antakya SUh:iy-man'a geçince bu vergi Süleyman'dan istendi,' reddolununcaŞeref'Üd-devle Antakya'ya: hü-cumetti. 1. Süleyinanda Şeref üd-devle'nin merkezi olan Haleb'i kuşattı: Yapılan harpte Şeref üd-devle maktül düştü. Halep Belediye Reisi şehri Süıeyman'a 'teslim etmedi. Suriye HükümdarıTutuş'dan yardım istedi. Tutuş ile Süleyman 1086 da harbe tutuştular. Bİr ri-'vayetegöre LSüleymai'! harpte okisabetiyle şehit oldü: Diğer rivayette kurtuluş im.kanı ..
kalmaYı'nca kendini hançeriile öldürdü; Süleyman'ıncesedi Haleb'e gönderildi. Türbesi sur dışındadır:' Bu türbe II. Abdülhamit tarafından tamir ettirilmiştir, Şu tetkikatgÖsterdıki Alaüddin türbesinde i. Süleyman medfun değildir. Süleyman'ın oğulları Kılıçaslan ile Ka-lanaslan tutularak Melikşaha gönderildiler. Anadolu bir vilayet haline getirilerekvaliliği Emir Porsuğa verildi. Ar,adolu 'Melikşah tarafmd~m gönderilen valilerle idare .olimuyordu. Bu hal bir çok karışıklıklara sebep 'Oldu. Anadolu'daki diğer beyler istiklallerini ilah 'ede-. rek hül{üindar 'unvaninı aldılar'ede-. Bu suretle birinci Selçuk derebey1iği 'teşekkül etmiş 'oldu'.
1. K i L i Ç
-A
s
L -ANMelikşah 1092 de vefat 'etti. Yerine oğlu Berkyaruk Illikümdar oldu .. Diğer Selçuk p~ensleri bunu tanımadılar. Berkyaruk mevkiinitahkim için kendisine bağlı gördüğü şeh-iadeleri vilayetlere valigönderdi. Bu suretle i. Kıhçaslan :da Anadolu'ya geldi. Önce bir is-lfthat yaptı. Ümeradan Çakabeyin ,kızı ile .evlendi: Çakabey Kılıçaslan'a kayınpeder olmasın-dan ce3aretlenerek kendibaşına hareket etmiye başlamış ve tstanbul üzerine yürümüştü. Kılıçaslan, da İstanbul ve adalarızaptedebilmek için gemileryapılmasını emretmi~"ldi.ğer taraftan Malatya üzerine giderek muhiısara eylemişti. Tam bu sırada yani 1095 te haçlı . seferleri başladı. 'I. Kılıçaslan'İn ardı arası kesilmiyen bu akınıara karşı Anadolu'yu kahra-manca müdafaa ettiğini, geçtikleri yerleri başt-anbaşa haçlilara' nasıl bir mezar yaptığını biliyoruz. Sadet harici olduğu' için burada tafsilatma 'girişmiyeceğiz .. ' Haçlıseferleri "Kılıç-aslan'a bÜyükşöliretlerkazandıtdı. Kendisine (Eb Üı-Meğaı:i) dtmildi. Haçlıseferleri
esna-(34) Kevefe, Kavala, Gevale adlariyle anılan bu kale eski zamanlardan beri önemini muhafaza
et-mekteydi. Fatih. Sultan Meqmet tarafından pek güçiapteallmlşve yıkbri.ırruşbr:' Koriya
. mecmuası sayı 5, .sayfa 299 da bu kale hakkında fakat dı3.haziyade tasvirı mahiye.tte izahat
vardır.
•
• i
'sın.da Enlir Danişment Gazinin' esİr
'ettigi
Buem6nt' daıı fidyei' necılt olarak aıi.lıan .' 260.000' 'düka altıiıytiztind~n na:nişmenf GazillE;
Kilı:çaslaİi'ıii arası açılmışti.Kihçası~n: Dan~şment ülkesine hUeum etti. Bu arada (iıo2 )~Emiİ'D
anişment' vefat etti:YEiİ'1,ne'oglu Gazi. Gümüş-'tekİn Hiikümdar oldıi. Kılıçaslan'la bar,ıştİ. Haçlı'seferleri muvakkaten de olsa 'durmuş, 'Anadolu işlerf yohiiüı. gIrmişti. 'Kılıçaslan suriye harplei'ine hazırlan.dı. Harran haçıİlardalı ~geri alüıdL1l03de damadıEmir' Balak':ı, 'Kılıçaslıiıı Suriye harpleriile memuretmiştL. Urfa 'KontuBalıiüvüi. ile KôiitLUsselines'iesiretÜler.Kİhçaslan:'yine garbe döndü. rinikved~
'varinı' tekraİ'::ele geçIrdi:'11Ö5de paYitahtiıİı: Konya'da kUl'du:Bu yıllarda Büyük Seiçuk 1mı>ara,toruBerkyaruk vefatett.i.Kılıçasianon,un yerinegı;çenSiıltan Mehmed'i sevmez~ fdi. Mehmet mevkffnFtahkimedince ¥usuleniiri' Çekermişi azletti. ı3erkyaruk'tin başkıiriıan-'danı:AyazLôldüittü . .Kılıç~lan, buhadiselerden' kuşkulamyordu. MusUl halkıyeni "vali ,ÇiLvlıdanşikayet" ediyorlardı.: EskivalininoğlU: Zengi Müsuİ'limüdafaa ediyor ve 1. Kiliç-'aslari'danyardlIn'isÜyordu. Kılıçaslail:, ogullarındanŞehi'nşa'hıKonya':da, Arapşaİ'ıı Anka-ra~da, <Mes;ıit'ti Kayseri'de, Tuğrıilaslan:;ıMaHı.tyli'dabırakarak küçük 'oğlu Melikşah'la bit-likte Diyarbakir'a gitti. Harput; Diyirbakır; Siirt ,Beyleri etrafına toplandılar. Beraberce tran'ızaptetmek, Buyük Selçuk tmparatoru Mehrned'i ha1'etmek istfyorlardı. Kıİiçaslan Diya,rbakır'dan Musul'a hareket. e~ti, :Musul'uzapt~derekI.tendi adına.hutbe okuttu. Suıtan .Mehmet kendisine taraftarolan ,'üpıeraya haberler göndererek' Kılıçaslan üzerİneyürümele-'riniemretti.Kıhçaslatı.:da' Aiıadolu'dan"yardımistemekIe beraber yanındakikuvvetle al ey-.hinehazır.lanan ordularıayrı ayrı 'y~rlerde. mağlup et!Jleyi düşündiL Küçük oğlunu Musul'a
bırakarak dörtbin kişilik kuvvetle Sur~ye'de. 'aleyhine hazırlanan Melik Ridvan ve çavlı
01'-~ dusu üzerine geliyordu. Habur' nehrinigeçip Şenısaniye kÖy~ne gelince Çavlı askeri gö-ründü. 15. Temmuz. ı~06 daII1uhareb~ye lıaşladılar,'llkhamlede Kılıçaslanaskeri galip gel-miş ve çavlı'mn çadırı yıkılmıştr. Sonra Kılıçaslaıı tarafı mağlup oldu. Kendisi sarıldı. Kuvv:etli :bir hamle Hesafları yardı, canını' kurtarmak için atını Habur nehrine sürdü. Daha genç denilebilecek bir yaşta olduğu haldebu nehirde boğularak vefat etti. Cesedi Meyya-farikin. (35) (Bugünkü Silvan) e getirilerek o]:'ada defnolıındu. Anonim Selçukname Kı-.lıçaslan'ın av esnasında ad koştururk~n Şadnehrine düşjip ümera tarafından
kurtarılma-dığıiçin 527 deöldüğün:ii ve tabutunUn Meyyafarikine getirildiğini yazmaktadır (36) . Ki-hçaslan Anadolu'yuyeniden' kurtarmış, yaptığı harplerde gösterdiğişecaatler dillere des-tan 'olmuştur. Bir aralık Anadolu'ya (Bilad-ı Kılıç!!,slan) denildi.
K TL i Ç A S L AN oğlu Ş E li
t
N Ş AH..Kılıçaslan'ın beş oğlu vardı.~ıinIardaİı.birfsi olan Melikşah Musul'daesir olmuş, Çavlı .. tarafından büyük Selçuk Hüküindarı 'Mehrtied' egönderilmi~ti. D~ğer oğlu 'lugrulaslan anne-. siyle Malatya'da bulunuyordu. Diğerleri .de yukarıda yazılan Anadolu 'viHLyetlerinde idiler. Şehinşah Konya'da hükümdar ilan olımdu. Diğerlerioğuz töresince bulundukları memleket-lerde Melik ünvanını alniakla beraber 'ağabeyleriniri sultanlığını tanıdılar. Kılıçaslan'ın ölü-. mü ve o'ğullarının memleketleri aralarında taksim etmesi!!den istifadeedenBizans İmpa-ratoru Aleksiyos Komne, Omatyos Klokales:kuırıanqasın,daAnadolu'ya' büyük bir ordu ,gönderdi. Edremittarafların~aki Türklere büyükzulümler, yapıldı. Şehinşah da Hasan
Kutluğ adıfıdaki meşhur kuıİiandanmı 1109 da 24;000. kişilik bir orduile Bizans orduları-na karşı gönderdi. Bu harplerde Hasan Kutluğun ihtiy:a~~.ı.:ı:lı~_gör.!ildÜve_Şelıi!,:ş!l,lı
,tar:?--, . (35) Bu isim Meyya .farikinşeklinde hareketleridıiştir. Kam~s.-ı Okyarius TercUmesi cilt4 sayf-ı
.. '1189.. .. ' ." .. ,.'.,,' .,' ...". .
(36) Matbu nüsha metin .kısmı. Sayfa 37.
cf4fi
fmda.n' katlolundu. Bilhass;~r:~h "s~;:~'!eriml/"b\iYÜk, yararlıkları ;görülen ,,,t:ı:ıı-s~~;K1i,tlllğun JmtIiu(}en. diğerü.nı~rl:J' m'i1t~essiroh:l):!!ar.,:MEls:.ut,'tl:!rafJ~a "geçtiler,:l~l()::dıı.
Şe.4in.~ıı.h,:~il!lt-ya Ermenileri üzerine seferler açmış ise de büyükzaferler kazaııamamı}?tF. fı,l~-!Ş':yılJ~r-!R-da tekrar Bizanslılar ile harpler oldu, kat'ineticeler alınamadı, nihayet sulhyapıldı. Bi-zans imparatoru tekrar Anadolu'ya hücum ederek Akşe4ir~ek~da:r.:;geJ:ıl!,işt.i. ,A,nadolu'dan toplanan Türk orduları ,Bizal1.sIıları bir, çok telefa:~ yerdirerı:ık'dönm,eye D)ecpur. ettiler; Bi-zans1ılarla t~kr~rsulh,.yapııdı"Şe~fİ!~al\'Qüse;iere, çıktiği,iaman¥es;ut
',t~I;#~na,
'geçmiş ola.n ümera başt~Ua;sa.n_~utluğ'ıın':ô~I~-Gazi.'~lduğu ,lialde'aleyıi1~~. t~ztiba.tiC)5a:şladilai .. Kayseri'de bulunan. ~Mes'ud'uiietİ'afındatoPlandılar .. Mesjud '..kayınwderı' Melili: .daiinin 'yardıminı da temin ede.r~k }{onya;ya:hü~'tİn1,'~Üi1er. ,Konyıi;yi"ele .~~çirdii~r~ ; MesiidÇ{{1itf-kiimdar ilan ettiler. ,Şelıh1.ş~h,KOJly~>raaöııüy()~liu.-jl~r;göhde~Ji~i ';ku~veti~/:
,C'y6fda
., " ... .-:-:" J':c, .'" "", ~ •.• :'_ .... ,,;-.~:••:),:.\ . "'ı'-'. __ . ,-O :",}':,'"L:.<:.J ~.';.~,~;, .";""~~' ..:ı
,Mes'ud'un .büyükbir ordif ,lle gelme~te,oid~ğup;Iı.,görqü1eı:v:e Mes'iıd:.~.biat e~IA~~le
.,2rJiŞ,-,bel': ,Şehinşah~a bir. iSjTau alamEiti ol-madığımbildirdHer .. Ş~hiuşahIIlüs.teri~,olaraf
,~y~l~ii~
devam ederk~n, birdenbirek'ardesini~ ~ske~i lIekarşilaştİ, harp başıa:di.şehi~şa,hı"ııi"k'U.
ina;;danları Mes'ud 'tarafına' 'geçtii~r';'başk'açarek~ımadiğ~nigör~n' Şehlı1şaıi'İIitn.:ci~~rlı1-da
bulu!l~m Tiga~iye şato~'ıüııiiltica etti. Me~:,rit:oı~duıa:nd~~h8Jşat6yu'muha~~r~";~tirlef.
',Canına dokunulmamak şartiyle Şeh'inşah te~1i~' oldu, ;Kpny~'ya '~v:kegi1dL,"'Cözl,erhierriil '.çekilerek sarayın bir odasmaka:patıldı.Ş~liiriŞ~lı'~,']:ıü ha.y~tağır- geliY9rdu; ,$tithiıj,esiri:egÖzlerinin biraz görmekt~ oldugunu sôyl~di.Busöz'kadıiil~~ a~;asında' yayıi~rak İ.M&~,tic11\a "kad~~ -va~dı~ M~s;ut G~zi'nhı::teşvikiyıeŞehin;ş~~h'işeliit 'eitirdi,~oıiY~'d~S~iç'ü~. ~a:~~~A~da , şehit edil~n ,ve doıiy~siile k~brrdeKonyi'da '1>uJ~1I1mas:iic~bederi üilş~l~tikhUkiJ~id~~ı$~-.hinşah'tır.'n. Kılıçaslan"'ı~ sağhğındaJraptırdiğı - 'kitıüiesiyle~~bit ~ıan""tÜrb~yia-fug~~l
Şehinşah'm k~bri ü:krin~ klİr<ıurmiiş,baıJ'a'siMe~,ti4'uda bUİ'a~~ defneıii~mi~: ,~i,m1ısı
ı~li~-vetli bir ihtimaldir. ,Bu iti1JarI~Şehinş'ah'l 'Ata,Üd-dirı'tütbesiIie ko'nmuşilk hllkümd?t 61iiakkabul edebiliriz, ",',.- ,-- ,',
izz
,ÜD"Dİ.N L ME,S'UD.I{onya'da bugjine, kadar 'yaşıyabilen SelçUk eserIetihir;, iİk:kti~'!Iqu:su,.ola~ıik ",M.e~':cid;iı , gÖrüyoruz. ~imd'ar. aıılaşılıyoı;ki :Meş'utfarri~hıhda An~UOlıi'd;;
ima:~h,aı;eket~edb~~,lıirriiş-tır. Mes;ut kayinpederi olarinanişmehdi hiik'iirridarıMelik ~Ga:zi"ıleh~ş geçin~r~~kde'fui~k.~-tin dahili işleriııiyolunaköymayaç~lışıyo~du~Büy~k~,Selçuk'
İmpa't-a1:oru:::
G:iy~"-sÜt1-cıf-n
. Mehmet uçlarda fUtuh'at yaparakhükÜmdarlık
;:kü.rni~ş'
olnn'Seiçılk' şehzadeıedhiİi "gühd-en gün,e:genişIe;en irüfu~un~ kırmakiçin bunl:?-fı1İ,~ıti.ih~ri. ~l_tj~di:tidC:ü;ne~~ya menşti,rl3;~'~Öfı-derrnek suretiyle,dahili bozgunluklara"sehep bldü~Btiyl1la:r(ıa BiZans' impadtdi'u Aleksiybs ölmüş yerine. 'Y'iı;aıiis :KomneriUs geçmişti: Yil vank"babaSUıın Anadbllij
yu .
Tur klerden g~~i , almak hm:,~sundaki p'İ';jelerini tatbik etmek istiyordu .. BöyieceAriadolülyageferI~r'yaptı.
(1119.;ı1
42)
de' BizaıislıhirIa'rr1üteaddith~rpler"cereyan ettı .. Baz~n::13izansIılai':iKo!lyıf~rı muhas'a~aedecek kad~r' iferledil~r. Baz'anTiirk :ordliiarı İznik' e'dhyandiIar:1142' dlFDaiifş~ mendi hüküi::n:darıMelikMehmet vefat ettLI. ']\,fesiud Danişm~ndryeşeli'zadereri-iıjhsa:ftah!J,t .' mücadeleleri~deıı:faydal~n:ar~khJpsi;i mağlılp.etH. Kendisine tabi olmak' üzere Yi'ı.ğıbag.am.,'sıvas'da; Zünnunu Kay~eri'd~i, 'Ayn üd-dev!eyiMalatya'da"bıraktı: Sene 1143: blriüışt1:ı.' İkinci haçh s~fe;leri:"başiadı.-: Alm'in'ya :kra:iı ın.corir~cd:'200.000 kişilik bir:-ordriiİe:Anado-lu'ya girdi. Mes'ud Bizans imparatoru ile elbirliğ'i yaparak ..buorduyu-mah:vetü;_Btinun-a.r-. kasından gelen' Fr'~,İısiıırralı. LUiV:ILkuma:iı,dasında:ki haçlıiarırigal1e3i çıktı:M:es'ut :ltti,,-,'vetleri Fı:'ans,i~ ordularmıda' Babadağ{~d~ '~er,işan;'.~ttiler:. ,~155-yıiqıd..a,tek~.ir'ijiza~slılar.
la mücadele b~şl~dL KiIikyaErmeniİed, Uze,nneakmlar yapıldı. ,Kilikyı;ı:h~rpleries.Aiısll1da
"orduda viıba zuhuretmiştL Konya'ya dönüldü. Bir yıl sonra tekrar Kilikya seferlerlne ha-'zırlanmakta iken 1156 ,da Mes'ut Konya'davefatetti. Ve konumuz o.lan Ala. üd-in
türbesi-ne. defn,olundu (37).
İL.
K i LI ÇA S LAN., II. Kılıçaslan'ın hüküindar olduğu yıllarda b'iiyük Selçuk devleti satvetini -kaybetmiş, 'Selçu1Yşehzadeleri ümera ve atabeylerin tesirleri altındakalmışlarqı.Suriye hükümdarı
i .
'Nur üd-din Mahmut bir taraftanşark vilayetlerini elde ~tmiye çalışıyor, diğer taraftan Da-nişmentlilerle diğer Selçuk. şehzadelerini Kılıçaslan aleyhine teşvik ve onlarla ittifak ediyor-du. Bizan,s imparatoru da Anadolu'daki bu ihtilaflardan faydalanarak TUrkler üzerine
hü-o .' .. . )
'cuma hazırlanıyordu. Danişmenthükümdarı Yağıbasan kardeş ve kardeş oğullarını yanına 'alarak Selçuk illerine h'iicum etti; A'ksaray'a kadar geldi. Kılıçaslan da kardeşleriyle bir-leşerek 1156 (551 Şaban:ı) da, Aksaray üzer.ine, yürüdü. Yapılan harpte Danişmentliler ,mağlıip oldular. Suriye hükümdarı ve Kılıçasl:m'ın eniştesi olan Nur Ud-din Mahmut
Kılıç-aslaiı'ın OOnişmen.tlilerle meşgulolmasını' fırsatbilerek Anadolu'nun cenup' taraflarını, Ra'ban,' Antep, Maraş gibi şehirleri istilaya, başladı.' Kıİıçaslan Maraş'ı geçmiş Antakya-.ya gelmişti. Mısır halifesinın veziri Züreyk'in tavassutıı üz~rine builri h'iikümdar barıştı-lar. Nur üd-din aldığı yerleri geri verd.i. Kılıçaslan Yağıbasan ile de barıştı. Yağıbasan'ın mUstakil bir hükümdar olmasına ve namına para bastırıp hutbe okutmasına müsaade blun-,du. Türk hükümdarları küffar üzerine döndü.~er. Yağıbasan Trabzon taraflarına, Kılıças-lan Garbi Anadolu'da Bizans şehirlerine hüctı~etti. Bizans imparatoru Venedik ve Sicilya krallariyle :Q.arphalinde olduğu için Kıl~çaslan'dan sulh istedi, 1157 de sulh yapıldı. Kılıç-,aslan orduları Firuz adındakikumandan maiyetınde Kilikya'ya hücum .ettiler. Firuz Er-m~ıii şehirlerinden bazılarını zaptefmiş' ise de bir'Qaskında fazlaca telefat verdi. Bunun , üzerine Kılıçaslan bizzat hareket ederek Ermeni kralı Toros'u sulha mecbur etti. All,takya
etrafını da vurarak,Anadolu'ya döndü'. Yağıbasan, Kılıçaslan'dan korkuyordu. Kardeşi Şe-hinşah ise mutavassıt bir adamdı .. Eğer Kılıçaslan ortadan kaJkarsa Şehinşahı bertaraf et-mek dolayısiyle Anadolu'ya hakıni olm.ak mümkündiL. Yağıbasan işte bu emelin husulü , için ŞehiI'.şa~ tarafını tuttu. Bizans imparatoru ile de ittifa~ ~dere'k onayardımcı askerler .gönderdiler. Kılıçaslan, aleyhindeki bu hazırlıklarıduylınca Bizanshlarla ağır bir sulh yap-tı. B'ütün kuvvetlerini D~nişmentlilerle kardeşleri üzerine' çevirdi. İmparatorun. sulhü boza-rak kardeşlerine yardım ettiğini görUnce' im'paratorla yeni bir s.ulh yapmak üzere 1160 , yılmda İstanbul'a gitti, hürmetlekarşılandı. 'Mtiaıied~yi yeniledi. Kardeşleri, Kılıçaslan'ın
, ,
, Bizans imparatorundan yardım alacağını yahut imparatorun bitaraf kalacağını düşünerek Kılıgaslan'la barışmak ricasında b,ulundular, imp~ratorunaracı olmasını istediler. Bu su-retle Kılıçaslan kardeşleri, Danişmentlil~r, ve Bizanslılarla anlaşmış oluyordu. Kılıçaslanın :bu meşguliyetinden istifade eden Ermeni kralı Toros da Kilıçaslan'la olan sulhünü bozmuş, . kardeşini Maraş tarafına gÖll,dermişti.Bizansın Kilikya Valisi bu hU~umu önledi. 1163 de . Kılıçaslan Bizans i~par~toruna yardı!ıı 'etmek Hzere büyük bir ordıigÖındermişti. İmp~rator
Manuel bu ordu ile Macarlar, Venedikliler üzeri~e sef~rler yaptı. Kılıçaslan Yağıbasanı
yal-, .tUZ bırakmak için Anadolu'daki diğer ümera ile a'krabalıkl8:r kurmağa başladı. Erzurum
(37)
r.
Mesut Amasyacivarında Simre şep.rini kurmuştu. Ölünce buraya yaptırdığı türbeyegömül-, diL Hasan Fehmi TurıraL. Müneccimbaşıya göre Afıad'olu Sel~uki1eri. Sayfa 14. Ahmet Tevhit.
Meskukat-ı İslamiye Kataloğu;s., 109.:r. ,Mesut zamaninda Amasya ve civarında Selçı.ık
haki-miy.eti henüz' teessüs 'etmemişti., Bu itibarla ve Prof. Mükrim''İn Halil.. Beyin ders notlarına
.da'yanarak
r.
Me'sud'unKonya'da' medfuıı olduğunu kabul ediyoruz.Fazla olaııak Elveledüş~Ş'e-fik'te i. Mesud'un Konya'da medfunbulunduğuna dair sarahat vardır. s. 302.
..~~~-<'- ••..•. .;,
"'':..'..~.:....•."..~
~
..~.3.49
Meliki Saltuk'un kızını istedi. Gelin. alayr Danişmendiye- diyarından- geçerken Sivas yanla-rında Yağıbasan tarafından tutuldu. Lutfi Şehnamesıne göre adı Şehnaz olangelini kar-deşi Zünn.una verdi. Kılıçaslanbundan müteessir olarak Danişmendiye üzerine yürümüştü. Yağıbasan Şehinşahla ittifak ederek 1165 yılında Kılıçaslan'ı önce Elbistan sahrasında, sonra Zamantı'da mağlup ettiler. Bu mağlubiyetler üzerine Seyhanve Ceyhan nehirleri menbalarındaki memleketler Kılıçaslan'ın elinden çıkmış oldu. Kıliçaslan Bizaiı.s imparato. rundan yardım olarak Danişmentlilerlekardeşi Şehinşahtanı bu mağlubiyetlerin intikamı. nı almak istiyordu. 1167 de Yağıbasan eniştesiŞehinşah ile istişare etmek üzere Çankırı-.ya gitmişti. Orada vefat etti. Cenazesi Niksar'a nakledildi. Bu .suretle Danişmentliler ara-smda saltanat kavgaları başlamıştı. Kılıçaslan evvela Ankara'ya hücumederek kardeşi Şehinşahf firara mecbur eyledi. 1168 de Erzincan hükümdarı Behremşah da Kılıçaslan'ı hükümdar tanıdı. Kılıçaslan'ın kızı'iı.rın,ınbirisiyle evlendi. Anadolu'nun bUy'ük bir kı~mlIı.ı elde eden Kılıçaslan Ermenilere yardımederek Bizans elinge bubl)J,@ KilU~y!!<ş~lı.irl~r.b.:ü zaptettirdi. Bu iller aralarında taksim olundu. Danişmentlilerarasında saltanat kavgaları devam ediyordu. Kılıçaslan bu fırsatı da kaçırmadı. Sivas, Tokat ve Niksar'ı zaptederek oğullarını buralara vaI1 gönderdi. Danişmentoğulları Kılıçaslan'ın maiyetine gir-diler. Zünnun ise, kayınpederi Nur üd-din Mahmud'a sığındı. II. Kılıçaslan Malatya'yı da zaptetti. Kendine tabi olmakşartiyle yene es ki hükümdarı Feridumi. verdi. Kılıçashin bu viIayetlerin zaptiyle bir kat daha kuvvetlenmişti. Bizans İmparatol'una vermeği kabul et-tiği vilayetleri teslimetmekten vazgeçti. 1175 de Bizans İmparator,u Kılıçaslanın kardeşi Şehinşaha yardım ederek bir gaile çıkarmak, Eskişehire kale yaparş.k onidan ileri hareket-lerine devam etmek istiyordu. Şehinşah, Kılıçaslan kuvv,etlerine mağlup oldu ise de tm-parator Eskişehir kalesini yaparak İstanbul'a döndü. Ertesi yıl Bizans kuv~etleri Anadolu-ya girdiler. Kılıçaslan diğer müslüman devletlerinin Anadolu-yardımlarını da .temin etti. tmparato-. run geçeceği yolları tutmuştu. Zibryza geçidinde imparatoru büyük bir baskına uğrattı .. Bizanslılar mağlup ve. peri-şan oldular, tekrar sulh yapıldı. İmparator yaptığı kaleleri yıka-caktı, sulh ~artlarına riayet etmedi. Bunu.n Uzerin,e 1177 de . Kıliçaslan Atabeyi emrine 24.000 kişilik bir ord~ vererek Ege . denizine kadar olan şehirleri yaktırdı. Bizanslılarla yapılan harplerde Atabey şehit düştü. Bizanslıları böylece mağlııp ettikten sonra Kilikya Ermenileri üzerine seferler açıldı. Suriye hükümdarlan ile sulh yapıİdı. Tekrar garoo dö-nUlerek Bizans elinde bulunan Uluborlu ve civarını zaptetti. Bizanslılar eline geçmIş olan. Kütahya'yı da tahrip etti, Antalyamuhasara olundu. Kılıçaslan ihtiyarlamıştı, kötürüm-dü. Fikrikudreti ve aaltanat aşkı onu harekete getiriyordu. Bizansın dahili karış~.ı.dıkların-dan istifade etti. Emir Sam adındaki kumankarış~.ı.dıkların-danına bir ordu vererek Bizans ülkelerini tahrip ettirdi. 1187 de memleketi oğulları arasında taksim. etti. 70. yaşlarına gelmiş, istirahate, ç~-. kilmek istemiştiç~-. Oğulları saltanat kavgasınatutuştular. Babalarını biran evvel bertaraf
ederek suıtanlığı ele geçirmek sevdasına kapıldılar .. Keyhüsrev Bizans imparatoruna isyan etmiş olan Mangafes'in kendisine iltica etmesinden. istifad~ ederek Bizanslılarla res en tema;s-lara başladı. Bu hareketi kardeşlerini gUcendird.i. Sivas Beyi. Kutp'Ud-din Melikşah Erzin-can emiriyle ittifak ederek Konya'yı zaptedip babasını tuttu. Kendisini veliaht yapması için zorladı. Bu e~mada Salah üd-din Eyyıibi Kudüs'ü zaptetmişti. Kudüs'ü kurtarmak için Avrupa tekrar ayaklandı.Almanya imparatoru Frederik BarbarosbüyUk bir'ordu ile An.a-dolu'ya girdi. Kutb üd-din Melikşah Konya Akşehir arasında haçlılara pek büyü,k telefat verdil'di. Fakat mahvedemedi. Freddk Barbş.,ros Konya'yı zaptetti. K;ılıçaslan, oğlu Melik. şah'ın muhalefeti yüzılndenkendisjne karşı harp açIlp.ığını söyliyel'ek öziir di~eqi. Tarsus yoluyla. gitmesini .ta;siy~ etti. .Kılıçaslan'a tabi olmıyan Türk kuvvetleri haçlıla,rı jzaçedi-yordu. İmparatorTarsus tll,rtl,flı:ı,rı:!l:d:;ı.l?al~f nelırin,de ho~ldu. Haçlı ~rjiltül(l~i -be~ta:r~f.
i5Ö
edilince Kutb ütl:.din,Koilya'dan habasnü:da,' alarak Kayseri'dekikardeşi Melik Nur Ud~ din<'mierine'yUrüdiF( 1190), Kılıçarslan 'bir :fırsatmı bulup KlJ"ysi3rıMeliki Nur üd-diil'in ya~ nma:'kilçtı. Nür üd-din babasJ:Iıa çoiChürinetgösterdi. Kendisin.i hükümdartanıdı, namına hutbe oküttu.' Fakat çok geçmeden baba::nnınhuzurundan sıkılan Nur:üd-din onu Kayseri-tıen~ikardı. Kıliçaslandiger oğıilları yanına giderek misafir kaldıysa da hiç birinden um-duğu<hürmeti görınedi.Malatya~eliki ,Muizzüd-din'i kardeşlerinden birisimemleketillden çıkarmıştı. Salah" üd-di,n Eyyubi'n:in yardımiyle tekrarMalatya'yı elde ettLKılıçaslaı;ı'a en sadık olan ,kiiçük oğlu Keyhüsrev baba!')ıile, birlikte hareket. ederek Konya'yı zaptetti~er. ,Aksaray' a, gidiyorlardı. Yolda Kılıçaslan vefaı "ettL Reyhüsrev' babasınıncenazesİni
Konya-ya
nakleder,ek yaptırdığı türbeye defriettifdi;(38). Kilı~aslan üğıillarınuı hepsi sultan, ün-'vanını alm!ş,civar, hükumetIerleharp "e 'sulh yapmaktflydılar. Bu arada Kayserl ve Si-,vas hakimi olan, Kutb üdodinMelikşahvefatetti.(39):
Tokat Meliki Süleyman ŞahileAıı-:(38) Kılıç'aslan'm, Ereğli'de zehirlenerek vefat ettiğ.i,' cenazesinin, Kony,:ı.'ya nakledildiği, rivayeti de
vardır, Anonim Selçukname matbu nusha sasfa 26. '.' ': ,
:'(39) ;'Sivas :Ulu Camiinin hangi hükümdar zamanınds, yapıldıği' kat'ı okl,rakbilinerniyordl.l" Bu sene
,'.,cami tamir olunilrken toprak altında. kalıİllş iki Selçuk kitabesi meydana çıkarıldı.' Bunlardan
birisi' camiin 593 t,aril1inde MeHkşah tamfıııdan, inşaettirildiği,ne dair, diğeri de 609 tarihinde
" 'II, Keykavus zamanına ait yarımbif kitabedir.:SU vesile ile kitabeıeriilim alemine tanıtmak
istl)dL İnşa kit.abesinin eb:adı 0.92~ 0.52 dir. Üç, satırdır. Kalker üzerine Selçuk! ,sülüsü
yazıl-mıştır. Aynen şudur: . 1~.
.
.:u.., ••
(~!J.~~J\
,~;)
uy-
r
8ı
~e..<Lu.J\lJ.~..J\}~J)LJ'~,
'.~
. '...
. '.'.
"u.JL,,\.;JJ'A
.v=:(+11A~~
\;Jji.J.AJ;(j
1JW.
..:u'~jlJ0J\J,..J\
-3
..
~,~
,..
"~
[' '~~..:)'l~,"~:J~".'"':'_,"~
,~.
" "....",
'.,.
.- , . "', .'. . ',.'~
-, - . ", . . " - " .., ('1') keHmeei 'duaiyeleri kiiç~k boyda 'yazllrü,ışllİ\
biğerinin eb'adı 0.52xO.35 ohıp ayni cinsteri bir taş uzei-İneııesih ile yazılıdir. Tai;)lil bazı
In-sı,mları aşınrrııştır." Bu ikinci kitabenin. baştarafı, l1oksan~ır. Qkuna,bilen y,erleri şudur.
161
illı'
kara, K3!lt~mön~taraflarıhakimi olan IVles'ut 'arasında önceh~rp! sonra sulhyapılarak Kutb tid-din'in memleketleri aralarında tııksim edildi. ~u suretle, ~~mı~k~ti~i ~g~~işlete~ ve kardeşlerinin "büyÜğüolan Tokat Meliki Süleyman Şah Konya'da hükümdar ol~~K~yh'us~• ,.- h_, • _ •• " •
rev'e elçi göndererekKonya'yı teslim edersediğer memleketlerini kendisine bırakacağın.ı bildirmişti. Keyhüsrev buna razı olmayınca, Süiey~a~ Şah Konya;ya hUcum ~tti.
R Ü K N Ü D • DİN II. S
ü
L E Y M ANŞ AHII. Süleyman, Şah Tokat'tan hareket etti. Sivas, Aksaray vilayetlerini zaptederek Kon-ya'ya geldi, Konya'yı da muhasara 'etmişti. Kaleyi' zaptedemeyinoe Konya bağlarında tah-ribata başlattı. Nihayet Konya'lıların, tavassutu ,uzerineKeyhüsrev ve çocuklarının haya-tına dokunulmamak şartiyle 1193 de' kale teslim olundu. Keyhüsrev -' İbn-i Bibi'deuzuİı uzadıya yazıldığı veçhile - diğer kardeşlerinin yanlarında birer :müddet kaldıktan ve şaha~ ne ikra~lar gördükten sonra Bizans imparatdi'una iiUca etÜ.Keyhüsrev'in Konya'da bu bi-rinci hükümdarlığı bir sene kadar sürmüştü. IL Si.ileyman evvela Anadolu'da hükümdar 'olan diğer kardeşlerini birer birer ortadan k~l(hrdı. Saıtıklar elinde bulunanErzurum'u da
zaptetti. Gürcülerle yaptığı muha:rebede 'ordusu mağlııp61du. Konya!ya avdet edildi. Mes~ud Ankara'da tutunmuştu',Erzurum ~se~erinden:sonra Ankara ~uhasara: olundu. üç yıl süren muhasara neticesinde ve 1204 yılında Mes'ııd da bertarafedildi. SüleymanAnadolu'yu bir bayrak aıtında topiamıştı: Abbasi h~lifesi o~a (Sult~n~ı Kahir)~v~ni~ıhavi bir menşur • gön.derdi. Kendisiulema ve şuarayı severdi. Ada1etli bir 'hükümd~rdı. '601-1204 yılında Konya'daöldü ve babasının yanına defnolundu.
III. K i L i
ç
A S LANSüleyman Şah vefatedince yerine ümera ' - Bir rivayet e göre onbiryaşlarında, A~-sarayiye göre altı yaşlarındabulunan ~ oğlu
nı'
Kılıçaslan'-ı hükilmdartanıdı. III.Kılıç-."' ..'..'. .-; . _.. .. -. --'
aslan,bir kaç ay kadar hükümdarlık yaptı, zamanında Eğrinas zaptolundu. Burada
J.
,Keybubat tarafından Kub~tab3.dın k~rulduğunu aş~ğı-da,görece~iz.Kardeşi Süle~man'ui
V~-,iatını ,haber alan L, Keyhüsrev Konya'ya geldL Kılıçaslan'ı. yakalayıp Gevela kalesinegönderdi (40). Kendisi ikinci defa K9nya'da hükümdar oldu.
L KEYHÜ$REV
Kardeşi SüleymanŞahın Konya'yı zaptetmesi uzerine Bizansa iltica 'ettiğini yazdığı-mız i. Keyhüsrev'i Bizans imparatoru çok iyi karşıladi. İniparatorKeylıüsrev'i İstanbul ci-, varında; bir ci-,kale 'beyinin kızı ile evlendirdL', Frenkler ;İstanbul'uz;:ı.ptettlkleri ;ıı;am?-nKey-, hüs;ıı;am?-nKey-,rev kayınpederinin kalesinde buıunuyordu. III: KılıçarslaJllı?kümdar' oluncaümera
,arasında ihtilaf başgöstermiş, Selçuk beyleri arasınagirmişolan :Yağıbasanoğulları Muzaf-fer üd-din. Mahmut, Zahir üd-din, Bedr 'üd-din Yusuf \;ıaşta.olmak_üzerE!üII!erıı:Keyhüs!eyin... . İstanbul'dan celbi ilehükümdarolmasını arzu etmişlerdi. PerdeciZekeriyya'yı (Zekeriyyael-Hacip) İstanbul'a gönderdiler. Zekeriyya rumca, frenkçe bilirdi.Keşiş :'elbisesine, girdı.
'gO) Aksa.raYi, tercüİne~iSayfa129.Kılı6~siaiı'mG~\.~le;kalesih,d,sÖldliğünü ~azar; Eğer bu doğru
ise bu.çocuk hükümdarm "da KOİ1Y'a/d;akitilrb,eye'.(l:efiıeğilrriiş'olma,sı klivv'iltlLihtimallerdendtr.
Yaz.1ClAliSelçııknamesisayfa 206. İbn-i Bibi Tercümesi sayfa 42. Ondan. na;klen, Balil Ethem
. Kayseİ"iye Şehri~sayia'230,-Kilıçasni;-İı'ınbit' kal} ilinecevele' kalesinde-hapsolunduktan sofira
_, Tökat'a gönderildiği .yaz.ıl1rdır;Bu xakdirdeJ:U:.Kılıçaslan'ın mezarını başka taraflarda,
ara-mak' icabeder ..
Bu
şehzlJ,deüuı:'i\;)kat;taklaıdb~ticıe meçhul oldıiğiı'gihi,vlik'a akabinde Tokattaraflarıniri r. Keyhüi,;i'ev'in küçÜk:Oğiıi-Key,kıibat'a verılmesi, ıır.Kıliça,slatıllı'ı, .8.kibeti 'bü:i!'
.Mavrozoinis' kalesinde KeyhÜsrev'i buldu. Kendisine meseleyi anlattı; beraberce kaçacakla rdı.Bizans imparatoru razı olmadİ. K~nya huquduna kadarolanaraziyi imparatora terket~ m~k ü::ere sözleşerek müsaadesini ald~lar. Ve rehine olarak oğulları Keykavus ve Keybuba~ tı bıraktılar. Zekeriyya bir münasip şekil bularak rehin oğulları dakurtardı, Gıyas üd-din Keyhüsrev'in arkasındanyetişti. II. Keyhüsrev Konya'ya yaklaştıkça askeri çoğalıyordu.
Konya'yı muhasara ettiler. III. Kılıçaslan Konya askerile mukabele etti. Keyhüsrev
mağ-._.
~
"~
..,. -' ,.~. ';-) ". . ..lup olarak Ab-ı Germ-Ilgın denilen.küçük bir kasa:haya vardi. O gün Aksaray halkı beyleri-ne karşı hoşnutsuzluk aHımeti göstererek: "- Yaşasın Keyhüsrev!" diye -bağrıştılar. Bu ha;dise Konya'da duyuldu. Konyalılar ~'Biz Keyhüsrev'i AksarayblaI'dan daha çok severiz;, dediler. (Gıyas üd-din, Gıyas üd-diın...) diye bağırmayabaşladılar; Kılıçaslan taraftadarı~ nı Konya'dan çıkardılar. Ilgın'dabulun.an Keyhüsrev Konya'ya geldi. 1205-1206 yıllarında hukümdar oldu. Büyük 9ğlu Keykavusa Malatya'yıv~rdi. Yanına Mecd üd.din İshak'ı ta-yin eyledi. Diğer oğlu Ala üd-din Key~ubat'a Tokat'ı verdı. Üçüncüoğlu Keyfe,ridun'u başka. bir tarafa gönderdi. Etraf hükümdarlarmdan elçilerarmağanlar geldi. Ayni sene içinde .Antal'yayı muhasara etti, zaptedemedi. Göze'Üasker~:er bıraktı. Kale içindeki frenk-'l~rle, rumlar arasındaki anlaşamamazlıktan istifade ve tacirlerLn şikayetlerini vesile
ede-rek2 Şubat 603 de Antalya'yı fethetti. 1208 M. 605 H. yılında Ermer,i kralı Leon ülkesi-ne gitti, Maraş taraflarını yağmalattı. Farkos şehI'ini alarıtk döndu. 1211 de büyük bir or-du topladı., Alaşehir üzerine yürüdlL Hükümdarı La5'karis idi. Laskaris ile Gıyas üd-din tanışırlardı. Laskaris İstanbul'u frenkler alınca Alaşehir.'de hükumet kuİ'muştu. Hazırla-dığı ordu ile Keyhüsrev'e karşı çıktı. Alaşehir yanında harbe tutuştular. Gıyas üd.din Key-hüsrev harp esnasında büyük yararlıklar gösteriyordu. Hatta bir aralık harp sahasında Laskaris'i buldu, ona bir kargı vurarak atından yere düşür~ü~ Kapı kulları Laskaris'i öl-(iürmek istedilerse de Keyhüsrev razıo~mamıştı. Laskaris'in ordusu bozulmuş, Türk asker-ler,i bo~uıan orduyu kovalıımaya başlamıştı. Keyhusrev yalnız kalmış iki ordudan birinin kaçmasınıve ,diğ~rinin kovalamasını seyrediyordu. Bir frenk askeri ansızın arkasında bir süngü saplıyarak atından düşürdü ve öldürdü. Elbiselerini soydu, kaçtı gitti. Laskaris elbi-s,eİeri görünce t~nıdı, "Bunların sahibi nerede?" diye sordu. Bir takım adamlarıyla Laskaris-te gidereksultanıın ölüsünü bulduiar, La~karis müteessir oldil. Frenk askerinin derisini yiiz-.
. ., .. .
dürdU. Keyhüsrev'in ölümüorduya YayHinca, ordusu bozuldu. Bu sefer rum ordusu Türk-leri kovalamıya başladılar. Selçuk beylerinden bazıları bu ı:ı.rada Çaşnigir Aybe (Aybey) de esir oldu. Bu esirler sultanın cenazesini yıkadılar, guzel kokular sürdüler, muvakkaten defnettiler .. Aşağıda yazılacağı gibi bit mUddet sonra Konya'ya götürerek atalarının tür~ besin,e koydular. Keyhüsrev için bii çok ağıtiar söylenildi. Salah 'iid'din Eyyubi'nin oğlu Melik Efdal da Arapça bir mersiye yazdı. Keyhüsrev doğruluğu, iyiHği g,everdi. Din adam-ıarıı~ahürriıeti vardı. Şeyh Mecd üd~din İshak Şam'da ..bulunuyordu. Onabir mektup ve mektuba eklediği bir mammme'ne davefettLKendisİ farsça şiirler yazardı. İbni Bibi nüs-halarında şiirleriınden parçalar vardır.
I.K'EJYKAVUS
I. .Keyhusrev'in. Alaşehir harbinde vefati duyulunca'Konya'daki. devle'Cbüyükleri top-landdar. Şehzadelerin hangisini hükümdar yapmak uygun olacağını müzakereettiler. Rey--ı~.l'.tzzUd.diıi, Keykavu~ "Üzerinet~plandı. ÜmeraKonya'dan .Kayseri'ye gittiler.
Kayseri-,',o : .• ,'0 ., •• ,: .',' O' . __ 'J•• ",' •.••• - • ,.
'ıl,~n..biF'bölükşüW'ri ile .ümera.dan birisini Malil,tya'da:vali .bulunan. 1. Keykavus'agönderdi-.ier.",dideni~r~<Keykayu..~'a .babasınınşkhit olduğunu" yerin"e•kendisinin ..hükümda~ seçildiğini'
ve üm.eraniIi 'Kayseri'detoplaıimış bulunduğunu bildirdiler. Keykavris~b~basiniıi şehadetine
o
;,".•••.<
'--153
müteessir oldu. Mtihafızlarıa birlikte Kayseri'yegeldi, orada Selçuk tahtınaoturdu. Devlet işlerini düzenledi. Ümeraya v~~ifeleri taksim olundu: Ic,-I£eyhüsrev'in ortanca oğlu Ala üd-din Keykubat Tokat'da bulıintıyordu. Babasının öldüğiiIiü; kardeşinin Kayseri'de hüküm~ dar olduğunu duyunca Tokat askeriyle Kayseri'ye hareket etti. Ermeni -kralı ve Erzurum hükümdarı olan amcası Tuğrul Şahı yardımaçağırdı~ Beraberce Kayseri'yi muhasara et-tiler. Muhasara uzuyor, içeride Keykavus'un durumu pek hıÜşkül bir hal alıyördu. Bir gün Kayseri'de mahsur bulunan ümera ile istiş'areettiler, kurtuluş çareleri' aradılar. Nihayet yardıma gelen Ermeni kralını ikna ederek Keykubat'ı yalnız bırakmak için hilelere -başvurdular. Keykavus'un ve hemşiresinin eliride buhm.an altm ve cevherleri ,kral'a- getire~ rek bırakıp gitmesini teklif-ettiler. Eline ahitnameler verİp ikna eylediler. Ertesi gece ,Tekfur askerini, çekti, memleketine gittL Bunu gören Tuğrul Şah da muhasarayı bıraktı. Böylece yalnız kalan Ala üd-dinKeykubat Kayseri'den Ankara'ya gelerek Ankarakıi.Iesi~ nekapan.dı. KeykavUs Konya'yageldi, ilmeraya büyi1k mevkiler verdi. Konya halkına ik-ramlarda bulundu. Aksaray'a geldi, Aksaraylıları da merrmunetti. Keykavus'un Selçuk tah-t1na yerleştiğini duyan komşu hükümdarlardan elçiler gelIriiye başladı. Önce Ermeni Tekfli-ru Kayseri'de aldığı hediyelerin bir kaç misli fazlasiyle elçisini gönderdi. Alaşehir hüküm-darı Laskaris de memlekette esir bulunan Seyf üd-din Aybeyi büyük hediyelerle Keyk&vusa gönderdi ve Keykavusla aralarLnın bulunmasını rica ettLAybey viı.zifesini 'başarı ile bitirdi. Keykavus'tan ;ıldığı armağanları Laskaris'e getirdi. Dönüşte i. KeyhÜsrev'iın cenazeSini Konya'ya getirdiler. Yukarıda yazıldığı gibi Ala üd-din- türbesine defnettiler. Keykavus bu işleri yoluna koyunca 609-1212 yılında Ankarakalesine sığinmış olan Keybubat'ın üzerine gitti. Ankara bir yıl kadar muhasara edildi. Keykavus'un ikameti için kale dışında saray yapıldı. Beyler de ken.dilerine ve hayvanları na yerler yaptılar. Ankara halkı Keykavus'un kaleyi almadanayrılmıyş.cağını görünce Keykubad'a müracaat ederek kalenin harbEııi alın-ması, hemkendisi, hem şehir haı-kı için daha haziın neticeler doğuracağını söylediler. Bariş çareleri düşUnd'Ü1er.Büyük beyleri Keykavıis tarafm:agönderdiler. Beyler Keykavus'la -gB-rüşerek Keykubad'ın hayatına dokunınainak ve .Ankara halkına zulüm yapılmamak şartiy-le kaşartiy-leyi teslim edecekşartiy-lerini bildirdişartiy-ler. Keyka.vusbuteklifleri kabul etti. Kardeşini ve ç'o-cuklarım Seyf üd-din Aybey ile Minşar kelesine gönd~rdi. Keykubad'ın orada he~ tü~lli istirahati temİın olundu. Ankarahlar da Keyldvus'a büyuk hediyeler takdim ederek yağ-madan, kurtuldular. Keyk3.vus 610 H. (1213) yılinda Konya'ya geldi. Konya'da otururken Antalya rumlarının Kıbrıs'tan da yardım alarakisyan ettiklerini oralardaki m'Uslüni.aİ1lara zulümler yaptıklarını duydu. Büyük bir Ol~'duile Antalya'ya gitti. Antalya'yı zaptederek, oradaki rum ekseri~etini dağıttı, yer1ne Tü~k. oy~alı:l~rı yerleştirdi.. An,talya'nınidaresini de Mübariz Ud-din -Ertokuş'a verdi; Ertokuş Selçuk beyler'inin ulularındandır. Celendost ile Eğridir arasmda bir kervansarayi, Şarkışla'nıti Gemere.k ile Karaozu arasında Kızılır-mak üzertne y~pılmış bir köprüs'ü vardır.
618
tarihli olan köprü kitabesi Sivas mUzesine nakledilmiştir.611
H. yılında Sinop Tekfurundan şikayetler geldi. Tekfur evvelce vermeyi taahhüt et-tiği vergilerini de vermemiş Sinop "dvarındak{ Türk şehirlerine, köyJerine akınlar yapmış-tı. Önce kuvvetli bir müfreze gönde~erek Sinop taraflarıında yollar açıldı. Tekfur'a -ait yer-ler yağma edildi. Bu önc'Ükuvvetyer-ler ar.ası~dan .seçlı~m.bir- kol ile Sinop yanlarıgÖzaıtına alınmıştı. Bir _g~n, Tekfur'u av eğlencelerinde y~kaladılar ,QUFUmu-KeYKavus'a--'oildifdiler. Keykavus büyük bil"ol'du ile: yetişti;: Sütoj) kalesi mulıasara Ve zaptblundu. Selçuknameler. de bU:seferin tafsilat! varsa da konumuzIa alakasİai
olduğu için - ..kisa kestik; sin:pp'tan Samsu~'a gÖç et~~k isÜyen yerlÜ~re müsaade oııin:du. Sinolla mUiılUn.ıap'memle}{et1erlİı-'(4i) 'HUseyiri'H:lınıt SlnoJ:Kltahelei'CM,'şikir ÜlkütaŞiı'.':T~rk Arkeölö~y~: . Etnoğ~afya DeTgisi .
...sayı:.5.: :M~.Be~etTül'k Tar)hiEm:ümehi Necmu~sıyellİ serisayı '4. de- bukitabeler rreşredıil-.
miş ise de. tıı.sbJhe,şayan' e,ksiJ>,Iervardır, '. . - . . ." ". . .' •... . ' ..
(42) Enis 'üI-K~lui.ideI. ':KeYk.a.vus'a ' Fütüvvetşaiv~rın-ıri e07-'60Bde g~I<;liğikayitIidiİ'. Tü~;k
Ta-rihKuruiilU BeIIeteriisayı '27; , .. ' .,.' " .,!
:den gelınekistiyenler~ geti,iildi., Kiliseler~am~yeçevrildi. Sinop ka;1esinill harap 'burçları .AiiadOluÜIp.erasına.taksimedil~rek tamir ettirildLHangi burcu, hangi, bey tamir etmişse
orayakeıidi adına kitabeler yazildi,(41). 'KeykavU's Sinob'un fethiniŞeyMecd üd-din İs-hak ileBağdat halifesi Nasıl'. Billahabildirdi. Kendisinefütüvvet şalvarı (42) ile (Es ,sultan til-galip' ünva!lını havi fepnaf! geldi. 612-H. 1215 M; yılında Keykavus
Kayseri'dey-di. Devlet 'işleri av eğlenceleriyle:vakit geçiriyordu. Kil~kya ermenilerinin Selçuk illerine akınlar yaptikları habı;ri geldi. Keykavıls, ordularının Yabanlı Pazarı ovasında toplanma~ sını emretti.' Oradan da hareket edilerek Etmenilerin Haçin,' Çinçin' kaleleri. zaptolundu, 'yağmalandı. .Halk esir edildi. Ermeni' askeri deperışart edilaikten sonramemleketleri baş~ tanba'şatahrip oluiı,du. Keykav.us' Kayseri'ye dönmüştü. Ermeııi kralı Leon elçiler gönde-,Terek, sulhistedi. Ermeniler elindebulunan Sis ve başka bir kaçşehir Selçuklulara veril-.meksuretiyle sulhyapıldı. ReYlravus
?~3
yılında' kışlarnak üzere Antalya'ya gittLBüyükdÜğünler yapılaı.'a'k;ErzincanMeliki Fah
r
üd-din Behra~şah'ın kızı Selçuk hatunlaevlen-dLSalahÜd-din,Eyyubi'nin oğlu Melik tiz-Zahir Gazi ölmüş Halep küçük bir çocuğun eline .kalmıştı; Keykavus'un kalbine Halep veŞam'ıal~ak arzusu düştü.OrduSl1ll11hazırladı,Mıı-.raş beyine fermanyazıldı. Y()lda ,Maraş beyide askeri ileorduya katıldı. . Yol. üzerindeki :ıV.Cirzi,ban;-ı:ilbaşirkaleleri'alındı. GaziniJı.oğlu ve a1J.nesiMelik Eşref'e sığındılar. Melik Eş-,.ref toplayabildiğiordu ile Halep ovaşiDa geldi. Fakat Selçuk ordusu ile başa çıkamıyacak-larını ,düşÜnerek hile yoluna saptılar. 'Melik til-Eşref Anadolu ahvaliıni b,ilen ve Selçuk 'ilinerasını tanıyan. bir rum' casus: buldu.- Ona talimat verdi. Casus tanıdığı emirin çadırına yaNı,:, kumandanına Selçuk 'Ümerasından bir çoklariyle Melik Eşref anlaşmıştır, harp gü-'ni1ndebu ,,?eyler~elikEşreftarafına gl'çecelderdir. Beylere verilmek için
hazırlanmışhedi-yeler,mektuplar 'karşı dağı:n ya~açlarına gizlenmiş buiunuyor,durumuhükümdaraanlatı-nı21dedLK'llmandan hüklimdara casusun sözlerini anlattı, hemen bir bölük. süvari ile, hü-.kümdarı,Ii .yakın' adamlarından birisi' gönderildi: Oradaaaklanmış olankervanı, yüklerin-d~k.i'kunıaşları; her .şeyizaptettiler .•,Katırcıların üzerinde bulunan mektupları da aldılar, hükiim<iara götÜrdüler. Keykavııs paYretler içinde kaldı. Beyleriyle aralarında geçen bazı .!3özI~ bUe mektuplara yazılmıştı. 'Keykiivus'u şüphelersardı. Ertesi günü Melik Eşref üze-rin~ iki ,kuma.'n,danemrLnde,8.000 .kişilik bir kuvvet gönderdı' MelIk Eşref çekilmeye başla-,
., '.' ." •• ' '.' i . '
mıştı. Ordunun kısmLküllisi uzaktaolduğunu. anlayıncageri döndü. Yapılançarpışmada
. - . - " . ',.' . .
'rürlçlep bo~ulclJ:1,beyleresir ohl,ll,Bu ha~ Keykavus'u~ ~ilphelerini büsbütün.arttırdı. Ordu., yu' alarak Elbislan'a çekildi .. Melik ,E.şref:Selçukluhmnzaptettiği kaleleri geri aldı. ..VE:
,esir ,ettiği Selçuk beyleriini- serJ>eşt bıraktı. B~ylerorduya ulaştıkları vakit idam edildi .. .ler, Keykayus Melik Eşref'tenAn.ll.dolu beJ.;leri adına yazılmış mektupları kendilerine gös~ tererek, hiyanetIiklerinin.sebebinJ sordu. Hepsi böyle bir şeyden haberleri olmadığına y,e'-minler ~ttiıerse :dedinlenmedi. Bir evde hapsolundular. Onlar iQerdeyken ev,e ateş verdire-:Tek: ya.lrıldılar,' Keykavus: çok ,geçm~denyaptığıbu {acianınacısını duymağa haşl::ıdı. Pe~ çok müteessir oldu,vereme yakalandı. Sivas'tan Viranşehir'e tebdilhavaya gitIIliştL Orad;a vefat et.ti. Ceı~a~es,iniSivas'a kaldırarak sağlığında yaptırmış olduğu Dar üş-Şifanın içind(ı-•ki ~tür_b~şi~~~def;n~l~ndll.:K~ndişi..gen,çti, kUltÜrlü, ilnıe
;e
alimlere lrllrmetkardı, farsça şiir-,.i~~söylercli.(>idtiğil vakitiGı~ratopl~nd~. Erzurum!1eliki Kılıçaslan. oğlu 'l'uğrul.Şahı, ){aylu,iıi;a;'~~i Keyf~riıiun~ padiş~h'y~p~ak'jstiyenier'oidüY,sada~
E~ir:i :Meciis,Mübariz'-Ud~dfn,Beliriım ŞahffeBeylerbeyfSeyf:M-diiı
Aybeyin
reyfrie uyarak Alaaddin', Keyku:~ bat'in hUkümdar olmasında ittifak ettiler: ,'. ,"
Şehzadeliğinde kendisini Minşar kelesİine getIren Seyf 'ad-'din Aybey (Aybe) yanına bir nefer alarak gi~ti. ,Keykubad'a kardeşinin yefatını,' kendisinin Selçuk, hükumdarı oldu~ ğ'unu arzetti. Geçmişte vaki olmuş suçlarliIlıubağışlanmasını rica etti" Keykubat. affetÜ. Beraberce Sivas'a geldiler. Ala Ud-din Keykııbat 61() H. 121lf M.yılında ve Sivas'tahü~üm: ., d8~rilan olundu. Sivas'ta beyler emrinden dışarı çikmiya'ca:klarına dair yeminler ~ttiler.
Be-raberce yola çıkıp mesira yerle~indeeğlel1erek Kayseri, Aksaray üz~rindel1' Konyaiy~ gel-dilef (Keykubad'Ln bu geIişi lbn-i Bibi n,üshalarıİıda pekşairan~ anlatılmıştır). Keyİmbıit ,-) 'Konya'ya gelince, Konya'daki beyleri, uçı~Jdaki Umerayı v~ komşu devlet elçilerini' kabul ,etti. Abbasi halifesi Şeyh ÖmerSühreverdi'yi gönderdi. 617 de Şeyh Sühreverdi buyük me-rasimle Konya'ya getirildi. Celal üd-din Karatayın evinde' misafir edildi. Ümeradan bazı-ları ona mürid oldula~. K~,n.ya'da kald~ğ~ günl~rde Ala üd-dLilbir kıi.çkere ziya~etine ,gitti, Avdette birkaç saatlik mesafeye :kadar uğurladı.'Ümeraşeyhle hududa kadar gittfIer. Keykubat Kayseri'ye gelmiş orada istirahat ediy;r,eğlEincelerle vakit geçid~ordu. An.taly~, Beyi Ertokuşu Antalya civarındaki Kahınoros kalesip.i ve etrafını almağa teşvik etti. B'~ kale pek müstahkemdi. Fethi Selçuk hükümdarlarından hiç birisine' nasip olmamıştı. Key-kubat ordularını toplayarak' Konya'ya geldi. Oradan,.Antalya ,sahillerine i,n~iiler",kaleyi
m'ıi-hasara ettiler. Kolay kolay zaptolunamıyord u. ,Nihay~t lütle beyi ve İskender ~ani.annidaiı beri burada müstakil yaşayan bir sülalenin evıadı ~ulunan Itir~ardires, aman diledi, call1n~, malı,na ve evlatlarına dokunmamak şartiyle kaleyi teslim, eq,eceğin,i,bildirdi. Dileğikab~l edilerek kendisine Akşehir dirIik olarak verildi. (I{aluno~us) un yerinde ,yeni bir şehir k~. ruldu. Adına Ala üd-din sıfatına izafeten Alaiye ,denildi. Kalesi onarıldı, oraya TürkIerden kabileler, kalesine muhafızlar yedeştirildi.Antl1lya'y~geıi~ke.n AIara kalesi de z;:ı.ptedilq1, o sen,e kış Antalya'da geçi~iİdi.Bahar'da i{ollJ'a'ya geıniişlerdi.' B~ğdat halifesindenİpn:i Cevzi'nin elçi olarak g~ıdiği haberalınclı. Ona da bir çok ihtiramlar gösterildi. Halife Bağ-dat'ı Moğollara karşı müdafaı,l etmek için 5,000 süyaı::i isteIİIişti. Bah"ajid7din
l{utluca~u-mandasında istenilen asker gönderildLFakat Moğol1ar Bağdat'alıücumetmekten vazgeç-'miş oldukları' için An,~dolu askeri~e ,ihtiyaç 'kalrr:ı.adı,memleketlerIrie dörielülef.' üriıeraddn
Çaşnigir Aybe, Emir Ahur, Zeyn üd-din Beşare, Emir i-Meclis, ~ubariz Üd-di~
;'Beh~ini-şa,h, Beylerbeyi Baha üd-dilı Kutıuca li'iikümdara k~rşı saygısiz1ık~österniekte,kendf ~ey-ler:i.negöre hareket etmekte idiler. Ayni za;m~nda Keyku?ad'ın et,rat:ıl1l.alan diğer beyler de bun.Iarll1 mevkilerine gözdikmişler, hertaraf etmek istiYOI'lardı. Bunlar Kayşeri'de' tu-tularak birer suretle öldürüldüler. KeybubatKOnya'ya g~lmiş ;'gönül hoşl~gu içindeyaşı-)'01'. Kışları Al1taly~'da geçi~ir, yazlarıda Konya Ve' Kayseri'de otururdu;
1227
yılıriaka-dar'böylece geçti. Bundan sonrabüyük fü'tuhatbaşla:di.şÖyleki'DiyarbakirMeliki'M~s'lıt Keyl)Ubat~dına hutbe okutm~kta i~~~:~Ş"aİn' -ıvıiındı\reıikliiı.-Na.sıI'ileittIf~k.~t1İlirf Key-kubat'tan yüzçevirmişlI. Key~übat ¥uj)ar~z ud:~ahiÇiivlı'iIe
Eoot
'üa~diıiAyas 'kuiii~li,dasıh-dş.' ordul~r' sevk~d~rek' Diyarlııi:kii-,K&lıta
'ye,
'Ç~İfiIşk~ieK::k~1~lefiiif~'zap't~ttirdi.':~usüİ'lreyi 'lIi~liklil~Eş~erten', gei~'n y~r'~ı~cLo~dı;:~rla-j.(e~ıi~tun:~a;~{~rı~d,'~'Silçuk~r~~ı~l"ıiı~.::iiia~-'{~ıi;'
oidular.-'İb~'üi -Esir'd~b~'~ak~' şöyle -y~zıl~iştır: 'o,nag5re'Me's
'ufonee
Mus'ül'
MEniki'Eş-,ref'Le, ,sonra' Celal üd-.,diIi:Harzemş~h'la:ittifak ,etmiş~ve:B:a~i.e.ınş~h\;:":y~~~@';{;;t~i.Ş,~;91~~ğu için Melik Eşref Keykubat'ı Piyarbakrrta.raflatipıD:z;aph# teşvil{'~ylewişti:i, ~bf;;r~ dön-meBini te!dif etrniş ise
de
Ala, üd~din dönnl~~iş \'e"9raİarİzapteylemiştI. ~N'efiC~de,s~lhya-156
,pılltrak methleketleri tekrar Mes'ud'abırakıldL 1227 yılında 'Ata üd-din 'Şam MelikiMelik ül-Adil oğlu Melik-i Muazzam'ın kızı Melike-i Adile ile evlendi; Düğün Malatya'dayapıldı
(D'ıiğün ve bu arada Keykubad'ın hastalığı İbn-i Bibi nüshalarında .mufassalan yazılıdır). Düğunden avdet edildiği vakit Kayserı CivarıridakiKubadiye' sarayların~a bir müddet ika-met oluııdu (43). Bu sene içindeydi. Soğdak, Ermenistan, Anta1ya taraflarından gelen tüc-carlaroralarda soyuldukl;:rın.ı Alaüd~din, Keykubad'a şikayet ettiler. Keykubat tüccarların zap:ı,rlarını devlet hazinesinden ödettirdi. Soğdağa Hüsam ild-din Çoban kumandasında ve 'denii'yolÜylabir ordu gönderdi. Hüsam üd-din 'Çoban'ın geldiğiniduyan Kırımlılar Kıpçak ve Ruslarla ittifak ederek AnadolJl askerine karşı koymağa ha3ırlandılar. İlk çarpışmalar-da Anadoİu askerinin kudreti iı.oiaşıldı. Rus veKıpçakaı::,kerleri memleketlerine döndüler. Soğdak asker~ de kalelerine kapandı: Kale günlerce ıI).uhasara edildi. Nihayet huruç ha-.reketi, yapan Soğdaklıları~ ön~nden çekilen Ana.9-0lu askerinin bir çevirme hareketiyle
düşmaın perişan edildi, Kale zaptolundu. T'üccarların malları alındı. Kiliseler yerine mescit,. ler yapıldı. Yıllık vergi vermek suretiyle sulh edilerek dönüldu. Mübariz üd-din Çavlı ile Eset üd-din Ayaz Ermenistan'.ın fethine gönderilmişti. Ermeni kralı frenklerden aldığı kuv-'vetlerle birlikte Anadolu askerine karşı koymak istedi: Yapılan harpte önce galip
görüriü-,YQr
4
u. Fa;kat İıe,ticedemağlftp öldu. Evvelce vermediği vergilerin iki katı ile tüccarlardan aldığı malları tediye etmek şartiylJl sulh yapıldı. Jjirmenilerden alınan kaleler tamir edile-rek idaresi Kamer 'Üd-din Lalaya verildi. Sonraları buralara Kame'r üd-din ili denildi (44). ,Antşlya taraflarında rumIar, frenkler elinde kalmış kırk kadar kale vardı. Muhariz üd-din .Ertokuş kumandasında gönderilen üçuncü ordu buraları zaptederek kaleleri tahkim etti. İçlerine Türk as,keri yerleştirildi. Bu muzaffer kumandanlar dönüşte hükümdar 'tarafından ,iaıtif,edildiler: 625 yılındaydi. E~zincıı:n tarafları zaptolundu. Erzincan Meliki Fahr 'Üd-dinBE;)hramşah Selçukilerle iyi geçinir,akrabalık tesis ederdi. Behramşah ölünce yerine geç!~n '~ğl~Ala. üd-di; Davud bilgili bir zat olmasına rağmen idaresizdi. Devlet büyüklerini
gücen.-. ,- '.
. dirdi. Kendisinden. kaçan ümera Keykubat'a sığındılar. Keykubat bunları çok iyi karşıila-,dı. Kendilerine yüksekrütbeler malikaneler verdi. Bundan kuşkulanan DavudŞah da KEıy-'kubad'ı ziyaret ederek iltifatlar görd'ü. Emniyet içinde memleketine döndü. Ala üd-IUn
Davud'un tecrübesiz umerası onu Keykubad'ın aleyhine teşvikediyorlardı ,Davud'da onla,rı;n sözlEırine uyarak Erzurum ,Metiki Cihanşah, Celal üd-dinHarzemşah ve Musul BeyiMelik ,Eşref ile Selçukileraleyhine.ittifazlar hazırladı. Bunu duyan Keykubat k\ıvvetli bir ordu . ile ap.,gızınErzincanüzerine'yür~dü. Davud'un, harbe hazırlanmasına, bir kaleye
kapanına-sınabile,meydaİı vermedenflltııldu.M'üttefiklEiride yardıma gelmediler. Davud Şah Erzin,- . can'dan alınarak Akşehir'd,e )kaİnete memur edildi. Orada mütevaziane bir hayat geçirdi. ,Ve öldü. Keykuba4Erzincan,'ı oğlııGıyas üd-dinJ{eyhjisrev'e verdi. Yanına büyük kınııan-, danlarından Mübariz Üd-dip.Ertokuş'ıi Atabey tayin eyledi. Muzaffer üd-din'den. Kigonya , (Şibin Karahisar) ın alınmasını, Erzurum 'Üzerine akınlar yapılmasınıda eınretti.
Eirto-kuş Erzurum üzel'ineakınlar yapmıya başlay'ıııca, .Cihanşah bu hucumların durdurulm~i,sını Keykubad'dan istedi, ricası kabul edildi. Ertokuş Kigon,ya kalesini muhasara _etti. Kale be-yi -Muzafferüd~din Mehmet ve oğulları tesliİn oldular. K'endilerii1e ,Kır!jehir dirlik olarak verildi. Orada huzur içinde yaşadılar. Kigonya'da Selçukilerin bir vilayeti haline geldi. 1229 yılında Erzur.um Beyi RüJ<nüd-din C~hanşah Celal üd-din Harzemşah'ı teşvik ederek Ah-lat'ızaptettirmişti. KeykubadCe'l~ıUd~din'e . elçi göndererek Ahlat'ı bırakniasım bildirdi .
. (43) Kubadiye'niıi mevki! ve harabeleritarafıindan bulunmuş, .buna dair bir'makale yayinlanıuıştır .
.. Türk Tarih 'Kurumu Belleteni E,ıyı 68, sayfa.50t. - 517.' .
(44) Ankara Ahi şere( üd:din türbesiiıinavlu ~apısı üzerinekOnmuş Ramer üd-din'e ait 606
'« ..•.••
.•
, . _.
. :>~~.,
.~
:-'.~'_~t. ,Celal üd-din ağır bir cevap verdi. Bunun,üzerine Keykubad Melik Adil oğullarından Melik 'Eşref'i yardıma çağırdı. Şam'dan gelen ordu ile hareketederek Yassiçemen'e vardı. Celal .üd~ditı Harzemşah Erzurum Meliki Rükn, üd-din Cihanşah'la bera:ber orada bekliyordu. 22 .Ramazan 627 de (45) iki ordu karşılaştı. Selçuklu ordusu galip 'geldi. Bo~ulan fIarzemşah
ordusu dağıldı. Kendisini de bir köyde yakalayıp öld'Ürdüler. Cihan Şah ve k~rdeşi, '-M~lik .Eşref'in yardımiyle~ffedilerek kendilerine Aksaray ve Eyiiphisar tarafları ikta'ııdildi.
E~zurum'a Mübariz 'Üd-din çavlı vali tayin .olundu. Bu muvaffakıyet .Uzeriı:ı:eK~ykubl":!~. Konya'ya geldi: Yazları Konya ve Kayseri'de ve y.enidenyaptırdığı XubadablWta (46) kışlarıııı Antalya ve AJaiye'de geçiriyordu. 629 yılına kadar böylece devam etti. Bu sırada Moğolların Sivas çevresini tala.n ettikleri haberi geldLI. Keykubad Kemal üd:-din Kamyar kumandasında bir ordu gönderdi. Kemaİ ud~dinSivis'a varmadan . Moğallar . çekilmiş idi. 'Kamyar Erzur.um'dan8ivas'a hareket etti. Orada çavlı ile istişareederek Moğollarm Sel-.çuk ülkesi üzerine gitmesini teşvik eden Gürcü ,kralının memleıretlerini yağmala~ı. Kırk kadarkale zaptetÜ. Gürc'ÜMelikesİ kızını Key kubad'ınöğluna vermek suretiyle sulhyap:-.mak istiyordu. Kemal üd-din durumu Keykubad'a bildirdi. Teklifleri kabulölundu. Kemal
üd-din Kamyar~Harzemşah orduları ve muhacirlerininakınlarından, harap olmuş bulunan şark vilayetlerine gönderdi. Oralarının alınması ve yıkılan ,yerlerin onanlmasInı fermaİı .eyledi. Kemal üd-din buralarda meşgul iken Keykubad Sahip ile bir heyet daha yola çıkar-dı. Oraların onarilmalarını yapacaklar, arazi ve nüfuslarını yazacaklardı. Öylece yapıldL'Ö . iller Sinan üd-din Kaymaz'a verilerek avdet olundu;
Sinan üd,dinKaymaz şark vilayetlerinde başı boş kalmış olan Harzem Beyleriyle gö-rüştü. Onları Selçuk illerinde yeİ'1eştirmeğe razı etti. Maiyetleriyle' birlikte Keykubad'a . gönderdi. Keykubad memleketinesığınmış olan, bu Ti,jrk,kuvvetlerini iyikarşıladı. Harzem Beylerinden Kırhan'a Erzincan'!, Berkehana Amasya'yı, diğerlerineNiğde ve Larende'yi verdi. 630 yılında Mısır ve Şam hükümdarı Melik un-Nasır'ınbüyük birördu iİe ,Selçuk illerine geldiği' duyuldu. Keykubad, ordulariyle karşı 'çıktı. Akgeçit mevkiinde harboldu. Günlerce devam eden bu savaş neticesinde Selçuklular galip gelmekteydi. Mısırordus~'çe-kil di. Selçuk orduları Mısırlıları takip etmediler. Malatya'ya geldiler. Harput Beyi,Melik 'ün-Nasır'la ittifak etmiş, Mısırhların bu akım onun teşviki yüzünden .olmuştu. Mısırlılar
-ricat ederken Harput'a yardımcı asker bile bırakmışla.rdı. Keykubad askeri Harp'\lt kelesini . muhasa.ra ve za:ptetti.Mıs.ır askerleri ancak canlarını kurtarabildiler. Böylece Harput da .bir Selçuk vilayeti haline girdi. Keykıibad Kon,ya'ya geldi, Kışı geçirmek 'üzere Antalya'ya
gitti.
631
yılında Melik üneNasır'ın ülkelerinden Harran, Raka veRaha kaleleri .zaptedilmek üzere B:emal üd-din Kamyar kumandasındabir ordu gönderildi. Bazı -kaleler. zaptedilerek av-det olundu. Bir sene sonra (632 de) Diyarbakır'ınzaptı için ordular gönderildi ise de etrafı. .
yağmalandı, fııkat merkezi zaptolunanıadı. Bu yıl içınde MoğoI Kağam Oktay KağandanI. Keykubad'a Şems üd-din Kazvin! elçiolarakgeldi (47). Kağan askerlerininhücumundan memleketlerini kurtarabilmeleri için Keykubad'ın kendi emri -altına girmesini istiyordu .
(45) .Bu tarih Elveled üş-Şefik'de 628 gösterilmiştir. s. 296.
(46) Kubad.fl.ba,d'ın yeri bilinmiyordu. Son asır' tarih~ileri onu. Kayseri'de, Erzincan'da Ve başka
yerlerde göstermekte idiler. peçen' yıllarda: 'yaptığım araştırmalarla Kubadabad'ın Beyşehir
gölünün batısahillerinde ve şimdiki Hoyran köyü yanında oıduğu meydıma: çıktı. Yapılan haf.
riyatta pek~nadirSelçuk çinileri bulundu .. Kubadabad hikkındabir kitap hazır.lanmaktadır.
Bu konuya dair Anıt Dergisi sayı 10, llahiyatFiı.kültesi Dergi,gl 1953, sayı 2-3, Tarih Kurumu
Belleteni sayı 66, Türkiye Tm"ing' ve Otomobil Kurumu Dergisi sayı 146 da neşriyatım vardır.
(47) Şems üd-din Kazvin! ile oğlu ve kızının mezarİarı Koiiya'dıadrr;"Meza:r taşıaTI''\Te''Ş'Cms''üd~din
Kazvini ve elçiliği.ha:kkında mufassal. malfımat için Anıt DergisI sayı I, sayfa 17 ye bakınız.
İbn-i Bibi tarihiiıinhitam tarihini de' bumakaıiim' aydınlatmıştır. İslam Ansiklopedisi c'iit'5,
sayfa 713.
'158
Keykubad:elçııerdeniz~hat aıqıktaın ~onra arm5lğanlar-lıazırladı. Kağahın. emirlerini kabul etiğine dair(levap~aZJdı .. E~çi1er daha: Y9ı~ çil,onadan aşağlda.yazı1::ı.cağı gibi Keykubad
\Te-Ja(~tti. Key~uba-d'ın, vefa.tLh:abe:ı:i:Oktay~Kağan'a erişince' "kıJ;'ankıran ::kıran!.."diyerek te-,essürl~rini anlattı. Keykubad'ın yerine,geçen"oğll.l ':Keyhüsrev'in ,hediye- vearmağaıilarınl ;;~aJ>ul,etti:)~e~~u~ad'mK~YS~rJ; de~t: Kpb~dLye s~r.~yi~~~~da vefatettiğivakit-:. -
-1 -":"Büyük :oğlu Malıperi hatunda-1l.'dogımiş 'öı'lin Keyırüsrev-'in Erzincan hükünidilt"ıf-•:ği.na'taylneüilriiişve' gÖnderilmiş' olması;" (kibayramı -,kutlarruikmühasebetiyle gelmiş' ,ve
liu- vakagünlerinde Kayseri: deydi); - '- ...
. 2 -ŞamIılara mensup
ve
Mellk-i M'uazzam)İı kızı M:elike-i Adile'den doğmuş ve he-n-ilz çocuk denilecek bir yaştabtilunan'tz Ud-dln Kılıçaslan'in veliaht gösterilmesi,"... '. .' .,-., :...;";:" ~" ~, . -. .. . .,",'"
'.,
. ,- .. .~-.
.
',.1 -
Melik~-i A,dile ve. tarl:1ftarl,arıı:ıın-:Ş,uri-?,e_'S~feririiakimbırakmak içinjrtikapet~ilt.. Je'r,i pir cinayet olmakihtinıal-i 'yçırdır. Amca .ve!,:ardeş oğula,nnııntaht ve mülklerini' aJt .. :Ust edece.k olan 'bu sefert öIlleJllek)çi~_Suriylp, E?lçiıeı;~'Melike-i. .A:dile'yi de teşvik etmiş ,ola" :bi1irle~. F'a-katMelilç~~i lLdilek.e,nqi"q,ğlııIlUlI veliahtc,g~st~rilmesive keyfiyetin ,ümerayakabulettiliilmiş olırı:asrgibi" bUyük:birlutııf karşısı,nda- jken bu ciIlayete teşebbüs etmesİ
i1].timali azaIır.~ '. ..~:
~
':.3 -.,..,Suı'iye'ni,nMelikEşref 'v,eMeUk.ün-Nasir. elindenalınması için _hazırlanmlşbir :ordiınün -ha.rek~te ;müheyYa bir haldebiıFı.ı.nması-gibLüç ,büyük siyası megele - mevcuttU . .Taı'ihler, Ke~kubad'm' zehirlepmiş ol4-l.lğlJ;-rı,dıyml!ttefi,ktü:ıer.Selçuknameler ÇaşIligir Nasır
,jid-din'in getirdiğitaze pişmiş tavu}ii~t~D,:de,n'.~ av etideğil 7'"birikilokma aIır almaz ze-hirlemne. başgösterdiğiniyaza,r;(~8L :;Bu,:tl:!v)lk,eti matba!ıta hayatlandığı için kendiliğihd~n: ,~okmuş; zel:ıirlenmiş, dolaY'H,~yle;Ke:x;kııl;mq?ı"zehirlemişolduğun,u kabuletmek biraz safIık ,olur. Çünkii: bütjin' elçilerin; ?ı;ıylEırin;,'kUman danL,arıp.;davetli .1)Ulunduğu,yani yüzlerceek~, (~bi:r'için,ha,zırla:.hw;ış.ziyafette;qilhassa-ııijküm ~a,:Pıı önün~ bizz~t., Çişnigir ,eliyle bayatlamış' tavuk eti gelmesin.e imkan yoktur. ~g.ıınll,bi:r suika~t ()larak kabul etmek lazımdır. 'Ohal. de suikasti, , kimler hazırlamıstır:.... '.,- -." ...." :
'2 ~Erzincaıı'a .gonderilrifek 'suretlyl-eİn'erkezden, uzaklaştirıldığı ıçın gayri' memnun ':6İ~n n:.K-eyhüsrev iIE~'anasi.'Mahped,Hatlliiun"(49) ,idare ettiğIbir suikast olmak ihtimaU idana'kuvvetlidif. K~yhüsrev,iie ıihasının 'fikiflerlne;'ŞamIılata mensup şehzaderi,iIıana~;ı tarafindan yakınları oİrunşam ünıedis'ıhin in üs-takber"ikbılJhıikıskanan Anadolu 'ümeras'l-n~n da Keylıüsrev'ides£eklemiş ~oiması 'müink-ündUr. ÇÜnkü Keykubad'ın, vefatıbunlar
tiı-..rafıhdangi'zİertmiş, Keykıibaiİ!iın:vasiyetlhiıafına olarak- --Keyhüsrev hükümdar .ııan. ediı!-'dikten'sonra.' ölüm :haheriaçıklanYnıstır: <Xeyk-ubad'iIivasi)"efifii' yerine "getirmek arzusun'u
'i~h~r ~tmişolanve ;'doıaYisiYİeS~il{~SÜefı.ha'be~lerr ~lm~dığı anlaşılan ve başta Kırhano,l-,cdıiğu. h~lde Hüsam üd-dhı :KaYn1aZ.~orciular kumandanı Kemal ü~din Kamyar 'gibi üıiıer;a; <MeIike-i Adile ve çocuklarıbirer ,itıretle'ber.ta,raf' edilmiş veya öldürühn'Üşlerdir. Bunlar
gösteriyor 'ki cİlıayet Keyhüsrevile anasi-'Ve butilara tar'aftar olanların işidir, Keyhüsriw
hükümdar olunca üç gün matem tutuldu. Keykubad'ır. -cenazeııi--Konya!-ya,naklolunarak k;o- :<l nunıuz olan.' türbeyedefnedildi. Keyküb~d;lIi Öf'~~U:iia~aza~ 'J.3a;r~mı~nl~r:inde 4Ş~vtal
634 Pazartesi geçes(va.kiolduğuri(İa ~bn-iBib.r)iÜshaıarımüttefif.tiı'.X01iya Akğaray yolun-daki Sa'd üd.dinKöpek Kervammrayınındış kap~~ın,daki' 634.tarihlikitatede . KeyhUsrev --iı.UkUn;ıdar.gq'sterilmiştir, . '; ki kit:aplarınyaidığı.. " , t. . .' - . ~, -. ' taI'ihe uygundur.,'.". _. .
.(48) Y~ıcı Ali Selçuknamesİ ,sayfa:59:ı' "
(49) Tokat'ın Pazar nahiyesindeki -Kervaıısaray kibıbesipd~:bııCihet açı~lanmıştır.
'159
Seİcuknamelerden incel~Yip hülasa ettiğimiz şu:m'iıt.mata göreAlaü'd-din Key.kubad ,Anadolu ,Selçukdeyletinin keIllal devrini yaşaıp.ış ve yaşat~ış. büyqk,hükümd;ırdır.
Siya-sette,
askerlikte şüphesi~yÜce,birkahramandır. ilimden nasibip.i ııl~iıştı., gec~lerldın ve tarih kitapları okur ve ibadet e'derdi. ıli~ ve a:limlerLsever ve korurdu. Za:ınanınQa Anado-lu refah vesaadete kavuşmuşbir çok aHmler ve şairle~Anadoi~;ya'g~~. ~tıİıi~J~idLÖ~ıir ,hükümd~~lık gü~ıeriilde Şultan 'ül'-ulemaveoğlu HazreÜ Mevla~a Ko.ıiy~'y'3.'gelmiş~rdir. Memleket ,imarinda,Aınadolu~nun.Türkieşmesincı.e yüksek, himı:iıetl~r göste~iş: iama~mda . .' "' . '. ,.-' . . . ...~
..:.- ~.. .:-. ,,yüzlerce cami~ mescit, kervıınsaray, köpry.ve başka,hayıres,erleri yapılrriıştır.,Moğal ,a.Jrıu-.larma karşı yurdu müdaiaaedebilmek için Sivas, Kayseri, Niğde, Konya, Karahisar ..gibi ,şehirlerin kaleleri tahki~ edil~iş veya' yeniden 'y~Ptırılmıştır. 'Adaletliydi, bilhassakul hak-,kını ~ek çokgözetirdi. ~Bu~iardan fa.zla olarakcevhercilikte iht!sas sahibi id,i. ' • , ' • ,Buraya:kadar AlaaddinCamii, ve türbelerıninCyapılmasında emir vehiZmeti geçmiş 'hiikümdarlarınzamanİarnia ait oÜıYlarİve türbedemedfun olanhükümlari .tebarüz et-tirerek yazİnış bldulı:; Yukarİda kitabeler kısmında. açıklandığı" gibi, cami, Alaaddin Keyku-'bafzamanıIidaikmal edilmiş öiduğuiçin adına Alaaddiri Cariıiidenilmiştir. MevZuu' uzata~ 'cağ'i için biından sonra tafihivukuatı kısaca ,yazip' yalnız hükümdarların, ölüm tarihlerini
inceleyeceğiz. Böyle yapmaniızın b~şlıca. sebebi Ala, üd-din. türbelerinde medfun olan
hU-'kümdarlar~n kimle~old~ğu' hakkındakiihtilaf ve tereddÜtleri ortadan '.kaldırı:İı.aktır.Şimdi-'ye kadar 'yapılmış neşriyatta' tKeykubad ve. kardeşi, i:' Keykav-us' zamanlaI'Lnda,yapdmış
rôlan ikinci türbe nazari itibare airnmacIan yalnız Kılıçaslan zaı:İı.anındayapılmiş'
olan,bidn-ci türbedekisekiz mezari g5rertik bunlarİIi hangi hükümdar olduklarİna dair kattİ bit~hil-kü'm ifiıde ,et~eyen~litalaalar .yürÜtulmUş . (50)
ve
yine 'yukarıda '.işaret' edildiği gibi tarihi hakikatlere uymayan isimler yazılmış.olm'asıdır.- Haıbukl" düruih;topÜıTI; gözöİiüne alınırsa zamanla bir ç~k tahripler,(:ma:rı~la:r va.ki oiin~ş, mezarlar b()zı.iı~uş: yazılar'ka-rışmış, ikinci türbe başka hizmetlerdekullanılmış böylece türbelerdekihan.gF 'mezarın, hangi hükümda.ra ait olduğunu kat'iyetle tes bite maddi imkan" kalmamıştır.
1-H.. KE y,Hü
SEEY
'r.
KeYkubad'ın yerine -geçen oğlıi ICKeyhusrev'in' 6!l4 de TarsUsseferini müteakip ve-, ' " -." ' .... - ' 'c.'.,... .. ,'- ..' , ." .," ..." ,'" _' .. _, .' 'fat ettiği yazılıdır. (HaliIEthem. Kayseriye ş'ehri. sayfa.:'71) . Ermeni 'ınÜverrihleri'ordu . Tars~sseferiD,deyken ieyıiüsr~v'in AI&iye'de 'bulundı.İğiınu,orada3:iıs'ızınvefalettfğiiüya-z~rlar~ (Aynieser s;yfa 84). EbiÜ ~ereç Keyhü~rev'in '644 H.:l~4'6M.;ilö'nbaİıariİida'Öldi1-,ğünii~azml~tir. (Tür~ 'I'arihKuru~u'~~şdyatı; ,Eb~l :ı.;e;~ç_T~~ihi ~ilt
İr, ,~~Yfa(45).
.-
~
: - - : .. . " ."., - -. \-..
.'" -~
-- -.•.Keyhü:;rev'in Kösedağı harbini müteakip Antalya ve' Aıa:iyetara~larındado'laşmakta iken 23 Safer 644 de Hafakan. marazmdan vefat ettiği tesbit edilmiştir. (Hayrullah Ef~n~li
-T~-rihi ciltl, sayfa 33 ; Matbaa-l Amire tab'ı) II. Keyhüsrev Tl:!'rsus kalesini muhas.ara et-tiği sırada hava çalmasından hastalanıp Konya'ya geldiği, 15 Recep 643 de Konya'da vefat .' ettigive p~dişahlar' türbesitıe . def~oliınd!1ğu kayıtlanmiştır. '(Pa~isnlisıi~sı Anonim::Sel-çukname, m~tbu'nlisha, ,metiIt kısmı ~a;fa50). Görülüyor ki
Ii.
Keyh.~üşr!lv'i~;t344de
.öldü-, ğünü ya:ı;an İnehazlar ekseriy.eti al~aktadlI' .. Konya'da padişahlar türbesine ~efril:!dii~iği~i .'açıklamasıbakıni~dan, A.nonimSelçuknamenin verdiğ'İIIlalılmat:,ön.~mlidir. ,Keyhlis~ev~inzamanındaki tarihi olaylar ~ok .hazindir. Bu devletin çökme!:!inLhazıırlaID1~tır. .. , ..,.,.. ,.,__
(50) Laytved, Konia. s. 27, 28. Yedigü:ıDergisi.Sayı 62().6'6c~kJ945;cıe,ment Hı.ıart. E'ı>igrachic
L.~ .
II. KEYKAVÜS
II. Keyhü~rev'in o~l\l olan
ıİ.
K.eykavus'uıııir çok, kar,deş kavgalap, Mo~ol mücadelele. rind~n sonra: ~aşehir'e, or,adan İstanbul yoluyla Kırım'a ilti~~ ettiğini .biliyoruz. Kırım Sultan;ı Berkehan akrabası idi. Keykayus'un ik,i oğlu ve maiyeti halkının geçimine karşılık'. , • _',.' . _ ~ C-', • - .' •
'olmak üzere Sulha ve' Soğdak vilayetleri ken disine verildi. Burada tam onsekiz yıl kaldı. 'Öleceği günlerde oğullari~~,beraberinde Kırım'a' gelmişolan 'adamlarını yanına topladı. YüzünÜ büyük oğlu Mes;u<i'a donerek biri~ci' vasiy~tim şudur; diye anlatimya başlad~. "lB~.b~ın vefatındadevlet 'büyükleri be~i t~htaçıkardılar, onların gUzel terbiyeleriyle bu-'y:üdüm fakatsonra tecrübeliv~zirlerin, fikirlerine uymayan hareketlerde bulundum. Ehli-'yetsizlerlebabasının sofrasında' iki ekmeği bir arada görmemiş kimselerebeylikler, kuman-dinlıklar verdim;' Bu yüzden nikbedere uğradıriı. SenÖyle payağİ adamlar, 'maskaraJar, tdaIkavtiklarla' düşüp 'kalkma,deIiizyoluyla baba yurdl}na, ,oradan İlhan'ın huzuruna git, ,onun' hizmetind~sebat ,et, belki ,ecdadıniızdan kalan mülktensana bir payayırır. İkin.ci va-,siyetim;ben ölUr, sen memleketine .kavuşursan kemiklerimi babamemleketime götürmek, .babavededelerimin yanına defnettir:inektir. Allahaşkına bu vasiyetim<;len dışarı çıkmıya-:sın." dedi ve ruhunu teslimetti. Mehazlerin .hiç birinde kemiklerinin Konya'ya nakledildi-,ğine dair bir' kş.yıtyoksa da' oğlu -Mes'ut hükümdar olun.ca bu vasiyetin yerine getirilmiş ,olması kuvvetli ihtimallerdendir. Nitekim Kadı Ahmet Hotani II. Keykavus'un Sivas'ta, II. 'Keykubad'ın Etzurum'da,U.Mes'ut'lin Simre'de 'metfun olq.uklarınıbu üç nefer hariç diğer 'Selçuk hükümdar ve 'evlatlarının cümlesi Kdnya içindeki cami yan.ında bulunan türbede medflin olduklarinı yazar. (Elveled üş~Şefik.Sayfa302) . Keykavus'un ölUm tarihi hakkın-,da ihtilaf vardır (51). Yukarıdaki,vasiyetil1ihülasa ettiğimiz İbn-i Bibi tercümesinde
Key-kavus'un ölümü üzerine oğlu Mesud'un Anadolu'ya geliş tarihi-, 679 olarakgösterilmiştir. Babasının öldUğü sene-yolaçıktığıdiişü11'ülü;~e babasının' ölüm yılı olarak da 679 senesi kabulolunabilir.
II. K;E Y K U B A D
Üç kardeşler hükımieti zamanında Keyka vus'ü Kağan l1~zdin;'di~,~t etmişi~rdi. Key.ka-vus 'memleketten' ayrılırken IV: Kılıçaslan: taraftarları kendisini tahta' çıkarmak' istediler. Bunu' haber alan.: Keykavus ,Sivas'tan geri' dönerek :Konya'ya gelmiş Kağan'ın yanma karde-şi II. Keykubad'ı göndermişti. Keykubad yolda vefat etmiştir.' ,Mehazıleİ'imizdeki delalete ,göre vefatı. 655 tir. Çünkü 655 ten sonra diğer iki kardeşin ayrı a~rı ve müstakil olarak hü-:
kümdar olduklarını görüyoruz. II. Keykubad,'m nerede ırıedfun olduğuna dair bir sarahat,
.' • _,o - •
yoktur. Yalnız Elvel,ed'üş-Şefik'de annesiyle birlikte Erzurum'da medrese içinde medfut11 olduğu kaydı vardır. Sayfa
302.' "
"
',.C,
IV. 'K
iL
i ÇAS
LANKılıçaslankardeşi Keykavus'u bertaraf ettikten sonra yalnız başına hükümdarlık yapmakta idi. Perv~na Muinüd-din SüleYman ile aralarıaçıldı. Pervan,e, Hatıroğ'lu Şeref üd-diıı iledE! elbirliği yaptı. Moğol ümerasını da ikna ederek Kılıçaslan'i Aksaray'a davet
et!-tiler. 664 de orada boğdtilar. Cenaze~i Konya' ya nakledildi: Ala 'Üd-din türbe~ine defnolnri-du. Bu hususta' Selçuknamelerle Mevlevı Menekıpleri müttefiktir}er
(52).
Yalnız bunun(51) Hammer'de Keykavus'un ölüm tarihi 667 (1268), cilt r, sayfa 309 gösterilmiştir. Elveled üş-Şıe.
fik'te ise 671 de Kırım'da öldüğü yazılıdır. Sayfa 296. Ha..saR, F.ehm-i ,T_ur.gaL..Müue'ccimba.şı'ya
göre' Amı.dolu .selçukileri sayfa' 73 de: 678,879 seneleridir. '
(52) 'Menakıb ül-.Arifin tercümesi matbu nüsha. Cilt
