KOMPOZøT REZøNøN YÜZEY SERTLøK DEöERLERø
ÜZERøNE FARKLI IùIK CøHAZLARININ ETKøSø
Effect of Different Light Curing Units on the Surface Hardness of a Composite Resin
Gürkan GÜR Hakan AKTÜRK***
øsmail HakkÕ BALTACIOöLU***
* Sa÷lÕk BakanlÕ÷Õ Bodrum Devlet Hastanesi Diú Tedavi ve Protez Merkezi
** Prof. Dr. Ankara Üniversitesi Diú Hekimli÷i Fakültesi Diú HastalÕklarÕ ve Tedavisi Anabilim DalÕ *** Prof. Dr. Ankara Üniversitesi Diú Hekimli÷i Fakültesi Diú HastalÕklarÕ ve Tedavisi Anabilim DalÕ
ÖZET
Bu çalÕúmanÕn amacÕ; halojen standart ÕúÕk cihazÕ, halojen turbo uçlu ÕúÕk cihazÕ, LED ÕúÕk ci-hazÕ ve Plazma Ark ÕúÕk cici-hazÕ olmak üzere farklÕ ÕúÕk cihazlarÕyla polimerize edilen farklÕ kalÕnlÕk-taki nanohibrit kompozit rezinin yüzey sertli÷ini de÷erlendirmektir.
Bu amaçla 2 mm, 3 mm ve 4mm kalÕnlÕktaki pleksiglass kalÕplar üzerinde 5 mm çapÕnda toplam 210 adet yuva hazÕrlandÕ ve yuvalara kompozit re-zin uygulandÕ. Üst yüzeyleri önce matriks bant sonra 1 mm kalÕnlÕ÷Õnda bir mikroskop camÕ ile kapatÕlarak fazla materyalin uzaklaúmasÕ için ba-sÕnç uygulandÕ. Bu úekilde hazÕrlanan örnekler-den 2 mm kalÕnlÕkta olanlardan 10 tanesine jen standart ÕúÕk cihazÕ ile 40 s, 10 tanesine halo-jen turbo uç ile 10 s, 10 tanesine LED ÕúÕk cihazÕ ile 10 s, 10 tanesine LED ÕúÕk cihazÕ ile 20 s, 10 tanesine PAC ÕúÕk cihazÕ ile 3 s, 10 tanesine PAC ÕúÕk cihazÕ ile 6 s ve 10 tanesine de PAC ÕúÕk cihazÕ ile 10 s süreyle ÕúÕk uygulandÕ. AynÕ iúlem 3 mm ve 4 mm kalÕnlÕktaki örnekler için tekrarlandÕ. Tüm örnekler için ÕúÕk cihazÕnÕn ucu cam tabakaya te-mas edecek úekilde tutularak standardizasyon sa÷landÕ. IúÕkla polimerizasyonu takiben matriks bantlar çÕkarÕldÕ ve diskler yardÕmÕyla bitirme ve cila iúlemleri uygulandÕ. Örnekler kalÕnlÕklarÕna göre 3 gruba ayrÕldÕ, gruplar da kendi içinde ÕúÕk cihazÕ ve polimerizasyon sürelerine göre 10 adet örnek olacak úekilde 7 gruba ayrÕldÕ. Bütün deney gruplarÕndaki örnekler ÕúÕ÷Õ geçirmeyecek úekilde özellikle kahverengi cam úiúelere yerleútirilerek 37°C’de etüvde 1 hafta kuru hava ortamÕnda
bek-letildi. Bu süre sonunda örnekler distile su ile yÕ-kanÕp kurutma ka÷ÕtlarÕ ile kurutuldu. Daha son-ra Vickers yüzey sertlik ölçüm cihazÕ ile her bir örne÷in üst ve alt yüzeyinin üç de÷iúik noktasÕn-dan yüzey sertlik ölçümleri yapÕldÕ. Her bir örne-÷in Vickers sertlik de÷erleri kaydedilerek ortala-malarÕ hesaplandÕ. Sonuçlar Kruskal Wallis Tek Yönlü Anova ve Mann-Whitney karúÕlaútÕrma yön-temi kullanÕlarak istatistiksel olarak de÷erlendiril-di (p<0,01). østatistiksel analiz sonuçlarÕna göre gruplar arasÕnda anlamlÕ farklÕlÕklar bulundu (p<0,01). Kompozit rezinlerin yüzey sertli÷inin kullanÕlan ÕúÕk cihazÕ ve uygulama sürelerine gö-re de÷iúti÷i saptandÕ. Halojen, LED ve PAC ÕúÕk cihazlarÕnÕn kompozit rezinlerin yüzey sertli÷i üze-rine etkisi, uygulanma süreleüze-rine ve kavite derin-liklerine göre de÷iúiklik göstermektedir. Üst yü-zeyde sertlik de÷erlerinde en yüksek de÷erler LED 20 s’de gözlenmiútir. Alt yüzey sertlik de÷erlerinde ise en düúük sertlik de÷eri PAC 3 s ile polimerize edilen 4 mm’lik kompozit örnekte bulunmuútur. 4 mm’lik kompozit kalÕnlÕ÷Õnda halojen 40 s kabul edilebilir en düúük sertlik de÷erlerini verirken di-÷er polimerizasyon uygulamalarÕ yetersiz dedi-÷erleri vermiútir. PAC ÕúÕk cihazlarÕ tavsiye edilen kÕsa uygulama sürelerinde polimerizasyon derinli÷i açÕsÕndan yeterli bulunmamÕútÕr. Bütün polimeri-zasyon uygulamalarÕnda kavite derinli÷inin art-masÕ sonucunda alt yüzeydeki sertlik de÷erlerinin azaldÕ÷Õ bulunmuútur.
Anahtar Sözcükler: Kompozit rezin, polime-rizasyon, ÕúÕk polimerizasyon cihazÕ, yüzey sertli-÷i, kavite derinli÷i
SUMMARY
Effect of Different Light Curing Units on the Surface Hardness of a Composite Resin
The aim of this study was to evaluate the ef-fect of various light curing units such as; Quartz Tungsten Halogen light curing unit with standard tip and turbo tip, LED curing unit and Plasma Arc curing unit on surface hardness of a nanohybrid composite.
210 Standard holes, each 2 mm, 3 mm and 4mm in thickness and 5 mm in diameter were pre-pared on plexiglass molds and were fÕlled with a nanohybrid composite resin. Top surface of each speciment was covered with a matrix strip, 1 mm thick glass slide was placed over the matrix strip and pressure was applied to extrude excess mate-rial. 10 specimens in 2 mm thickness were poly-merized with halogen curing unit with standard tip for 40 seconds. 10 specimens were cured with halogen curing unit with turbo tip for 10 seconds. 10 specimens were cured with LED curing light for 10 sec. whereas 10 specimens were cured with LED curing light for 20 seconds. 10 specimens were cured with PAC curing unit for 3 sec, 10 specimens were cured with PAC curing unit for 6 sec and 10 specimens were cured with PAC curing unit for 10 seconds. Same procedure was applied to the specimens in 3 mm and 4 mm thickness. The light source tip of the curing units were posi-tioned directly over the glass slide for standardiza-tion. After light curing, the glass cover and mat-rix strips were removed and the top surface of each specimen was finished and polished with disks. The specimens were divided into 3 groups according to thickness, then each group was as-signed into 7 groups each containing 10 speci-mens according to the different curing units and polymerization periods. All specimens were placed into dark colored glass containers and were stored at 37°C for one week. After the storing period, composite specimens were washed with distilled water and blotted dry. Surface hardness measu-rements were made by using Vickers surface hardness measuring device from three different points on the top and bottom surfaces of each spe-cimen. The Vickers hardness of the specimens we-re we-recorded and the average values wewe-re calcula-ted. The results obtained were subjected to statisti-cal analysis using Kruskal Wallis one-way ANO-VA and Mann Whitney Multiple Range test at a significance level of p<0,01.
According to results of statistical analysis, significant differences were found among groups
(p<0,01). Surface hardness of composite resins va-ried according to curing units and polymerization periods.
Effect of halogen, LED and PAC curing units on surface hardness of composites varied according to application periods and cavity depth. Among the top surface hardness values, the hig-hest value was obtained with LED 20 s. Among the bottom surface hardness values the lowest hardness was obtained with PAC 3 s in 4 mm depth. In 4 mm depth halogen 40 s gave acceptab-le minimum hardness value, other polymerization applications resulted in inadequate hardness va-lues.
PAC curing unit was found inadequate wit-hin recommended polymerization periods.
In all polymerization applications, bottom surface hardness values decreased as cavity depth increased.
Key Words: Composite resin, polymeriza-tion, light curing unit, surface hardness, cavity depth.
1. GøRøù
ønsanlarÕn esteti÷e gösterdikleri önem ne-deniyle diú renginde restoratif materyaller üre-timi ve kullanÕmÕ yaygÕnlaúmÕútÕr. Bu estetik restoratif materyaller silikat simanlar, akrilik rezinler, cam iyonomer simanlar ve kompozit rezinlerdir (1).
Kompozit rezinler de zaman içerisinde ge-liúim göstermiútir. 1970'li yÕllarÕn ortalarÕnda, 1960'larda kullanÕlan büyük doldurucu parti-küllü kompozitler yerine, küçük boyutlu doldu-rucu partiküller içeren kompozit rezinler geliú-tirilmiútir. 1980'li yÕllardan itibaren de doldu-rucu partikül boyutu küçük olan rezinler ile ge-liúmiú bonding ajanlar kullanÕlmaya baúlanmÕú-tÕr (2).
Polimerizasyon derecesi kompozit rezin-lerin klinik açÕdan baúarÕsÕnÕ etkiler. Maksi-mum polimerizasyon için, kompozit sistem içinde bulunan ve polimerizasyonu baúlatacak olan yapÕya, uygun dalga boyu aralÕ÷Õnda, etki-li bir úiddette ve yeteretki-li sürede ÕúÕk verilmeetki-li- verilmeli-dir ve ÕúÕk restorasyonun tüm yüzeyine ulaú-malÕdÕr. Bu faktörler uygun de÷ilse materyal tam olarak polimerize olmaz. Yetersiz polime-rizasyon ise materyalin fiziksel ve mekanik özelliklerinin optimum seviyede olmasÕnÕ
en-geller, su emilimi ve çözünürlü÷ünü artÕrÕr. Sonuçta restorasyonda baúarÕsÕzlÕklar ve hatta restorasyonun kaybÕ söz konusu olabilir (3,4).
Yüzey sertli÷inin polimerizasyon derece-sinin bir göstergesi oldu÷u gösterilmiútir ve sertlik testleri; metodun nispeten kolaylÕ÷Õ ve elde edilen sonuçlarÕn güvenilirli÷i nedeniyle polimerizasyonun de÷erlendirilmesi için, en popüler metot olarak görünmektedir (5). Yüzey sertli÷i yüksek dönüúüm alanlarÕndaki polimer çapraz ba÷larÕnÕn küçük de÷iúimlerine özellikle duyarlÕdÕr (6). AyrÕca örneklerin üst yüzeyi, or-ta bölgesi ve alt yüzeyi gibi örnek içerisindeki spesifik bölgelerin ölçümlerine izin verir (7). Di÷er bir avantajÕ ise sertlik de÷erleri ve dönü-úüm derecesi arasÕnda, literatürde gösterilmiú bir korelasyonun bulunabilmesidir (8,9). Sert-lik polimerize olan restoratif materyallerin me-kanik özelliklerini belirler. Çizilme ve aúÕnma-ya karúÕ direnci arttÕrdÕ÷Õ gibi, materaúÕnma-yalin çeúit-li kuvvetler karúÕsÕnda kolayca deforme olma-sÕnÕ da önleyerek klinik baúarÕyÕ etkilemektedir (10). Materyallerin yüzey sertli÷i; orantÕ limiti, uzayÕp geniúleyebilme, úekil verilebilme özel-li÷i (ductility), çekme ve basma dayanÕmÕ gibi özellikleriyle iliúkilidir. Bununla birlikte, ma-teryallerin aúÕnma direncinin, abrazyon özelli-÷inin veya dental yapÕlar veya materyallere karúÕ abraze olabilme özelli÷inin belirlenme-sinde de kullanÕlmaktadÕr (11; 12).
Bu çalÕúmadaki amacÕmÕz farklÕ ÕúÕk kay-naklarÕ, uçlarÕ ve uygulama sürelerinin kompo-zit rezinin yüzey sertli÷ine olan etkisini ince-lemektir.
2. GEREÇ VE YÖNTEM
ÇalÕúmada kullanÕlan cihazlar tablo 2.1’de gösterilmiútir.
Tablo 2.1: ÇalÕúmada kullanÕlan cihazlar Cihazlar Firma
Halojen IúÕk CihazÕ Hilux Expert, Benlio÷lu Dental, Ankara, Türkiye
LED IúÕk CihazÕ Litex 692S, Dentamerica,CA, USA Plazma Ark IúÕk
CihazÕ
Apollo 95E, DMD, Westlake, Village, CA 91362, USA
Vickers Sertlik
Ölçüm CihazÕ Zwick 42952, MKE Mühimmatsan A.ù KÕ-rÕkkale / Türkiye Test Örneklerinin HazÕrlanmasÕ
ÇalÕúmamÕzda test edilecek örneklerin yerleútirilmesi için üst yüzeyleri iúaretlenmiú 2 mm, 3mm ve 4mm kalÕnlÕ÷Õndaki pleksiglass
kalÕplar üzerine 5 mm çapÕnda yuva açÕldÕ. 1 mm kalÕnlÕ÷Õnda bir cam tabakanÕn üzerine ön-ce úeffaf matriks bant (S. S. White Limited, Middx, England) konularak, üzerine pleksig-lass kalÕplar yerleútirildi. Sonra pleksigpleksig-lass ka-lÕplar üzerinde bulunan 5 mm çapÕnda, 2, 3 ve 4 mm kalÕnlÕ÷Õndaki standart yuvalara A2 renkte Grandio (Voco, Cuxhaven, Germany) kompozit materyali yerleútirildikten sonra üst yüzey, önce úeffaf matriks bant sonra 1 mm kalÕnlÕ÷Õnda ince bir mikroskop camÕ ile kapa-tÕlarak fazla materyalin uzaklaúmasÕ için sabit bir basÕnç uygulandÕ. Halojen ÕúÕk cihazÕ stan-dart uç ile polimerize edilecek örnekler; ÕúÕk cihazÕnÕn ucu kompozit yüzeyine dik olacak úekilde tutularak, üst yüzeylerinden 700 mW/cm2 ÕúÕk úiddetinde ÕúÕk uygulanarak, 40 s süreyle polimerize edildi. Test örnekleri poli-merize edilmeden önce ÕúÕk ucu, polimerizas-yon cihazÕnÕn üzerinde bulunan sensör üzerine 36de÷ecek úekilde yerleútirilip, bar úeklindeki ÕúÕk ölçerden ÕúÕk yo÷unlu÷u okunarak kontrol edildi. Halojen ÕúÕk cihazÕ turbo uç ile polime-rize edilecek örnekler; ÕúÕk cihazÕnÕn ucu kompozit yüzeyine dik olacak úekilde tutula-rak, üst yüzeylerinden 950 mW/cm2 ÕúÕk úidde-tinde ÕúÕk uygulanarak, 10 s süreyle polimerize edildi. Test örnekleri polimerize edilmeden ön-ce ÕúÕk ucu, polimerizasyon cihazÕnÕn üzerinde bulunan sensör üzerine de÷ecek úekilde yer-leútirilip, bar úeklindeki ÕúÕk ölçerden ÕúÕk yo÷unlu÷u okunarak kontrol edildi.
LED ÕúÕk cihazÕ ile polimerize edilecek örnekler; ÕúÕk cihazÕnÕn ucu kompozit yüzeyi-ne dik olacak úekilde tutularak, üst yüzeyle-rinden, üretici firmanÕn verdi÷i de÷er olan 1000 mW/cm2 ÕúÕk úiddetinde ÕúÕk uygulana-rak, 10 s’ lik ve 20 s ‘lik sürelerle polimerizas-yon uygulandÕ. Her bir örne÷in polimerizasyo-nu öncesi, ÕúÕk ucu polimerizasyon cihazÕnÕn üzerinde bulunan sensör üzerine de÷ecek úe-kilde yerleútirilerek ÕúÕk yo÷unlu÷u kontrol edildi.
Plazma Ark ÕúÕk cihazÕ ile polimerize edi-lecek örnekler ise; ÕúÕk cihazÕnÕn kompozit yü-zeyine dik olacak úekilde tutularak, üst yüze-yinden, üretici firmanÕn verdi÷i de÷er olan 1320mW/cm2 ÕúÕk úiddeti uygulanarak 3 s, 6 s ve 10 s’ lik sürelerle polimerizasyon uygu-landÕ. Tüm örneklere standart mesafeden poli-merizasyon uygulamak için, halojen, LED ve
Plazma Ark ÕúÕk kayna÷ÕnÕn ucu cam yüzeyine temas edecek úekilde tutuldu. IúÕkla polimeri-zasyonun ardÕndan matriks bantlar uzaklaútÕrÕl-dÕ ve örnek üst yüzeylerine, Sof-Lex bitirme ve polisaj diskleri (3M Dental Products, St. Paul MN, USA) ve mikromotor ile düúük hÕzda ve tek yönlü bir hareket ile, 15-20 s süre boyunca
bitirme ve cila iúlemleri uygulanarak standart bir yüzey yapÕsÕ oluúturuldu (13). Bu úekilde hazÕrlanan 210 adet standart örnek kavite de-rinliklerine göre, her grupta 70'er örnek olacak úekilde 3 gruba ayrÕldÕ. Deney düzene÷i Tablo 2.2’de gösterilmektedir.
Tablo 2.2 : Deney düzene÷i
Grup 1 (2mm kalÕnlÕk) n= 70
Grup 2 (3mm kalÕnlÕk)
n= 70 Grup 3 (4mm kalÕnlÕk) n= 70 Halojen Standart Uç
40 s (n=10)
Halojen Standart Uç
40 s (n=10) Halojen Standart Uç 40 s (n=10) Halojen Turbo Uç
40 s (n=10)
Halojen Turbo Uç
40 s (n=10) Halojen Turbo Uç 40 s (n=10)
LED 10 s (n=10) LED 10 s (n=10) LED 10 s (n=10) LED 20 s (n=10) LED 20 s (n=10) LED 20 s (n=10) PAC 3 s (n=10) PAC 3s (n=10) PAC 3 s (n=10) PAC 6 s (n=10) PAC 6 s (n=10) PAC 6 s (n=10) PAC 10 s (n=10) PAC 10 s (n=10) PAC 10 s (n=10)
Polimerizasyon iúlemi tamamlanan 210 adet kompozit örnek, ÕúÕ÷Õ geçirmeyecek özel-likte olan, içi boú, koyu renkli cam úiúelere yerleútirildi. Birbirine temas etmesini önlemek için örnekler, úiúe içine dik olarak yerleútirildi. ùiúenin a÷zÕ parafilm (American Can Com-pany, Greenvvich, CT) ile kapatÕlarak hava ile temas etmemesi sa÷landÕ.
Cam úiúelere yerleútirilen bu örnekler 37°C'de ki etüvde (Thelco GCA/Precision Sci-entific, Chicago, USA) 1 hafta süre ile bekle-tildi. Daha sonra örnekler distile su ile yÕkandÕ ve kurutma ka÷ÕdÕ ile kurutuldu. Vicker’s sert-lik ölçüm cihazÕ ile örneklerin üst ve alt
yü-zeylerindeki üç de÷iúik noktadan sertlik öl-çümleri yapÕldÕ. Her bir örnek için, hem üst hem de alt yüzeyden üç sertlik ölçümünün or-talamasÕ alÕndÕ ve elde edilen de÷erler Kruskal Wallis tek yönlü ANOVA çoklu karúÕlaútÕrma ve Mann-Whitney ikili karúÕlaútÕrma testi ve Bonferroni düzeltmesi yapÕlarak de÷erlendiril-di.
3. Bulgular
ÇalÕúmada hazÕrlanan toplam 210 örne÷in Vickers yüzey sertlik ölçüm cihazÕ kullanÕlarak elde edilen alt ve üst Vickers sertlik ortalama de÷erleri ve standart sapmalarÕ Çizelge 3.1, Çi-zelge 3.2, ve ÇiÇi-zelge 3.3’de verilmiútir. Çizelge 3.1. GRUP 1. (2mm) Yüzey Vickers Sertlik De÷erleri (HV)
Üst
yüzey 102,9 3,19 102,34 1,39 104,27 2,56 109,2 2,25 90,16 2,49 97,58 2,93 107,4 2,71 Alt
yüzey 98,12 2,72 100,72 1,43 95,83 6,23 101,03 2,29 69,85 2,70 83,17 3,14 100,71 2,68 Halojen Halojen turbo LED 10 s LED 20 s PAC 3 s PAC 6 s PAC 10 s
Çizelge 3.2. GRUP 2 (3mm) Yüzey Vickers Sertlik De÷erleri (HV) Üst
yüzey 101,4 1,74 98,1 1,69 99,08 2,56 109,2 2,25 88,88 1,89 91,12 2,22 99,15 1,42 Alt
yüzey 87,4 4,61 81,4 1,26 79,61 3,68 101,68 1,70 68,53 5,26 75,79 3,27 84,64 2,04 Halojen Halojen turbo LED 10 s LED 20 s PAC 3 s PAC 6 s PAC 10 s Çizelge 3.3. GRUP 3 (4mm) Yüzey Vickers Sertlik De÷erleri (HV)
Üst
yüzey 99,43 2,36 104,6 2,07 102,48 2,85 116,1 3,60 90,87 3,06 95,58 2,11 108,2 1,55 Alt
yüzey 87,28 2,84 57,2 ,74 78,3 6,79 78,17 2,27 42,46 ,96 45,06 2,38 76,84 1,12 Halojen Halojen turbo LED 10 s LED 20 s PAC 3 s PAC 6 s PAC 10 s
2mm kalÕnlÕkta;
Grup 1 (2 mm)’de üst yüzeyde; kontrol grubu olarak kullanÕlan halojen standart uç 40 s ile halojen turbo uç ve LED 10 s arasÕnda is-tatistiksel olarak fark yokken (p>0,05); halojen standart uç 40 s ile LED 20 s, PAC 3 s, PAC 6 s ve PAC 10 s arasÕnda istatistiksel olarak be-lirgin fark bulunmuútur (p<0,001). Buna göre halojen standart uç 40 s(102,9 HV), LED 20 s(109,2 HV) ve PAC 10 s(107,4 HV)’ye naza-ran daha düúük sertlik de÷erleri gösterirken, PAC 3 s(90,16) ve PAC 6 s (97,58 HV)’ye na-zaran daha yüksek sertlik de÷erleri göstermiú-tir. Üst yüzeyde LED 10 s ve LED 20 s arasÕn-da istatistiksel olarak fark bulunmuútur (p<0,001). Buna göre LED 20 s (109,2 HV), LED 10 s’ye (104,27 HV) göre daha yüksek sertlik de÷eri göstermiútir. PAC 10 s ile PAC 3 s ve PAC 6 s arasÕnda istatistiksel olarak an-lamlÕ fark bulunmaktadÕr (p<0,001). Buna göre PAC 10 s (107,4 HV), PAC 3 s (90,16 HV) ve PAC 6 s’ye (97,58 HV) nazaran daha yüksek sertlik de÷eri göstermiútir.
Grup 1 (2 mm)’de alt yüzeyde kontrol grubu olarak kullanÕlan halojen standart uç 40 s ile turbo uç, LED 20 s ve PAC 10 s ara-sÕnda istatistiksel olarak anlamlÕ bir fark bulu-nurken (p<0,01); LED 10 s, PAC 3 s ve PAC 6 s arasÕnda istatistiksel olarak önemli bir fark bulunmuútur (p<0,001). Buna göre halojen standart uç 40 s (98,12 HV); turbo uç (100,72 HV), LED 20 s (101,03 HV) ve PAC 10 s‘ye (100,71 HV) nazaran daha düúük sertlik de÷eri gösterirken; LED 10 s (95,83 HV), PAC 3 s (69,85 HV) ve PAC 6 s’ye (83,17 HV) nazaran daha yüksek sertlik de÷eri göstermiútir.
Alt yüzeyde LED 20 s ile LED 10 s ara-sÕnda istatistiksel olarak farklÕlÕk bulunmakta-dÕr (p<0,001). Alt yüzeyde PAC 10 s ile PAC 3 s ve PAC 6 s arasÕnda istatistiksel olarak önemli bir fark bulunmuútur (p<0,001). Buna göre PAC 10 s (100,71 HV); PAC 3 s (69,85 HV) ve PAC 6 s’ye (83,17 HV) nazaran daha yüksek sertlik de÷eri gösterirken; PAC 6 s ve PAC 3 s arasÕnda da istatistiksel olarak önemli bir fark bulunmuútur(p<0,001). PAC 6 s (83,17 HV), PAC 3 s’ye (69,85 HV) nazaran daha yüksek sertlik de÷eri göstermiútir.
Grup 1’de (2 mm), hem alt hem de üst yü-zeylerde kontrol grubu olarak kullanÕlan halo-jen standart uç 40 s ile di÷er cihazlarÕn karúÕ-laútÕrÕlmasÕnda turbo uç ile arasÕnda fark bu-lunmazken; LED 10 s, LED 20 s ve PAC 10 s daha yüksek yüzey sertlik de÷erleri göstermiú; PAC 3 s ve PAC 6 s daha düúük yüzey sertlik de÷erleri göstermiútir.
3mm kalÕnlÕkta;
Grup 2’de (3 mm) üst yüzeyde kontrol grubu olarak kullanÕlan halojen standart uç 40 s ile turbo uç, LED 10 s ve PAC 10 s arasÕnda istatistiksel olarak önemli bir fark bulunmaz-ken (p>0,05); LED 20 s, PAC 3 s ve PAC 6 s arasÕnda istatistiksel olarak önemli bir fark bu-lunmuútur (p<0,001). Buna göre halojen stan-dart uç 40 s (101,4 HV), turbo uç (98,1 HV), LED 10 s (99,08 HV) ve PAC 10 s’ye (99,15 HV) nazaran çok düúük yüzey sertlik de÷eri gösterirken; PAC 3 s (88,88 HV) ile PAC 6 s’ye (91,12 HV) nazaran daha yüksek yüzey sertlik de÷eri göstermiútir. LED 20 s (109,2
HV) ise halojen standart uç 40 s’ye (101,4 HV) nazaran daha yüksek yüzey sertlik de÷eri göstermiútir.
Üst yüzeyde LED 10 s ile LED 20 s ara-sÕnda istatistiksel olarak farklÕlÕk bulunmuútur (p<0,001). Buna göre LED 20 s daha yüksek yüzey sertlik de÷eri göstermiútir.
Üst yüzeyde PAC 10 s ile PAC 3 s ve PAC 6 s arasÕnda istatistiksel olarak anlamlÕ bir farklÕlÕk bulunmuútur (p<0,001). Buna göre PAC 10 s (99,15 HV), PAC 3 s (88,88 HV) ile PAC 6 s’ye (91,12 HV) nazaran daha yüksek yüzey sertlik de÷eri gösterirken; PAC 6 s (91,12 HV), PAC 3 s’ye (88,88 HV) nazaran daha yüksek sertlik de÷eri göstermiútir.
Grup 2’de (3 mm); alt yüzeyde kontrol grubu olarak kullanÕlan halojen standart uç 40 s ile di÷er ÕúÕk cihazlar arasÕnda istatistiksel olarak anlamlÕ fark bulunmuútur (p<0,001). Buna göre halojen standart uç 40 s (87,4 HV), halojen turbo uç (81,4 HV), LED 10 s (79,61 HV), PAC 3 s (68,53 HV), PAC 6 s (75,79 HV) ve PAC 10 s’ye (84,64 HV) nazaran daha yüksek yüzey sertlik de÷eri gösterirken; LED 20 s’ye (101,68 HV) nazaran daha düúük sert-lik de÷eri göstermiútir.
Alt yüzeyde LED 10 s ile LED 20 s ara-sÕnda istatistiksel olarak anlamlÕ bir fark bulu-nurken (p<0,001), LED 20 s (101,68 HV), LED 10 s’ye (79,61 HV) nazaran daha yüksek yüzey sertlik de÷eri göstermiútir. PAC 3 s, PAC 6 s ve PAC 10 s arasÕnda istatistiksel ola-rak anlamlÕ bir fark bulunurken (p<0,001); PAC 10 s (84,64 HV), PAC 3 s (68,53 HV) ve PAC 6 s’ye (75,79 HV) göre daha yüksek yü-zey sertlik de÷eri gösterirken; PAC 6 s (75,79 HV), PAC 3 s’ye (68,53 HV) göre daha yüksek yüzey sertlik de÷eri göstermiútir.
Grup 2 (3 mm)’de hem alt hem de üst yü-zeylerde kontrol grubu olarak kullanÕlan halo-jen standart uç 40 s, LED 20 s hariç di÷er ci-hazlarda daha yüksek yüzey sertlik de÷eri gös-termiútir.
4mm kalÕnlÕkta;
Grup 3’te (4mm) üst yüzeyde kontrol gru-bu olarak kullanÕlan halojen standart uç 40 s ile di÷er ÕúÕk cihazlarÕ arasÕnda istatistiksel olarak anlamlÕ fark bulunmuútur (p<0,001). Buna
gö-re; halojen standart uç 40 s (99,43 HV), PAC 3 s (90,87 HV) ve PAC 6 s’ye (95,58 HV) naza-ran daha yüksek yüzey sertlik de÷eri gösterir-ken halojen turbo uç (104,6 HV), LED 10 s (102,48 HV), LED 20 s (116,1 HV) ve PAC 10 s’ye (108,2 HV) nazaran daha düúük yüzey sertlik de÷eri göstermiútir. LED 10 s ve LED 20 s arasÕnda istatistiksel olarak anlamlÕ fark bulunurken (p<0,001); LED 20 s (116,1 HV), LED 10 s’ye (102,48 HV) nazaran daha yük-sek yüzey sertlik de÷eri göstermiútir. PAC 3 s, PAC 6 s ve PAC 10 s arasÕnda istatistiksel ola-rak anlamlÕ fark bulunurken (p<0,001); PAC 10 s (108,2 HV), PAC 3 s (90,87 HV) ve PAC 6 s’ye (95,58 HV) nazaran daha yüksek yüzey sertlik de÷eri gösterirken; PAC 6 s (95,58 HV), PAC 3 s’ye (90,87 HV) nazaran daha yüksek yüzey sertlik de÷eri göstermiútir.
Grup 3 (4 mm) alt yüzeyde kontrol grubu olarak kullanÕlan halojen standart uç 40 s ile di÷er ÕúÕk cihazlarÕ arasÕnda istatistiksel olarak anlamlÕ fark bulunmuútur (p<0,001). Buna gö-re halojen standart uç 40 s (87,28 HV), di÷er ÕúÕk cihazlarÕ olan turbo uç (57,2 HV), LED 10 s (78,3 HV), LED 20 s (78,17 HV), PAC 3 s (42,46 HV), PAC 6 s (45,06 HV) ve PAC 10 s’ye (76,84 HV) nazaran daha yüksek yüzey sertlik de÷eri göstermiútir.
Alt yüzeyde LED 10 s ile LED 20 s ara-sÕnda istatistiksel olarak anlamlÕ bir fark bu-lunmamÕútÕr (p>0,05). Alt yüzeyde PAC 3 s, PAC 6 s, PAC 10 s arasÕnda istatistiksel olarak anlamlÕ bir fark bulunurken (p<0,001); PAC 10 s (76,84 HV), PAC 3 s (42,46 HV) ve PAC 6 s’ye (45,06 HV) nazaran daha yüksek sertlik de÷eri göstermiú; PAC 3 s (42,46 HV), PAC 6 s’ye (45,06 HV) nazaran daha düúük sertlik de÷eri göstermiútir.
Grup 3 (4 mm)’te hem alt hem de üst yü-zeylerde kontrol grubu olarak kullanÕlan halo-jen standart uç 40 s, PAC 3 s ve PAC 6 s’ye göre daha yüksek yüzey sertlik de÷erleri göste-rirken; üst yüzeyde turbo uç, LED 10 s, LED 20 s ve PAC 10 s’ye nazaran daha düúük yüzey sertlik de÷erleri göstermiútir.
IúÕn cihazlarÕnÕn farklÕ kavite derinlikle-rinde gösterdi÷i sertlik de÷erleri ise:
Halojen standart uç 40 s için üst yüzeyde Grup 1 (2 mm) ile Grup 3 (4 mm) arasÕnda fark
bulunurken (p>0.01), Grup 1 (2 mm) ile Grup 2 (3 mm) arasÕnda sertlik açÕsÕndan fark yoktur (p>0.05). 2 mm’de (102,9 HV) daha sert bir yüzey oluúmuútur. Alt yüzeyde ise Grup 2 (3 mm) ile Grup 3 (4 mm) arasÕnda fark yokken (p>0.05) di÷er gruplar arasÕnda önemli fark vardÕr(p<0.001). Yine 2 mm’de (98,12 HV) daha sert bir yüzey oluúmuútur.
Halojen turbo uç 10 s için üst yüzeyde Grup 1 (2 mm) ile Grup 3 (4 mm) arasÕnda az anlamlÕ bir fark varken (p>0.01); Grup 1 (2 mm) ile Grup 2 (3 mm) arasÕnda önemli bir farklÕlÕk vardÕr (p<0.001). Buna göre en düúük sertlik 3 mm’de (98,1 HV) oluúmuúken 4 mm (104,6 HV) derinlikte sertlik 2 mm’den (102,34 HV) daha fazla bulunmuútur. Alt yü-zeyde ise tüm gruplar arasÕnda önemli farklÕlÕk vardÕr (p<0.001). Bu yüzeyde derinlik arttÕkça sertlik azalmÕútÕr.
LED 10 s için üst yüzeyde Grup 1 (2 mm) ile Grup 2 (3 mm) karúÕlaútÕrÕldÕ÷Õnda önemli fark bulunmuú (p<0.001), Grup 3 (4 mm) ile Grup 2 (3 mm) arasÕnda az bir fark gözlenmiú (p>0.01) ve Grup 3 (4 mm) ile Grup 1 (2 mm) arasÕnda fark bulunamamÕútÕr (p>0.05). Buna göre Grup 1 (2 mm)’de Grup 2 (3 mm)’ye göre daha sert bir yüzey elde edilmiútir. Alt yüzey-de Grup 3 (4 mm) ile Grup 2 (3 mm) arasÕnda fark yokken (p>0.05) Grup 3 (4 mm) ile Grup 1 (2 mm) ve Grup 2 (3 mm) ile Grup 1 (2 mm) arasÕnda önemli fark vardÕr (p<0.001). Bu yü-zeyde ise 2 mm (95,38 HV) en sert yüzey de-÷erini vermiútir.
LED 20 s için üst yüzeyde Grup 1 (2 mm) ile Grup 2 (3 mm) karúÕlaútÕrÕldÕ÷Õnda fark bu-lunmazken (p>0.05) , Grup 3 (4 mm) ile Grup 2 (3 mm) arasÕnda ve Grup 3 (4 mm) ile Grup 1 (2 mm) arasÕnda önemli fark vardÕr (p<0.001). Buna göre 4 mm derinlik di÷er de-rinliklere göre daha yüksek sertlik de÷eri ver-miútir. Alt yüzeyde Grup 1 (2 mm) ile Grup 2 (3 mm) arasÕnda istatistiksel olarak fark bu-lunmazken (p>0,05), Grup 1 (2 mm) ve Grup 2 (3 mm) ile Grup 3 (4 mm) arasÕnda istatistiksel olarak önemli fark bulunmuútur (p<0,001). Buna göre en düúük de÷er 4 mm derinlikte alt yüzeyde (78,17 HV) saptanmÕútÕr.
PAC 3 s için, üst yüzeyde Grup 1 (2 mm) ile Grup 3 (4 mm) arasÕnda fark bulunmazken (p>0,05), di÷erleri arasÕnda önemli bir farklÕlÕk
vardÕr (p<0.001). buna göre en düúük de÷er 3 mm derinlikte (88,88 HV) saptanmÕútÕr. Alt yüzeyde ise bütün gruplar arasÕnda istatistiksel olarak fark bulunurken (p<0,001), en yüksek de÷er 2 mm derinlikte (69,85 HV) saptanmÕú-tÕr.
PAC 6 s için üst yüzeyde Grup 2 (3 mm) ile Grup 1 (2 mm) arasÕnda fark yokken (p>0,05), di÷er gruplar arasÕnda önemli bir farklÕlÕk vardÕr (p<0.001). Alt yüzeyde ise tüm gruplar arasÕnda önemli farklÕlÕk vardÕr (p<0.001) Buna göre üst yüzeyde en yüksek de÷er 2 mm derinlikte (97,58 HV) ve alt yü-zeyde yine en yüksek de÷er 2 mm derinlikte (83,17 HV) saptanmÕútÕr.
PAC 10 s için, üst yüzeyde Grup 3 (4 mm) ile Grup 1 (2 mm) arasÕnda fark yokken (p>0,05), di÷er gruplar arasÕnda önemli bir farklÕlÕk vardÕr (p<0.001). Buna göre üst yü-zeyde en düúük de÷er 3 mm derinlikte (99,15 HV) saptanÕrken; üst yüzeyde en yüksek de÷er 2 mm derinlikte (100,71 HV) saptanmÕútÕr. Alt yüzeyde ise tüm gruplar arasÕnda önemli farklÕ-lÕk vardÕr (p<0.001).
4. TARTIùMA
Bu çalÕúmada, kontrol grubu olarak kul-landÕ÷ÕmÕz geleneksel halojen ÕúÕk cihazÕyla polimerize edilen farklÕ derinliklerdeki kompo-zit rezininin yüzey sertlik de÷erlerini, son yÕl-larda kullanÕlmaya baúlanan yeni geliútirilmiú LED ve PAC cihazlarÕyla polimerize edilen kompozit rezinlerin yüzey sertlik de÷erleriyle karúÕlaútÕrdÕk.
Kompozit rezinlerin polimerizasyonunda ÕúÕ÷Õn yo÷unlu÷u ve etkinli÷i rezinin derinli÷i arttÕkça azalÕr(14,15). Görünür ÕúÕkla polimeri-ze olan kompozit rezinler için önerilen derinlik 2 mm’dir. Biz çalÕúmamÕzda geleneksel halo-jen ÕúÕk cihazlarÕna alternatif olarak üretilen ve yüksek yo÷unlukta ÕúÕk verebilen yeni geliúti-rilmiú LED ve PAC ÕúÕk cihazlarÕnÕn 2 mm’den daha kalÕn örneklerde( 3mm ve 4mm) nasÕl performans verdi÷ini araútÕrdÕk.
Mills ve ark. (3), Halvorson ve ark. (16), polimerizasyon etkinli÷i açÕsÕndan halojen ve LED'leri karúÕlaútÕrdÕklarÕnda; LED'leri halo-jenden daha etkin bulurlarken; Yoon ve ark. (17); Micali ve Basting (18); Nomoto ve ark. (19) LED'lerin polimerizasyon etkinliklerinin
halojenden farklÕ olmadÕ÷ÕnÕ bulmuúlardÕr. Bennet ve Watts'a (20) göre, polimerizasyon derinli÷i performansÕ açÕsÕndan; kuartz tungs-ten halojen ile LED ÕúÕk cihazlarÕ arasÕnda açÕk bir istatistiksel farklÕlÕk olmasÕna ra÷men, LED'lerin performansÕ klinik açÕdan memnun edicidir. Bala ve ark.(21) halojen ÕúÕk ünitele-riyle LED ÕúÕk ünitelerinin kompozitlerin yü-zey sertli÷ine olan etkisini araútÕrdÕklarÕ çalÕú-mada LED ÕúÕk ünitelerinin halojen ÕúÕk ünite-lerinden daha fazla yüzey sertli÷i oluúturdu-÷unu ancak halojen ÕúÕk üniteleriyle LED ÕúÕk ünitesi arasÕnda yüzey sertlik de÷erleri açÕsÕn-dan belirgin bir istatistiksel farklÕlÕk olmadÕ÷ÕnÕ bildirmiúlerdir. Jandt ve ark. (22), Stahl ve ark. (23), Kurachi ve ark. (24) ve Knezevic ve ark. (25), LED ile polimerize edilen kompozitlerin Knoop veya Vickers sertlik de÷erlerinin, halo-jen ÕúÕk cihazÕ ile elde edilen de÷erlerden çok farklÕ olmadÕ÷ÕnÕ belirtmiúlerdir. Bu çalÕúmala-ra benzer olaçalÕúmala-rak çalÕúmamÕzda halojen ÕúÕk ci-hazÕ ve LED ÕúÕk cici-hazÕ kullanÕlarak polimeri-ze edilen kompozit örneklerin Vickers sertlik de÷erleri ortalamasÕ karúÕlaútÕrÕldÕ÷Õnda iki ci-haz arasÕnda benzer sertlik de÷erleri bulunmuú-tur. LED ÕúÕk cihazÕnÕn 10 s ve 20 s’lik uygu-lamalarÕ arasÕnda ise 20 s’lik LED uygulama-sÕnÕn 10 s’lik LED uygulamasÕna nazaran daha yüksek yüzey sertlik de÷eri gösterdi÷i bulun-muútur.
Bizim çalÕúmamÕzda da LED ÕúÕk cihazÕ-nÕn 10 s’lik uygulamalarÕcihazÕ-nÕn, halojen ÕúÕk ci-hazÕnÕn 40 s’lik uygulamalarÕna benzer yüzey sertlik de÷erleri göstermesine karúÕn LED ÕúÕk cihazlarÕnÕn 20 s’lik uygulamalarÕnÕn halojen ÕúÕk cihazÕnÕn 40 s’lik uygulamalarÕndan daha yüksek yüzey serlik de÷erleri gösterdi÷i sap-tanmÕútÕr. Kurachi ve ark. (24) araútÕrmalarÕn-da, 5 farklÕ LED bazlÕ polimerizasyon cihazÕ-nÕn performanslarÕnÕ halojen lambalarla karúÕ-laútÕrmÕúlardÕr. ÇalÕúmada cihazlarÕn polimeri-zasyon etkinliklerini karúÕlaútÕrmak için sertlik testini kullanmÕúlardÕr. LED bazlÕ cihazlar, 40 s polimerizasyon süresi ile kullanÕlan halo-jen lambalarla karúÕlaútÕrÕldÕ÷Õnda; daha düúük sertlik de÷erleri göstermiúlerdir. Dunn ve Bush (26), piyasadaki bir halojen bazlÕ ÕúÕk cihazÕ ve bir mavi LED ile polimerize edilen, hibrit ve mikrofil rezin bazlÕ kompozitlerin alt ve üst yüzey 60sertliklerini karúÕlaútÕrmÕúlardÕr. Ça-lÕúmada, kompozit tipi ve 2 mm kalÕnlÕ÷Õndaki
rezin bazlÕ kompozitleri polimerize etmek için kullanÕlan ÕúÕk cihazÕ tipleri için, Knoop sert-liklerinde anlamlÕ derecede farklÕlÕk açÕ÷a çÕk-mÕútÕr. Rezin bazlÕ kompozit tipi gözönüne alÕnmaksÕzÕn, halojen bazlÕ ÕúÕk cihazlarÕ, LED ÕúÕk cihazlarÕndan daha yüksek alt yüzey sertlik de÷erleri vermiúlerdir. Price ve ark. (27) çalÕú-malarÕnda, ikinci jenerasyon bir LED polimeri-zasyon cihazÕ kullanarak polimerize edilen 10 kompozitin hepsinin, kuartz tungsten halojen ÕúÕklarÕyla polimerize edildi÷inde elde edilen sertlik de÷erlerinin %80'inden fazla sertlik de-÷eri gösterdiklerini bulmuúlardÕr. Ancak LED ÕúÕklarÕ kompozitlerin tümünü halojen kadar iyi polimerize edemedi÷i için; hekimlerin kullan-dÕklarÕ rezinleri yeterince polimerize etmek için, gerekli zamanÕ ve polimerizasyon cihazÕnÕ kontrol etmeleri gerekti÷ini belirtmiúlerdir. FarklÕ kalÕnlÕklarda kompozit örneklerin poli-merize edildi÷i çalÕúmamÕzda, halojen ÕúÕk ci-hazÕ ve LED ÕúÕk cici-hazÕ karúÕlaútÕrÕldÕ÷Õnda; gruplarÕn üst yüzey sertlik de÷erleri arasÕnda istatistiksel olarak anlamlÕ bir farklÕlÕk bulun-mazken gruplarÕn alt yüzey sertlik de÷erleri arasÕnda örnekler kalÕnlaútÕkça halojen ÕúÕk ci-hazÕnÕn uygulandÕ÷Õ gruplardaki yüzey sertlik de÷erleri LED ÕúÕk cihazÕnÕn uygulandÕ÷Õ gruplara nazaran daha yüksek de÷erler göster-miútir. Bunun nedeninin halojen ÕúÕk cihazÕnÕn ÕúÕk ucundan yayÕlan yüksek ÕsÕnÕn, monomer-lerin mobilitesini ve dönüúüm derecesini arttÕ-÷ÕnÕ düúünmekteyiz.
ÇalÕúmamÕzda kullandÕ÷ÕmÕz halojen tur-bo uçlu cihazla, 2 mm’lik kalÕnlÕkta polimerize edilen örnekler LED cihazÕ ile benzer sonuçlar vermiútir. Ancak derinlik arttÕkça turbo uçlu cihazÕn polimerize etti÷i örneklerin sertlik de-÷erlerinde azalma meydana gelmiútir. Bunun nedeni turbo uçlu cihazda uygulama süresi-nin(10s) kÕsa olmasÕ nedeniyle oluúan toplam enerjinin düúük olmasÕ olabilir.
Son yÕllarda, uzun ÕúÕk uygulama süresi-nin kÕsaltÕlmasÕ ve hastalarÕn tedavi sürelerisüresi-nin azaltÕlmasÕ amacÕyla geleneksel ÕúÕk ünitelerine alternatif olarak PAC ÕúÕk cihazlarÕ geliútiril-miútir. Bu cihazlarda bir xenon-plazma kÕsa ark lambasÕ kullanÕlarak 1000mW/cm2 den fazla enerji seviyesinde ve 470 nm dalga bo-yunda kesintisiz ÕúÕk üretilmektedir. Bu cihaz-lar sertleúme zamanÕnÕ önemli ölçüde düúür-mesine ra÷men, kÕsa sürede polimerize olan
materyalin mekanik özelliklerinin olumsuz et-kilendi÷ini gösteren çalÕúmalar da vardÕr (28, 29).
Tarle ve ark.'nÕn (30) araútÕrmalarÕnda ha-lojen ve LED cihazlarÕ ile elde edilen 4 mm derinli÷e kadar olan mikrosertlik de÷erlerinin Plasma ark ile elde edilen de÷erlerle karúÕlaútÕ-rÕldÕ÷Õnda daha yüksek oldu÷unu ifade etmiú-lerdir. Peutzfeldt ve ark (28) yaptÕklarÕ bir ça-lÕúmada PAC ile sertleútirilen kompozitlerin 2mm kalÕnlÕ÷Õ aútÕ÷Õ zaman yeterli sertleúme derecesine eriúemedi÷ini görmüúlerdir. PAC ÕúÕk kaynaklarÕnÕn amacÕ polimerizasyon za-manÕnÕ azaltÕrken polimerizasyon oranÕnÕ art-tÕrmaktÕr (31). Öte yandan bu çalÕúmada gö-rülmüútür ki PAC 2 mm’lik kompozit rezini üretici firmalar tarafÕndan önerilen sürede tam olarak sertleútirememektedir. Rahiotis ve ark. (32), bir Plazma Ark ÕúÕk cihazÕ ile iki farklÕ modda çalÕúan bir LED ve bir halojen ÕúÕk ci-hazÕnÕn, monomer dönüúüm yüzdesine ve po-limerizasyon derinli÷ine etkisini de÷erlendir-miúlerdir. ÇalÕúmanÕn sonuçlarÕna göre; halo-jen ÕúÕk cihazÕ ile LED ÕúÕk cihazÕnÕn, Plazma Ark ÕúÕk cihazÕndan daha yüksek de÷erler gös-termiútir.
Dietschi ve ark (7) çalÕúmalarÕnda 1-2 mm lik kavite derinliklerinde PAC ve halojenle po-limerize edilen örnekleri karúÕlaútÕrdÕklarÕnda, yakÕn de÷erde sertlik de÷erleri oluúturduklarÕnÕ ve belirgin derecede ekspoz zamanÕnÕ azalttÕ-÷ÕnÕ ancak 2 mm den daha kalÕn örneklerde PAC’Õn halojen kadar yüksek sertlik de÷erleri vermedi÷ini bulmuúlardÕr. Correr ve ark.(33) yaptÕklarÕ çalÕúmada enerji yo÷unlu÷u ve ÕúÕn-lama süresinin arttÕrÕlmasÕyla daha yüksek sert-lik de÷erleri elde edilebilece÷i sonucuna var-mÕúlardÕr. Bu çalÕúmada 2mm derinli÷e kadar LED ve halojen arasÕnda sertlik açÕndan istatis-tiksel bir fark bulamamÕúlardÕr ancak PAC ci-hazÕ, LED ve halojen cihazlara nazaran en dü-úük Knoop sertlik de÷erlerini göstermiútir. Bi-zim çalÕúmamÕzda da 2mm’deki PAC uygula-masÕnÕn halojen cihaz uygulamasÕyla benzer sertlik de÷erleri gösterdi÷i saptanmÕútÕr. Ancak örneklerin kalÕnlÕ÷Õ arttÕkça PAC ile polimerize edilen örneklerdeki sertlik de÷erleri azalmÕútÕr. En düúük sertlik de÷eri 4 mm’lik grupta PAC 3 s uygulamasÕnda bulunmuútur.PAC ÕúÕk cihaz-larÕ geleneksel ÕúÕk cihazcihaz-larÕna göre daha az
toplam enerji yayar. Toplam enerji, ÕúÕnlama süresi ve ÕúÕk yo÷unlu÷uyla ilgilidir. (28, 34-36). Bu PAC cihazÕnÕn halojen cihazla karúÕ-laútÕrÕldÕ÷Õnda daha az polimerizasyon derinli÷i elde edilmesini açÕklayabilir.
Munksgard ve ark (37) yaptÕklarÕ çalÕú-mada PAC ünitesini üreticinin tavsiyesine göre kullandÕklarÕnda en ideal sertli÷i elde edeme-miúler ve ideal sertli÷i elde etmek için daha fazla süreye ihtiyaç oldu÷unu belirtmiúlerdir.
ÇalÕúmamÕzda ÕúÕk yo÷unlu÷u daha fazla olan PAC cihazÕnÕn tüm kalÕnlÕklarda kompozit örneklerin üst ve alt yüzeyi arasÕnda LED ve halojen cihazlarÕyla polimerizasyon iúlemleriy-le karúÕlaútÕrÕldÕ÷Õnda eúit bir sertiúlemleriy-leútirme oluú-turmadÕ÷Õ gözlendi. PAC 3s ve 6s ile sertleúti-rilen örneklerin alt yüzeydeki sertlik de÷erleri di÷er gruplardan daha düúük bulunmuútur. Di-÷er gruplara en yakÕn sertlik deDi-÷erleri PAC 10 s grubunda gözlenmiútir. Böylece PAC’Õn güç-lü ÕúÕkla kÕsa sürede yeterince polimerizasyon sa÷lamadÕ÷Õ saptanmÕútÕr. Bu sonuçlar, kom-pozit rezin polimerizasyonu için LED teknolo-jisinin halojene alternatif oluúturabilecek po-tansiyele sahip oldu÷unu ancak PAC cihazlarÕ-nÕn üreticilerin tavsiye etti÷i uygulama sürele-rinin yeterli performansÕ vermedi÷i göstermek-tedir.
5. Sonuç ve öneriler
Tüm ÕúÕk cihazlarÕnÕn polimerizasyon uy-gulamalarÕnda örnek kalÕnlÕ÷Õ arttÕkça yüzey sertlik de÷erlerinin azalmasÕ, görünür ÕúÕkla polimerize edilecek kompozit kalÕnlÕ÷ÕnÕn 2 mm’yi geçmemesi gerekti÷ini göstermektedir. Derin kavitelerde kompozit rezinlerin 2 mm’lik tabakalar halinde yerleútirilmesi ve her tabakadan sonra polimerize edilmesi gerek-mektedir.
Geleneksel halojen ÕúÕk cihazlarÕna alter-natif olarak üretilen yeni ÕúÕk cihazlarÕndan LED ÕúÕk cihazÕ ile polimerize edilen örnekler yeterli yüzey sertlik de÷erleri gösterirken, PAC ÕúÕk cihazÕ ile polimerize edilen örneklerin yü-zey sertlik de÷erleri yeterli bulunmamÕútÕr.
Bu sonuçlar LED ÕúÕk cihazlarÕnÕn halo-jen ÕúÕk cihazlarÕna alternatif olarak kullanÕla-bilece÷ini ancak PAC ÕúÕk cihazlarÕnÕn güvenli klinik uygulamalar için daha fazla araútÕrmalar ile desteklenmesi gerekti÷ini göstermektedir.
KAYNAKLAR
1. CraÕg, RG, Powers, JM. (2002). Re-storative dental materials. llth Ed. St. Louis: The C.V. Mosby Co., p.: 231-257.
2. Jackson, R.D., Morgan, M. The new posterior resins and a simplifled placement tecnique. JADA, 2000; 131: 375-83.
3. MÕlls, RW, Jandt KD, AshworthSH. Dental composite depth of cure with halogen and blue light emitting diode technology. Br Dent J 1999;24:388-91.
4. Yoon TH, Lee YK, Lim, BS, KimCW. Degree of polymerization of resin composites by different light sources. J Oral Rehabil2002; 29: 1165-73.
5. Yap AUJ. Effectiveness of polymeri-zation in composite restoratives claiming bulk placement: impact of cavtty depth and expo-sure time. Oper Dent 2000; 25: 113-20.
6. Rueggeberg FA, MargesonDH. The ef-fect of oxygen inhibition on an unfÕlled/filled composite system. J Dent Rest 1990; 69: 1652-8.
7. DÕetschi D, Marret N, Krejci, I. Com-parative efficiency of plasma and halogen light sources on composite microhardness in differ-ent curing conditions. Ddiffer-ent Mater 2003; 19: 493-500.
8. Rueggeberg FA, Craig RG. Correlation of parameters used tp estimate monomer con-version in a light cured composite. J Dent Res, 1988; 67: 932-7.
9. Cohen ME, Leonard DL, Charlton DG, Roberts HW, Ragain JC. Statistical estimation of resin composite polymerization suffÕciency using microhardness. Dent Mater2004; 20: 158-66.
10. Sonugelen M, Artunç C, Güngör MA. FarklÕ yöntemlerle polimerize edilen estetik restoratif materyallerde aúÕnma ve sertli÷in incelenmesi. EÜ Diú Hek Fak Derg2000; 21: 1-10.
11. Van Noort R (2002). Introduction to dental materials 2nd Ed. London, England: Mosby Int. Pub. Ltd., p.: 96-123.
12. Rawls Kj. (2003). Mechanical proper-ties of dental materials in: Phillips' Science Of
Dental Materials llth Ed Ed: ANUSAVICE, KJ. St. Louis: W.B. Saunders, p.: 69-143.
13. Sturdevant CM, Roberson TM, Hey-mann HO, Sturdevant JR (1995). The art and science of operative dentistry. 3rd Ed. St. Lou-is: Mosby-Year Book Inc., p. : 252-263.
14. KancaJ. Visibte light activated compo-site resins for posterior use-A comparison of surface hardness and uniformity of cure. Up-date. Quintessence Int 1985; 16: 687-90.
15. Pires JA, Cvitko E, Denehy GE, Swift EJ. Effects of curing tip distance on light in-tensity and composite resin microhardness. Quintessence Int 1993; 24: 517-21.
16. Halvorson RH, Erickson RL, Davidson CL. Polymerization effÕciency of curing lamps: a universal energy conversion relationship pre-dictive of conversion of resin based composite. Oper Dent 2004; 29: 105-11.
17. Yoon TH, Lee YK, Lim BS, Kim CW. Degree of polymerization of resin composites by different light sources. J Oral Rehabil 2002; 29: 1165-73.
18. Micali B, Basting RT. Effectiveness of composite resin polymerization using light-emitting diodes (LEDs ) or halogen-based light-curing units. Braz Oral Res2004; 18: 266-70.
19. Nomoto R, Mc Cabe JF, Hirano S. Comparison of halogen, plasma and LED cur-ing units. Oper. Dent 2004; 29: 287-94.
20. Bennett AW, Watts DC. Performance of two blue light emitting diode dental light curing units with distance and irradiation time. Dent Mater2004; 20: 72-9.
21. Bala O, ÜçtaúlÕ MB, Tüz MA. Barcol hardness of different resin based composites cured by halogen or light emitting diode (LED). Oper Dent2005; 30: 69-74.
22. Jandt KD, Mills RW, Blackwell GB, Ashworth SH. Depth of cure and compressive strength of dental composites cured with blue emitting diodes (LEDs). Dent Mater 2000; 16: 41-7.
23. Stahl F, Ashworth SH, Jandt KD, Mills RW. Light-emitting diode (LED)
polymerisa-tion of dental composites: flexural properties and polymerisation potential. Biomaterials 2000; 21: 1379-85.
24. Kurachi C, Tuboy AM, Magalhaes DV, Bagnato VS. Hardness evulation of a den-tal composite polymerized with experimenden-tal LED-based devices. Dent Mater 2001; 17:309-15.
25. Knezevic A, Tarle Z, Meniga A, Su-talo J, Pichler G, Ristic M. Degree of conver-sion and temperature rise during polymeriza-tion of composite resin samples with blue di-odes. J Oral Rehabil 2001; 28: 586-91.
26. Dunn WJ, Bush AC. A comparison of polymerization by light-emitting diode and halogen-based light-curing units. JADA 2002; 133: 335-41.
27. Price RB, Felix CA, Andreou P. Evu-lation of second generation LED curing light. J Can Dent Assoc 2003; 69: 666-75.
28. Peutzfeldt A, Sahafi A, Asmussen E. Characterization of resin composites polymer-ized with plasma arc curing units. Dent Mater 2000; 16: 330-6.
29. Stritikus J, Owens B. An in vitro study of microleakage of occlusae composite restorations polymerized by a conventional curing light and a PAC curing light. J Clin Pe-diatr Dent 2000; 24: 221-7.
30. Tarle Z, Meniga A, Ristic M. The ef-fect of the photopolymerization method on the
quality of composite resin samples. J Oral Re-habil1998;25: 436-42.
31. Fortin D, Vargas MA. The spectrum of composites:new techniques and materials. J Am Dent Assoc 2000; 131:26-30.
32. Rahiotis C, Kakaboura A, Loukidis M, Vougiouklakis G. Curing effîciency of var-ious types of light curing units. Eur J Oral Sel2004; 112: 89-94.
33. Correr AB, Sinhoreti MAC, Sobrinho LC, Tango RN, Schneider LFJ, ConsaniS. Ef-fect of the increase of energy density on knoop hardness of dental composites light-cured by conventional QHT,LED and Xenon Plasma Arc. Braz Dent J 2005; 16:218-24.
34. Rueggeberg FA, Caughman WF, Cur-tis Jr JW, Davis HC. Factors affecting cure at depths within light-activated resin composites. Am J Dent 1993; 6:91-5.
35. Rueggeberg FA, Caughman WF, Cur-tis JW. Effect of light intensity and exposure duration on cure of resin composite. Oper Dent 1994; 19: 26-32.
36. Sakaguchi RL, Berge HX. Reduced light energy densitiy decreases post-gel con-traction while maintaining degree of conver-sion in composites. J Dent 1998; 26:695-700.
37. Munksgaard EC, Peutzfeldt A, Asmus-sen E. Elution of TEGDMA and BisGMA from a resin and a resin composite cured with halogen or plasma light. Eur J Oral Sel 2000; 108: 341-5.
YazÕúma Adresi Prof. Dr. Gürkan GÜR A.Ü. Diú Hekimli÷i Fakültesi
Diú HastalÕklarÕ veTedavisi Anabilim DalÕ 06500 - Beúevler / ANKARA
