HAMUR OLUM DÖNEMİNDE BİÇİLEN BUĞDAYGİL HASILLARINA DEĞİŞİK KATKI MADDELERİ İLAVESİNİN SİLAJ KALİTESİ VE İN VİTRO KURU MADDE SİNDİRİLEBİLİRLİK DÜZEYLERİNE ETKİSİ

Vet.mı.Derg . (2004), 20,3:6J.68

HAMUR OLUM DÖNEMINDE BiçiLEN BUGDAYGIL HASILLARINA

DEGIş

IK

KATKı MADDELERiıLAVES

ıNıN

SILAJ KA

LITESI

VE

I

N V

ITRO

KURU MADDE

SINDiRiLEBiLlRLIK DÜZEYLERINE ETKisi

AbduııahCan1c Nihat Denek2 Şahin

T

üfenk'

T

he

E

ffects

o

f

A

dding D

ifferent A

dditives

i

nto

W

hole-crop

Cerea

l H

ar vested at

D

ough Stagc on Silage Qua

lity

an

d

In

Vi

tro

D

ry

Ma

tter-

D

igestibiUty

Özet: Buçalışmada,hamurolum dönemindebiçilen arpa, ekmeklikt::ıu{ıday,makarnalık buğdayve tritikalehasıllarının

kat-kısız ,%0.5 üre,%5melas ve"105buğday kı rmasıkatkılan ~e hazı rlanan&ilajlarının, silaj kalitesive invrrc kuru madde

sn-dirilebiliı1ikleri araştmımıştır.Hamprotein parametresiaçısındanbitki xkatkıinteraksiyonu tespitedilmiştir(P<O.01

i.

Ancak ham proteindeğerindeki artış bütün bitkiler için%0.5 üre katkısında en yüksek bulunmuştur. Silajlann AOFiçeriği ba-kımındankatkısızsiajlarile dioerkatkılarkarşılaştınldığındat::ıu{ıday kırmasıveürekatkılan,NOFdeğeri bakı mındanise tüm katkılarsilaj NDFdeğerini düşürmüşlür(P<O.05). pH parametresiaçısındanda bitkixkatkı inıeraksiyon utespitedilmiştir (P<O.05).En yüksekinvilrokuru madde &indirimi bitkilerarasında aıpa silaj ından, katkılararasındaise melasvebuğday kır­ masıkatkılısilajlardan eldeedilmiştir(P<O.05).Birimalandanelde edilensindirilebilirkurumadde miktaı1a nbakımındanen yüksekdeğertrinkale&ilaıla nndan,katkılardeğer1endi rildiğindeisebuOdaykırmasıkatkılt silajlardarıeldeedilmişti r.

Anahtar xenmeıenTahılSilajı,Üre-Melas-BuğdayKırması Katkısı,In Vitro Sindirim

Summary: Inthis study,eHectsofno additives or 0.5%urea,5%molasses,and5%ground wheatgmin addilives on bar-ley, breadwheaı,drumwheat,andtriticale silage qualityand in vitrodry matterdigeslibility were invesligated. lnteraelion betweenpıantand additives was observed oncrude protein(CP) conlentofsilages (P<o.05) lnerernentolCP was the hig-hest in0.5%ureaaddedsilages.Addilionofureaandgroundwtıeatgmindecreased ADF contentsolah silages when they were compared wilhcontrolsilage(P<O.05). ADtheadditives decreased NDF contentol silages.Interaction betweenplanı and additiveswas observed on pH values

ot

silages (P<O.05).The highest in vilro dry matter digestibilites were

de-terrninedin bartey silagesamongthe plarıtsandwheal grainandmolassesamongaddilives,respectivefy (P<O.05). Di-gestible dry menersobtained from the eachunile area werethehighest in triticaleplant and wneetgram addedsilages. Key Words :GrainSilage, Urea-Molasses-Ground WhealGrainAdditives, Invltrc Digestion

Giriş

Yan kurakiklime sahipbölgelerde teknolojining

e-lişmesi ile bir1ilde, yer altı sularından ve kurulan ba -rajlarta, akarsulardan daha etkin biçimde

ya-tartamlmayabaşlanmaktadır. Sulama imkanı antıkça. yeşil yem olarak ikinci ürünün yetiştirilmesi

ko-laylaşmaktadır. Fakat, söz konusu bu uygulama ile elde edilenyeşilyemlerin,taze olarakkısa sürede

t

ü-ketilmesi olası olmadı{ıı için, kunıtma veya silolama yöntemleriyle konserve edilmesi durumu gündeme gelmek1edir(Gürdo{ıanveark. 2002).

Mısır, sorgum ve çayır otu silajlan ile

kar

-şılaşltnldı{ıında, tahıl hasınan ile

yapilan

silajlann bes -leyicideğerleri,silaj kaliteleri ve birimalandaneldeedi

-len

silajmiktarlan ile ilgilibilgiler sınıt1ldır(Millerve ark. 1967, Ashbell ve ark, 1985). Silajlık bitkilerin

si-loIanrnalan esnasında kolay eriyebilirkarbonhidrat ve

prote n kayıplannın azaltılması, uygun bir ler·

mentasyonun oluşması, bazı zararlı

mik-roorganizmalann üremelennin önlenebilmesi gibi silaj nileli{ıininarttınlmasınayönelikçatışmalardamelas,tahJl kınna1an, jaıru şeker pancan posası gibi karbonhidrat kaynaklan; NaCl,

Caco

_{3 gibi} inorganik tuzlar; lak1ik, propiyonik,formik asit gibiorganik asiller, amonyak ve üre gibi NPN bileşikleri; mikrobiyal inokulantlar, en-zimler ve gen transferleri gibi farklı uygulamalar

ya-pılmaldadır (Etgenve ark.1987;Kılıçveark.2000).

Sl-lajlara üre katılması Re silaj kuru madde düzeyinin artması, proleolizisve

küf

üremelerinin azalması saQ -!anmaktadır.Ürekatkısı si1ajlannpHve hamprotein oe -{ıerini arttıntken(Lanemae ve ark. 1996), sakkaroz

içe

-riQi °/o5O'den fazla olan me1as genel olarak silajın pH, bütirik asitve amonyakd$ tiniazaltmakta; !aldikasit miktannı

ise

yCıkseltmek1edir(Spoelestra1988).

Gel işTarihi:21.10.2003 @; a_can_2000 @yahoo.oom

I.Harran üniversitesi ZiraatFakültesi,Zootekni Bölümü.ŞANUURFA

CAN,DENEK.TOFENK

Bu çalışma, hamur olum döneminde biçilen ve

katkısız, %0.5 üre, %5 melas ve 0/05 buğday kırması katkıları ile hazırlanan arpa, ekmeklik ve makamalık buğdayve tritikalehasılı silajlarının,silaj kalitesi, in vitro kuru madde sindirilebilirlikleri ve birim alandan elde edi-len (kg/da) sindirilebilir kuru madde verimlerini araş­ tırmak amacıyla yapılmıştır.

Materyal ve Metot

Araştırmadasilaj materyali olarak hamur olum dö-neminde biçilmiş arpa (Todar), ekmeklik buğday

(Oanel),makamalık buğday (Aydın-93) ve tritikale

(Tat-Iıcak-97) hasıllan kullanılmıştır. Birim alandan elde edi-lenhasıl miktannı (kg/da) belirlemekamacıyla hasıllar

arazide biçildikten sonra tartılmış ve arpa, ekmeklik

buğday, makamalık buğday ve tritikale hasılları için birim alandan elde edilen miktarlar sırasıyla 3619, 3380, 3053, 3693 kg/da olarak belirlenmiştir. Hasat edilen arpa, ekmeklik buğday, makamalık buğday ve tritikalehasıllanna katkısız, ağırlık esasına göre %0.5 üre,%5 melas ve %5 buğday kırması ilave edilerek 4 grupoluşturulmuştur. Farklı4 bitki,4katkı maddesive 3'er tekerrür olmak üzere 4x4 faktöriyel deneme de-senindearaştırmayapmak için toplam 48 adet silaj

ör-neği 1,5 litrelik cam kavanozlara sıkıştırılarak do

l-durulmuştur. Cam kavanozların kapakları delinmiş ve kavanozlar ters çevrilerek 48 saat süreyle silo suyu

drenajı sağlanmıştır. Kavanozlar 60 günlük fer-mentasyon süresinden sonra açılmıştır. Silajlar açıl­ dıktan hemen sonra pH değerleri ölçülmüştür. Bunun için 25 g silajömeğiüzerine 100 ml saf su ilaveedilmiş ve blender yardımıyla kanştırılarak oluşan sıvının pH

değeri ölçülmüştür. Silajların Fleig puanlaması Kılıç

(1984)'ln bildirdiği; Fleig Puanı = 220+(2 x % Kuru Madde - 15) - 40 x pH eşitliğiilehesaplanmıştır.Kuru madde (KM), ham protein (HP) ve ham kül (HK) ana-lizleri Weende analiz sistemine göre (Bulgurlu ve Ergül, 1978), ADF ve NDF analizleri ise Van Soest ve Ro-bertson (1979)'un bildirdikleri yönteme göreyapıımıştır.

Silaj ömeklerinin in vitro kuru madde sindirilebilirlikleri (IVKMS) Tilley ve Terry (1963)'nin bildirdiği ve Marten ve Bames (1980) tarafından modifiye edilmiş iki fazlı

sindirim yöntemine göreyapılmıştır. Birim alandan elde edilen sindirilebilir kuru madde miktarları (BAESKM); birim alandan elde edilen yaş hasıl miktarı, silaj kuru madde ve in vitro kuru madde sindirilebilirlikdeğerleri kullanılarak hesaplanmıştır.

Araştırmadan elde edilen verilerinistatistiksel de

-ğerlendirilmesinde 4x4 Faktöriyel deneme desenine göre (GLM yöntemi kullanılarak)varyans analizi, grup-lar arası farklılığın belirlenmesinde ise Duncan çoklu

karşılaştırma testiuygulanmıştır(Steli ve Torrie,1980). Bu amaçla SAS (1989) paketprogramı kullanılmıştır.

Bulgular

Incelenen Faktörlere Göre Silajların Ham Besin Madde Içerikleri ile pH, In Vitro Kuru Madde Sindirim ve Fleig Puanlamalarına Ait Varyans Analizi Sonuçları

Tablo 1'de, Arpa, Ekmeklik Buğday, Makamalık Buğ­

day ve Tritikale Bitkilerine Değişik Katkı Maddeleri ila -vesi ile Oluşturulan Silajlara Ait Sonuçlar Tablo 2'de, Bitki xKatkı InterakSiyonunun Ham Protein Parametresi Üzerine Etkileri Tablo 3'te ve pH Parametresi üzerine etkileri ise Tablo 4' te verilmiştir.

Tablo1.Incelenen Faktör1ere GöreSilajıannHamBesınMaddeIçerikleri ile pH, InVıtroKuru Madde Sindirimve AeigPuanlamalarınaAit Varyans AnaliziSonuçlan

Karelerortalamasıve Onemlilik

VaryasyonKaynağı SO KM OM HK HP NOF ADF PH IVKMS

_.

AeigPuanl

Genel 47

Bitki 3 19120... 3.37•• 3.37 •• 17.44••• 9.68•• 21.92 •• 0.17 ••• 270.78••• 403.62••• KatkıMaddesi 3 41.12'" 2.33' 2.33' 26.22'" 19.93... 98.07••• 0.33 ••• 26.83... 564.05••• BitkixKatkıMaddesı 9 0.50- 0.92- 0.91 - 0.68... _{1.98- 10.83-} 0.03• 3.40 - 34.62

-Hata 32 2.11 0.75 0.75 0.12 1.80 4.92 0.01 2.25 25.65

"·:P<O.OO1,··:P<O.01 ,·:P<O.05,-:P>0.05,KM:Kuru madde;OM:Organikmadde; HK:Ham kül; HP:Ham protein,IVKMS : In vitrokuru madde sindirilebilir1iği.

Hamur OlumDöneminde BiçilenBu ğdaygilHasıllarına Değişik••.

Tablo 2.Tahıl Bitkilerine Değişik KatkıMaddeleri IlavesiileOluşturulanSilajlann Ham Besin Madde Içerikleri (%,Km) ile Ph, In Vitro Kuru Madde Sindirim (% KM). Reig Puanlamalan ve Birim Alandan Elde Edilen Sindirilebilir Kuru MaddeDeğerleri.

Bitki Katkı

n Arpa Ekmeklik Makamalık Tritikale Katkısız Üre Melas Buğday SEM

Buğday Buğday Kırması

KM, % 12 30.66c 34.02b 34.30b 39.99a 34.65b 35.24b 32..31 c 36.77a 0.41 OM. % 12 89.81 b 89.94 b 89.68 b 90.54a 89.87ab 89.48b 89.56 b 90.45 a 0.24 HK.% 12 10. 19a 1O.56a 10.31 a 9.46 b 10.13ab 10.52a 10.44 a 9.55b 0.24 NDF, % 12 60.35 c 62.04ab 61.18 bc 62.37 a 63.lOa 61.17b 60.44 b 60.90 b 0,38 ADF. % 12 45.30b 48.33a 46.90ab 46.00b 49.14a 47.30b 47.37ab 42.72 c 0.62 IVKMS, % 12 66.35 a 55.33 d 6O.16b 58.83c 58.53b 59.48b 61.40 a 61.26 a 0.42 FleigPuanı 12 97.06 c 95.18 c 103.21b 107.37a 105.95 a 93.37c 98.32b 106.18 a 1.42 BAESKM ,kg/da 1 735.82 636.52 630.06 868.48 696.91 718.65 682.07 773.24

a-d:Aynı satırda farklıharftaşıyan değerler farklı bulunmuştur(P<0.05).KM:Kuru madde;OM: Organik madde;HK:Ham kül; HP: Ham protein, IVKM s: In vitrokuru madde sindirilebilirliği; BAESKM:Birim alandan elde edilen sindirilebilirkuru madde mik· tarı ,B:Bitki.K:Katkı.

SEM:ortalama standart hata

Tablo 3.BitkixKatkıInteraksiyonununHam Protein (%.KM) ParametresiÜzerine Etkileri

Katkısız Üre Melas Buğday Kırması

n

X

± Sx n

X

± Sx n

X

± Sx n

X

± Sx

Arpa 3 13.29±0.45 c,A 3 16.27 ±0.17 a,A 3 14.50±0.35b.A 3 14.73 ±0.24bA

EkmeklikBuğday 3 12.39 ±0.08c,B 3 15.42±0.28a,B 3 13.62±0.09 b,B 3 13.40±0.07b,B Makamalı k Buğday 3 12.34±0.09d,B 3 16.59±0.13a,A 313.91± 0.06 b,AB 3 13.42±0.13c,B Tritikale 3 11.02 ±0.18c,C 3 14.23 ±0.19a,C 311.43 ±0.14 bc,B 3 11.93±0.17b,C

a-e:Aynı satırda farklıharftaşıyan değerler arasıfark önemlidir (P<0.05) A-C:Aynısütundafarklıharftaşıyan değerler arasıfark önemlidir(P<0.05)

Tablo 4. BitkixKatkıInteraksiyonunun pHParametresiÜzerine Etkileri

Katkısız Üre Melas Buğday Kırması

n

X

± Sx n X

±

Sx n

X

± Sx n

X

± Sx

Arpa 3 4.18

±

0.80ab,B 3 4.38±O.10a,B 3 4.27

±

0.03ab,B 3 4.10

±

0.03b,C EkmeklikBuğday 3 4.33

±

0.01b,A _{3 4}.73 ±0.11aA 3 4.28±0.04b,B 3 4.45±0.01 b,A MakamalıkBuğday 3 4.12 ±0.02 c,B 3 4.50±0.05 aAB 3 4.13± 0.02

e

.c

3 4.29 ±0.03 b,B

Tritikale 3 4.21

±

0.02 c,B 3 4.70 ±0.03 a,A 3 4.45 ±0.12 b,A 3 4.40±0.03b,A

a-c:Aynısatırda farklıharftaşıyan değerlerarasıfark önemlidir (P<Ü.05) A-C:Aynısütundafarklıharftaşıyandeğerlerarasıfark önemlidir (P<0.05)

CAN

.DENEK,TÜFEN

K

Tartışmave Sonuç

Tüm silajlık bitkilerde melas katkısının diOer ka t-kılaragöresilaj kurumadded~eriniistatistikselolarak düşürdüOü görülmGştür(P<O.OS). Bu düşüş melasın

kuru madde içeriğinin (%77), diğer katkıların kuru

madde

içeriklerinden daha düşük oluşuna bağ· \anmaktadır. Tritıkale silajının kuru madde değerleri,

arpa. ekmeklik buğday ve makarnalık buğday si·

\ajlannın kuru madde d~erlerindenyüksek bulunmuş (P<O.05),bu de!)erErgül (1993)'ün kaliteli silajlariçin bildirilen

%20-35

kuru madde sınırlanndan yüksektir. Kaıkıstz

su

apar

ile

katkıh olanıar karşılaştırıldığında buğday kımıasıve ürekatkıları,silajlann ADFdeğerini,

tüm katkılar ise silaj NDF değerini düşürmüştür

(P<O.OS). Melas ve buğday kırması katkılı sUajlann

ADF ve NDF d~erlerinin düşük bulunması , allala ilaveedilenrreıasvebuğday kırmasınınADF, NDFve ham selüloz deOerlerinin düşük oluşundan

kay-naklanabileceği düşünülmektedir. Nitekim farklı

ssc

materyallerine melas ilave edilmesinin silajdaki NDF, ADF ve selüloz miktarlarını azalttığı Deniz ve ark.

(2001) tarafından bildirilmektedir. Aynca Bolsen ve

ark. (1996)'nın da bildirdikleri gibi, bu azalmanın

ne-deni melasm laktik asit bakterileri başta olmak üzere

bazı anaerob bakterilerin sayılannı yükseltmelerine bağlı olarak silajdakiNDF,ADF ve hamiselülozunyı­

kırnlaornasıruarttırmasından kaynaklanmış olabilir.Bu

çalışmada ekmeklik ve makarnalık buğjay

si-lajlarından elde edilen ADF değeneri, Muller ve ark.

(2000), Ye ve ark.(1986) ve ArieUve Werner (1989rin

bildirdikleride{Jeı1erden(40.21,40.00ve 36.3)yüksek bulunmuştur. Ye ve ark. (1986) ve Muller ve ark. (2000)tritikale snejnm ADF değeı1erini sırasıyla %4S ve %38.8 olarak bildinnekted irler. Bu çalışmada tı;..

tikale silaiı için elde edilen ADF değeri Ye ve ark.

(1986)'nın bildirdikleri değere yakın, Muller ve ark.. (2000)' nı n bildirdiklerideğerden yüksek buıunmuştur.

Yeve ark.. (1986),Mulier ve ark.(2000) ve Khorasani

ve Kennelly (1997) tritikale silajının NDF değeı1erini %68 , %60.4 ve %54.3 olarak bildirmektedirler.Bu

ça-lışmada lritikalesilajıiçineldeedilenNDFdeğeri

Mul-ler ve ark.(2000) ve Khorasanive Kennelly(1997)'nın

bildiriminden yüksek. Ye ve ark. (1986)'nın bil·

diriminden dÜşGk bulunmuştur. Bu farklılık/ann, bitki

varyetesi. vejetasyon dönemi, toprağın yapısı, güb-releme gibi

Iak

tönerden

kaynaklanabiıeceo i dü

-şünülmektedir.

Ham Protein bakımından bitki x katkı i n-teraksiyonu tespit edilmiş (P<O.OOl) ve ham protein değerleri Tablo 3'te sunulmuştur. Katkılar de· ğerlendirildiğinde, ürekatkısıtüm süepannham protein

değeriniönemli düzeyde (P<o.OS)arttınrken,diğe r

kat-kılann etkisi bitkilere göre değişmiştir. Bitkirer

de-66

ğerlendirildiğinde, katkısız gruplarda arpa silajrnın, üre ve melas katkıll gruplarda arpa ve makarnalık buğday

silajlarının, buğjay kırması katkıh

silallarda

ise arpa sı­

lajının ham protein oeşerıert en yüksek bulunmuştur (P<O.OS). Bu sonuç, Lattemae ve ark. (l996)'nın si -lajlara üre katkısının, silajlann ham protein de{1er1erini

artırdıOıyönündeki bildirimiile uyumlu bulunmuştur.Tü -remiş ve ark. (1997)'da üre,malas ve buğday kırması katkılarının mısırve sorgum silajlannda ham protein de-ğerlerini arttırdığını bildirmektedir. Bu bildirişler

bu

ça-lışmadanelde edilen sonuçlan desteklerniteliktedir. PH bakımından bitki

x

katkı interaksiyonu tespit

edilmiş (P<O.OS) ve pH d~rleri Tablo 4'te su -nulmuştur. Arpa silajında endüşük pH değeri buğday kımıası katkısıyla,ekmeklikbuğday, makarnalıkbuğday ve tritikale silajlarında en yüksek PH değeri üre

kat-kısıyla şekillenmiştir (P<O.05). Bitkiler

de-ğerlendirildiğinde, katkısiz silajlar arasında ekmeklik buğjay silajı, üre kalkılı silajlardaekmeklikbuOday ve

1ritikale bitkilerin silajlan, malas katkrh

s

uejeroe

tritikale

bitkisi sueh.buğday kırması katkılı silajlardaiseekmeklik

buğdayve tritikalebitkilerinden yapılansilajlann pHde -ğerleriniönemli

ölçüde

arttırmıştır(P<O.05). Ürekatkısı hariç, tüm bitkilerdenve katkılardan eldepH değeneri

Coşkunve ark.(1998)'nınbildirdikleri3.50-4.50suurıan

içerisinde yeraldığıtespitedilmiştir. Silajlaramelas

kat-kısınınsilajpHdeğerini düşünnesi (Etgen veark.1987; Sarwatt ve ark.1995) beklenirkenbuçalışmadamalas

ilavesi. trilikale silajı hariç, si1ajlann PH deqetini i s-tatistiksel olarak etkilememiştir (?> O.OS). Tadorov ve

ark. (1997) silaj kuru maddesinin artmasıyla, silaj pH

değerinin

de

arttıOımbildirmektedirler.Buçalışmadada

trilikale silajındaki pH yüksekliği silaj kuru madde

de-ğerinin yüksekliğine bağlanabilir. Demirel ve Yıldız (2001) ve Türemişve ark.(1997)'nınsuajera üre yada

ü

re-metas

katkısının silaj pH değerini yükselttiği y

ö-nündeki bildirimleribuçalışmadanelde edilensonuçları destekler niteliktedir. Gürdoğan ve ark. (2002) bi

-çildikten sonra 24-48 saat kadar g61gOOe soldurulan

arpa hasılı ileyaptıklan silajın pH değerini 4.16olarak

bildirmekledirlAr.Buçahşmaoaarpa

süaprun

katkısizs

i-tajındaneldeedilen pHdeğeri(4.18)Gürdoğan ve ark.

(2002)'oın,Öztürk ve ark. (2001)'nınve Bergen ve ark.

(2OO1)'nın bildirdikleri değerlere (4.18, 4.20 ve 4.10)

yakın, Muller ve ark. (2000)'nın bildirdikleri değerden

(4.03) yüksek, Khorasani ve Kennelly (1997)'nin ve

Tatıl ve ark. (2001) bildirdikleri değerlerden (4.38 ve

4.50) düşük bulunmuştur. Bu çalışmada katkısız t

ri-tikalesilajıiçin elde edilendeğer, YOL ve ark.(1986)'nın

katkısıztritikalesilajıiçin bildirdikleripHdeğeriyle(4.20)

benzer, Muller ve ark. (2000)'nın bildirdiklerid~rden (3.99) yüksekbulunmuştur.

Hamur OlumDönemindeBiçilenDuğdaygil Hasılları naDeğişik•.• .

arasındaarpa silajından, katkılarda ise melas vebuğ­ daykırması katkılı siiajIardan elde edilmiştir (P<o.05). Katkısızsilajlarlakarşılaştırıldığında, üre katkısı invitro kuru maddesindirilebilirliğinideğiştinnemiştir(P>0.05). Tatlı ve ark. (2001)arpa silajının in vivo kuru madde

sindirilebilirliğini%65.22olarak bildinnektedirler. Bu

ça-lışmadaarpasilajınınin vitro kuru madde sindirilebilirlik

değeri Tatlı ve ark. (2001) bildirdikleriin vivo değerle

(%65.22) uyumlu bulunurken, Kung ve Neylon (2001)'in bildirdikleriin vitro kuru madde sindirilebilirlik

değerinden(%71.7)düşük bulunmuştur.Buçalışmada

melas katkısının in

vitro

kuru madde sindirilebilirliğini

arttınnası, Lattemae ve ark. (1996) ve Huhtanen (1988)'nin silajlara melaskatkısının, silajınkuru madde ve organik maddesindirilebilirliğini arttırdığıyönündeki bildirimlerinidestekler niteliktebulunmuştur.Ye ve ark. (1986) tritikalesilajının kuru madde sindirim değerini

%56.00 olarak bildinnektedirler. Bu çalışmadan tri -tikale silajı için elde edilen in vitro kuru madde sin-dirilebilirlikdeğeriYe ve ark. (1986)'nınbildirdikleri de-ğere yakınbulunmuştur.

Birim alandan (kg/da) elde edilen sindirilebilir kuru maddemiktarları bakımındanen yüksekdeğerler

bitkiler arasında tritikale, en düşük değer ise

ma-kamalık buğday silajından elde edilmiştir. Birim alan-dan elde edilen sindirilebilir kuru madde miktarları;

birim alandan elde edilen yaş hasıl miktarları, kuru madde ve in vitro kuru madde sindirilebilirlikdeğerleri

kullanılarak hesaplandığından, tritikale silajlarının kuru madde değerleri diğer silajların kuru madde

de-ğerlerinden yüksek olduğundan birim alandan elde edilen sindirilebilir kuru madde miktarları diğer s i-lajlardan daha yüksek bulunmuştur. Katkılar

in-celendiğinde ise genelolaraksilajlara buğday kırması katkısı birim alandan elde edilen sindirilebilir kuru maddemiktarınıarttınnıştır.

Tüm bitkiler için en yüksek Fleigpuanları tritikale

silajından, endüşük Fleigpuanı ise arpa ve ekmeklik

buğday silajlarından elde edilmiştir(P<0.05). Katkılar

arasındaise en yüksekFleigpuanları katkısızvebuğ­

daykırmasıkatkılı silajlardan,endüşükFleigpuanı ise üre katkı lı silajından elde edilmiştir (P<0.05).Tüm si-lajlardan elde edilen Fleig puanları Kılıç (1984)'lnb

il-dirdiği pekiyi düzeydeki değerler arasında bu-lunmuştur.

Sonuç olarak,arpa, ekmeklikbuğday, makamalık

buğdayve tritikalehasıllarınınhamur olum döneminde biçilerekkatkısızyadakatkılısilolanmasıyfaelde edilen

silajları n kalitelisilaj niteliği taşıdıkları, bununla birlikte birimalandanelde edilen sindirilebilirkuru madde

mik-tarı bakımındanise tritikalenindiğerbitkilere göre üstün

olabileceği sonucunavarılmıştır.

Kaynaklar

Arieli, A., Wemer, D. (1989). A comparison between ter-mentation heatofforages and organic malterdigestibililyd e-termined byin vitro incubation with rumen fluid.Anim.Feed. SCi. Techo23:333-34 1.

Ashbell, G.,Theune,H.H.,Skıan, D.(1985). Ensiling whole wheat at various maturationstages:Changes in nutritive ing-redienis during maluration and ensiling and upon aerobic

ex-posure.J.Agric. Food Chem.33:1.

Bergen, W.G., Byrem, T.M.,Grant,AL (2001). Ensiling cha

-raeteristies of whole-erop smail grains harvested at milk and dough stages. J. Anim. Sci. 69: 1766-1774.

Boisen, KK., Ashbell, G., Weinberg, Z.(1996). Silage fer-mentation andsilage additives.Ajas. 9(5):483-493.

Bulgurlu,Ş., Ergül, M.(1978).Yemlerin fiziksel, kimyasal ve biyolojik analizleri. EÜ.Z.F: Yayınları No: 127, Bomova,

ızmir.

Coşkun,B.,Şeker, E,ınal, F.(1998).Yemler ve Teknolojisi.

S.Ü.Veteriner FakültesiYayınÜnitesi, Konya.

Demirel, M., Yıldız, S.(2OO1). Süt olum döneminde biçilen

arpahasılınaüre-metaskatılmasınınsilaj kalitesive rumende ham besin maddelerinin parçalanabilirliği üzerine etkisi.

VVÜZFTarımBilimleri Dergisi, 11(1):55-62.

Deniz, S.,Demirel, M.,Tuncer, Ş.D . , Kaplan, O.,Aksu,T.

(2001). Değişik şekillerde üretilen şeker pancarı posası s

i-lajınınsütineğive kuzu rasyonlanndakullanılmaolanakları.i.

Kalitelişeker pancarı posası silajının elde edilmesi.Turk.J.

Vet. Anim.SCi.(25): 1015-1020.

Er9ü1, M.(1993). Yemler bilgisi ve teknolojisi. ii. Baskı. EU.Z.F. Yayınları No: 487. Ders Kitabı 318.S., Bornova,

ızmir.

Etgen,W.M.,James, A.E.,Reaves.P.M.(198"1).DairyCaltle

Feeding and Management. John Wileyand Sons,Inc.,New

York.

Gürdoğan, F., Tatlı, P., Çerçi, I.H., Azman, MA (2002).

Körpe arpa hasılının farklıyöntemlerle konserve edilmesinin

yem kalitesiile toklularda besinmaddelerinin sindirilmed

e-recesi üzerine etkisi. Turk. J. Vet.Anim.SCi. 26:1237-1242. Huhtanen, P. (1988). The eHeets of barley, unmolassed sugar-beet pulpand molasses supplernentsonorganic

mat-ter, nitrogenand fibre digestion in the rumen ofcaltlegiven a

silage diet. Anim. Feed.Sci. Tech. 20:259-278.

Khorasani,G.A., Kennefy, J.J. (1997).Optimizingcereals

i-lage qualily.ln.Adv.ln.DairyTech. 9: 249-272

KılıÇ,A (1984).Silo Yemi. BilgehanBasımevi.lzmir.

KılıÇ,A, Yalçın,S.,Yılmaz,A (2000). Ruminantbeslemede

kaba yem kaynaklanndayapılabilecekiyileştirmeler.TUYEM 5.Uluslararasıyem kongresive yem sergisi.1-2Mayıs2000 Antalya.

Kung,L.,Neylon,J. (2001).Management guidelinesduring

harvest and storage of silages. Proceedings of the 2001 TreeStateDairy Cont., Fort Wayne, Aprif 17-18.

CAN, DENEK ,TÜFENK

Lattemae, P., Ohlsson, C.,Lingvall, P.(l996).The etfeet of moIasses and lormic acid on quality of red-dover si1age. SweQshJ.Agric.Res. 26:31-41.

Marten,G. C.and 8ames,R.F.(1980).Predictionof energy digestibility offoragaswithInvilrorumenfermeoıeuonand lungal erızyme systems. In"Proc. Int.Workshop onS tan-dardizatioo of

AnaIYtiCaI

Methodologyfor

eeer

.

Ed,W.J. Pigden,e.e. BaJch,andM.Graham, Int.Dev. Res.Center, 1980,Ottawa,Canada.

Miller,e.N.,Huber,J.T., Blaser,RE., Sandy,RA , Poian. e.E. (1967). Nutlilive valueand yieldsofbarleysilage at three stagesofgrowth.J.DairySci.50:616 (Abstr.). Muller, e.J.e., Botha, JA, Engelbrechl A.M., O'Hangest D'Yvqy, E.D.(2000).Thedıemical lXlrl1X>Sitionofsilages produced in

a

Mcditerranean dimate.SouthAfıicanJolJmaI ofAnimaıSCience 30:91-92(SuppI.l).

öztüri<., D., Kama1ak, A. (2001). SOL sl~lIıannın

bes-ıcomesıooe SiJaj kullanım elkinliğinin arnntnası.

Türkiye-Hollanda.Besive SOLHayvancırı~ıSempozyumu.

Sarwatt, S.V., Urio, NA , Ekem, A.(1995). Evalualion ol

semetropical lorages assilage.Nutr.Abstr.Rev.seriesB.

5(10), 4836.

SAS.(1989). $AS

use

rs

guide: Statisties (5 th Ed.). Ine.,1989,Cary,Ne.

Spoelestra.S.F.(1988).öeverconentein silagemakingin the Netheriands.instituteforIivestoekfeedingandnutmicn.

ReseardıAnnual Report38-46.

66

steeı, R.C.D. and 'rore, J.H.(l980). Principles and pr o-eecares ol stetıetcs. A biometrical accoech, Mc Grew-Hı ll

Bookeı:ıo..,any.NewYorl<.

Tatlı,P.,Çerçi,J.H.,Azman,MA,Gürdoğan,F.(2001).Kôrpe

arpahasılıilekonınga karmasısilajınınkoyuniardahambesin maddelerinin sincirilme derecesine etkisi. ı. Ulusal Hayvan BeSJeme Kongresi,29Ağuslos-2EylUl Elaz.{j.

Hley, J.MA and Teny, RA(1963).Atwo-stagetedYıique

for in vilrodigestion ol forage.J.Br.GrassI.

see,

18: 104-111.

Todorov,NA , Pavlov, OH.Djouvinov,D.S.(l997).Etfect ol hybrid, maturity and grain content on turren degradability ol maize silage. Türkiye

t.

Siiaj Kongresi. 16-19 EyllJ 1997. Bu

rse.

Türemiş.A.,Kızılşimşek,M.,Kızıl,S.,ınal,

l.,

5a{ılamlimur,T.

(1979). Bazı katkı maddelerinin Çukurova koşul lan nda

ye-tiştirilebilen bazıyazlıkyembitkilerivekarışımlanndanyapılan

silajlar uzerine etkilerinin saptanması üzerine bir araştırma.

TüOOyeı.SilajKongresi.16-19Eylül1997. Bursa

VanSoest.P.J.,Robeıtson,J.B.(1979).Systems of arlBlyses for evaluation offibrousteed In'prcc. Int Wor1<shop on

stan-daraızalion of anatyticai methodologyfor feeoe". Ed, W.J. Pigden,e.C. Bak::h and M.Graham. Int Dev. Res.center, 1979,Ottawa.Canada.

Ye,OK , Laytimi,A.,BoIsen,KK(1986). Etfectolstagool maturity on thenutritivevalue oftriticale andwheal silages and hays.J.Anim.Sci.63: (290).~.1.