Bir üniversite hastanesinde yatan hastalar için
ve acil servisten istenilen ruh saðlýðý ve
hastalýklarý konsültasyonlarýnýn incelenmesi:
Türkiye’den çalýþmalarla bir karþýlaþtýrma
Analysis of the psychiatric consultations for inpatients and from the
emer-gency room in a university hospital: A comparison with studies from Turkey
Burcu Eser1, Sedat Batmaz2, Emrah Songur3, Mesut Yýldýz4, Esma Akpýnar Aslan51Dr., 2Doç.Dr., 5Dr. Öðr. Üyesi, Gaziosmanpaþa Üniversitesi, Týp Fakültesi, Ruh Saðlýðý ve Hastalýklarý Anabilim Dalý, Tokat, Türkiye 3Uzm.Dr., Saðlýk Bilimleri Üniversitesi, Keçiören Eðitim ve Araþtýrma Hastanesi, Psikiyatri Kliniði, Ankara, Türkiye
4Dr. Öðr. Üyesi,Marmara Üniversitesi, Týp Fakültesi, Ruh Saðlýðý ve Hastalýklarý Anabilim Dalý, Ýstanbul, Türkiye SUMMARY
Objective: The aim of this research was to assess the
characteristics of the consultations required in a psychi-atric department of a university hospital, and the distri-bution of psychiatric disorders in hospitalized patients and patients admitted to the emergency room. Method:
In the study, the data of 539 patients 18 years or older (48.67 ± 20.91 years) (46.8% women) who were hospi-talized and who presented to the emergency room between 01/01/2015 and 31/12/2015, and for whom a psychiatric consultation was requested were recorded onto a structured form. Patients' electronic databases were reviewed retrospectively for the specified date range. Descriptive statistical analyzes (frequency of data, distribution, mean, standard deviation) were performed for the data examined in the study. Results: Medical
departments (42.9%), surgical departments (31.7%) and the emergency medicine department (25.4%) were the most frequently psychiatric consultation requesting departments. The most frequent requests for consulta-tion were agitaconsulta-tion (15.4%), depressive symptoms and signs (14.7%) and suicide attempts (12.2%). The most frequent psychiatric diagnoses were depressive disorders (19.5%), delirium (18.2%) and schizophrenia and other psychotic disorders (7.4%). Musculoskeletal diseases (17.4%), mental disorders (15.0%), oncologic diseases (14.1%) and suicide attempts (12.2%) were the primary diagnoses of patients. Discussion: Consultation and
liai-son psychiatry services have an important role in our relationship with other departments in medicine. Priority to training of depressive disorders, delirium and suicide attempts should be offered to healthcare providers working in these departments.
Key Words: Consultation, consultation liaison
psychi-atry, emergency room, general hospital, inpatient
ÖZET
Amaç: Bu araþtýrmanýn amacý, bir üniversite
has-tanesinde psikiyatri bölümünden istenen konsültasyon-larýn niteliklerinin ve acil týp polikliniðine baþvuran ve yatan hastalarda psikiyatrik bozukluk daðýlýmýnýn deðer-lendirilmesidir. Yöntem: Araþtýrmada 01/01/2015 ve 31/12/2015 tarihleri arasýnda yatarak tedavi gören ve acil týp polikliniðine baþvuran, 18 yaþ ve üstü (48.67 ± 20.91 yýl) psikiyatri konsültasyonu istenen 539 hastanýn (%46.8’i kadýn) deðerlendirilmeleri yapýlandýrýlmýþ bir forma kaydedildi. Hastanenin elektronik veri tabanýndan hastalar belirtilen tarih aralýðý için geriye dönük olarak incelendi. Araþtýrmada incelenen veriler için tanýmlayýcý istatistiksel analizler (verilerin frekansý, daðýlýmý, ortala-ma, standart sapma) yapýldý. Bulgular:Psikiyatri
konsül-tasyonu isteyen bölümlerin sýklýk daðýlýmý incelendiðinde, sýralamanýn dahili branþlar (%42.9), cerrahi branþlar (%31.7) ve acil týp polikliniði (%25.4) þeklinde olduðu görüldü. Konsültasyon istemleri en sýk ajitasyon (%15.4), depresif belirti ve bulgular (%14.7) ve özkýyým giriþimi (%12.2) nedeniyleydi. Konsültasyon sonrasýnda en sýk konan psikiyatrik tanýlar depresif bozukluklar (%19.5), deliryum (%18.2) ve þizofreni ve diðer psikotik bozukluk-lardý (%7.4). Konsültasyon istenen hastalarýn birincil rahatsýzlýklarýnýn tanýlarý sýrasýyla kas-iskelet sistemi hastalýklarý (%17.4), ruhsal bozukluklar (%15.0), onkolo-jik hastalýklar (%14.1) ve özkýyým giriþimiydi (%12.2).
Sonuç: Konsültasyon liyezon psikiyatrisi uygulamalarý
týbbýn diðer branþlarýyla iliþkilerimizde önemli bir yer kaplamaktadýr. Depresif bozukluklar, deliryum ve özkýyým giriþimleri açýsýndan bu bölümlerde görev yapan saðlýk çalýþanlarý için eðitimlere aðýrlýk verilmelidir.
Anahtar Sözcükler: Acil servis, genel hastane,
konsül-tasyon, konsültasyon liyezon psikiyatrisi, yatan hasta
(Klinik Psikiyatri 2018;21:278-289) DOI: 10.5505/kpd.2018.53824
GÝRÝÞ
Fiziksel hastalýklarýn birçoðunda davranýþsal, duy-gusal, biliþsel ve kiþiler arasý tepkiler geliþir. Ortaya çýkan psikiyatrik durum ve tepkiler organizmanýn bu yeni duruma uyum süreci ile iliþkilidir (1). Konsültasyon liyezon psikiyatrisi (KLP), genel klinik týp alanlarýyla iþbirliði içerisinde bedensel rahatsýzlýklarla ruhsal ve psikososyal durumlar arasýndaki baðlantý ve etkileþimi araþtýran bir psikiyatri disiplinidir. Bu disiplin, hastanýn bedensel, ruhsal, toplumsal bir bütünlük halinde ele alýnmasýný saðlar (2). KLP'nin hastalarýn yaþam kalitesinin artýrýlmasý, hastanede yatýþ sürelerinin kýsaltýlmasý, psikosomatik rahatsýzlýklarda gereksiz ve masraflý tetkiklerin yapýlmasýnýn önlenmesi gibi amaçlarý vardýr. Ayrýca konsültasyon hizmeti sunulurken psikiyatri dýþý diðer saðlýk personeline psikosomatik týp hakkýnda eðitim verilmesi de KLP'nin amaçlarý arasýndadýr (3-6).
Özel olarak planlanmýþ KLP servisleri 1935 yýlýn-dan itibaren Kuzey Amerika'da faaliyetlerini sürdürmektedir. Avrupa'da KLP kavramýnýn yer-leþmesi ise daha yakýn tarihlerde gerçekleþmiþtir (7). Türkiye'de ilk KLP birimi 1989'da Ýstanbul Üniversitesi Psikiyatri Anabilim Dalý'nýn bünyesinde kurulmuþtur (8).
Dünyanýn farklý bölgelerinde psikiyatri bölümün-den konsültasyon istenme oranlarý %0.89-5.80 arasýnda deðiþmekte iken ülkemizden bildirilen oranlar %1.37-2.80 arasýndadýr (4,9-14). Türkiye'de ruh saðlýðý ve hastalýklarý kliniklerinden istenilen konsültasyonlarýn deðerlendirildiði çalýþmalarýn tam metinleri veya tam metinlerine ulaþýlamayan çalýþmalarýn özetleri incelendiðinde Tablo 1'deki sonuçlar elde edilmiþtir. Tabloda da görüldüðü üzere Türkiye'deki çalýþmalar farklý hasta popülas-yonlarý üzerinde ve farklý klinik ortamlarda gerçek-leþtirilmiþtir. Bu durum KLP'nin ne denli geniþ bir uygulama alaný olduðuna iþaret etmektedir. Bu araþtýrmanýn amacý, Gaziosmanpaþa Üniver-sitesi Saðlýk Araþtýrma ve Uygulama Hastanesi'nde ruh saðlýðý ve hastalýklarý bölümünden istenen kon-sültasyonlarýn niteliðinin, acil týp polikliniðine baþvuran ve yatan hastalarda psikiyatrik bozukluk daðýlýmýnýn deðerlendirilmesidir.
GEREÇ VE YÖNTEM Örneklem
Araþtýrmamýzda 01.01.2015 ve 31.12.2015 tarihleri arasýnda, Gaziosmanpaþa Üniversitesi Saðlýk Araþtýrma ve Uygulama Hastanesi'nde yatarak tedavi gören ve acil týp polikliniðine baþvuran, 18 yaþ ve üstü (48.67 ± 20.91 yýl) psikiyatri konsül-tasyonu istenen 539 hastanýn (%46.8 kadýn) psiki-yatrik deðerlendirilmeleri yapýlandýrýlmýþ bir forma kaydedilmiþtir.
Deðerlendirme Araçlarý
Bu araþtýrmada araþtýrmacýlar tarafýndan geliþti-rilen, konsültasyonu isteyen bölüm, konsültasyon istenme nedeni, konsültasyon istenen hastanýn bi-rincil tanýsý ve psikiyatrik deðerlendirme sonrasýn-da konan taný verilerini sorgulayan bir veri formu oluþturulmuþtur.
Ýþlem
Hastanenin elektronik veri tabanýndan hastalar belirtilen tarih aralýðý için geriye dönük olarak ince-lendi. Her bir konsültasyon istemi içerik açýsýndan incelendi ve istem nedenleri kategorize edildi. Bu sýnýflama esnasýnda "öfke, huzursuzluk çýkarma, tedavi ekibine direnme, küfretme, saldýrganlýk" gibi ifadeler ajitasyon; "çökkünlük, mutsuzluk, aðlama, içe kapanma, depresyon, depresif duygudurum" gibi ifadeler depresif belirti ve bulgular; "heyecan, tedirginlik, endiþe, kaygý, iç sýkýntýsý, huzursuzluk, korku, anksiyete" gibi ifadeler anksiyete belirti ve bulgularý; "kendine zarar verme, ilaç içme, intihar giriþimi, asý, bileklerde kesi, ölme isteði, intihar düþünceleri" gibi ifadeler özkýyým giriþimi; "uyuya-mama, uykuda bölünme, uykululuk" gibi ifadeler uyku bozukluðu; "deliryum tablosu, yönelimde bozulma, konfüzyon, yer ve zamaný karýþtýrma, bi-linç bulanýklýðý, bibi-linçte dalgalanma, bibi-linç sislen-mesi" gibi ifadeler deliryum; "varsaný, sanrý, daðýnýk konuþma, dezorganizasyon, çaðrýþýmlarda gevþek-lik, anlamsýz konuþma, psikoz" gibi ifadeler psikotik belirti ve bulgular; "açýklanamayan uyuþma, açýk-lanamayan bayýlma, açýkaçýk-lanamayan aðrý, psikojenik nöbet, konversiyon, dissosiyatif atak" gibi ifadeler
280
PROOF
T a b lo 1 . T ü rk iy e’ d e ru h s að lý ð ý v e h as ta lý k la rý k li n ik le ri n d en i st en il en k o n sü lt as y o n la ra d ai r ça lý þm al ar . A r aþ tý r m ac ýl ar ve Ç al ýþ m a n ýn Y ýl ý H as ta p o p ü las y on u K at ýl ým c ý sayý sý O r tal a m a Y aþ (yý l) ( S ta n d ar t S ap m a) K ad ýn C in si ye t (%) K on sü lt as y on Ý st e ye n B ö lü m ( %) K on sü lt as y on Ý st e n m e N e d e n i (% ) K on sü lt as y on S on r as ý P si k iy at r ik T a n ý (% ) K on sü lt as y on Ý st e n e n H as ta n ýn B ir in c il T a n ýs ý (% ) A ça r Y ýl d ýz o ðl u v e ar k. 2017 (15 ) Y at an h as ta la r, po li k li ni k ko n sül ta sy o nl ar ý, ps ik iy a tr ik ac il ol gul ar 724 46. 0 (19. 0) 47. 4 A c il s er vi s (27. 9 ) O rg a n n ak li b ir im i (1 8. 8) Y B Ü ( 1 1. 2) D epr es if be l. ( 21. 5) N aki l ö n ce si ps ik iy a tr ik de ð e rl e n d ir m e (18. 7) A n ks iy e te be l. ( 11. 8 ) V Y V Y A kp ýna r v e ar k. 2017 (16) A c il s er vi s, öz k ýyý m gi ri þi m i son ra sý 114 29. 6 (V Y ) 67. 5 A c il s er vi s (10 0) Ö zký yý m gi ri þi m i (1 00) A k ut s tr es bz k. ( 40. 4) D epr es if bz k. ( 31. 6) U yu m bz k. ( 14. 9) V Y A sl a n v e ar k. 2003 (17) Y at an h as ta la r, po li k li ni k ko n sül ta sy o nl ar ý 580 45. 1 (17. 0) 56. 3 D er m at o lo ji ( 25. 8) Ýç h as ta lý k la rý ( 13. 9 ) N ör o loj i (9. 6) R uh sa l bz k. v a rl ýðý ( 24. 3) D epr e m s o nr as ý (11. 7) O rg a ni k n ede n sa pt an a m a m as ý (11. 2) D epr es if bz k. ( 22. 4) U yu m bz k. ( 14. 3) P si kos o m at ik bz k. ( 9. 3) V Y A sl a n v e ar k. 2017 (18) Y at an h as ta la r 763 56. 0 (18. 0) 41. 0 Ýç h as ta lý k la rý ( 37. 0 ) K ar d iy o loj i (8. 5) N ör o loj i (7. 0) P si k iy at ri k de ð er le n d ir m e ta le b i (22. 0) D el ir yu m be l. ( 15. 0 ) D epr es if be l. ( 13. 0) D el ir yu m ( 22. 0) U yu m bz k. ( 20. 0) A n ks iy e te bz k. ( 14. 0) O n k o loj ik h st . (25. 0) K ar d iy o v as k ül e r si s. h st . (13. 0) G as tr o in te st in a l si s. h st . (9. 0) B ar a l v e ar k. 1995 (19) Y at an h as ta la r, de li ryu m o lgul a rý 164 V Y V Y Ýç h as ta lý k la rý ( 45. 5 ) V Y D el ir yu m ( 100 ) M et abol ik bz k. ( 46. 9) B aþ p ýn ar v e ar k. 2017 (20) P si k iy at ri k ac il o lgul ar 259 V Y 56. 8 A c il s er vi s (10 0) Ö zký yý m gi ri þi m i (2 3. 9) D uygud ur um bz k. ( 43. 7) V Y B az v e ar k. 2016 (21) P si k iy at ri k ac il o lgul ar 965 36. 5 (15. 9) 54. 2 A c il s er vi s (10 0) Ö zký yý m gi ri þi m i (3 5. 5) A n ks iy e te be l. ( 14. 8 ) A ji ta sy o n ( 12. 8) D epr es if bz k. ( 29. 0) R uh sa l bz k y ok (18. 3) P si kot ik bz k. ( 13. 8) V Y C an a n v e ar k. 2008 (4) Y at an h as ta la r 66 48. 8 (V Y ) 59. 1 Ýç h as ta lý k la rý ( 24. 2 ) G öðü s h as ta lý k la rý ( 15. 2 ) B e yi n c er ra hi si ( 13. 6) A ji ta sy o n ( 27. 3) D epr es if be l. ( 16. 7) K o nve rs if be l. ( 16. 7) R uh sa l bz k. y o k (24. 7) D epr es if bz k. ( 19. 7) A n ks iy e te bz k. ( 16. 6) T ra v m a (13. 6) E n toks ika sy o n ( 12. 1) K ar d iy o v as k ül e r h st . (12. 1) Ç a m v e ar k. 2012 (22) Y at an h as ta la r 1454 49. 5 (19. 4) 54. 6 Ýç h as ta lý k la rý ( 22. 5 ) N ör o loj i (14. 3) D er m at o lo ji ( 9. 7) D epr es if be l. ( 21. 2) D epr es if bz k. ( 40. 6) U yu m bz k. ( 12. 4) D el ir yu m ( 6. 4) V Y G ökt aþ v e ar k. 2006 (23) Y at an h as ta la r, po li k li ni k ko n sül ta sy o nl ar ý, ps ik iy a tr ik ac il ol gul ar 390 41. 0 (17. 6) 64. 6 D er m at o lo ji ( 21. 8) A c il s er vi s (13. 6 ) N ör o loj i (12. 3) P si k iy at ri k de ð er le n d ir m e ta le b i (31. 8) D epr es if be l. ( 15. 2) Ö zký yý m gi ri þi m i (1 4. 0) D epr es if bz k. ( 39. 3) A n ks iy e te bz k. ( 16. 6) S o m at o for m bz k. ( 6. 6) V Y G ün e y su v e ar k. 2017 (24) Y at an h as ta la r, de li ryu m o lgul a rý 68 73. 7 (15. 6) 27. 9 C er ra hi br a n þl ar ( 51. 5) D ahi li br a n þl ar ( 3 5. 3) Y B Ü ( 1 1. 8) A ji ta sy o n ( 54. 4) Y ön e li m bz k. ( 23. 5) P si kot ik be l. ( 11. 8) D el ir yu m ( 100 ) O n k o loj ik h st . (23. 5) A c il c er ra hi gi ri þi m g er e ks ini m i (22. 1) K a lç a k ýr ýðý s o n ra sý ( 19. 1) K e yv a n v e ar k. 2010 (25) Y at an h as ta la r, g er iy at ri k y aþ gr u b u 115 73. 0 (V Y ) 59. 1 Ýç h as ta lý k la rý ( 34. 2 ) Y B Ü ( 1 4. 9) N ör o loj i (12. 3) P si ko m ot or a ji ta sy o n (V Y ) D el ir yu m ( 41. 7) V Y K ýl ýç v e ar k. 2016 (26) Y at an h as ta la r 775 50. 4 (15. 5) 45. 5 Ýç h as ta lý k la rý ( 35. 2 ) F T R ( 15. 2 ) G en e l C er ra hi ( 9. 7) D epr es if be l. ( 24. 5) P si k iy at ri k de ð er le n d ir m e ta le b i (24. 3) A ji ta sy o n ( 13. 4) R uh sa l bz k. y o k (23. 7) U yu m bz k. ( 19. 0) D el ir yu m ( 18. 1) V Y K ýl ýnç e l v e ar k. 2017 (27) E p il eps i h as ta la rý 117 V Y V Y V Y V Y R uh sa l bz k. y o k (46. 2) U yu m bz k. ( 19. 7) D epr es if bz k. ( 15. 4) E p il eps i (1 00) K o ra v e ar k. 1999 (28) Y at an h as ta la r, de pr es if be l. 303 V Y V Y V Y D epr es if be l. ( 100) D epr es if uyu m bz k. (54. 0) B T A de pr es if bz k. ( 25. 0) D epr es if bz k. ( 14. 0) V Yd e v a m ý…. T a b lo 1 . T ü rk iy e’ d e ru h s að lý ð ý v e h as ta lý k la rý k li n ik le ri n d en i st en il en k o n sü lt as y o n la ra d ai r ça lý þm al ar . K ö ro ðl u v e ar k. 2011 (11 ) Y at an h as ta la r 405 43. 0 (18. 6) 64. 6 Ýç h as ta lý k la rý ( 24. 2 ) G öðü s h as ta lý k la rý ( 15. 2 ) B e yi n c er ra hi si ( 13. 6) A ji ta sy o n ( 27. 3) D epr es if be l. ( 17. 0) P si k iy at ri k de ð er le n d ir m e ta le b i (16. 8) D epr es if bz k. ( 31. 8) O rg a ni k köke nl i ruh sa l bz k. ( 18. 3) A n k iye te bz k. ( 15. 0) V Y K ul a ks ýz o ðl u v e ar k. 1999 (29) Y at an h as ta la r, de li ryu m ol gul ar ý 270 V Y V Y C er ra hi br a n þl ar ( 33. 3) A ji ta sy o n ( 44. 3) D el ir yu m ( 100 ) O n k o loj ik h st . (22. 5) A k ut t ra vm a (1 7. 0) K ul o ðl u v e ar k. 1996 (30 ) Y at an h as ta la r 94 43. 5 (22. 0) 55. 3 Ýç h as ta lý k la rý ( 39. 3 ) O rt ope d i (9. 5) G öðü s h as ta lý k la rý ( 7. 4) R uh sa l be l. v a rl ýðý ( 46. 8) Ö zký yý m gi ri þi m i (3 1. 9) O rg a ni k köke nl i be l. (10. 6) D epr es if bz k. ( 44. 6) O rg a ni k köke nl i ruh sa l bz k. ( 18. 1) S o m at o for m bz k. ( 18. 1 ) V Y K ul o ðl u v e ar k. 2008 (31 ) Y at an h as ta la r, po li k li ni k ko n sül ta sy o nl ar ý 545 42. 0 (16. 4) 66. 0 Ýç h as ta lý k la rý ( 22. 2 ) N ör o loj i (20. 6) P si k iy at ri k de ð er le n d ir m e ta le b i (37. 0) A n ks iy e te be l. ( 15. 8 ) D epr es if be l. ( 14. 1) A n ks iy e te bz k. ( 29. 5) D epr es if bz k. ( 18. 0) U yu m bz k. ( !4. 0) V Y K ur t v e ar k. 2016 (32) Y at an h as ta la r 618 46. 7 (2. 1) 48. 7 D ahi li br a n þl ar ( 4 5. 6) A c il s er vi s (35. 0 ) C er ra hi br a n þl ar ( 19. 4) Ö zký yý m gi ri þi m i (2 8. 0) D epr es if be l. ( 15. 7) A ji ta sy o n ( 12. 9) D uygud ur um bz k. ( 48. 3) R uh sa l bz k. y o k (16. 7) O n k o loj ik h st . (21. 5) K ar d iy op ul m o n e r h st . (14. 7 ) K as -i ske le t si s. h st . (14. 4) K ü ç ükç oba n v e ar k. 2014 (33) Y at an h as ta la r, a ci l se rvi s, de li ryu m o lgul ar ý 804 69. 5 (14. 8) 44. 6 Y B Ü ( 1 5. 8) G öðü s h as ta lý k la rý ( 12. 8 ) O rt ope d i (12. 0) V Y D el ir yu m ( 100 ) V Y Ö zka n v e ar k. 1998 (34 ) Y at an h as ta la r, po li k li ni k ko n sül ta sy o nl ar ý 1482 V Y V Y Ýç h as ta lý k la rý ( 41. 8 ) C er ra hi br a n þl ar ( 30. 5) N ör o loj i (6. 6) T e m e l d ü rt ü v e gü d ü bz k. (21. 6) A n ks iy e te be l. ( 17. 1 ) D epr es if be l. ( 12. 8) D epr es if bz k. ( 17. 3) O rg a ni k be yi n s e n d. (14. 5) U yu m bz k. ( 12. 8) V Y Ö z m e n v e ar k. 1993 (35 ) Y at an h as ta la r 120 V Y V Y Ýç h as ta lý k la rý ( 21. 6 ) D er m at o lo ji ( 14. 0) K ar d iy o loj i (4. 3) R uh sa l be l. v a rl ýðý ( V Y ) O rg a ni k köke nl i ruh sa l bz k. ( 14. 0) A n ks iy e te bz k. ( 10. 0) D epr es if bz k. ( 9. 0) V Y S ar a n dö l v e ar k. 2007 (36 ) Y at an h as ta la r, po li k li ni k ko n sül ta sy o nl ar ý 2071 V Y V Y Ýç h as ta lý k la rý ( 22. 0 ) N ör o loj i (17. 5) D er m at o lo ji ( 15. 1) V Y D epr es if bz k. ( 28. 9) U yu m bz k. ( 25. 6) D is ti m i (11. 4 ) V Y S er töz v e ar k. 2008 (6) Y at an h as ta la r, po li k li ni k ko n sül ta sy o nl ar ý, ps ik iy a tr ik ac il o lgul ar 580 46. 4 (19. 8) 52. 2 C er ra hi br a n þl ar ( 40. 0) A c il s er vi s (25. 3 ) Ýç h as ta lý k la rý ( 10. 5 ) V Y D epr es if bz k. ( 33. 8) R uh sa l bz k. y o k (14. 0) K o gni ti f bz k. ( 14. 3) V Y T um a n v e ar k. 2014 (37 ) Y at an h as ta la r 341 V Y 56. 3 Y B Ü ( 2 1. 4) Ýç h as ta lý k la rý ( 16. 4 ) N ör o loj i (11. 4) A n ks iy e te be l. ( 23. 4 ) D epr es if be l. ( 22. 2) U y k u su z luk (14. 3) D epr es if bz k. ( 20. 2) A n ks iy e te bz k. ( 18. 1) D el ir yu m ( 14. 6) V Y U y a r v e ar k. 2015 (3 8) Y at an h as ta la r 244 46. 0 (19. 0) 58. 6 Ýç h as ta lý k la rý ( 45. 5 ) N ör o loj i (10. 7) G öðü s h as ta lý k la rý ( 8. 6) D epr es if be l. ( 24. 6) A n ks iy e te be l. ( 18. 4 ) Ö zký yý m gi ri þi m i (1 8. 0) U yu m bz k. ( 28. 7) D epr es if bz k. ( 26. 6) A n ks iy e te bz k. ( 19. 3) V Y U ygur v e ar k. 2016 (39) A c il s er vi s, öz k ýyý m gi ri þi m i son ra sý 54 31. 1 (11. 2) 77. 8 A c il s er vi s (10 0) Ö zký yý m gi ri þi m i (1 00) V Y V Y Ü n a l v e ar k. 2013 (40 ) Y at an h as ta la r, ps ik iy at ri k ac il ol gul ar 360 V Y V Y Ýç h as ta lý k la rý ( 26. 4 ) A c il s er vi s (16. 1 ) N ör o loj i (9. 7) P si k iy at ri k de ð er le n d ir m e ta le b i (22. 5) D epr es if be l. ( 19. 2) A n ks iy e te be l. ( 18. 3 ) V Y V Y Y ýl d ýz v e ar k. 1998 (41) Y at an h as ta la r 172 41. 9 (V Y ) 58. 1 V Y V Y U yu m bz k. ( 23. 3) D epr es if bz k. ( 21. 5) A n ks iy e te bz k. ( 18. 6) K ro ni k h st . (31. 9) A k ut h st . (28. 4) E n toks ika sy o n ( 17. 4) Y ýl d ýz v e ar k. 2002 (42) Y at an h as ta la r, po li k li ni k ko n sül ta sy o nl ar ý 109 49. 4 (17. 9) 52. 3 D ahi li br a n þl ar ( 7 0. 6) C er ra hi br a n þl ar ( 29. 4) V Y A n ks iy e te bz k. ( 29. 4) D epr es if bz k. ( 21. 5) D el ir yu m ( 11. 0) K ro ni k da hi li h st . (43. 1) K ro ni k ce rr a hi h st . (24. 8 ) A k ut da hi li h st . (17. 4) b el ., b el ir ti ; b zk ., b o zu k lu k ; F T R , fi zi k t ed av i v e re h ab il it as y o n ; h st ., h as ta lý k ; se n d ., s en d ro m ; si s. , si st em ; V Y , v er i y o k ; Y B Ü , y o ð u n b ak ým ü n it es i
konversiyon belirti ve bulgularý; "alkol - madde kul-lanýmý, yoksunluk" gibi ifadeler madde kullanýmýy-la iliþkili okullanýmýy-larak; "cerrahi öncesi psikiyatrik ikullanýmýy-laçkullanýmýy-larýn düzenlenmesi, mevcut tedavinin gözden geçirilme-si, tedavi deðiþikliði açýsýndan deðerlendirme" gibi ifadeler psikiyatrik tedavinin düzenlenmesi talebi; bunlarýn dýþýnda yer alan ve daha nadir karþýlaþýlan ifadeler ise diðer nedenler lehine yorumlandý. Sýnýflama esnasýnda en az iki yazarýn istem nedeni açýsýndan ortak görüþ belirtmesi kuralý benimsendi. Konsültasyon sonrasý tanýlar psikiyatri uzmanlýk öðrencileri ve öðretim üyeleri tarafýndan klinik deðerlendirmeye dayalý olarak Amerikan Psikiyatri Birliði'nin Ruhsal Bozukluklarýn Tanýsal ve Sayýmsal Elkitabý, Beþinci Baský (DSM 5) taný ölçütlerine göre konulmuþtur (43). Konsülte edilen hastalarýn birincil tanýlarýný deðerlendirmek için ilgili bölüm uzmanlarý tarafýndan konulmuþ olan ve veri tabanýnda kayýtlý Dünya Saðlýk Örgütü'nün Ruhsal ve Davranýþsal Bozukluklar Sýnýflandýrmasý (ICD 10) tanýlarýndan faydalanýlmýþtýr (44). Çalýþ-manýn yapýlabilmesi için Gaziosmanpaþa Üniver-sitesi Klinik Araþtýrmalar Etik Kurulu'ndan onay alýnmýþtýr.
Ýstatiksel Ýnceleme
Araþtýrmada incelenen veriler için Statistical Package for the Social Sciences (IBM SPSS Statistics 22.0) (IBM Corp., 2013) programý kul-lanýlarak tanýmlayýcý istatistiksel analizler (verilerin frekansý, daðýlýmý, ortalama, standart sapma) yapýldý.
BULGULAR
Bir yýllýk süre içerisinde 18 yaþ üzerinde ruh saðlýðý ve hastalýklarý konsültasyonu istenen 539 hasta mevcuttu. Ayný dönemde hastanede yatan toplam hasta sayýsý 25044 idi. Böylelikle tüm yatan hasta-larýn içinde istenen psikiyatrik konsültasyonlar %2.15'e karþýlýk gelmekteydi. Ayný dönemde acil servise toplam baþvuru sayýsý ise 63174 idi, bu baþvurularýn da 137'sine (%0.22) ruh saðlýðý ve hastalýklarý konsültasyonu istendiði görüldü. Ruh saðlýðý ve hastalýklarý konsültasyonu isteyen bölümlerin sýklýk daðýlýmý incelendiðinde, sýrala-manýn dahili branþlar (%42.9), cerrahi branþlar
(%31.7) ve acil týp polikliniði (%25.4) þeklinde olduðu görüldü. En sýk konsültasyon isteyen bölüm acil týp polikliniðiydi ve bu bölümden konsülte edilen hasta sayýsý 137 idi (%25.4). Bu bölümü iç hastalýklarý (%21.6) ve ortopedi (%8.7) bölümleri takip ediyordu (Tablo 2). Tablo 2'de ayrýca bölüme göre konsültasyon istem nedenleri de sýralandý. Dahili bölümlerin özellikle depresif belirti ve bul-gular, ajitasyon ve diðer nedenler için (tüm konsül-tasyon istemlerinin %39.9'u), cerrahi bölümlerin özellikle depresif belirti ve bulgular, ajitasyon ve deliryum için (tüm konsültasyon istemlerinin %50.3'ü), acil týp hizmetlerinin ise özellikle özkýyým giriþimi, ajitasyon ve psikotik belirti ve bulgular için (tüm konsültasyon istemlerinin %64.2'si) konsül-tasyon talebinde bulunduðu görüldü. Her bir bölüme has sýk görülen konsültasyon istem neden-leri de Tablo 2'de yer almaktadýr.
Konsültasyon istemlerinin en sýk olarak ajitasyon (%15.4), depresif belirti ve bulgular (%14.7) ve özkýyým giriþimi (%12.2) nedeniyle gerçekleþtiði görüldü. Ayrýca konsültasyon istemlerinin %6.3'ünde herhangi bir neden belirtilmeden sadece psikiyatrik deðerlendirme istendiði, %5.8'inde ise mevcut psikiyatrik tedavinin gözden geçirilmesi veya deðiþtirilmesinin talep edildiði sap-tandý (Tablo 3). Tablo 3'te ayrýca konsültasyon istem nedenlerinden sonraki ruhsal durum muayenesinde saptanan DSM 5 tanýlarý da verildi. Böylelikle her bir istem nedeninin hangi tanýyla daha yakýndan iliþkili olduðu gösterildi. Bu sonuçlara göre konsültasyon isteyen bölümlerin en sýk olarak sýrasýyla madde kullanýmýyla iliþkili olarak (%90.9), deliryum ön tanýsýyla (%75.5) ve psikotik belirti ve bulgularla (%54.2) bu istem nedenlerinin karþýlýðý olmasý beklenebilecek DSM tanýlarýný doðru saptayabildiði görüldü. Diðer taraftan ajitasyon, depresif belirti ve bulgular, anksiyete belirti ve bulgularý ve konversiyon belirti ve bulgularýyla konsültasyon istenen hastalarda bu istem nedenlerinin karþýlýðý olmasý beklenebilecek doðru ruhsal bozukluk tanýlarýnýn yarýsýna bile karþýlýk gelinemediði de tespit edildi.
Konsültasyon sonrasýnda en sýk konan psikiyatrik tanýlarýn daðýlýmý depresif bozukluklar (%19.5), deliryum (%18.2) ve þizofreni ve diðer psikotik bozukluklar (%7.4) olarak sýralandý. Konsültasyon istenen hastalarýn %19.1'inde ise DSM 5 taný
ölçüt-PROOF
Tablo 2. Konsültasyon isteyen bölümlerin ve bölüme göre konsültasyon isteme nedenlerinin sýklýk ve daðýlýmý.
Bölüm Sayý Yüzde Bölüme Göre Konsültasyon Ýsteme Nedenleri Sayý Yüzde
Dahili Bölümler 231 42.9
Depresif belirti ve bulgular 32 13.9 Ajitasyon 31 13.4 Diðer nedenler 29 12.6 Anksiyete belirti ve bulgularý 25 10.8 Deliryum 24 10.4 Ýç Hastalýklarý 116 21.6
Depresif belirti ve bulgular 15 12.9 Deliryum 15 12.9 Özkýyým giriþimi 14 12.1 Kardiyoloji 28 5.2
Ajitasyon 11 39.3 Deliryum 4 14.3 Anksiyete belirti ve bulgularý 4 14.3 Nöroloji 27 5.0
Depresif belirti ve bulgular 5 18.5 Konversiyon belirti ve bulgularý 4 14.8 Psikotik belirti ve bulgular 4 14.8 Fiziksel Týp ve Rehabilitasyon 27 5.0
Uyku bozukluðu 7 25.9 Depresif belirti ve bulgular 6 22.2 Anksiyete belirti ve bulgularý 5 18.5 Göðüs Hastalýklarý 19 3.5
Anksiyete belirti ve bulgularý 3 15.8 Psikiyatrik tedavinin düzenlenmesi talebi 3 15.8 Diðer nedenler 3 15.8 Enfeksiyon Hastalýklarý 6 1.1
Depresif belirti ve bulgular 3 50.0 Ajitasyon 1 16.7 Anksiyete belirti ve bulgularý 1 16.7 Adlî Týp 6 1.1 Diðer nedenler 6 100.0 Dermatoloji 2 0.4 Depresif belirti ve bulgular 1 50.0
Anksiyete belirti ve bulgularý 1 50.0
Cerrahi Bölümler 171 31.7
Depresif belirti ve bulgular 33 19.3 Ajitasyon 28 16.4 Deliryum 25 14.6 Anksiyete belirti ve bulgularý 24 14.0 Diðer nedenler 14 8.2 Ortopedi 47 8.7
Anksiyete belirti ve bulgularý 14 29.8 Deliryum 10 21.3 Depresif belirti ve bulgular 10 21.3 Beyin ve Sinir Cerrahisi 36 6.7
Ajitasyon 13 36.1 Neden belirtilmeksizin psikiyatrik deðerlendirme talebi 7 19.4 Deliryum 4 11.1 Genel Cerrahi 34 6.3
Depresif belirti ve bulgular 6 17.6 Deliryum 6 17.6 Ajitasyon 6 17.6 Kadýn Hastalýklarý ve Doðum 25 4.6
Depresif belirti ve bulgular 7 28.0 Psikiyatrik tedavinin düzenlenmesi talebi 4 16.0 Ajitasyon 3 12.0 Plastik ve Rekonstrüktif Cerrahi 11 2.0
Depresif belirti ve bulgular 4 36.4 Anksiyete belirti ve bulgularý 3 27.3 Diðer nedenler 2 18.2 Kulak Burun Boðaz Hastalýklarý 10 1.9
Uyku bozukluðu 5 50.0 Depresif belirti ve bulgular 1 10.0 Konversiyon belirti ve bulgularý 1 10.0 Üroloji 5 0.9
Depresif belirti ve bulgular 2 40.0 Deliryum 2 40.0 Diðer nedenler 1 20.0 Göz Hastalýklarý 2 0.4 Anksiyete belirti ve bulgularý 2 100.0 Anestezi ve Reanimasyon 1 0.2 Deliryum 1 100.0
Acil Týp Hizmetleri 137 25.4
Özkýyým giriþimi 47 34.3 Ajitasyon 24 17.5 Psikotik belirti ve bulgular 17 12.4 Depresif belirti ve bulgular 14 10.2 Anksiyete belirti ve bulgularý 8 5.8
lerine göre herhangi bir ruhsal bozukluk saptan-madý (Tablo 4).
Konsültasyon istenen hastalarýn birincil rahatsýzlýk-larýnýn taný daðýlýmý ise sýrasýyla kas - iskelet sistemi hastalýklarý (%17.4), ruhsal bozukluklar (%15.0), onkolojik hastalýklar (%14.1) ve özkýyým giriþimiy-di (%12.2). Ruhsal bozukluklar ve özkýyým giriþim-leri hariç tutulduðunda sýralamada öne çýkan diðer birincil rahatsýzlýklarýn nörolojik hastalýklar (%11.1) ve kardiyovasküler sistem hastalýklarý (%6.3) olduðu görüldü (Tablo 5). Tablo 5'te ayrýca birincil tanýlara göre konsültasyon istem nedenleri ve deðerlendirme sonrasýnda konulan DSM tanýlarý da yer aldý. Bu tabloya göre birincil tanýlarýn çeþitliliði çok geniþ bir aralýkta konsültasyon isten-mesine ve sonuç olarak da geniþ bir aralýkta ruhsal bozukluk tanýsý konulmasýna yol açtý. Konsültasyon istem nedenleri en sýk deliryum, ajitasyon, depresif belirti ve bulgular ve anksiyete belirti ve bulgularýy-la iliþkiliydi. Tüm birincil taný grupbulgularýy-larý dikkate
alýndýðýnda sýklýkla deliryum ve depresif bozukluk tanýlarýnýn öne çýktýðý görüldü. Ayrýca önemli bir grup olguda ruhsal bozukluk tanýsý konulmamasý da diðer bulguydu.
TARTIÞMA
Bu çalýþmada bir üniversite hastanesi ruh saðlýðý ve hastalýklarý kliniðinden bir yýllýk süre içerisinde istenilen konsültasyonlarýn sýklýk ve daðýlýmý ve sonuçlarýn þimdiye kadar Türkiye'de yapýlmýþ diðer çalýþmalara ne oranda benzediði araþtýrýlmýþtýr. Daha önceki çalýþmalarda Türkiye'de ruh saðlýðý ve hastalýklarý bölümünden %1.37-2.80 aralýðýnda konsültasyon istendiði bildirilmiþtir (4, 11). Mevcut çalýþma sonucu da bu aralýkla uyumlu bir sýklýk (%2.15) olduðunu göstermiþtir. Bu sýklýk dünyadan bildirilen sonuçlarla da uyumludur (9-10, 12-14).
Tablo 3. Konsültasyon istem nedenleri ve konsültasyon sonrasý konulan DSM 5 tanýlarýnýn sýklýk ve daðýlýmý.
Ýstem Nedeni Sayý Yüzde Konsültasyon Sonrasý Konulan DSM 5 Tanýsý Sayý Yüzde
Ajitasyon 83 15.4
Deliryum 28 33.7 Ruhsal bozukluk yok 11 13.3 Depresif Bozukluklar 8 9.6 Depresif belirti ve bulgular 79 14.7
Depresif Bozukluklar 32 40.5 Ruhsal bozukluk yok 17 21.5 Travma ve Stresle Ýliþkili Bozukluklar 8 10.1 Özkýyým giriþimi 66 12.2
Taný ertelendi / Yetersiz deðerlendirme 22 33.3 Depresif Bozukluklar 20 30.3 Travma ve Stresle Ýliþkili Bozukluklar 5 7.6 Anksiyete belirti ve bulgularý 57 10.6
Depresif Bozukluklar 16 28.1 Anksiyete Bozukluklarý 14 24.6 Ruhsal bozukluk yok 9 15.8 Deliryum 53 9.8
Deliryum 40 75.5 Ruhsal bozukluk yok 4 7.5 Þizofreni ve Diðer Psikotik Bozukluklar 3 5.7 Uyku bozukluðu 35 6.5
Depresif Bozukluklar 10 28.6 Ruhsal bozukluk yok 8 22.9 Anksiyete Bozukluklarý 6 17.1 Neden belirtilmeksizin
psikiyatrik deðerlendirme talebi 34 6.3
Ruhsal bozukluk yok 8 23.5 Deliryum 7 20.6 Depresif Bozukluklar 5 14.7 Psikiyatrik tedavinin
düzenlenmesi talebi 31 5.8
Þizofreni ve Diðer Psikotik Bozukluklar 7 22.6 Bipolar Bozukluklar 5 16.1 Depresif Bozukluklar 5 16.1 Psikotik belirti ve bulgular 24 4.5
Þizofreni ve Diðer Psikotik Bozukluklar 13 54.2 Alkol ve Madde Kullaným Bozukluklarý 3 12.5 Bipolar Bozuklar 2 8.3 Konversiyon belirti ve
bulgularý 20 3.7
Bedensel Belirti Bozukluðu ve Ýliþkili Bozukluklar 7 35.0 Ruhsal bozukluk yok 5 25.0 Depresif Bozukluklar 4 20.0 Madde kullanýmýyla iliþkili
olarak 11 2.0
Alkol ve Madde Kullaným Bozukluklarý 10 90.9 Ruhsal bozukluk yok 1 9.1 Diðer nedenler 46 8.5
Ruhsal bozukluk yok 14 30.4 Deliryum 9 19.6 Obsesif Kompülsif Bozukluk ve Ýliþkili Bozukluklar 7 15.2
Konsültasyon isteyen bölümlerin dahili branþ, cer-rahi branþ veya acil týp olarak ayrýldýðý Türkiye'den çalýþmalar, dahili branþlarýn görece daha yüksek oranda konsültasyon istediðini (%35.3-70.6) göstermiþtir (24, 42). Cerrahi branþlar için bu aralýk %19.4-51.5 arasýnda, acil týp polikliniði içinse %13.6-35.0 arasýnda deðiþmektedir (23-24,32). Mevcut çalýþmanýn sonuçlarý da her üç aralýkla uyumludur. Mevcut çalýþmada bölüm bazýnda yapýlan incelemeye göre en sýk konsültasyon isteyen bölümlerin acil týp polikliniði, iç hastalýklarý ve ortopedi olduðu saptanmýþtýr. Bu sonuçlar da Türkiye'den çalýþmalarda bildirilen aralýklarla (iç hastalýklarý için %10.5-45.5, ortopedi için %9.5-12.0) büyük oranda uyumludur (6, 9, 30, 33). Ancak Türkiye'den çalýþmalar özellikle cerrahi branþlarý bir bütün olarak deðerlendirme eðiliminde olduðundan ortopedi bölümüne özgül sýklýk bildirimleri tam bir karþýlaþtýrma yapmak için yeter-sizdir. Branþlar ve bölüm bazýnda deðerlendirme-lerdeki bu denli geniþ aralýklar, çalýþýlan popülas-yonlar, veri toplama ve raporlamadaki farklýlýklar-dan ileri gelmektedir. Konsültasyon isteyen bölüm-lere dair bu sonuçlar bölümlerin özelinde ruh saðlýðý ve hastalýklarý klinikleriyle farklý gereksi-nimler nedeniyle temasa geçildiðini, dolayýsýyla bu bölümlere has KLP eðitimlerinin içeriðinin de deðiþkenlik göstermesi gerektireceðini düþündürmektedir. Böylelikle acil týp hizmet-lerinde karþýlaþýlan ruhsal bozukluklar ile dahili veya cerrahi bölümlerde karþýlaþýlan durumlarýn ayrý gereksinimlere iþaret ettiði de vurgulanabilmiþ olacaktýr.
Mevcut çalýþmada konsültasyon istenme nedenleri incelendiðinde ajitasyon, depresif belirti ve bulgu-lar ve özkýyým giriþimlerinin önde geldiði görülmüþtür. Daha önceki çalýþmalarla kýyaslandýðýnda konsültasyon istenme nedenlerinin ajitasyon için %12.8-54.4, depresif belirti ve bulgu-lar için %13.0-24.5 ve özkýyým giriþimi için %14.0-35.5 aralýðýnda olduðunu göstermiþtir (18,21,23-24, 26). Çalýþmanýn sonuçlarý da bu aralýklarla özkýyým giriþimleri hariç uyumludur. Ancak özkýyým gi-riþimleri bu çalýþmada daha düþük saptanmýþtýr. Türkiye'den yapýlmýþ çalýþmalarda elde edilen sonuçlar farklý konsültasyon istenme nedenleri için geniþ aralýklar vermiþtir. Bu sonuçlarda araþtýr-manýn yürütüldüðü popülasyonlarýn çeþitliliði büyük pay sahibidir. Konsültasyon istemlerine dair mevcut sonuçlar diðer týp branþlarýndaki meslek-taþlarýmýzýn ruhsal bozukluklarý doðru tanýya-madýklarýný ya da konsültasyon isteminde bulunurken uygun terminolojiyi kullanmadýklarýný göstermektedir. Nitekim yakýn tarihli bir çalýþ-manýn sonuçlarý da konsültasyonu isteyen hekimin psikiyatrik dili bilmemesi, bilgi eksikliði ve / veya iþ yoðunluðu gibi nedenlerle konsültasyon istem-lerinin anlaþýlýr olmasýný güçleþtirdiðini vurgu-lamýþtýr (45). Öte yandan madde kullanýmý, deliryum ya da psikotik belirti ve bulgularýn ruh saðlýðý ve hastalýklarý dýþýndaki meslektaþlarýmýzca daha yüksek doðrulukla tespit ediliyor olmasý da bu durumlarýn diðer ruhsal bozukluklara kýyasla görece ayrý bir noktada yer almalarý, normal ruh saðlýðý kavramýndan daha fazla sapmalarý ile açýk-lanabilir. Anksiyete - depresyon gibi daha fazla uzmanlýk gerektiren belirti kümelerinin ayrýmýnda zorlanýlmasý ise psikiyatri eðitimine dair eksiklikleri gün yüzüne çýkarmaktadýr. Bu durum týp fakültesi müfredatýnda psikiyatrik kavramlara daha fazla vakit ayrýlmasýnýn gerekliliði kadar mesleðimizin bir gerekliliði olarak sürekli eðitimin eksikliklerine de iþaret etmektedir. Ayrýca konversiyon belirti ve bulgularý nedeniyle konsülte edilen hastalarýn dörtte birinde herhangi bir ruhsal bozukluk saptan-mamýþ olmasý meslektaþlarýmýzýn ruhsal belirti ve bulgulardan kaynaklandýðý izlenimini edindikleri olgularda yeterli bir týbbi/nörolojik incelemeye vakit ayýrmadýklarýna ya da vakit darlýðý nedeniyle bu olgularý öncelikle ruhsal durum muayenesine yönlendirdiklerine dair bilgi vermektedir. Benzer þekilde özgül bir neden ifade etmeyen konsültasyon istem metinlerinin ardýndan yapýlan ruhsal
deðer-Tablo 4. Konsültasyon sonrasý konulan birincil psikiyatrik
tanýlarýn sýklýk ve daðýlýmý
Birincil DSM 5 Tanýsý Sayý Yüzde
Depresif Bozukluklar 105 19.5
Ruhsal bozukluk yok 103 19.1
Deliryum 98 18.2
Þizofreni ve Diðer Psikotik Bozukluklar 40 7.4
Anksiyete Bozukluklarý 33 6.1
Travma ve Stresle Ýliþkili Bozukluklar 32 5.9 Taný ertelendi / Yetersiz deðerlendirme 26 4.8
Bipolar Bozukluklar 24 4.5
Alkol ve Madde Kullaným Bozukluklarý 23 4.3 Obsesif Kompülsif Bozukluk ve Ýliþkili
Bozukluklar
15 2.8 Bedensel Belirti Bozukluðu ve Ýliþkili
Bozukluklar
12 2.3
Demans 9 1.7
Kiþilik Bozukluklarý 7 1.3
Yýkýcý Bozukluklar, Dürtü Denetimi ve Davraným Bozukluklarý
6 1.1
Dissosiyatif Bozukluklar 4 0.7
lendirmelerde olgularýn neredeyse dörtte birinde herhangi bir ruhsal bozukluk saptanmamýþ olmasý da meslektaþlarýmýzýn yoðun çalýþma tempolarý içerisinde yüzeysel bir deðerlendirmenin ardýndan konsültasyon istediklerini göstermektedir. Bu bul-gularýn gösterdiði bir diðer ilginç bulgu da deliryum saptanan olgularýn beþte birinde meslek-taþlarýmýzýn net bir konsültasyon istem nedeni belirtmemiþ olmalarýdýr. Bir diðer ilginç bulgu aji-tasyon nedeniyle konsülte edilen hastalarýn %13.3'ünde herhangi bir ruhsal bozukluk saptan-mamýþ olmasýdýr. Meslektaþlarýmýz bazen sadece aðrýsý olan, bir isteðini dile getirmeye çalýþtýðý halde yeterince dinlenmeyen, kýsa süreli bir öfke tepkisi gösteren veya tedavi önerilerini detaylýca sorgu-layan hastalarý ajite olarak niteleyebilmektedir. Bu
nedenle gereksiz yere ruh saðlýðý ve hastalýklarý konsültasyonlarý istenmekte, hatta ruh saðlýðý hekimlerinin çatýþmalý bu durumlarda çözüm yolu bulan taraf olmasýný beklemektedirler. Bu durum da KLP uygulamalarýnýn doðrudan parçasý olmayan bu tür gereksinimlerin meslektaþlarýmýzca yete-rince anlaþýlmadýðýna dair bir saptamadýr. Yine bu çalýþmada ruh saðlýðý ve hastalýklarý uzmanlarýnýn yaptýðý deðerlendirmelerde karþýlaþtýklarý olgulara sýklýkla bir DSM tanýsý koyduklarý veya olguda deðerlendirme anýnda bir ruhsal bozukluk tespit edilmediðine dair görüþ bildirdikleri görülmekte-dir. Bu bulguya karþýt olan tek konsültasyon istem nedeni özkýyým giriþimleridir. Ruh saðlýðý ve hastalýklarý uzmanlarý olgularýn yarýsýnda bir taný koymaktan kaçýnmýþ, uygun deðerlendirme Tablo 5. Konsültasyon istenen hastalardaki birincil tanýlarýn, bu tanýlara göre konsültasyon istem nedenlerinin ve konsültasyon sonrasý konulan
DSM 5 tanýlarýnýn sýklýk ve daðýlýmý. Birincil Taný
Grubu Sayý Yüzde Konsültasyon Ýstem Nedeni Sayý Yüzde
Konsültasyon Sonrasý Konulan
DSM 5 Tanýsý Sayý Yüzde
Kas – Ýskelet Sistemi Rahatsýzlýklarý
94 17.4
Anksiyete belirti ve bulgularý 24 25.5 Deliryum 22 23.4 Depresif belirti ve bulgular 22 23.4 Ruhsal bozukluk yok 21 22.3 Deliryum 12 12.8 Depresif Bozukluklar 15 16.0 Ruhsal
Bozukluklar 81 15.0
Ajitasyon 22 27.2 Þizofreni ve Diðer Psikotik Bozukluklar 15 18.5 Psikotik belirti ve bulgular 14 17.3 Bipolar Bozukluklar 15 18.5 Depresif belirti ve bulgular 14 17.3 Depresif Bozukluklar 15 18.5 Onkolojik
Rahatsýzlýklar 76 14.1
Uyku bozukluðu 16 21.1 Ruhsal bozukluk yok 20 26.3 Depresif belirti ve bulgular 15 19.7 Deliryum 19 25.0 Deliryum 15 19.7 Depresif Bozukluklar 12 15.8 Özkýyým
Giriþimi 66 12.2
Özkýyým giriþimi 56 84.8 Taný ertelendi / Yetersiz deðerlendirme 22 33.3 Neden belirtilmeksizin psikiyatrik
deðerlendirme talebi 3 4.5 Depresif Bozukluklar 20 30.3 Madde kullanýmýyla iliþkili olarak 3 4.5 Travma ve Stresle Ýliþkili Bozukluklar 5 7.6 Nörolojik
Hastalýklar 60 11.1
Depresif belirti ve bulgular 15 25.0 Depresif Bozukluklar 18 30.0 Anksiyete belirti ve bulgularý 11 18.3 Anksiyete Bozukluklarý 14 23.3 Konversiyon belirti ve bulgularý 11 18.3 Ruhsal bozukluk yok 9 15.0 Kardiyovasküler
Sistem Rahatsýzlýklarý
34 6.3
Ajitasyon 11 32.4 Deliryum 15 44.1 Diðer nedenler 6 17.6 Depresif Bozukluklar 5 14.7 Anksiyete belirti ve bulgularý 5 14.7 Ruhsal bozukluk yok 4 11.8 Solunum
Sistemi Rahatsýzlýklarý
27 5.0
Depresif belirti ve bulgular 4 14.8 Depresif Bozukluklar 8 29.6 Ajitasyon 4 14.8 Deliryum 8 29.6 Psikiyatrik tedavinin düzenlenmesi talebi 4 14.8 Ruhsal bozukluk yok 3 11.1 Endokrinolojik
Rahatsýzlýklar 25 4.6
Ajitasyon 5 20.0 Deliryum 8 32.0 Neden belirtilmeksizin psikiyatrik
deðerlendirme talebi 4 16.0 Ruhsal bozukluk yok 6 24.0 Diðer nedenler 3 12.0 Þizofreni ve Diðer Psikotik Bozukluklar 2 8.0 Dermatolojik
Rahatsýzlýklar 21 3.9
Depresif belirti ve bulgular 5 23.8 Ruhsal bozukluk yok 5 23.8 Diðer nedenler 5 23.8 Obsesif Kompülsif Bozukluk ve Ýliþkili
Bozukluklar 5 23.8 Anksiyete belirti ve bulgularý 3 14.3 Depresif Bozukluklar 3 14.3 Cerrahi
Rahatsýzlýklar* 20 3.8
Depresif belirti ve bulgular 3 15.0 Depresif Bozukluklar 5 25.0 Deliryum 3 15.0 Travma ve Stresle Ýliþkili Bozukluklar 4 20.0 Psikiyatrik tedavinin düzenlenmesi talebi 2 10.0 Deliryum 4 20.0 Gastrointestinal
Sistem Rahatsýzlýklarý
15 2.8
Diðer nedenler 8 53.3 Ruhsal bozukluk yok 6 40.0 Psikiyatrik tedavinin düzenlenmesi talebi 4 26.7 Depresif Bozukluklar 4 26.7 Uyku bozukluðu 2 13.3 Deliryum 3 20.0 Diðer** 20 3.8
Psikotik belirti ve bulgular 6 30.0 Ruhsal bozukluk yok 7 35.0 Psikiyatrik tedavinin düzenlenmesi talebi 4 20.0 Depresif Bozukluklar 6 30.0 Diðer nedenler 4 20.0 Alkol ve Madde Kullaným Bozukluklarý 2 10.0 *Ürolojik rahatsýzlýklar, obstetrik ve jinekolojik rahatsýzlýklar, **Enfeksiyon Hastalýklarý, Hematolojik Rahatsýzlýklar, Genel Sistemik Rahatsýzlýklar
koþullarý saðlanýncaya kadar ya da gerekli týbbi deðerlendirmeler tamamlanana kadar taný koymayý ertelemiþlerdir. Özkýyým giriþimi gibi hayati tehlikeyle sonuçlanabilecek bir davranýþýn ardýndan detaylý bir ruhsal deðerlendirme gereksinimi bu sonuçlarý açýklamak için kullanýlabilir.
Bu çalýþmada en sýk konulan ruhsal bozukluk tanýlarýnýn sýklýðý önceki çalýþmalarda bildirilen sýk-lýklarla (depresif bozukluklar için %9.0-44.6, deliryum için %6.4-41.7) uyumludur (22,25,30,35). Herhangi bir ruhsal bozukluk tanýsý almayan hasta-lar için istenen konsültasyon sýklýkhasta-larý da daha önceden bildirilmiþ olan %14.0-46.2 sýklýk aralýðýy-la uyumludur (6,27). Taný daðýlýmaralýðýy-larýndaki bu geniþ aralýklarý popülasyonlarýn farklýlýðý kadar taný koyma sistemlerindeki deðiþiklikler de etkilemiþ olabilir. Konsültasyon istenmesinden sonra her-hangi bir ruhsal bozukluk tanýsý konulmayan hasta-larýn neredeyse tüm konsültasyon istemlerinin beþte birine karþýlýk geliyor olmasý diðer týp branþlarýnda patolojik ruhsal durum belirtilerinin tanýnmasýnda bir yetersizlik olduðuna iþaret etmek-tedir. Diðer týp alanlarýndaki meslektaþlarýmýz ruh-sal açýdan normal olan ile patolojik olaný ayýrt etmekte zorlanýyor gibi görünmektedirler. Bu sonuca dair bir diðer açýklama ise meslek-taþlarýmýzýn yoðunluklarý içerisinde detaylý bir sorgulama yapmaya vakit ayýramýyor olmalarý ola-bilir. Hasta deðerlendirme ve muayene sürelerindeki yetersizlikler detaylý öykü alma son-rasý patolojiyi düþündüren kimi yakýnmalarýn dýþlanabilmesine engel teþkil ediyor olabilir. Bu durum ayrýca baþvuran olgularýn ayný zamanda bir ruh saðlýðý uzmanýyla görüþme taleplerini meslek-taþlarýmýzýn geri çeviremiyor olmalarýyla da iliþkili olabilir. Bu nedenle gereksiz konsültasyon istem-leri ortaya çýkmakta ve ruh saðlýðý uzmanlarý için de zaten kýsýtlý olan zaman ve enerjinin gereksiz yere harcanmasýna neden olmaktadýr. Meslek içi eðitim programlarý ile ruh saðlýðý açýsýndan patolojik durumlarýn meslektaþlarýmýza yeniden ve daha iyi þekilde tanýtýlmasý ortaya çýkan bu sorunu da kýs-men düzeltebilir.
Türkiye'de yapýlmýþ çalýþmalarýn büyük kýsmýnda hastalarýn birincil tanýlarýnýn dikkate alýnmadýðý fark edilmektedir. Mevcut çalýþmada birincil ruhsal bozukluklar ve özkýyým giriþimleri hariç tutul-duðunda diðer çalýþmalarda ön planda saptanan
bedensel rahatsýzlýklar için bildirilmiþ olan sýklýk-larla kýyaslamak bu nedenle tam olarak mümkün olamamýþtýr. Ancak özellikle kronik bedensel rahatsýzlýklar için bildirilmiþ olan %19.1-43.1 aralýðý dikkate alýnýrsa mevcut çalýþma sonuçlarýnýn bu aralýkla da uyumlu olduðu görülmüþtür (24,42). Bundan sonra yapýlacak çalýþmalarda birincil bedensel rahatsýzlýklarýn da kaydedilmesi karþýlaþtýrmalar açýsýndan yararlý olacaktýr. Mevcut çalýþma sonuçlarýna birincil tanýlarýn özelinde bakýlacak olursa, örneðin dermatolojik rahatsýzlýðý olan olgularda diðer birincil taný gruplarýnda sýklýk-la ön psýklýk-lana çýkmayan obsesif kompülsif bozukluk ve iliþkili bozukluklar tanýsýnýn konulduðu görüldü. Bu sonuçta dermatoloji kliniklerine baþvuran olgu-larda hem bulaþ - temizleme tipi obsesif kompülsif bozukluðun, hem de beden dismorfik bozukluðu gibi komorbiditelerin daha sýk görülmesi etken ola-bilir. Bu bulgular birincil tanýlara özgül olarak kon-sültasyon istemlerinin ve sonrasýnda konulan ruh-sal bozukluklarýn deðiþkenlik arz ettiðini göster-mektedir. Bu deðiþkenlik birincil tanýlar özelinde dikkate alýnmasý gereken KLP uygulamalarýnýn da deðiþeceðini düþündürmektedir. Nitekim KLP uygulamalarý da týbbýn her uygulamasýnda olduðu gibi oldukça dinamik bir yapýya sahiptir ve gerekli durumlarda hastaya özel ve esnek bir yaklaþýmýn gerekliliðinin altýný çizmektedir.
Çalýþmamýzýn kýsýtlýlýklarý arasýnda retrospektif bir tasarýma sahip olmasý, birincil taný gruplarý ve DSM tanýlarýnýn elektronik hasta kayýtlarýndan elde edilmiþ olmasý, her iki taný grubunun da rahat-sýzlýklarýn her biri için daha özgül bir tanýya indirgenemiyor oluþu, ajitasyon gibi bazý istem nedenlerinin sýnýflandýrýlmasý sýrasýnda görüþ bir-liði aranmasýna raðmen hatalarýn olma olasýlýðý sayýlabilir. Öte yandan bu çalýþma Türkiye'de bugüne kadar yapýlmýþ konsültasyon çalýþmalarýný bir noktada toplamasý, birincil tanýlara eþlik eden ruhsal bozukluklarý detaylýca tanýmlanmasý, kon-sültasyon istem nedenleri ve sonrasýnda konan ruh-sal bozukluk tanýlarý arasýndaki tutarlýlýðýn incelen-mesi ve KLP uygulamalarýnda karþýlaþýlan sorun-larýn olasý neden ve çözüm yolsorun-larýna yer vermesi gibi güçlü yönlere sahiptir ve alan yazýna bahsedilen bu eksiklikleri kapatacak sonuç ve öne-riler sunmaktadýr.
uygulamalarýnýn týbbýn diðer branþlarýndaki meslektaþlarýmýzla iliþkilerimizde önemli bir yer kapladýðý, özellikle depresif bozukluklar, deliryum ve özkýyým giriþimleri açýsýndan bu bölümlerde görev yapan saðlýk çalýþanlarý için doðru taný ve yönlendirme için bu alanlardaki eðitimlere aðýrlýk verilmesinin gerektiði, týp fakültesindeki eðitim müfredatýnda patolojik olanla olmayan ruhsal durum belirti ve bulgularýnýn ayýrt edilmesine daha fazla vakit ayrýlmasýnýn uygun olacaðý sonuçlarýna ulaþýlabilir. Ayrýca bu çalýþma sonuçlarý özellikle özkýyým giriþiminde bulunan, deliryum tablosu geliþen veya ajite olan hastalara temel yaklaþýmýn KLP hizmetleri ile yaygýnlaþtýrýlmasýnýn ne denli önemli olduðunu bir kere daha vurgulamýþtýr. Bu baðlamda Türkiye'de de yurtdýþýnda örneði bulu-nan KLP yan dal eðitiminin gündeme gelmesinin
tartýþýlmasýnýn uygun olacaðý düþünülmektedir.
Yazýþma adresi: Doç. Dr. Sedat Batmaz, Gaziosmanpaþa Üniversitesi, Týp Fakültesi, Psikiyatri Anabilim Dalý, Tokat, Türkiye [email protected]
*Bu çalýþmanýn sonuçlarýnýn bir kýsmý daha önce Türkiye Psikiyatri Derneði'nin 04-07.05.2016 tarih-leri arasýnda Çeþme, Ýzmir'de düzenlediði 20. Yýllýk Toplantý ve Klinik Eðitim Sempozyumu'nda poster bildiri olarak sunulmuþtur.
KAYNAKLAR 1. Özkan S. Konsültasyon liyezon psikiyatrisi: Hastalýktan
haya-ta biyolojik-psikolojik adaphaya-tasyon. 40. Ulusal Psikiyatri Kongresi Tam Metin Kitabý 2004; 112-113.
2. Aktepe E, Kocaman O, Iþýk A, Eroðlu FÖ. Bir Üniversite Hastanesinde Ýstenen Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Konsültasyon Hizmetlerinin Deðerlendirilmesi. TAF Prev Med Bull 2013; 12:539-544.
3. Gürçay E, Ayhan N, Gümüþok S, Ekþioðlu E, Tamkan U, Çakcý A. Fizik tedavi rehabilitasyon hastalarýnda konsültasyon liyezon psikiyatri deðerlendirilmesi. FTR Bil Der 2008; 11:124-128.
4. Canan F, Koçer E, Ýçmeli C, Özçetin A, Ataoðlu A. Bir üniversite hastanesinde yatan hastalar için istenen psikiyatri konsültasyonlarýnýn deðerlendirilmesi. Düzce Týp Fakültesi Dergisi 2008; 1:22-27.
5. Onur E, Yemez, B, Polat S, Gürz NY, Cimilli C. Konsültasyon liyezon psikiyatrisi uygulamalarý ve farmakoterapi tercihlerinde-ki deðiþim. Klinik Psikofarmakoloji Bülteni 2007; 17:167-173. 6. Sertöz ÖÖ, Doðanavþargil GÖ, Noyan MA, Altýntoprak E, Elbi H. Bir üniversite hastanesi konsültasyon liyezon servisinde psikiyatrik hastalýklarýn psikiyatri dýþý diðer hekimlerce doðru tanýnma oranlarý. Klinik Psikofarmakoloji Bülteni 2008; 18:288-295.
7. Mayou R, Huyse F, European Consultation Liaison Workgroup. Consultation-liaison psychiatry in Western Europe. Gen Hosp Psychiatry 1991; 13:188 -208.
8. Özkan S. Psikosomatik Týp ve Konsültasyon Liyezon Psikiyatrisi. Temel ve Klinik Psikiyatri içinde. Editör: Karamustafalýoðlu KO. Ankara, Güneþ Týp Kitabevleri, 2018, pp. 975-986.
9. Anderson C, Tauch D, Quanta A. Diagnosis and Treatment Procedures for Patients With Anxiety Disorders by the Psychiatric Consultation Liaison Service in a General Hospital in Germany: A Retrospective Analysis. Prim Care Companion CNS Disord. 2015; 17. doi: 10.4088/PCC.15m01805
10. Zeppegno P, Gragmaglia C, Castello LM, Bert F, Gualano MR, Ressico F, Coppola I, Avanzi GC, Siliquini R, Torre E. Suicide attempts and emergency room psychiatric consultation. BMC Psychiatry 2015; 15:13. doi: 10.1186/s12888-015-0392-2 11. Köroðlu A, Çelik FH, Aslan M, Hocaoðlu Ç. Bir eðitim has-tanesinde psikiyatri konsültasyon hizmetlerinin deðer-lendirilmesi. Klinik Psikiyatri 2011; 14:44-50.
12. Diefenbacher A, Strain JJ. Consultation-liaison psychiatry: stability and change over a 10-year-period. Gen Hosp Psychiatry 2002; 24:249-256.
13. Hales RE, Polly S, Bridenbaugh H, Orman D. Psychiatric consultations in a military hospital: a report on 1065 cases. Gen Hosp Psychiatry 1986; 8:173-182.
14. Grover S, Sarkar S, Avasthi A, Malhotra S, Bhalla A, Varma SK. Consultation-liaison psychiatry services: Difference in the patient profile while following different service models in the medical emergency. Indian J Psychiatry. 2015; 57:361-366. 15. Açar Yýldýzoðlu Ç, Yýldýzoðlu E, Taþ HÝ. Bir Üniversite Hastanesi'nde Psikiyatri Konsültasyonlarýnýn Deðerlendirilmesi. Türk Psikiyatri Dergisi 2017; 28(Supplement 2): 127.
16. Akpýnar K, Özdel OÝ. Özkýyým Giriþiminde Bulunan Bireylerin Sosyodemografik ve Klinik Özelliklerinin Ýncelen-mesi. Türk Psikiyatri Dergisi 2017; 28(Supplement 2): 97. 17. Aslan S, Candansayar S, Coþar B, Iþýk E. Bir Üniversite Hastanesinde Bir Yýl Süresince Gerçekleþtirilen Psikiyatrik Konsültasyonlarýn Deðerlendirilmesi. Yeni Symposium 2003; 41 : 31-38.
18. Aslan Þ, Ateþci F. Bir Üniversite Hastanesinde Yatan Hastalardan Ýstenen Psikiyatri Konsültasyonlarýnýn Geriye Dönük Ýncelenmesi. Türk Psikiyatri Dergisi 2017; 28(Supplement 2): 74-75.
19. Baral I, Enderer M, Gök Þ, Özkan S. Konsültasyon-Liyezon Psikiyatrisi Yönünden Psikiyatri Dýþý Kliniklerde Deðerlendirilen Deliryum Olgularý. Nöropsikiyatri Arþivi 1995; 32: 32-36.
PROOF
20. Baþpýnar E, Selvi Y. Bir Üniversite Hastanesi Acil Servisine2014-2017 Yýllarý Arasýnda Baþvuran ve Psikiyatri Birimi Tarafýndan Deðerlendirilen Olgularýn Sosyodemografik ve Klinik Özelliklerinin Ýncelenmesi. Türk Psikiyatri Dergisi 2017; 28(Supplement 2): 77.
21. Baz F, Akça E, Þenkal Z, Kuþçu MK. Marmara Üniversitesi Pendik Eðitim ve Araþtýrma Hastanesi Acil Servisi'nden Ýstenen Psikiyatri Konsültasyonlarýnýn Zamansal Özellikleri. Türk Psikiyatri Dergisi 2016; 27(Supplement 1): 35.
22. Çam B, Gülpek D, Mete L. Bir Eðitim Araþtýrma Hastanesinde Yatan Hastalar Ýçin Ýstenen Psikiyatri Konsültasyonlarýnýn Deðerlendirilmesi. Güncel Psikiyatri ve Psikonörofarmakoloji 2012; 2:15-20.
23. Göktaþ K, Yýlmaz E, Kaya N, Akman C. Bir Eðitim Hastanesinde Ýstenen Psikiyatri Konsültasyonlarýnýn Deðerlendirilmesi. Anadolu Psikiyatri Dergisi 2006; 7:27-32. 24. Güneysu Ý, Akpýnar Aslan E, Batmaz S. Bir Üniversite Hastanesinde Ýstenilen Psikiyatri Konsültasyonlarýndaki Deliryum Olgularýnýn Deðerlendirilmesi. Türk Psikiyatri Dergisi 2017; 28(Supplement 2): 88.
25. Keyvan A, Topçuoðlu V, Gönentür AG, Kuþçu MK, Yazgan ÝÇ, Fýstýkçý N. Psikiyatri Konsültasyonu Ýstenen Geriatrik Hastalarýn Özellikleri: Geriye Dönük Karþýlaþtýrmalý Bir Çalýþ-ma. Düþünen Adam: Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi 2010; 23:109-114.
26. Kýlýç EK, Çýnar RK, Sönmez MB, Görgülü Y. Bir Üniversite Hastanesinde Yatan Hastalardan Ýstenen Psikiyatrik Konsültasyonlarýn Deðerlendirilmesi. Klinik Psikiyatri Dergisi 2016; 19: 194-201.
27. Kýlýnçel Þ, Kýlýnçel O,Karadem F, Atasayar G, Demir A, Akkaya C. Bir Üniversite Hastanesinde Epilepsi Polikliniðinden Ýstenen Konsültasyonlarýn Deðerlendirilmesi. Türk Psikiyatri Dergisi 2017; 28(Supplement 1): 15-16.
28. Kora K, Akçalar NY, Yücel B, Bahadýr G, Akkaþ S. Psikiyatrik Konsültasyon ile Deðerlendirilen Hastalardaki Depresif Belirtilerin Konsültasyon Ýstenmesi ve Psikiyatrik Taný sürecine Etkileri. Nöropsikiyatri Arþivi 1999; 36:159-163. 29. Kulaksýzoðlu IB, Kaçmaz N, Akkaþ S, Özkan S. Akut Konfüzyonel Durum:Konsültasyon-Liyezon Psikiyatrisi Uygulamasý. Psikiyatri Psikoloji Psikofarmakoloji (3P) Dergisi 1999; 7:125-130.
30.Kuloðlu M, Tezcan AE, Ülkeroðlu F, Çulha F. Bir Üniversite Hastanesinde Ýstenen Psikiyatri Konsültasyonlarý. Düþünen Adam: Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi 1996; 9:13-17. 31. Kuloðlu M, Çayköylü A, Akyol ES, Ýbiloðlu A, Yýlmaz E. Bir Eðitim Hastanesinde Ýstenen Psikiyatri Konsültasyonlarýnýn Deðerlendirilmesi. Kriz Dergisi 2008; 16:19-23.
32. Kurt M, M ÇÖ, Sevinçok L. Üniversite Hastanesinde 1 Yýl Ýçinde Ýstenen Psikiyatri Konsültasyonlarýnýn Deðerlendirilmesi. Türk Psikiyatri Dergisi 2016; 27(Supplement 2): 81-82.
33. Küçükçoban O, Aysevener BE. Psikiyatri Konsültasyonlarýnda Deliryumun Deðerlendirilmesi. Türk Psikiyatri Dergisi 2014; 25(Supplement 2): 106-107.
34. Özkan M, Özkan S, Kaçmaz N, Akkaþ S. Konsültasyon-Liyezon Psikiyatrisi Bilim Dalý'ndan 1995-1996 Yýllarýnda
Ýste-nen Konsültasyonlarýn Deðerlendirilmesi. Nöropsikiyatri Arþivi 1998; 35:77-88.
35. Özmen E, Aydemir Ö. Bir Genel Hastanede Ýstenen Psikiyatri Konsültasyonlarý. Nöropsikiyatri Arþivi 1993; 30:271-275.
36. Sarandöl A, Akkaya C, Eker SS, Kýrlý S. Uludað Üniversite-si Týp FakülteÜniversite-si PÜniversite-sikiyati Anabilim Dalý Konsültasyon Liyezon Psikiyatrisi Polikliniðinin Ýlk Bir Yýlýnda Ýstenen Konsültasyonlarýn Deðerlendirilmesi. Türkiye'de Psikiyatri 2007; 9:26-31.
37. Tuman TC, Çakýr U, Arýsoy Ö, Yýldýrým O. Bir Üniversite Hastanesinde Yatan Hastalardan Ýstenen Psikyatri Konsültasyonlarýnýn Deðerlendirilmesi. Türk Psikiyatri Dergisi 2014; 25(Supplement 2): 57.
38. Uyar B, Gürgen F. Bir Üniversite Hastanesinde Psikiyatri Konsültasyonlarýnýn Deðerlendirilemesi. Klinik Psikiyatri Dergisi 2015; 18:24-28.
39. Uygur SÇ, Duman B, Kumbasar H. Bir Üniversite Hastanesi Acil Servisine Baþvuran Hastalarýn Retrospektif Ýncelenmesi. Türk Psikiyatri Dergisi 2016; 27(Supplement 2): 165-166. 40. Ünal A, Bozgeyik Ö, Demir B, Alpak G, Bülbül F, Savaþ HA. Bir Üniversite Hastanesinde Ýstenen Psikiyatri Konsültasyonlarýnýn Deðerlendirilmesi. Güncel Psikiyatri ve Psikonörofarmakoloji 2013; 3:20-23.
41. Yýldýz M, Boztepe A, Özcan ME, Karlýdað R, Özcan C. Psikiyatri Konsültasyonu Ýstenen Hastalarda DSM- IV Daðýlýmý ve Fiziksel Hastalýklarla Ýliþkisi. Düþünen Adam: Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi 1998;11:23-26.
42. Yýldýz M, Tural Ü, Kesepara C, Aydýn M, Etuþ H. Fiziksel hastalýklara Eþlik Eden Ruhsal Bozukluklar: Bir Üniversite Hastanesinde Psikiyatri Konsültasyon Sonuçlarýnýn Deðerlendirilmesi. Düþünen Adam: Psikiyatri ve Nörolojik Bilimler Dergisi 2002; 15:21-24.
43. American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition (DSM 5). Arlington, VA, American Psychiatric Association, 2013.
44. World Health Organization. The ICD-10 classification of mental and behavioural disorders: Clinical descriptions and diagnostic guidelines. Geneva, World Health Organization, 1992.
45. Bingöl D, Çimen E, Sözeri Varma G. Konsültasyon istemi yapmayý biliyor muyuz? Türk Psikiyatri Dergisi 2018; 29(Supplement 1): 55.
