HAYVANCILIK İŞLETMELERİNDE ÇALIŞANLARIN
HAYVANLARLA DİREKT TEMAS KAYNAKLI YARALANMA
NEDENLERİ VE ALINABİLECEK ÖNLEMLER
Sibel BOZKURT1*, Serap GÖNCÜ1, Özgül ANİTAŞ11
*Çukurova Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Zootekni Bölümü, Balcalı Sarıçam/Adana 01330, Türkiye [email protected]
Özet
Tarım sektörünün istihdamdaki payı ise 2017 yılında yüzde 19,4 olarak gerçekleşmiştir. Sektörde aynı yılda 5 milyon 464 bin kişi çalışırken, %45,2’sini kadınlar oluşturmaktadır. Tarım; risk varlığının en yoğun hissedildiği sektör olması sebebi
ile ayrı bir önem arz etmesine ek olarak ülke ekonomisi için de vazgeçilmezdir. Kaza raporlarına göre, tarım makineleri,
traktörler (%18) ve hayvanlar (%17) sık kazalara neden olmaktadır.Sığırlara bağlı kazalarda, ölümlerin hayvanın saldırgan davranışlarıyla ilgili olduğu gösterilmiştir. Ancak bu soruna katkıda bulunan diğer faktörler de söz konusudur.Hayvancılıkta günlük olarak yapılması gereken pek çok iş yaralanma riskini içermektedir. Yenidoğan buzağıların numaralanması, yemleme, boynuz köreltme, tırnak kesimi, sağım ve hayvanların bir yerden bir yere götürülmesi gibi işlemler yaralanmaların sıklıkla yaşandığı uygulamalardır. Çiftçiler, veteriner hekimler, kasaplar, hayvanat bahçeleri ve sirklerde çalışanlar bu açıdan büyük risk altındadır.Bu yaralanmalar için en büyük risk altındaki insanlar, mesleği veya geçim kaynağı büyükbaş hayvanları olan çalışanlardır. Ancak hayvancılık işletmelerinde çalışanların hayvanlarla direkt temas kaynaklı yaşanan kazalara ait detaylı bilgiler önlemler konusunda da yardımcı bilgiler olacağı için önemlidir. Hayvancılık işletmelerinde çalışanların hayvanlarla direkt temas kaynaklı yaralanma nedenleri ve alınabilecek önlemler konusunda yapılmış bir çalışma bulunmamaktadır. Bu çalışma bu nedenle planlanmış olup hayvancılık işletme çalışanları ile yapılacak yüz yüze anket uygulaması ve yerinde gözlem metodu ile bilgilerin derlenmesi amaçlanmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Hayvancılıkta yaralanmalar, Önlemler, Çalışan güvenliği, Hayvanlara yaklaşım
CAUSES OF INJURY CAUSED BY DIRECT CONTACT WITH
ANIMALS IN LIVESTOCK ENTERPRISES AND MEASURES TO
BE TAKEN
Sibel BOZKURT1*, Serap GÖNCÜ1, Özgül ANİTAŞ1
1*Department of Animal Science, Faculty of Agriculture, University of Cukurova, Balcalı Sarıçam/Adana 01330, Turkey [email protected]
Abstract
The share of the agricultural sector in the market in 2017. 5 million 464 thousand people design, 45.2% of women. Agriculture; It is indispensable for the national economy in addition to the fact that the sector in which the risk asset is most intensely felt is of particular importance due to the possible reason. Accident reports suggest that agricultural machinery, tractors (18%) and animals (17%) often cause accidents. In cattle-related accidents, deaths are related to the aggressive behavior of the animal. However, there are other factors that are readily available to this problem. It takes the risk of functioning very much before it is done daily in livestock. Enumeration of newborn calves may be feeding, horn blinding, nail cutting, milking and taking animals from place to place. Farmers, veterinarians, butchers, zoos and circuses are at greater risk. The greatest risk management for these risks is people, professionals, or livestock workers with
syf. 683 syf. 683
livelihoods. However, detailed information about accidents in areas where the workers in the livestock industry are in direct contact with animals. Direct contact with the animals in the livestock industry, working in a place where the causes
and can be taken. In this study, this planning is planned, and it is aimed to compile planning by using face - to - face questionnaire and on - site observation method.
Keywords: Livestock injuries, Precautions, Employee safety, Approaches to animals
Giriş
Hayvan davranışları; hayvansal üretimde hayvan refahı temini, kontrolü, stressiz ve güvenli sürü yönetimi konusunda en önemli göstergeleri sunan bilim dalıdır. Yaralanmalar hayvancılık işletmelerinde sıklıkla karşılaşılan bir sorundur (Grandin, 1989; Albright, 2004; Göncü 2018). Süt sığırcılığı işletmeleri bu açıdan yüksek risk unsuru içeren üretim dalıdır. İşletmelerin donanım ve teknolojik alt yapısı, çalışan ve hayvan idaresi açısından ergonomik koşullar, personelin beceri düzeyi, iş tanımı ve işlerin organizasyonu, rutin kontrolleri, işletme ortam koşulları üretim aşamaları ile bağlantılıdır (Lindahl ve ark. 2016). Hayvancılık sektöründe görülen iş kazalarının çok önemli bir bölümü, hayvanlarla kurulan birebir fiziksel temastan kaynaklanmaktadır (Breuer ve ark. 2000; Lindsay ve ark. 2004; Lindahl ve ark. 2016). Hayvanların çifte atması, itmesi, hırçınlaşarak saldırması ve ısırması yaralanmalara neden olmaktadır(Sprince ve ark. 2003). NIOSH (The National Institute for Occupational Safety and Health) '1993 yılında yaptığı çalışmaya göre tarımsal sektörlerde, yaralanmaların önemli bir kısmı hayvanlarla fiziksel temastan kaynaklanmaktadır. Genel olarak bakıldığında hayvancılık işletmelerinde çalışanların hem hayvan hem de makinelerle çalışırken meydana gelen kazalardan kaynaklanan çok çeşitli yaralanmalar olduğu görülmektedir. Hayvanla temasta en riskli grubu büyükbaş hayvanlar oluşturmaktadır (Busch ve ark., 1986; Conrad, 1994; Sprince ve ark., 2003). Yaralanmalar geçici iş görememe konusunda en çok işgünü kaybına neden olan olaylar olarak ortaya çıkmaktadır (Anonim, 2016). Göncü ve Koluman (2019), hayvanla temas kaynaklı problemler için çalışanlara sorulan 9 sorudan 5'ine verilen cevaplar benzerlik gösterirken 4 soruya verilen cevapların dağılımlarının beklenen ve gözlenen değerleri arası farklar önemli bildirmektedirler.
İyi bir hayvan bakıcısı, hayvan davranışları veya görünümlerinde ki küçük farklılıkları fark edebilen, sakin, kesin ve düzenli hareketlerle hayvan yaklaşmayı bilen olmalıdır (Gahan ve Johnston, 1988). Bir hayvancılık işletmesinde çeşitli nedenlerle hayvanlarla sürekli olarak çalışmak zorunluluğu vardır. Boynuz köreltme, tırnak kesimi, sağım, tartım, ölçüm yemleme veya hayvanların bir yerden diğer bir yere taşınması gibi birçok işlem yapılması gerekir. Bu uygulamalar bireysel olarak az sayıda hayvanla veya çok sayıda hayvanla birlikte çalışma şeklinde olabilmektedir(Lindsay ve ark. 2004). Tüm bu işlemler eğer doğru yaklaşılmaz ise hem hayvan hem de insan için stres ve kayıp nedeni olmaktadır. Özelikle Hayvan idaresi için kullanılan hayvan doğasına uygun özel tasarlanmış alet ekipmanların kullanılmadığı çiftliklerde kayıplar daha da artmaktadır(Göncü, 2004.). Bu nedenle çiftlikler bu kayıplardan kaçınmak için işlem yapmamayı tercih etmektedirler. Hayvanları yönlendirme ve bir yerden bir diğer yere götürülmesi aşamalarında ciddi problemler yaşanmakta ve hem çalışan hem de hayvan için stres kaynağı olmaktadır. Özellikle büyük entansif besi işletmelerinde hayvan tartımı yapılması karlılık açısından elzem iken bu zorluklar nedeniyle yapılamamaktadır.
Hayvancılık işletmelerinde çalışanların hayvanlarla direkt temas kaynaklı yaşanan kazalara ait detaylı bilgiler
alınabilecek önlemler konusunda çok önemli bilgiler sağlayacaktır. Türkiye'de hayvancılık işletmelerinde çalışanların hayvanlarla direkt temas kaynaklı yaralanma nedenleri ve alınabilecek önlemler konusunda yapılmış bir çalışma bulunmamaktadır. Bu nedenle bu çalışma planlanmış olup hayvancılık işletme çalışanları ile yapılacak yüz yüze anket uygulaması ve yerinde gözlem metodu ile hayvancılık işletmelerinde çalışanların hayvanlarla direkt temas kaynaklı yaralanma nedenleri ve alınabilecek önlemlerin bir arada değerlendirilmesi amaçlanmaktadır
Materyal Metot
Bu çalışmanın ana materyalini Adana ilinde bulunan büyükbaş-süt (15 kişi), büyükbaş-besi (11 kişi) ve küçükbaş-süt (4 kişi) işletmelerinde çalışanlara uygulanan anket verileri oluşturmaktadır. Anket çalışmasının yapıldığı büyükbaş-süt ve küçükbaş-süt işletmeleri Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Araştırma ve Uygulama Çiftliği bünyesinde olup büyükbaş-süt işletmesi 366 baş, küçükbaş-süt işletmesi 495 baş kapasiteli iken çalışmanın bir diğer kaynağını oluşturan büyükbaş-besi işletmesi 5000 baş kapasiteli özel bir işletmedir. Büyükbaş-besi işletmesi Adana ilinde bulunan özel bir işletme olup gerekli izinler dahilinde anket çalışması yapılmıştır. Yapılan saha çalışmasında bu işletmelerde bulunan toplam 30 kişiye, birebir görüşülerek hayvancılıkla ilgili 38 adet soru sorularak çalışmanın ana verileri elde edilmiştir. Bu işletmelerdeki çalışanlaraulaşılabilirlik adına Haziran (2016) ayı boyunca yapılmıştır. Elde edilen veriler IBM SPSS Statistic 25 programında khi-kare yöntemiyle analiz edilerek sonuçlar değerlendirilmiştir.
syf. 685 syf. 685
Bu çalışmada yapılan anketlere katılmayı kabul eden hayvancılık çalışanlarının genel özellikleri Tablo 1 de verilmiştir.
Tablo 1. Katılımcıların genel özellikleri
Çiftlik Faaliyet Alanı Ki-kare
Büyükbaş- Süt Küçükbaş- Süt Büyükbaş- Besi Yaş Ortalama 35,53 35,25 42,36 0,092
Eğitim Durumu İlköğretim 2 2 6
0,175 Orta 5 0 1 Lise 4 2 3 Yüksekokul 4 0 1 Cinsiyet Kadın 1 0 1 0,823 Erkek 14 4 10 Kadrosu Sürekli 14 3 11 0,229 Geçici 1 1 0
Katılımcıların genel özellikleri incelendiğinde büyükbaş-süt ve büyükbaş-besi çiftliğinde çalışan kadın işçi sayısı 1 iken, küçükbaş-süt çiftliğinde kadın çalışan bulunmamaktadır. Ortalama yaş aralığı büyükbaş-süt (35,53) ve küçükbaş-süt (35,25) çiftliğinde yakın değerler olurken büyükbaş-besi çiftliği çalışanlarının yaş ortalamasının (42,36) daha fazla olduğu Tablo 1’de görülmektedir. Çiftlik türleri arasında yaş, eğitim durumu, cinsiyet ve kadro bazında önemli bir farklılık (p<0,05) gözlenmemiştir.
Tablo 2'de Çiftlik faaliyet alanına göre rahatsızlıklar konusunda ankete katılanların verdikleri cevapların genel özellikleri verilmiştir.
Tablo 2. Çiftlik faaliyet alanına göre rahatsızlıklar
Çiftlik Faaliyet Alanı Ki- kare Büyükbaş- Süt Küçükbaş- Süt Büyükbaş- Besi Çalışma Süresi 1-12 ay 2 1 0 0,259 1-5 yıl 5 0 4 6-15 yıl 4 3 6 15 yıl+ 4 0 1
Yaptığı iş Bakım-Tamirat 0 0 1 0,665
Buzağı bakımı 1 0 0
Gece bekçisi 0 0 1
Genel hayvan bakımı
syf. 687 syf. 687
Kâhya 1 0 1
Sağımcı+yemleme 3 0 0 Sürü Yönetimi 3 0 1 Yemleme+ Operatör 2 0 2 Evde hayvanı var mı Var 5 2 2 0,455 Yok 10 2 9
Varsa hangisi Büyükbaş 4 0 1 0,015*
Küçükbaş 0 2 0 Büyükbaş+küçükbaş 1 0 1 Önceki hayvancılık tecrübesi Var 11 4 8 0,495 Yok 4 0 3
Varsa nerede Köyünde 10 4 7 0,456
Veteriner Kliniği 0 0 1 Sürekli kullandığı ilaç Var 0 0 0 * Yok 15 4 11 Sürekli rahatsızlık Var 1 0 5 0,028 Yok 14 4 6 Alerjik rahatsızlık Var 0 0 0 * Yok 15 4 11
Sürekli ağrı Var 4 0 5 0,218
Yok 11 4 6
Varsa hangisi Bel ağrısı 3 0 3 0,195
Böbrek Rahatsızlığı 0 0 1 Mide Ağrısı 1 0 0 Migren 0 0 1 Hayvanlardan korkar mısınız? Evet 1 0 3 0,218 Hayır 14 4 8
Tablo 2 incelendiğinde çiftlik türleri arasında çalışma süresinin, büyükbaş-süt işletmesinde 1-5 yıl arasında olduğunu belirten 5, 15+ cevabını veren 4 kişi; küçükbaş-süt işletmesinde 6-15 yıl olarak cevaplayan 3 kişi, 15+ yıl çalışan kişi bulunmamakta; büyükbaş-besi işletmesinde ise 6-15 yıl arasında çalışan kişi sayısı 6 iken 15+ yıl olarak cevaplayan kişi sayısı 1’dir. Yapılan iş sorusuna sürü yönetimi, sağımcı+yemleme, buzağı bakımı olarak cevaplayanlar büyükbaş- süt işletmesinde çalışanlar olmakla birlikte küçükbaş-süt işletmesinde sadece genel hayvan bakımı olarak cevap verilmiş, büyükbaş-besi işletmesinde diğer işletmelerden farklı olarak bakım-tamirat, gece bekçisi cevapları verilmiştir. Her üç işletmede de ortak verilen cevap genel hayvan bakımıdır.
syf. 689 syf. 689
Evde hayvan beslediğini (köy veya kırsal kesimde) belirten kişi sayısı en fazla büyükbaş-süt çiftliğinde olarak görülmekte (5 kişi), büyükbaş-besi ve büyükbaş-süt çiftliğinde ağırlıklı olarak “yok” cevabını verirken, küçükbaş-süt işletmesinde evde hayvan beslediğini ve beslemediğini belirten kişi sayısı eşit olarak verilmiştir. Bu soruya hayvan beslediğini
belirttiğini belirten bir cevap verenlerden, büyükbaş-süt çiftliğinde çalışanlardan 4 kişinin hem büyükbaş hem de küçükbaş beslediğini söyleyen 1 kişi; küçükbaş-süt işletmesinde çalışanlardan 2 kişinin yine küçükbaş beslediği; büyükbaş-besi çiftliğindeki 1 kişinin büyükbaş, 1 kişinin ise hem büyükbaş hem de küçükbaş beslediği ortaya konulmaktadır.
Çiftlik türleri arasında hayvancılık tecrübesine sahip olduğunu belirten kişilerin sayısı her 3 işletmede de ağırlıklı olduğu görülmekte oluphayvancılık tecrübesine sahip olmayanların sayısının büyükbaş-süt işletmesinde 4 ve büyükbaş- besi işletmesinde 3 iken küçükbaş- süt işletmesinde ise tecrübesiz kişi hiç bulunmamaktadır. Hayvancılık tecrübesini nereden elde edildiği sorusuna büyükbaş-süt ve küçükbaş-süt işletmesinde çalışanların önemli bir kısmı köy olarak cevap vermiş, sadece büyükbaş-besi çiftliğinde 1 kişi veteriner kliniği olarak cevaplamıştır.
Sürekli kullandığı bir ilaç ve alerjik bir rahatsızlık olup olmadığı sorusuna ankete katılan bütün çalışanlar “yok” cevabını vermiştir. Sürekli rahatsızlığı olanların sayısı çiftlik türleri arasında farklılık arz etmiş, büyükbaş-besi çiftliğinde 5 kişi “var” cevabını verirken, küçükbaş-süt çiftliğinde 4 kişi ve büyükbaş-süt çiftliğinde de 14 kişi “yok” cevabını vermiştir. Sürekli bir ağrısı olduğunu belirtenlerin sayısı da büyükbaş-besi çiftliğinde 5 kişi, büyükbaş- süt işletmesinde 4 kişi iken küçükbaş- süt çitliğinde ağrı olduğunu belirten kişi yoktur. Çalışanlara sorulan bu sorudan yola çıkarak hangi tür ağrıları olduğu sorulmuş buna karşılık hem büyükbaş-süt hem de büyükbaş- besi çiftliğinde çalışanlardan 3’er kişinin bel ağrısına sahip olduğu görülmektedir.
"Hayvanlardan korkar mısınız?” sorusuna büyükbaş-süt işletmesinde sadece bir kişi, büyükbaş- besi işletmesinde 3 kişi “evet” derken, küçükbaş-süt çalışanlarının hepsi “hayır” cevabını vermiştir.
Tablo 3'de Çalışanların iş yerinde kaza ve yaralanması ile ilgili ankete katılanların verdikleri cevapların genel özellikleri verilmiştir.
Tablo 3. Çalışanların iş yerinde kaza ve yaralanması ile ilgili bilgiler
Çiftlik Faaliyet Alanı
Ki-kare Büyük baş-Süt Küçükbaş- Süt Büyükbaş- Besi
İş yeri kazası Evet 5 0 3
0,407
Hayır 10 4 8
Varsa hangisi Akrep Sokması 1 0 0
0,714
Darbe 3 0 1
Kaygan zeminde düşme 0 0 1
Parmak ezilmesi 0 0 1
Spiralle elini kesme 1 0 0
Hayvanla temas düzeyi Sürekli 7 4 6 0,356 Sıklıkla 5 0 2 Bazen 3 0 3 Az 0 0 0 Koruyucu kıyafet giyimi Evet 3 0 10 0,000* Hayır 12 4 1
Ekipman kullanımı Sürekli 6 3 2
0,219
Sıklıkla 6 0 2
syf. 691 syf. 691
Az 3 1 5
noktası var mı Yok 9 1 3 0,183 Hayvan koridorları var mı Var 9 1 10 0,042* Yok 6 3 1
Koridorlar güvenli iş yapamaya uygun mu Evet 5 3 6 0,268 Hayır 10 1 5 Hayvan bölme kapıları güvenli mi Evet 6 1 7 0,317 Hayır 9 3 4 Bölme padok demirleri emniyetli mi Evet 6 0 6 0,162 Hayır 9 4 5
Doğum bölmesi iş kolaylığı sağlıyor mu
Evet 8 1 9
0,333
Hayır 7 3 10
Boğa bölmesi boğayla temas için güvenli mi
Evet 5 0 4 0,367 Hayır 10 0 7 Ahırda zemin kayganlığı var mı Evet 10 1 5 0,268 Hayır 5 3 6 Elektrik çarpması yaşadınız mı Evet 2 0 0 0,343 Hayır 13 4 11
Ahır içi gece aydınlatması yeterli mi
Evet 5 1 8
0,089
Hayır 10 3 3
Ahır içi gürültüden rahatsız ediyor mu Evet 2 1 0 0,608 Hayır 10 2 9 Farkında Değilim 3 1 2 Ahır içi havalandırma yeterli mi Evet 12 3 10 0,679 Hayır 3 1 1
Ahır içi toz problemi var mı
Evet 8 3 5
0,598
Hayır 7 1 6
Yaralanma tecrübesi Var 4 0 2
0,487
Yok 11 4 9
Hastane tedavi Evet 0 0 1 0,409
syf. 693 syf. 693 Yaralanma nasıl- nerede oldu Ahır içi 2 0 0 Aşı Sırasında 0 0 1
Boğa bölmesi 1 0 0 0,579 Hayvan yükleme
bölümü
0 0 1
Hayvancılıkta iş başı eğitimi aldınız mı Evet 6 1 7 0,317 Hayır 9 3 4 Koşullardan memnun musunuz Evet 5 2 11 0,003** Hayır 10 2 0
Çalışanların iş yerinde kaza ve yaralanması ile ilgili bilgilerin yer aldığı Tablo 3 incelendiğinde büyükbaş- süt işletmesinde iş yeri kazası yaşadığını belirtenlerin sayısı 5, büyükbaş- besi işletmesinde 3 kişi olarak görülmektedir. Küçükbaş- süt işletmesinde çalışanların hiçbirinin bir iş yeri kazası yaşamadıkları görülmüştür. İş yerinde kaza yaşadığını belirtenlerin büyükbaş-besi işletmesinde sırasıyla hayvan darbesi (1 kişi), kaygan zeminde düşme (1 kişi) ve parmak ezilmesi (1 kişi) kazalarına maruz kaldığı, büyükbaş- süt işletmesinde 1 kişinin akrep sokması, 3 kişinin hayvan darbesi yaşadığı ve 1 kişinin de spiralle elini kestiği anlaşılmaktadır. Hayvanla temas düzeyine büyükbaş-süt işletmesinde çalışanlardan 7 kişi sürekli, 5 kişi sıklıkla, 3 kişi bazen; küçükbaş- süt işletmesinde çalışanların hepsi (4 kişi) sürekli olarak cevap vermiştir. Büyükbaş- besi işletmesinde çalışanlardan 6 kişi sürekli, 2 kişi sıklıkla, 3 kişi de bazen hayvanla temas ettiğini belirtmiştir.
Koruyucu kıyafet kullanımının çiftlik türleri arasında farklılık arz ettiği tablo 3’ te görülmektedir. Buna göre büyükbaş- süt (12 kişi) ve küçükbaş- süt (4 kişi) işletmelerinde ağırlıklı olarak “hayır” cevabı alınırken, büyükbaş- besi işletmesinde ise sadece 1 kişi koruyucu kıyafet giymediğini diğer 10 kişi iş başında koruyucu kıyafet mutlaka giydiğini belirtmiştir. Ekipman kullanımında çiftlik türleri arasında bir farklılık olmadığı büyükbaş-besi işletmesinde 5 kişinin az kullandığı bilgisine yer verilmiştir.
“Bölmelerde kaçış noktası var mı?” sorusuna büyükbaş-süt işletmesinden 6 kişi “var” 9 kişi “yok”; küçükbaş- süt işletmesinde 3 kişi “var” 1 kişi “yok”; büyükbaş- besi işletmesinde 8 kişi “var” 3 kişi “yok” olarak cevap vermiştir. “Hayvan koridorları var mı?” sorusuna verilen cevaplar çiftlik türleri arasında farklılık arz etmiş ve büyükbaş- süt işletmesinde 9 kişi, büyükbaş- besi işletmesinde 10 kişi ve küçükbaş- süt işletmesinde 1 kişi “var” cevabını vermiştir. “Koridorlar güvenli iş yapmaya uygun mu?” sorusuna büyükbaş-süt işletmesinde 10 kişi “hayır” cevabını verirken küçükbaş-süt işletmesi çalışanlarından 3 kişi “evet” olarak cevaplamıştır. Aynı soruya büyükbaş- besi işletmesi çalışanlarından 6 kişi “evet” cevabını vermiştir.
“Hayvan bölme kapıları güvenli mi?” ve “Bölme padok demirleri emniyetli mi?” sorularına büyükbaş- süt işletmesi ve küçükbaş- süt işletmesi çalışanları ağırlıklı olarak “hayır” cevabını verirken, büyükbaş- besi işletmesi çalışanları ise “evet” olarak cevaplamıştır.
Ahırda zemin kayganlığıyla ilgili sadece büyükbaş- süt işletmesinde 10 kişi “evet” cevabında bulunmuş bu yönde şikayetlerinin olduğunu da belirtmişlerdir. Diğer işletmelerde bunun büyük bir sorun olmadığı yönünde çalışanlardan bilgi alınmıştır.
“Elektrik çarpması yaşadınız mı?”sorusunasadece büyükbaş- süt işletmesinden 2 kişi “evet” cevabını vermiştir. “Ahır içi gece aydınlatması yeterli mi?” sorusuna büyükbaş- süt işletmesinde 10 kişi, küçükbaş- süt işletmesinden 3 kişi “hayır” derken, büyükbaş- besi işletmesi çalışanlarından 8 kişi ise aydınlatmanın yeterli olduğunu belirtmişlerdir. Ahır içi havalandırmanın yeterli olup olmadığı hakkında 3 çiftlik türünde de ağırlıklı olarak “evet “ cevabı verilmiştir.
“Yaralanma tecrübesi yaşadınız mı?” sorusuna büyükbaş- süt işletmesinde 4 kişi, büyükbaş- besi işletmesinde 2 kişi “evet” cevabını verirken küçükbaş- süt işletmesinde ankete katılan 4 kişi de “hayır” cevabında bulunmuştur. Bu soruya devam olarak sorulan “hastane de tedavi gördünüz mü?” sorusuna sadece büyükbaş- besi işletmesinden 1 kişi “evet” cevabını vermiştir. “Yaralanmanın nerede olduğu” sorusuna büyükbaş- süt işletmesi çalışanlarından 2 kişi ahır içi1 kişi boğa bölmesi olarak belirtirken; büyükbaş- besi işletmesinde 1 kişi aşı sırasında 1 kişi de hayvan yükleme bölümünde yaralandığını söylemiştir.
syf. 695 syf. 695
Hayvancılıkta iş başı eğitimi alıp almadıkları sorulduklarında büyükbaş- süt işletmesinde 6 kişi “evet” 9 kişi “hayır”; küçükbaş- süt işletmesinde ankete katılan 4 kişiden sadece 1 kişi “evet” cevabı vermiştir. Büyükbaş- besi işletmesinde 7
kişi “evet” 4 kişi “hayır” olarak cevaplamışlardır. Bu soruya “evet” cevabını veren çalışanlar işe başlamadan önce iş yerinin bir kurs düzenlediğini de eklemişlerdir.
“Koşullardan memnun musunuz?” diye sorulduğunda büyükbaş- besi işletmesinden ankete katılan herkes “evet” derken, küçükbaş- süt işletmesin çalışanlarının ise yarısı (2 kişi) “evet” cevabını vermiştir. Büyükbaş- süt işletmesi çalışanları ise ağırlıklı olarak (10 kişi) memnun olmadıklarını dile getirerek koşulların düzeltilmesi gerektiğini ortaya koymuşlardır.
Sonuç ve Öneriler
Ankete katılanların çiftlik faaliyet alanlarına göre genel özellikleri incelendiğinde katılımcıların, orta yaş aralığında olduğu, erkek çalışanların ağırlık kazandığı, sürekli kadrolu çalışmanın çoğunlukta olduğu anlaşılmıştır. Katılımcıların çalışma sürelerinin 6-15 yıl arasında olması hayvancılık sektöründe uzun süreli çalışan sayısının göz ardı edilmeyecek derecede yüksek olduğunu göstermesi bakımından önemlidir. Çiftlik faaliyet alanlarına göre yapılan işlerin de farklılık gösterdiği görülmekle beraber büyükbaş- besi çiftlik çalışanlarının diğer iki çiftliğe nazaran daha az iş yoğunluğuma sahip oldukları görülmektedir. Katılımcıların bir kısmının kendilerine ait hayvanlarının olması da bu sektöre yakın olduklarını göstermekte; diğerlerinin ise yakın zamanda sahip oldukları hayvanları sattıklarını belirtmişlerdir. Bunun yanısıra ankete katılan katılımcıların önemli bir çoğunluğu iş yerinde çalışmadan önce de belli bir süre hayvancılık tecrübesine sahip olduklarını eklemişlerdir. Hayvancılık tecrübelerinin de ağırlıklı olarak ikamet ettikleri köylerindeki yaşamlarından elde ettiklerini gözlenmektedir bunun da iş hayatlarına olan olumlu etkilerinden söz etmek mümkündür. Katılımcıların alerjik ve sürekli rahatsızlıklarının olmadığını belirtmelerine rağmen ağrı bazlı çeşitli şikayetlerinin olduğuözellikle de bel ağrısı şikayetlerinin ağırlık kazanmasının nedeni hayvancılık sektöründe uzun süreli çalışan işçilerin bedensel olarak ağır iş yapmaları sonucu çeşitli problemlere maruz kalmasıdır. Farklı çiftlik faaliyet alanlarında çalışanların bazı istisnalar dışında sahip oldukları tecrübeler neticesinde hayvanlara karşı bir korku beslemedikleri görülmüştür. Katılımcıların iş yeri kazalarında en çok karşılaştıkları sorun dikkatsiz davranmaları sonucu hayvanlardan darbe alarak yaralanmalarıdır. Hayvan koridorlarının, bölme kaçış noktalarının, hayvan bölme kapılarının ve bölmeler arası padok demirlerinin emniyetli bir yapıya sahip olmadıkları her 3 çiftlik türünde de ortaya konulmakta ve bununda yaralanmalara yol açtığı görülmektedir. Çeşitli kazalar sonucu yaralanan çalışanların hastane tedavisine gerek görmedikleri ve bu yaralanmaların iş yoğunluğunun daha fazla olduğu alanlar olan ahır içi, hayvan yükleme alanı ve aşı sırasında meydana geldikleri de ortaya konulmuştur. Hayvancılıkta iş güvenliğinin önem kazandığı günümüzde katılımcıların yaklaşık yarısı (14 kişi) iş başı yapmadan önce belli bir eğitim aldığını bildirmektedir. Genel olarak koşullardan memnunluk sorusunda katılımcıların memnuniyetsizliklerini belirtmelerinin nedeni olarak çalışma koşullarının ağır oluşu ve maddi olarak yetersiz görmeleri olarak açıklanabilmektedir.
Kaynaklar
[1]Albright, J., 2004. Improving animal welfare of dairy cows through management. http://www.
İnform.umd.edu/EdRes/Topic/AgrEnv/ndd/business/IMPROVİNG_THE_WELFARE_OF_ DAIRY_ COWS.html [2]Anonim, 2016. Occupational Safety and Health (OSHA): Quick
Facts. https://www.osha.gov/dsg/topics/agriculturaloperations (accessed 1 Feb 2017). [3]Anonim, 2016. Occupational Safety and Health (OSHA): Quick
Facts. https://www.osha.gov/dsg/topics/agriculturaloperations (accessed 1 Feb 2017).
[4]Anonim. 2016. Working the Flight Zone. https://www.hihog.com/resources/livestock-handling-tips/working-the- flight-zone/
[5]Breuer K, Hemsworth PH, Barnett JL, Matthews LR, Coleman GJ., 2000. Behavioural response to humans and the productivity of commercial dairy cows. ApplAnimBehav Sci. 2000 Mar 1;66(4):273-288.
[6]Busch Jr, H.M., Cogbill, T.H., Landercasper, J.(1986) Blunt bovine and equine trauma. J Trauma 26(6):559–60. [7]Conrad, L. (1994) The maul of the wild: animal attacks can produce significant trauma. Emerg Med Serv;23(March
(3)):71-2.76.
syf. 697 syf. 697
Department of Agriculture New South Wales.
[9]Göncü, S., 2004. Barınak Planlama ile Sürü İdaresi Açısından Hayvan Davranışları ve Bunun Sığır Yetiştiriciliği Optimizasyonunda Kullanımı. 4. Ulusal Zootekni Bilim Kongresi 01-04 Eylül 2004, Isparta.
[10]Göncü, S., Koluman, N.(2019) Çifliklerde hayvanla temas kaynaklı yaralanmalar ve önleme yolları. 1. Uluslararası Erciyes Tarım, Hayvancılık ve Gıda Bilimleri Konferansı'nı (AgAnFoS-2019). 24-27 Nisan.
[11]Lindahl, C., Pinzke, S., Herlin, A., Keeling L.J., 2016. Human-animal interactions and safety during dairy cattle handling—Comparing moving cows to milking and hoof trimming. Journal of Dairy Science, Volume 99, Issue 3, March 2016, Pages 2131–2141
[12]Lindsay S, Selvaraj S, Macdonald JW, 2004. Injuries to Scottish farmers while tagging and clipping cattle: a cross- sectional survey. Occup Med (Lond) 2004;54(March (2)):86–91
[13]Grandin, T. 1989. Behavioral Principles of Livestock Handling. Professional Animal Scientist, December, pp. 1-11. Kilgour R., and D.C. Dalton. 1984. Livestock Behaviour, A Practical Guide. Collins Technical Books, Glasgow, United Kingdom.
[14]NIOSH (The National Institute for Occupational Safety and Health), 1993. Mortality in the Agricultural Health Study, 1993-2007.http://dx.doi.org/10.1093/aje/kwq323
[15]Sprince, N.L, Park, H., Zwerling, C.(2003) Risk factors for animal-related injury among Iowa large-livestock farmers: a case–control study nested in the Agricultural Health Study. J Rural Health 2003;19(Spring (2)):165–73.
