t
ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN BESLENME BİLGİ DÜZEYİ, BESLENMEYE KARŞI TUTUMLARI VE BESLENME
DURUMLARI ÜZERİNE BİR A RA ŞTIRM A
Yard. Dr. Dr. Aysel K A VASVYard. Doç. Dr. Alican KAVAS* Bu araştırm ada 'Ege Üniversitesi Gıda M ühen
disliği Bölüm ü öğrencilerinden beslenme dersi al mış ve alm am ış olanların beslenme bilgi düzeyi, bes lenm eye karşı tutumları ve beslenme durumları in celenm iştir. Araştırma sonucu, beslenme dersi al m ış ve alm am ış grupların beslenme bilgi düzeyi y ö nünden farklı olduğunu, beslenmeye karşı tutum ve beslenm e durumları arasında ise önem li bir fa r kın olm adığın ı göstermektedir. Beslenme eğitim inin etkinliğinin saptanm asında beslenmeye karşı tutum ve beslenme bilgi düzeylerindeki değişm elerin be lirlenm esi ve bunların beslenme durumu üzerindeki etkilerinin incelenmesi gerekmektedir.
GİRİŞ
B eslenm e eğitim inin genel am acı; toplum bireylerine doğru ve g e rçe k b ilgiler vererek daha iyi beslenm e alışkanlıkları k a _ za n d ırm a ya çalışm ak, böylece onların dengeli ve yeterli beslen m elerin i ve dolayısıyla daha sağlıklı olm alarını sağlam aktır. B eslenm enin sağlık üzerine etkileri hakkında bilgi verm e veya edinm e, b irey leri gıd a seçim inde ve tüketim inde bilinçli ve dü zen li d a v ra n m a y a yöneltebilecektir. Başka bir deyişle, beslen m e b ilgisin in noksan v ey a yanlış olm ası bireyleri akılcı besin a lm a davran ışın d a bulunm aktan alıkoyabilecektir. Beslenm e eğitim inin çoğ u zam an bu şekilde olum lu son u çlar v ereceğ i v a r sayılır. O ysa yem e davranışı, dolayısıyle beslenm e, karm aşık bir o lg u d u r ve kişilik, kültür, sosyal çevre, inançlar, tutum lar gibi d eğişik fa k törlerd en etkilenir (1,2).
B ireylerde davranış değişikliği yaratm ası am acıyla verilen beslenm e bilgileri tek başına arzu edilen davran ış değişikliğini
64 Kavas, A., Kavas, A. olu ştu rm ad a yeterli olm ayabilir. P oolton (3) öğren cin in e d in d i ğ i beslen m e bilgisi ile bu b ilgin in sın ıf dışında k u llan ım ı a r a sın da z a y ıf b ir ilişki old u ğu n u belirtm iştir. B ilgi d ü zey i ile d a v ranış arasındaki ilişkinin za y ıf olm asının, beslenm e eğitim p r o g ram ların ın b irey lerin tutum, in an ç v e d eğer ya rg ıla rın ı h e d e f alm am asın dan ileri g eleb ileceğ i öne sürülm ektedir (4).
Beslenm e bilgisi yanında, davranış d eğişikliğin in y a ra tıl m asında beslenm eye karşı tutum ve in an çlarda d eğişik liğin yaratılm ası hem d a h a k ola y hem d e d ah a etkili son u ç v e r e b il m ektedir. Schw atz (5), beslenm eye karşı tutum un beslen m e bilgisi edinm ede ve iyi besin alm a alışkanlıklarının olu şu m u n - * da etkili b ir a racı ro lü old u ğu n u gösterm iştir. D iğ e r b ir a ra ş tırm ada (6) ise, tutum lardaki esneklikle beslenm eyle ilgili arzu edilen davranış şekilleri arasında p ozitif b ir ilişki b u lu n du ğu , yalnız beslenm e bilgisinin davranış şeklinin tahm ininde g ü v e nilir bir gösterge olm adığı gösterilm iştir.
Ü lkem izde beslenm e eğitim i ile, b ireylerin b ilg i düzeyi, b e s lenm eye karşı tutum ları ve besin seçim ve tüketim i g ib i fa k - türlerle etkileşim i kon usu n da fa zla araştırm aya ra stlan m am ak
-Şekil 1 : B eslenm e eğitim inin h edef ve sonuçları ile ilgili değişkenler
tadır (7). Oysa, beslenm e eğitim i ile ulaşılm ak istenilen a m a ç larla, bu am açlara ne derece ulaşıldığının saptanm ası beslen me eğitim inin etkinliğinin değerlendirilm esi açısından gerekli olm aktadır.
Şekil' 1, beslenm e eğitim inin genel a m a çla n ve ulaşılm ak is tenilen sonu çlarla ilgili değişkenleri gösterm ektedir. Beslenm e eğitim i yolu yla davram ş değişikliğinin yaratılm ası hem bilgi d ü zeyin in geliştirilm esi hem de beslenm e ile ilgili tutum ve in a n ç ların değiştirilm esi ile sağlanabilir. Tutum ve inançların d eğiş tirilebilm esi ise önce bunların öğrenilm esi ile m üm kündür. T u tum, bir objeye veya hareket şekline karşı devam lılık gösteren olum lu veya olum suz tepkiler veya eğilimlerdir. Y apılan çalış m alar, tutum ile davram ş arasında yakın ilişki olduğunu ve tutum değişikliğinin davranış değişikliğine yolaçabileceğini gös term ektedir (8). Bireyin beslenme davranışında yaratılacak d e ğişiklik ise onun beslenm e durumunu, dolayısiyle sağlık dü zeyi ni etkileyebilir. Öte yandan, Şekil 1 de gösterildiği gibi bireyin tutum ları .inançları, beslenm e bilgisi edinme konusundaki istek liliği, beslenm e ve sağlık durum u kişisel değerlerden (kişilik y a ' pısı, yaşam tarzı gibi), sosyal etm enlerden ,aile, okul, arkadaş çevresi, kültür gibi) ve sosyo - ekonom ik etm enlerden (gelir, eğitim gibi) etkilenebilm ektedir.
O halde; beslenm e eğitim program larının planlanm ası, u y gulanm ası ve değerlendirilm esinde davranış bilim lerinde (sos yoloji, sosyal psikoloji, antropoloji gibi) ortaya kon an ilke ve ku ram lardan arzu edilen davranış değişikliğinin yaratılm ası için yararlanılarak beslenm e eğitim inin verim liliği arttırılabi lir.
Bu araştırm a keşifsel nitelikte olup, bir grup üniversite ö ğ ren cisin in beslenm e bilgi düzeyi, beslenm eye karşı tutum ları ve beslenm e durum ları arasındaki ilişkilerin incelenm esi ile ilgili dir.
A R A Ş T IR M A YÖNTEMİ VE ARAÇLARI
V eriler Ege Üniversitesi M ühendislik Fakültesi G ıda M ü hendisliği Bölüm ü öğrencilerinden yazılı anket form la rı ile el de edilm iştir. Anketin yapıldığı örnek grup, h er sın ıf m evcu d u nun % 20 sinin gönüllü olarak katılm asıyla oluşm uştur. Ö m e
-6 -6 Kavas, A.. Kavas, A. ğ e h e r sın ıftan eşit sayıda kız ve erkek öğren ci dahil edilmiştir. A nkete katılan öğ ren ci sayısı 80 olup, tüm öğrencilerin % 20 si
ni oluşturm aktadır.
A n k et form u ndaki soruların anlaşılabilirliği küçük bir ö r nek ü zerin de ön teste tabi tutulmuş ve gerekli düzeltm elerden sonra son şeklini alan anket form u, öğrenciler arasında karşı lıklı etkileşim i önlem ek am acıyla aynı anlarda değişik sın ıflar da dağıtılm ış ve toplanmıştır.
A nket iki ayrı form da n oluşm uştur. Birinci anket fo rm u n da beslenm eye karşı tutum ları ve beslenm e bilgi düzeyini sap tam aya yönelik yargı cüm leleri ile ankete katılan lan n sosyo - ekonom ik ve kişisel özelliklerini içeren sorular y e r alm ıştır. Bu form un sınıflarda doldurulm ası sağlanm ıştır. İkinci anket fo r mu ise birin ci form u doldu ran öğrencilere verilm iş olup, besin tüketim durum larını saptam aya yöneliktir.
Beslenme Bilgi D üzeyinin Saptanm ası : Beslenm e bilgi d ü zeyinin saptanm ası değişik gru p la r için (öğrenciler, eğ itim ci ler, diyetisyenler gibi) geliştirilen testlerle (ölçekler) ya p ılm a k tadır ( 9 - 1 3 ) . Bu testlerde beslenm e bilgi düzeyini saptam ak için a) tem el beslenm e ilkeleri, b) besin öğesi k a y n a k la n c) besin öğelerin in genel ve özel işlevleri, sağlıkla ilişkisi kon u la- n n ı içerecek şekilde y a rg ı cüm leleri geliştirilm ektedir. Bu c ü m lelerin oluşturulm asında genellikle literatürden, u zm a n la n n görü şlerin den ve keşifsel nitelikli araştırm alardan y a rarlan ıl m aktadır. G eliştirilen ölçe ğ in g eçerlilik ve gü ven irlik y ö n ü n den değerlendirilm esi değişik tekniklerle yapılm aktadır (14, 15). Bu araştırm ada literatü r taram ası sonu cu 18 ya rg ı cüm lesi geliştirilmiştir. Bu y a rg ı cü m lelerin in çoğ u tem el beslenm e il keleri ile ilgilidir, ö r n e k şu şekildedir : «Süt iyi b ir C vitam ini kaynağıdır». C evap kategorileri ola ra k doğru , yanlış ve b ilm i yorum seçenekleri ku llanılm ış ve d o ğ ru ce v a b a 1 puan v erild i ğinden olası toplam p u a n la r 0 ile 18 arasın da değişm iştir.
Beslenm eye Karşı T utum ların S aptanm ası : Beslenm eye karşı tutum u ölçm ek için a) gıd an ın rolü ile ilgili kişisel inançlar, b) gıd a tüketim i ile ilgili d u y gu la r (gıda yı sevip se v m e m e ), c) gıda tüketim i ile ilgili davran ış şekli ve davranış değiştirm e istekliliği kon u ların ı içeren y a rg ı cü m leleri g elişti
rilm ektedir (12, 16 - 19). Bu araştırmada öğrencilerin beslenm e ye karşı tutum ları literatürden elde edilen 8 yargı cüm lesinin 3 aralıklı ölçekle değerlendirilm esi yoluyla ölçü lm ü ştür (1). Ö rnek şu şekildedir : «Yakın çevreden aldığım gıda alışkanlık larım ı kolay kolay değiştiremem» ( + 1 = aynı görüşteyim , 0 = görü şü m y ok — 1 = karşıt görüşteyim ). Yargı cüm leleri olu m lu ve olum suz şekilde ifade edilmiş v e «cevap seti tarafgirliğini» önlem ek için karışık olarak sıralanmıştır. Olumsuz ya rgı cü m leleri puanlanırken ölçek değerleri tersine çevrilm iştir. H er bir öğren cin in olası toplam puanı — 8 ile + 8 arasında d eğişm ek tedir.
Beslenm e Durumunun Saptanması : Bu araştırm ada b i reysel besin tüketimi yöntem i uygulanarak öğrencilerden bir birini izleyen 3 gü n içindeki (1 gün hafta içi, 2 gün h afta sonu şeklinde) yedikleri ve içtikleri tüm besinlerin tür ve m iktarla rını verilen form lara yazmaları istenmiştir. Kayıt tutarken y e nilen yiyecek türlerinin ölçü ve miktarlarını nasıl yazm aları gerektiği öğrencilere anlaıtılmıştır. Beslenme durum unun sap tanm asında; yiyeceklerin porsiyonu içine konan gıda m adde leri tablosu (20) ve gıdaların bileşimlerini gösteren tablo (21) kullanılm ıştır. Bu m iktarlar yaş ve cinsiyetlere göre Türkiye için salık verilen günlük enerji ve besin öğeleri tüketim stan dartları cetvelleriyle karşılaştınlm ıştır (22).
Bu araştırm anın amacı, beslenme dersi alan ve alm ayan öğren cilerin beslenm eye karşı tutumları, beslenm e bilgi dü zey leri ve beslenm e durum ları arasındaki ilişkilerin incelenm esine yöneliktir. Bu am açla çapraz tablolar oluşturulmuş ve değişken ler arasında Ki kare (X-) yöntem i ile istatistiksel bağıntılar araştırılm
ıştır-Ege Üniversitesi G ıda M ühendisliği bölüm ü eğitim p rog ra m ında beslenm e dersi üçüncü sınıfta okutulm aktadır. Bu n e d en le ankete katılan öğrencilerden birinci ve ikinci sın ıfta o la n la r «beslenm e dersi alm ayan», üçüncü ve dördü ncü sınıfta
olan-(1) Tutum ların ölçülmesinde genellikle 5 veya 7 aralıklı Likert tipi ölçek
kullanılm aktadır. Bu araştırmada 3 aralıklı ölçek kullanılm asının n e deni ülkemizde yapılan bazı çalışmalarda bu şekilde daha iyi alm - m asındandır. 5 veya 7 aralıklı ölçeklerde ölçek aralığı tanım ları ce- vaplayıcı tarafından kolayca anlaşılamamaktadır (23).
68 Kavas, A., Kavas, A. lar is© «beslenm e dersi alan» öğrenciler olarak gruplandınlm ış-
tır.
BULGULAR ve TARTIŞM A
T ablo 1 de beslenm e dersi alan ve alm ayan grupların b e s lenm e b ilg i düzeyleri arasındaki farklılık gösterilm iştir. D oğal olarak, beslenm e dersi alanların bilgi düzeylerinin yüksek o l m ası beklenir. Nitekim, beslenm e dersi alanların % 45 inin bes lenm e bilgi düzeyi «iyi», dersi alm ayanların ise ancak % 13 ünün «iyi» olduğu saptanm ıştır .
Tablo 1 : Beslenme Dersi Alan ve Almayan Grupların Beslenme Bilgi Düzeyleri (n = 80)
Beslenme Beslenme
Dersi Dersi
Beslenme Bilgi Düzeyi8 Alan Almayan Toplanı
Sayı % Sayı % Sayı %
iyi 9 45 8 13 17 21
Orta 11 55 48 80 59 74
Zayıf 0 0 4 7 4 8
Toplam 20 100 60 100 80 100
X 2 = 9.67 p < 0 .0 5
(a) Her bir öğrenci 18 soru üzerinden aldığı toplam puana göre gruplara
ayrılmıştır. ( 0 - 5 ) arası puan alanlar beslenme bilgi düzeyi «zayıf», (6 - 12) arası puan alanlar «orta» ve (1 3 -1 8 ) arası puan alanlar ise «iyi» olarak gruplandırılmıştır.
Beslenme bilgi düzeyi ile beslenm e dersi alıp alm am a d u rum u arasında ilişkinin varlığını saptam ak için Ki - kare testi uygulanm ış ve ilişkinin 0.05 düzeyinde önem li olduğu b u lu n m uştur (X- = 9.67 p < 0 05). Beslenm e dersi alan ve alm ayan gru p ların bilgi düzeylerindeki farklılıkta derste verilen bilgile rin etkisi olabilir.
T ablo 2 de, beslenm e dersi alan ve alm ayan grupların b es lenm eye karşı tutum ları gösterilm ektedir. Beslenm e dersi alan öğ ren cilerin % 65’i, alm ayanların ise % 52’si beslenm eye karşı
olum lu tutum için dedirler. A n ca k beslenm eye karşı tutum ile beslenm e dersi a lm a /a lm a m a durum u arasındaki bu farklılık istatistiksel olarak önem siz bulunm uştur. (p > 0 .0 5 ).
Tablo 2 : Beslenme Dersi Alan ve Almayan Grupların Beslenmeye Karşı Tutumları (n = 80)
Beslenme Beslenme
Dersi Dersi
Beslenmeye Karşı Tutum» Alan Almayan Toplam
Sayı % Sayı % Sayı %
Olumlu tutum 13 65 31 52 44 55
Olumsuz tutum 7 35 29 48 36 45
Toplam, 20 100 60 100 80 100
X - = 1.08 p < 0.05
(a) Her bir öğrencinin 8 yargı cümlesine verdiği yanıta göre toplam puanı
hesaplanmış, toplam puanı (— 8) den ( + 5)e kadar olanlar «olumsuz tutum », ( + 5) — ( + 8) olanlar «olumlu tutum» içinde bulunan öğren ciler olarak gruplandırılmıştır.
B e s le n m e d e r s i a l a n v e a l m a y a n ö ğ r e n c i l e r i n 3 g ü n (72 s a a t ) iç i n d e t ü k e t t i k l e r i b e s in m i k t a r l a r ı i l e s a p t a n a n b e s l e n m e d u r u m l a r ı T a b lo 3 d e g ö s t e r i lm e k t e d i r . A l ı n a n e n e r j i v e b e s i n ö ğ e l e r i e r k e k v e k ı z ö ğ r e n c i l e r iç in , h a f t a i ç i v e h a f t a s o n u n d a a y r ı a y r ı o r t a l a m a o l a r a k h e s a p la n m ı ş t ı r - E n e r ji v e s e k i z b e s i n ö ğ e s i n i n g ü n l ü k ö n g ö r ü l e n m i k t a r l a r ı n ı n (22) 2/3 ü n ü ( % 67) v e f a z l a s ı n ı t ü k e t e n ö ğ r e n c i l e r y e t e r l i , 2/3 ü n a l t ı n d a t ü k e t e n l e r i s e y e t e r s i z b e s l e n e n ö ğ r e n c i l e r o l a r a k d e ğ e r l e n d i r i l m i ş t i r (24). B e s le n m e d e r s i n i a l m ı ş o l a n e r k e k ö ğ r e n c i l e r in y a ş o r t a l a m a s ı 22 , k ı z ö ğ r e n c i l e r i n 2 0 .8 ; b e s le n m e d e r s i n i n a l m a m ı ş o l a n e r k e k ö ğ r e n c i l e r i n y a ş o r t a l a m a s ı 18-9, k ı z ö ğ r e n c i l e r i n is e 1 8 .8 d i r . T a b lo 3 i n c e l e n d i ğ i z a m a n , b e s le n m e d e r s i a l m ı ş o l a n e r k e k ö ğ r e n c i l e r i n h a f t a iç i n d e e n e r j i v e A v i t a m i n i n i , h a f t a s o n u n d a n i a s i n i , k ı z ö ğ r e n c i l e r i n i s e h a f t a iç i n d e d e m ir i , h a f t a s o n u n d a k a l s i y u m , d e m i r v e n i a s i n i y e t e r s i z a l d ı k l a r ı o r t a y a ç ı k m a k t a d ı r . B e s le n m e d e r s i n i a l m a m ı ş ö ğ r e n c i l e r a r a s ı n d a i s e e r k e k l e r i n h a f t a i ç i n d e k a l s i y u m u , h a f t a s o n u n d a p r o t e i n v e k a l s i y u m u , k ı z ö ğ r e n c i l e r i n is e , h a f t a i ç i v e s o n u n d a k a l s i y u m d e m i r v e A v i t a m i n i n i y e t e r s i z a l d ı k l a r ı g ö r ü l m e k t e d i r . Y e t e r s i z a l ı n a n b e s i n ö ğ e l e r i n i n t o p l a m s a y ı s ı n a b a k ı l d ı ğ ı z a m a n , b e s l e n m e d e r s i a l a n v e a l m a y a n ö ğ r e n c i l e r a r a s ı n d a b e l i r g i n b i r f a r k o l m a d ı ğ ı s o n u c u n a v a r ı l a b i l i r .
T a b lo 3 : B es len m e D er si il a n ve A lm a y a n di re n cil e ri n Enerji ve B es in ö e el er i„ in G a n il ik O rt a la m a T ü k et im M ik ta rl a n B e sle n m e D er si A la n la , ' B si en ™ I t e i T l m a ^ r
70 Kavas, A., Kavas, A.
j i a I ■ M ö W ti H M c* •M CS -mi 0-1 S 3 c o ın rt » 0) ’bfl :© .3c« OJ CÛ (M LO G5 CO M O ö co—i com co co LO fiS N-«* CO s Tt« s ? o -w g rj* CO CO 79 C-» c -co d rH COco co CS rH esi d cs] CO /—S 05 CO g fi* ♦H cg co © •-* co CO Tt« ıH C- »-H CO CS] co co CS] to co o co ip to lO H CTl ^ co co cg CSI *-î esi*csj co co LO sS co co SS co m m o 05 N r t CO m c o »— < »-h 0 5 m o 03 l d co co i* to m lO T* co îS 2 0 7 8 55 746 tr* cs 3 75 5 esi CS] o 70co « 05 iO c-g o g CO co 05 lO c* 64 553 co rH coCS] CS] CS] »-H CM 76 W) s a eti ''“N M bo a w .a «D >> Um *w bo S 4L» O '-J S & â c •H S cö <4-3 İS <3 tUD S w c •t“1 S a s bfl a > a o .o bD a H S cö > O T3<D W 0> E :0 W) cö a c eti s co i2 o ÎP fl fl a3 S Ö a) 3 :0h€ a :0 .S c . m d) ,hfl O C/) <D JD <D T3N &>> 3 <Ü ’Ö c c eti t-> eti 0* m
SONUÇ VE ÖNERİLER
Bu araştırm a ile beslenm e dersi alan ve alm ayan öğrenci gruplarının beslenm e bilgi düzeyleri, beslenm eye karşı tutum ları ve beslenm e durum ları incelenm iştir. Beslenm e eğitim i y o luyla kişilerin beslenm e bilgi düzeylerini yükseltm ek m üm kün olabilm ektedir. Ancak, birey tarafından öğren ilen bilgilerin beslenm eye karşı 'tutumda ve beslenm e durum unda b ir fa rk lı lık yaratm ası kolay olm am aktadır. Y alnız beslenm e bilgisi ki şinin beslenm eye karşı tutum unu ve (gıda seçim i ve kullanım ı) davranışını değiştirm esinde tek başına etkili olm ayabilir. Bes lenm e bilgilerinin veriliş şekli, öğrenilenin davranışa yan sım a sında etkili olur. V erilen bilgilerin öğrenciler tarafından u y g u lanm ası sağlanırsa, besin seçim ve davranışında değişiklik bek lenebilir. Bireyin gıda davranışını etkileyen faktörler çeşitlidir. Bu nedenle, beslenm e eğitim i ile davranış değişikliğinin yaratü- m aya çalışılm ası beslenm e eğitim program larının hedef alman g ru b u n özellikleri (yaşam tarzı, tutum ları, inançları vb.) ile uyum lu olm ası bilgilerin uygulam a alanına sokulması halinde istenilen sonu çları verebilir.
Beslenm e eğitim program larının etkinliğini ölçm ek için bes lenm e eğitim inin hedeflendiği gru bu n beslenm e bilgi düzeyinin ve beslenm eye karşı tutum larının eğitim öncesi ve sonrası b i linm esi gerekir. Bu am açla beslenm e eğitim cileri ve uzm anları psikom etri uzm anlarıyla yakın işbirliği yaparak güvenilir ve geçerli ölçeklerin hazırlanm ası için çaba harcam
alıdırlar-SUM M ARY
NUTRITION KNOWLEDGE, ATTITUDE TO W A R D NUTRITION A N D NUTRİTİONAL STATUS OF UNIVERSITY STUDENTS
Kavas, A., Kavas, A. Food choice beh avior is com plex and is influ enced b y m any fa ctors such as nutrition kn ow ledge and attitude tow ard nutrition. This study was conducted on a group o f university students w ho took an undergraduate level nutrition course and w h o d id not. Students were com pared in term s o f level o f nutrition know ledge, attitude tow ard nutrition and fo o d intake. The results show ed that there w as a sign ificant d ifferen ce betw een groups in term s o f level o f nutrition know ledge. The
72 Kavas, A., .Kavas, A. study also indicated that attitude tow ard nutrition and food intake w ere not influ enced b y the nutrition course taken.
K A Y N A K L A R
1. K avas, A. ve Kavas, A. : Beslenme Eğitim inde Sosyal Pazarlama
Yaklaşımı, E.Ü. İ.İ.B.F. Dergisi, 4 : 211 -222, 1983.
2. M cGuire, W. t. : Some Internal Pschological Factors Influencing
Consum er Choice, J. Con. Res., 2 : 302 -306, 1976.
3. Poolton, M.A. : Predicting Application of Nutritional Education, J.
Nut. Ed., 4 : 110 - 113, 1972.
4. Sims, L.S. : Further T houghts on Research Perspectives in Nutrition
Education, J. Nut. Ed., 13 : 70 - 75, 1981.
5. Schwartz, N.E. : N utritional K now ledge, Attitudes, and Practices of High School Graduates,. J. Am. Dietet. Ass. 66 : 28, 1975.
6. Carruth, B.R., M angel, M., Anderson, H.L. : Assessing Change P
ro-neness and Nutrition - related Behavior, J. Am. Dietet. Ass. 76 : 47,
1977,
7. Baysal, A. : Türkiye’de Şimdiye K adar Beslenme Üzerinde Yapılm ış
Araştırm alara bir Bakış, II. G ıda ve Beslenme Simpozyumu, TÜ BİTAK , 1 -1 5 , 1977.
8. Assael, H. : Consumer Behavior, and M arketing Action, K ent
Pub-lishing Com pany, Boston, MA, 150 - 155,. 1981.
9. Dwyer, J.T., Stolurow, K.A., Orr, R. : Nutrition K now ledge Test for
High S ch ool Students, J. Nut. Ed., 13 : 95 - 96, 1981.
10. Bredbenner, C.B. : N utrition K now ledge Test for Nutrition Educators,
J. Nut. Ed., 13 : 97 -9 9 , 1981.
11. Lackey, C.J., Kolasa, K.M., Penner, K.P., M utch, B.L. : D evelopm ent
of NTK - A G eneral Nutrition K now ledge Test for Teachers, J. Nut. Ed., 13 : 100 - 101, 1981.
12. Shannon, B., M archbah, E.S., Graves, K., Sims, L.S. : Nutrition
K now ledge, Attitudes, and T eaching E ffectiveness of K - 6 Teachers,
J. Nut. Ed., 13 : 145 - 149, 1981.
13. W oolcottt, D.M.,. K aw ash, G.F., Sabry, J.H. : Correlates of N utrition
K now ledge in Canadian Businessmen, J. Nut. E d „ 13 : 153 - 156, 1981.
14. Churchill, G.A. : A P aradigm fo r D eveloping Better Measures of
M arketing C onstructs, J. Mark. Res., 16 : 6 4 - 73, 1979.
15. Talm age, H., Rasher, S.P. : V alidity and R eliability Issues in
16. Fooley, C., Hertzler, A.A., Anderson, H.L. : Attitudes and Food Habits - A Review, J. Am. Dietet. Ass, 75 : 13, 1979.
17. Boren, A.R., Dix, P.N., Reed, D.B. : M easuring N utrition Attitudes Am ong University Students, J. Am. Dietet. Ass, 82 : 251 - 254, 1983
18. O'Connel, L „ Shannon, B.r Sims, L.S. : Assessing Nutrition Related
Attitudes and Beliefs of Teachers, J. Nut. Ed„ 13 : 80 -85, 1081. 19. Rosender, K „ Sims, L.S. : Measuring Effects of an A ffective - Based
Nutrition Education Intervention, J. Nut. Ed., 13 : 102 - 105, 1981.
20. 1984 Gıda Tüketim ve Beslenme Araştırması Anket Formu, Ankara,
1. 1984.
21. Baysal, A., Güneyli, U., Bozkurt. N., Keçecioğlu, S., Aksoy, M. : Diyet
El K itabı, A/44, Ankara, 1983.
22. Baysal, A. : Beslenme, IV. Baskı, Hacettepe Üniversitesi Yayınları
A/13, Ankara, 1983
23. Yavaş, U., Kaynak, E., Borak, E. : Retailing Institutions in
Develo-ping Countries : Determ inants of Süpermarket Patronage in İstan
bul, Turkey,. J. Business Res., 9 : 367 - 379, 1981.
24. O ’Harlon, P.,, ve diğerleri : Socio - econom ic Factors and Dietary
