ĠSTANBUL TEKNĠK ÜNĠVERSĠTESĠ FEN BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ
ÖRNEK TABANLI US YÜRÜTME VE MĠMARĠ TASARIM
YÜKSEK LĠSANS TEZĠ Mim. AyĢe DURAN
502001556
Tez DanıĢmanı : Prof. Dr. Gülen ÇAĞDAġ Diğer Jüri Üyeleri Prof.Dr. Lale BERKÖZ
Doç.Dr. Arzu ERDEM
Tezin Enstitüye Verildiği Tarih : 5 Mayıs 2003 Tezin Savunulduğu Tarih : 30 Mayıs 2003
ÖNSÖZ
Mimarlık Anabilim Dalı, “Bilgisayar Ortamında Mimari Tasarım” programında tamamlamış olduğum “Örnek Tabanlı Us Yürütme ve Mimari Tasarım” konulu Yüksek Lisans tez çalışmam sırasında derin bilgisi ve değerli fikirleri ile çalışmalarıma yön veren ve sonsuz manevi desteği ile de yanımda olan Sayın Prof. Dr. Gülen Çağdaş‟a ve bana her zaman dost ve destek olan annem Ful Duran‟a en içten teşekkürlerimi sunarım.
ĠÇĠNDEKĠLER
KISALTMALAR vii
TABLO LĠSTESĠ viii
ġEKĠL LĠSTESĠ ix
ÖZET x
SUMMARY xii
1. GĠRĠġ 1
1.1. Araştırma Konusunun Önemi 1
1.2. Araştırmanın Amacı 2
1.3. Araştırmanın Kapsamı 3
1.4. İzlenen Yöntem 4
2. ÖRNEK TABANLI US YÜRÜTME VE TASARIM 5
2.1. Örnek Tanımı 5
2.2. Örnek Tabanlı Us Yürütme Yaklaşımı 6
2.3. Örnek Tabanlı Us Yürütmenin Aşamaları 9
2.3.1. Geri Çağırma 9
2.3.2. "Yaklaşık Değer Alanı" Çözümü Önerme 10
2.3.3. Uyarlama 11
2.3.3.1. Uyarlamasız 12
2.3.3.2. Boyutsal ve Topolojik Uyarlama 13
2.3.3.3. Örneklerin Birleştirilmesi 14
2.3.4. Değerlendirici Us Yürütme: Doğrulama ve Eleştiri 14
2.3.5. Değerlendirici Sınama 15
2.3.6. Bellek Güncelleme 16
2.4. Örnek Tabanlı Us Yürütmenin Uygulanabilirliği 16
2.4.1. Uygulama Alanları 16
2.4.2. Örnek Tabanlı Us Yürütmenin Yararları ve Sakıncaları 18
2.4.3. Örnek Tabanlı Us Yürütme ve İnsanlar 19
2.5. Örnek Tabanlı Tasarım 20
2.5.1. Örnek Tabanlı Tasarım Bağlamında Yaratıcılık ve Özgünlük 21
2.5.2. Yasal Boyut, Alıntı ve Çalıntı 21
2.5.3. Gelecekteki Tasarım Sistemleri ile Bütünleştirilmesi 22
2.5.4. Diğer Sorunlar ve Tartışmalar 23
3. ÖRNEK TABANI OLUġTURMA 26
3.1.2. Öncül Örneklerle Tasarımda Bilgi Parçaları: Konu-Kavram-Şekil 30
3.1.3. Tasarım Senaryolarının Betimlenmesi 32
3.2. Örnek Kitaplığı: Örnekleri Betimleme ve Dizinleme 33
3.2.1. Örnekleri Betimleme 34
3.2.1.1. Örnekleri Oluşturan Parçalar 35
3.2.1.2. Sorun Betimlemelerinin İçeriği 36
3.2.2. Örnekleri Dizinleme 36
3.2.2.1. Dizinlerin Nitelikleri 38
3.2.2.2. Dizin Oluştururken Kelime ve Sözlük Seçimi 39
3.2.2.3. Dizin Seçimi İçin Yöntemler 41
3.3. Örnekleri Örnek Tabanından Geri Çağırma 44
3.4. Örnekleri Eşleştirme ve Sıralama 47
4. ÖRNEK TABANLI TASARIM VE MĠMARĠ 52
4.1. Mimari Tasarım ve Mimari Tipoloji 53
4.1.1. Mimari Tasarımda Bir İkilem 54
4.1.2. Mimari Tipoloji 54
4.1.2.1. Tip Betimlemeleri 55
4.1.2.2. Görselleştirme 56
4.2. Örnek Tabanlı Tasarım Bağlamında Tipler 57
4.2.1. Tiplere Göre Geri Çağırma ve Tip Editörü 58 4.2.2. Örneklerin ve Temel Özelliklerin Uyarlanması 59
4.3. Mimari Örneklerde Soyutlamalar 60
4.4. Mimari Örneklerin Betimlenmesi 61
4.4.1. Bilgi İçeren Bina Tipleri 62
4.4.2. Mimari Tasarımda Bina Tipinin Yönteme Dayalı ve Tanımlayıcı 64 Bilgi Modeli
4.4.2.1. Jenerik Betimlemeler 65
4.4.2.2. Grafik Betimlemeler 68
4.4.3. Mimari Sorunların Kötü-Tanımlanmış Doğası ve Görsel 68 Referanslara Gereksinim
4.4.3.1. Görsel Görüntülerin Betimlenmesi 70 4.4.3.2. Görsel Görüntülerin Kıyaslanması 71
4.4.4. Görsel Veritabanları 73
4.4.4.1. Tasarımcılar İçin Görüntüler Ve Veritabanları 73 4.4.4.2. Görsel Veritabanları ve Öncül Örnekler 74 4.4.4.3. Görüntü Veritabanları 75
5. ÖRNEK TABANLI TASARIM SĠSTEMĠ UYGULAMALARI 78
5.1.Bir Örnek Tabanlı Tasarım Sistemi: "CADRE" Uygulaması 78
5.1.2. CADRE'de Kısıtlamalar 80
5.1.3. CADRE'de Örnek Uyarlaması 81
5.1.3.1. Boyutsal Uyarlama 81
5.1.3.2. Topolojik Uyarlama 82
5.1.4. CADRE'de Örnek Birleştirmesi 83
5.2. SEED'de Örnek Tabanlı Tasarım 85
5.2.1. SEED'in Modülleri 87
5.2.2. SEED'de Dizinleme Ve Geri Çağırma 89
5.2.3. SEED'de Örneklerin Uyarlanması 90
5.2.4. SEED'in Uygulanma Sorunları 91
5.3. Jenerik Betimlemeler Üzerine Bir Uygulama 92
5.3.1. Jenerik Betimleme İçin Örnek: Ofis Binası Tipi 92 5.3.2. Ofis Binası İle İlgili Raporların Hazırlanması 92 5.3.3. Ofis Binasının Bir Jenerik Betimlemesi: Basit Kontür 93 5.3.4. Ofis Binasının Bir Jenerik Betimlemesi: Belirli Form 95 5.3.5. Ofis Binasına Ait Jenerik Betimlemelerin Bir Sıralaması 96 5.4. Konut Düzenlemesinde Bir Tip Betimlemesi: Unité d'Habitation 99 5.4.1. Unité'de Temel Düzenlemeler ve Tip Editörü 99 5.4.2. Unité'de Temel Özelliklerin Uyarlanması 102 5.5. Örnek Tabanlı Us Yürütme ve Tasarım Uygulamaları İçeren Bir Örnek 103 Tabanı 5.5.1. ARCHIE 103 5.5.2. ARCHIE-2 104 5.5.3. CADSYN 106 5.5.4. CHEF 107 5.5.5. JULIA 108
6. TOPLU KONUTLARDA ÖRNEK TABANLI MĠMARĠ TASARIM 110
SĠSTEMĠ UYGULAMASI
6.1. Örnek Tabanlı Mimari Tasarım Uygulamasının Aşamaları 111
6.1.1. Depolama ve Geri Çağırma 111
6.1.2. Uyarlama ve Eleştiri 113
6.1.3. Sonuç 114
6.2. Toplu Konutlar Üzerine Örnek Tabanı Oluşturuken Kullanılan 114 Betimlemeler
6.2.1. Yapısal Betimlemeler 115
6.2.2. Yapısal Olmayan Betimlemeler 117
6.2.3. Görsel ve Metine Dayalı Betimlemeler 119
6.3. Toplu Konut Örneklerinin Farklı Yaklaşımlara Göre İncelenmesi 120 6.3.1. Toplu Konutlarda Yapısal Betimlemeler: Alan-Sirkülasyon-Strüktür 120
6.3.2. Toplu Konutlarda Bir Blok Örneğinin Jenerik Betimleme Kurallarına 124 Göre İncelenmesi
6.3.3. Toplu Konutlarda Örnek Tabanlı Tasarım Sisteminin Değerlendirmesi 127
7. SONUÇLAR 129
KAYNAKLAR 133
EKLER 138
KISALTMALAR
BDT : Bilgisayar Destekli Tasarım
CAAD : Computer Aided Architectural Design (Bilgisayar Destekli Mimari Tasarım)
CBD : Case-Based Design (Örnek Tabanlı Tasarım)
DOORS : Design Oriented Online Resources System (Tasarıma Yönelik Çevirimiçi Kaynaklar Sistemi)
EPFL : École Polytechnique Fédérale De Lausanne (Swiss Federal Institute Of Technology, Lausanne)
ETH : Eidgenössische Technische Hochschule, Zürich (Swiss Federal Institute Of Technology, Zurich)
SEED : Software Environment To Support Early Phases In Building Design
TABLO LĠSTESĠ
Sayfa No
Tablo 5.1. Ofis binası tipinin yedi jenerik betimlemesinin sıralaması... 97 Tablo 5.2. Unité‟nin kayıtları: alan isimlerinin yorumu; kapsamlı metrik
tanımlama... 101 Tablo 5.3. Tip editörü: Genel tip özetinde seçilen tipler. Bu tiplerin
örneklerinden oluşan kayıtlar ... 101 Tablo 5.4. Temel özelliklerin uyarlanması... 102 Tablo 6.1. Örnek tabanına alınan konut bloklarının alan ve mekansal
nitelikleri... 120 Tablo 6.2. Örnek tabanına alınan konut bloklarının sirkülasyonla ilgili
nitelikleri ... 122 Tablo 6.3. Örnek tabanına alınan konut bloklarının strüktürel nitelikleri... 123
ġEKĠL LĠSTESĠ Sayfa No ġekil 2.1 ġekil 2.2 ġekil 2.3 ġekil 3.1 ġekil 3.2 ġekil 3.3 ġekil 3.4 ġekil 4.1 ġekil 4.2 ġekil 4.3 ġekil 4.4 ġekil 4.5 ġekil 5.1 ġekil 5.2 ġekil 5.3 ġekil 5.4 ġekil 5.5 ġekil 5.6 ġekil 5.7 ġekil 6.1 ġekil 6.2 ġekil 6.3 ġekil 6.4 ġekil 6.5 ġekil 6.6 ġekil 6.7 ġekil A.1 ġekil A.2 ġekil A.3 ġekil A.4 ġekil A.5 ġekil A.6 ġekil A.7 ġekil A.8 : Ledoux 1773 Ve Burgee-Johnson 1967 ... : Berlin Ulusal Müzesi Ve Bacardi Rom Binası ... : Hint Chattri'si Ve Guard House, Lutyens ... : Öncül Örneklerdeki Bilgi Parçaları... : Mimari Bir Öncül Örneğin İki Senaryosundaki Bilgi Parçaları . : Bellek Ağının Yapısı ... : Güncelleme Ve Geri Çağırma İşlemleri... : Yukarı Yürüme (Walk-Up) Tiplerinin Kötü-Tanımlanmış
Şekillerle Gösterilmesi ... : Kutu Tipi Görselleştirme... : Grafik Betimlemeler, Tasarım Kararları, Tanımlayıcı Bilgi,
Yöntem Bilgisi Ve Bina Tipi Arasındaki İlişkiler... : Şekil 4.3 'Teki Sıralamanın Bir Aşaması... : Viollet Le Duc... : CADRE Sisteminin Mimarisi... : Aksonometrik Görüntüler... : EPF Lozan‟daki "Computer Science Building" Binasını Örnek Alarak Kullanan Bir Topolojik Uyarlama... : Eldeki İki Kaynak Binadaki Örnek Birleştirme Sürecinin Bazı
Aşamaları. ... : SEED Sisteminin Mimari Şeması... : Unité d‟Habitation - 1952‟de Le Corbusier Tarafından
Yapılmış Olan Yerleşim Ünitesi... : CHEF'in Fonksiyonel Mimarisi... : Toplu Konutlarda Örnek Tabanlı Tasarım Sisteminin Mimarisi. : Dış Çevrenin Basit Kontüre Göre Tanımlanması... : Kontürlerin Birleşmesi... : Belirli Form ve Modüler Sistem... : Tamamlayıcı Kontürler... : Bölgeleme: Ortadan Sirkülasyonlu, 4'lü Bölge... : Bölgede Şematik Alt Bölüm... : Manolya A Blok Normal Kat Planı... : Manolya B Blok Normal Kat Planı... : Bambu A Blok Normal Kat Planı... : Bambu Evleri Genel Görünüş... : Bambu Evleri Vaziyet Planı... : Palmiye A Blok Normal Kat Planı... : Palmiye B Blok Normal Kat Planı... : Palmiye C Blok Normal Kat Planı...
12 12 14 31 31 33 34 55 57 65 66 74 79 82 83 85 86 99 108 111 124 125 125 126 126 127 136 137 137 138 138 139 139 140
ÖRNEK TABANLI US YÜRÜTME VE MĠMARĠ TASARIM
ÖZET
Bilişim çağı ve getirdiği yenilikler, mimarlık alanında sıkça kullanılmaktadır. Bunlar genellikle iki boyutlu çizim, üç boyutlu modelleme, animasyon, ses ve görüntü oluşturmayı destekleyen yazılımlardır. Ancak bilgisayar ortamında kullanılan bu yazılımlar, tasarımı yeterince desteklememektedir. Örnek tabanlı sistemlerin kullanılması bundan sonraki tek mantıksal adımdır.
Örnek tabanlı us yürütme ve tasarım son yıllarda mimaride de dikkat çekmiştir. Mimaride örnek tabanlı tasarım, gelecekteki tüm tasarım sistemlerinin önemli ve yararlı bir parçası olacaktır. Bu nedenle bu çalışma kapsamında örnek tabanlı us yürütme ve tasarıma dayalı sistemler ve bu sistemlerin mimarideki yeri incelenmiştir. Öncelikle örnekler, örnek tabanlı sistemlerin genel yapısı, örnek tabanı oluşturma süreci, aşamaları ve uygulama alanları tanıtılmıştır. Daha sonra ise örnek tabanlı us yürütme ve tasarımın mimarideki yeri açıklanmıştır. Bu çalışma kapsamında, çeşitli amaçlarla geliştirilmiş olan ve literatürde yer alan bazı örnek tabanlı tasarım sistemlerine de yer verilmiştir. Örnek tabanlı sistem çalışmalarından; CADRE, SEED, “Jenerik Betimlemeler – Ofis Binası”, “Tip Betimlemeleri – Unité d‟Habitation” ve diğer örnek tabanlı us yürütme ve tasarım çalışmaları incelenmiştir. Araştırmanın amacı, belirgin tipolojik niteliklere sahip toplu konut örnekleri üzerine bir örnek kitaplığı kurmak, örnekleri sınıflandırma ve betimleme yoluyla tasarımı destekleyecek bir dizin geliştirmek ve tasarıma yardımcı olmaktır.
Çalışmada öncelikle örnek tabanının oluşum süreci ve aşamaları teorik olarak açıklanmıştır. Daha sonra ise örnekler çeşitli özelliklerine göre betimlenmiş ve dizin oluşturulmak üzere hazırlanmıştır. Örnek tabanına alınacak olan örneklerle ilgili yapısal, yapısal olmayan, görsel ve metine dayalı betimlemelere yer verilmiştir. Örnek tabanının ve deposunun zamanla yeni örnekler eklendikçe genişleyeceği varsayılmaktadır.
Tüm araştırmalar sonucu edinilen bilgiler doğrultusunda oluşturulması planlanan sistem, mimari tasarıma yardımcı, etkileşimli bir sistemdir. Us yürütmeyi, yeni çözümler oluşturmayı ve değerlendirmeyi destekler. Tasarımcı-kullanıcı tarafından yeni sorun belirlenir, sistemde var olan örnek tabanından önceki örnekler geri çağrılır, eşleştirilir ve seçilir. Seçilen örnek üzerinde tanımlanmış kısıtlamalara göre uyarlama işlemleri yapılır. Oluşturulan yeni örnek değerlendirilerek kullanıcıya sunulur veya sistemin önceki aşamalarına geri dönüş sağlanır.
Günümüzde toplu konutlara gösterilen yoğun ilgi ve gelişmekte olan sektörel faaliyetler de dikkate alınarak, bu çalışma kapsamında toplu konutlara yönelik örnek tabanlı bir sistem oluşturulmuştur. Yüksek teknoloji ürünü örnek tabanlı sistemler bu bina tipine ait örnekler kullanılarak tanıtılmıştır. Özellikle çok katlı konut üretimi yapan firmaların tasarımlarında, var olan öncül örneklerden yararlanmaları ve bu tipolojiye ait örnekleri değiştirerek ve geliştirerek yeniden kullanmaları amaçlanmıştır.
Bu çalışma kapsamında oluşturulan örnek tabanlı us yürütme ve tasarım sisteminin hem profesyonel tasarımcılar hem de öğrenci-tasarımcılar tarafından kullanılabilir olması amaçlanmıştır. Sistemde yer alan görsel ve metine dayalı bilgiler tasarımcılarla beraber firmalara, konut sahiplerine, konut alım-satımıyla ilgilenenlere de açıktır.
CASE-BASED REASONING AND ARCHITECTURAL DESIGN
SUMMARY
Novelties brought by the age of informatics are being used in architecture frequently. These are usually in the form of softwares supporting two-dimensional drawings, three dimensional modelling, animation and generation of sound and displays. But, softwares used in computer media do not support design sufficiently. Using case based systems is the next logical step.
Recently, case-based reasoning and design has been taken into consideration in architecture also. Case-based design in architecture will become an important and useful part of all design systems in the future. Therefore, cased-based reasoning and design systems and their importance in architecture have been examined.
Initially, cases, the general structure of case-based systems, the process of forming the case-base, its phases and how they can be carried out, have been shown. Then, the importance of case-based reasoning and design in architecture has been explained. This study also covers some case-based design systems which have been developed with various aims and which have taken place in the literature. CADRE, SEED, “Generic Representations - Office Building”, “Type Representations – Unité d‟Habitation” and other works on case based reasoning and design have been examined.
Forming a case library on housing samples having specific typological characteristics, developing an index to support design by classifying and representing cases and to aid design have been aimed.
Initially, the formation process and phases of the case-base have been explained theoretically. Then, cases have been represented according to their various characteristics and prepared to be indexed. Structural, unstructural, visual and textual representations of cases to be included in the case-base are made. It is supposed that the case-base and case library will expand as new cases are added in the course of time.
The system to be formed as a result of this research is an interactive system, aiding architectural design. It supports reasoning, forming new solutions and evaluation. The new problem is specified by the designer-user, precedents from the case-base in the system are retrieved, matched and chosen. Adaptation is made on the chosen case in accordance with specified contraints. The newly formed case is evaluated and presented to the user. Or, the user may return to the former steps of the system. Considering the wide interest in housing and flourishing business in the sector, a case-based system that can be used in housing is proposed. Case-based systems which are products of high technology, are introduced by using cases of this building type. Especially in designs of housing companies, it has been aimed that precedents and cases of the same typology are re-used by changing and developing them.
The case based reasoning and design system should be so designed that it can be used by both professional designers and student-designers. The visual and textual information can be used by companies, house-owners, real estate dealers as well as designers.
1. GĠRĠġ
1.1. AraĢtırma Konusunun Önemi
İçinde yaşadığımız bilişim çağı, doğal olarak mimarlıkta da etkisini göstermiş, bilgisayarlar mimarlık ve tasarım alanlarında büyük ölçüde kullanılmaya başlanmış, mimarlık okullarına da girmiştir. Bir dergi veya kitabın sayfaları metin, görüntü ve grafiklerle sınırlı kalırken, bilişim teknolojisi bunların üç boyutlu modeller, bilgisayar animasyonu, ses ve video olarak betimlenmelerini sağlar.
Mimarlık, mühendislik ve inşaat endüstrilerine uygun bilgisayar desteği bu endüstrileri çekici kılmaktadır. Bilgisayar destekli mimari programlar; noktalar, çizgiler, yüzeyler, hacimler ve benzeri nitelikleri kapsamaktadır. Ancak bugün mimarların kullandığı yazılımlar tasarım eylemini desteklememektedir. Örnek tabanlı mimari tasarım bundan sonraki tek mantıksal adımdır
Örnek tabanlı tasarım, son yıllarda, mimari araştırma alanında dikkat çekmiştir. Örnek tabanlı us yürütme ve örnek tabanlı tasarım tartışması öncelikle teknoloji üzerinde yoğunlaşmış ve çoğu araştırmalar özellikle tasarım etkinliğinin belirli bir yönü üzerinde derinleşmiştir. Örneklerin tasarımı ve oluşumu, örnek tabanlı tasarım ile yaratıcılık ilişkisi, yasal yönler ve örnek tabanlı tasarımın gelecekteki tasarım sistemleriyle bütünleştirilmesi temel konulardır (Schmitt ve diğ., 1997).
İnsanlar günlük yaşamda örnek tabanlı us yürütmeyi kullanırlar. İnsanların sorunları çözme yolları gözlemlendiğinde, örnek tabanlı us yürütmenin tüm alanlarda kullanıldığı görülür. Mimarlar, yeni tasarımlar yaratırken anımsama, birleştirme ve uyarlamada eski tasarım planlarından ve us yürütme yöntemlerinden yararlanırlar. Örnek tabanlı us yürütme, çözümlerin oluşturulmasının karmaşık olduğu ve bilgi açısından zengin durumlardan, örneklerin yalnızca elde olan bilgiyi sağladığı durumlara kadar, gerçek-dünyada yaygın bir şekilde uygulanabilir. Öğrenme, us yürütmenin doğal sonucudur. İnsanların kolayca çözümler üretmesi için yol gösterdiği gibi, daha önceden benzer durumlarla karşılaşılmışsa, bir bilgisayar
programının da verimli çözümler önermesini sağlar. Örnek tabanlı us yürütme, eksik bilgi ile başa çıkmanın başka bir yöntemidir.
Mimaride arzulanan örnek tabanlı tasarım ortamı, gelecekte her an ve her soyutlama düzeyinde ziyaret edilebilecek programların parçası haline gelecektir. Mimaride örnek tabanlı tasarım gelecekteki tüm tasarım sistemlerinin önemli ve yararlı bir parçası olacaktır.
1.2. AraĢtırmanın Amacı
Mimari tasarım, çoğu belirsiz ve eksik açıklanmış, sürekli değişen, çeşitli bilgi etki alanlarıyla nitelenmiş olan, karmaşık, kötü-tanımlanmış karar verme süreci olarak tanımlanmıştır (Bottelli & Fogh, 1995). Günümüzde, teknik, planlama, yönetim ve çevre konuları öyle karmaşık senaryolar yaratmıştır ki, mimari tasarımda istenilen nitelikli sonuçları elde etmek için karar alma aşamasında değişik tip bilgileri ele alabilecek, yeni, entegre araçlara gerek duyulmaktadır.
Bellek ve deneyim becerileri tasarımın başarılı karar alma sürecinde büyük önem taşımaktadır. Karmaşık, kötü-tanımlanmış sorunlarda bellek ve deneyim, eksik-kısıtlanmış ve eksik-tanımlanmış sorunlar bağlamında karar verme görevini artırmak ve iyileştirmek için, önceki benzer durumlardan elde edilen ilgili bilgilerin etkili biçimde yönetilmesine dayanır. Bu durumda bilgisayar destekli, örnek tabanlı us yürütme ve tasarım sistemlerin ana amacı alternatifler önererek, sonuçlar öngörerek ve karar vermede gerekli olan bilgileri toparlayarak, insanın karar vermesine yardımcı olmaktır. Mimari tasarımda olduğu gibi, deneyimin yüksek ama etki alanı modelinin zayıf olduğu durumlarda örnek tabanlı us yürütme ve tasarım sistemlerinin yararlılığı ispatlanmıştır.
Dijital kitaplıklar mimari projeleri bilgisayar ortamında betimlerken, arama ve geri çağırmayı geleneksel ortamdan çok daha etkili bir biçimde gerçekleştirir. Bu şekilde örnek tabanlı sistemler ve içerdikleri dijital kitaplıklar yardımıyla yeni tasarım konusuyla ilgili daha çok sayıda ve daha iyi betimlenmiş tasarım örneğine, daha kısa sürede ulaşmak mümkün olacaktır. Geri çağrılan örnekler üzerinde çeşitli uyarlama, kısıtlama v.b. işlemler yapılarak yeni tasarımlar üretilmesi de söz konusudur.
tanıtarak tasarıma destek olmayı amaçlayan bu çalışmada bina tipi olarak toplu konutlar ele alınmıştır. Günümüzde toplu konutlara gösterilen yoğun ilgi ve gelişmekte olan sektörel faaliyetler de dikkate alınmış ve yüksek teknoloji ürünü örnek tabanlı sistemlerin bu bina tipine ait örnekler kullanılarak tanıtılması amaçlanmıştır.
Çalışmaları tamamlanmış veya halen sürmekte olan birçok örnek tabanlı us yürütme ve tasarım sistemi bulunmaktadır. Bina tasarımında SEED (Flemming ve diğ., 1994), mahkeme binaları tasarımında ARCHIE ve ARCHIE-II (Kolodner 1993) gibi örnek tabanlı us yürütme sistemleri yoğun olarak yapay zeka ürünüdür. Bazı sistemler ise, örneğin PRECEDENTS (Oxman & Oxman 1993) açıkça eğitime yöneliktir.
Bu çalışma kapsamında önerilen örnek tabanlı us yürütme ve tasarım sisteminin hem profesyonel tasarımcılar hem de öğrenci-tasarımcılar tarafından kullanılması amaçlanmıştır.
1.3. AraĢtırmanın Kapsamı
Mimari tasarımlara ait bilgilerin örnek tabanlarına aktarılması ile, bu bilgilerin korunmaları sağlanmakta, kullanıcıların bu bilgilere ulaşımı kolaylaşmakta ve bu bilgilerden yeni bir tasarım problemi ile karşılaşıldığında us yürütme veya tasarım amaçlı olarak yararlanılmaktadır.
Bu doğrultuda oluşturulan çalışmada örnek tabanı, toplu konutlara ait bilgiler içermektedir. Örnekler öncelikle yapısal ve yapısal olmayan özelliklerine göre, daha sonra da diğer alt gruplara ayrılarak sınıflandırılmış ve dizinlenmiştir. Örneklere ait görsel belgelerle beraber metine dayalı açıklamalara da yer verilmiştir.
Örnek tabanının ve deposunun zamanla yeni örnekler eklenerek genişleyeceği varsayılmaktadır. Örnek deposunda; betimleme, dizinleme, geri çağırma ve uyarlama işlemlerini açıklamak üzere seçilmiş kısıtlı sayıda örnek yer almaktadır. Arayüz tasarımı ve bilgisayarla programlama aşamalarına ise proje kapsamında yer verilmemiştir.
1.4. AraĢtırmada Ġzlenen Yöntem
Çalışmanın başlangıç aşamasında örnekler, öncül örnekler, örnek tabanlı tasarım sistemleri, örnek tabanlı us yürütme ve tasarım yaklaşımları, us yürütme ve tasarım sistemlerinin çeşitli aşamaları, uygulama alanları ve bu sistemlerin mimarideki yeri incelenmiştir.
Örnek tabanlı sistem çalışmalarından; CADRE (Schmitt ve diğ., 1997), SEED (Flemming ve diğ., 1994), “Jenerik Betimlemeler – Ofis Binası” (Achten ve diğ., 1998), “Tip Betimlemeleri – Unité d‟Habitation” (Leusen, 1995) ve diğer örnek tabanlı us yürütme ve tasarım çalışmaları incelenmiştir.
Çalışmada öncelikle örnek tabanının oluşum süreci ve aşamaları teorik olarak açıklanmıştır. Örnek tabanında yer alacak bina tipolojisine karar verildikten sonra konuya uygun toplu konut projeleri arasından kullanılacak olanlar seçilmiştir. Daha sonra incelenmiş örnek tabanlı us yürütme ve tasarım uygulamalarından yola çıkarak model oluşturulmuş ve örnekler örnek tabanına yerleştirilmiştir. Sistemin aşamaları örneklere ait görsel malzemeler ve yazılı açıklamalarla da gösterilmiştir.
2. ÖRNEK TABANLI US YÜRÜTME VE TASARIM
2.1. Örnek Tanımı
Bir örnek, bir nesnenin veya tasarım ürününün tam olarak bilgisayar ortamında betimlenmesidir (Schmitt, 1995). Örnekler örnek tabanında depolanır. Kolay ulaşılabilir olması için dizinlerden yararlanılır. Örnek tabanı genişledikçe dizinin önemi artar. Örnekler aranan özelliklerine göre dizinlerden geri çağırılır.
Bir örnek, tasarımcının amaçlarına ulaşmasında temel oluşturacak bir ders veren bir deneyimi betimleyen bir bilgi parçasıdır (Kolodner, 1993)
Bir örnek yalnızca büyük, birleşik bir bilgi kümesinden daha fazlasıdır. Bir deneyimi betimleyen, bağlamsal bir bilgi parçasıdır (Kolodner, 1993). Bir örnek kitaplığına kaydedilmeye değer bulunan herhangi bir örnek, onu kullanacak olan us yürütücünün amaçlarına ulaşmasında temel bir ders verir. Örnekler hangi durumlarda yararlı olacaklarını gösteren tanımlayıcıların kombinasyonları ile dizinlenir. Örnekler eylem düzeyinde bilgiyi betimlerler. Çok farklı şekillerde ve boyutlarda bulunurlar, büyük veya küçük zaman dilimlerini kapsarlar, çözüm/sorun, sonuç/durum veya her ikisiyle ilgilidirler.
Bir örnek bir bağlama ait belirli bilgiyi betimler. Bilgiyi işletimsel düzeyde kaydeder.
Örnekler çok çeşitli şekillerde ve boyutlarda olabilir. Uzun veya kısa bir zaman dilimini kapsayabilir, çözümleri sorunlarla, sonuçları durumlarla veya her ikisini birbiriyle ilişkilendirebilir.
Örnekler beklenenden farklı olan deneyimleri kaydeder; ancak her farklılık kaydedilecek önemde değildir.
Bir tasarımcının, gelecekte bir amaca veya amaçlara kolayca ulaşmasına yardımcı olur, başarısızlık olasılığına karşı uyarır, veya beklenmeyen bir soruna dikkat çekebilir (Kolodner, 1993).
Bir örnek iki bölümden oluşur: 1. Verdiği ders/dersler
2. Ders/derslerin verildiği bağlam
İkincisine örneğin dizinleri denir. Dizinler hangi durumlarda örneğin geri çağrılmasının uygun olacağını belirtir. Verilen dersler bir örneğin içeriğidir. Örneklerin içeriği, yani verilen dersin yararlı olabilmesi için içerdiği bilgi, konusu üzerinde önemle durur (Kolodner, 1993).
2.2. Örnek Tabanlı Us Yürütme YaklaĢımı
Örnek tabanlı us yürütme, bir veya birkaç somut durumu veya örneği anımsayarak ve yeni durumu eskileriyle kıyaslayarak karar alma yöntemidir. Büyük birleşik bilgi kümeleri us yürütmenin başlangıç noktası olarak görülür.
Örnek tabanlı us yürütmede, bir us-yürütücü sistem şimdikine benzeyen önceki durumları hatırlayarak bunları yeni sorunu çözmekte kullanır. Sistem, anımsanan örneklerle yeni sorunu çözmek için çeşitli yollar önerir: Tam uygun olmayan bir uyarlama yapabilir, olası bir başarısızlığa karşı tasarımcıyı uyarabilir veya bir durumu yorumlayabilir.
Örnek tabanlı us yürütme eski çözümleri yeni istekleri karşılamak için uyarlama, yeni durumları açıklamak için eski örnekleri kullanma, yeni çözümleri eleştirmek için eski örnekleri kullanma, veya (çoklukla avukatların yaptığı gibi) yeni bir durumu yorumlayabilmek için eski örneklerden us yürütme anlamına gelmektedir (Kolodner, 1993).
Örnek tabanlı us yürütme sistemlerin ana amacı alternatifler önererek, sonuçlar öngörerek ve karar vermede gerekli olan bilgileri toparlayarak, insanın karar vermesini artırmaktır. Örnek tabanlı us yürütme, her yeni karar verme sorunu ile yeni baştan uğraşmaktansa; önceki tasarım deneyimlerinden elde edilen uygun alt süreçlerin geri çağrılmasını, değerlendirilmesini ve uyarlanmasını sağlar (Bottelli & Fogh, 1995).
Örnek tabanlı us yürütücü, us yürütme sonucunda öğrenir. Örnek tabanlı us yürütme, us yürütme ve öğrenmeyi birleştirdiği için, bir örnek tabanlı us yürütücünün sonuç
sonraki us yürütmede onlara başvurarak daha verimli ve yeterli olur. Sonuçlar hakkında geribildirim toplamayı ve bu geribildirimi değerlendirmeyi sürdürmelidir (Kolodner, 1993).
İnsanların sorunları çözme yolları gözlemlendiğinde, örnek tabanlı us yürütmenin tüm alanlarda kullanıldığı görülür. Savcılara, yeni davaları oluşturmak ve iddiaları haklı çıkarmak için eski örneklerden yararlanmaları öğretilir. Diğer birçok profesyonele bu öğretilmez ama onlar da bunun problem çözümünde yardımcı olduğunu farkederler. Örneğin, karmaşık bulguları olan bir hastayla karşı karşıya olan bir doktor, daha önce aynı bulguları olan bir hasta görmüşse, önceki örneği hatırlayarak, eski teşhisin aynısını koyabilir. Eski hastada bu teşhisi koymak çok zaman almış olabilir, yeni hastada ise büyük zaman kazanılır. Tabii ki, doktor bu teşhisin doğru olmadığını düşünebilir, yine de doktorun kolayca bir yanıt bulmasına yardımcı olur (Kolodner, 1993).
Aynı şekilde, bir tamirci güç bir sorunla karşılaştığında önceki durumları hatırlayarak eski çözümlerin yeni durumda kullanılıp kullanılamayacağına bakar.
Bir yöntemin uygun olup olmadığını değerlendiren doktorlar, bu yöntemleri kullandıkları örnekleri hatırlayarak ve önceki deneyimlerine dayanarak karar verirler. Bir yöntem kullanılırken belli sorunlar yaşanmışsa, aynı sorunun tekrar yaşanmaması için gerekli bilgiyi bulmaya çalışırlar.
Sorunlar genelde eksik tanımlandığından, sorunu anlayıp yorumlamak us yürütmede gereklidir. Sorunun çözümü ilerledikçe, us yürütücü durumu daha iyi anlar ve ilgili örnekleri daha çok hatırlar. Sorunun iyi anlaşılması sadece örnek tabanlı us yürütmede gerekli olan birşey değildir. Her türlü us yürütme, durumun yeterli derecede ayrıntılı ve açık olarak tanımlanmasını ve yeterli bilgiyi içermesini gerektirir.
Örnek tabanlı us yürütme gündelik işlerde de sıkça kullanılır. Genellikle, bir sorunu ikinci kez çözmeye çalışmak veya bir işi ikinci kez yapmak daha kolaydır çünkü bir önceki durum hatırlanır ve tekrarlanır. Yanlışlar hatırlanıp tekrarlanmaktan kaçınılacağı için de iş daha iyi yapılır. Eski örneklere başvurmak tekrarlayan durumlarda çok yararlı hatta gereklidir. Bir örneği hatırlayıp onu sonraki problemin çözümlenmesinde kullanmak gerekli bir öğrenme sürecidir.
Örnek tabanlı us yürütme, sorun çözme, anlama, öğrenme ve bunları bellek süreciyle birleştiren bir model önerir.
Hiçbir eski örnek yenisinin tıpkısı olmayacağına göre, eski bir durumu yenisine uyarlamak gereklidir. Uyarlama bu farklılıkları giderir.
Öğrenme, us yürütmenin doğal sonucudur. Karmaşık bir sorunu çözerken yeni bir yöntem bulunursa ve bu başarılı olursa, bu tür durumlarda kullanılacak yeni bir yöntem öğrenilmiş olur. Bu yöntem örneğe dahil edilir ve bu örnek de bellekte dizinlenerek yararlı olacağı düşünüldüğünde geri çağrılabilir. Öte yandan, bu yeni yöntemi yeni bir durumda kullanırken sorunlar yaşanırsa, us yürütücü yöntemin bu örnekte yanlış olduğu yolunda uyarılmış olur. Böylece yeni durumun sonuçları analiz edilerek sorunlar belirlenir. Örnek kitaplığındaki belleğe alınan yeni durum, ilk örnekteki bilginin iyileştirilmesini veya değiştirilmesini içerir. Dizinlerin ne zaman yararlı olacağını belirler ve eski örnekle ilgili dizinler bu analize göre düzeltilir ve böylece sadece uygun olduğu durumlarda geri çağrılır. Bu öğrenme süreci, yeni yöntemlerin öğrenilmesi, iyileştirilmesi ve hangi durumlarda kullanılmasının uygun olacağını belirler.
İzleme yöntemleri ve açıklamalı us yürütmeyle geribildirim ve geribildirim analizi tam bir us yürütme ve öğrenme çevriminin gerekli parçalarıdır. Geribildirimlere dayalı süreçlerin değerlendirilmesi olmadan, öğrenme gerçekleşemez ve us yürütmede eski deneyimlere başvurular güvenilir olmaz. İzleme yöntemleri hataları açıklama ve düzeltmeyi içerir (Kolodner, 1993).
Kolodner‟e göre bu kesin yargılar örnek tabana dayalı us yürütücünün us yürütme niteliğinin beş etkene bağlı olduğunu gösterir:
1. Önceki deneyimleri
2. Bu eski deneyimlere dayalı olarak yeni durumları anlama yeteneği 3. Uyarlamaya yatkınlığı
4. Değerlendirme ve düzeltmeye yatkınlığı
2.3. Örnek Tabanlı Us Yürütmenin AĢamaları 2.3.1. Geri Çağırma
Anımsama, bellekten bir veya birkaç örneğin geri çağrılması sürecidir. İki alt-aşama içerir:
1. Öncül örnekleri anımsama. Sonraki aşamalarda us yürütmeyi destekleyebilecek “iyi” örneklerin geri çağrılmasıdır. İyi örnekler bir sonraki örneğe yardımcı olabileceği önceden kestirilen örneklerdir. Yeni örneğin özellikleri örnek kitaplığında dizinler halinde kullanılarak geri çağrılır. Bu özelliklerin alt kümeleri veya elde edilebilecek özellikler anımsanır.
2. En iyi alt-küme seçilir. Birinci aşamada ortaya çıkan örneklerden en umut veren örnek veya örneklerin seçilmesidir. Bu aşamanın amacı, örnek sayısını yoğun değerlendirme için en aza indirgemektir. Bazen en iyi tek örnek seçilir, bazen bir alt küme gereklidir (Kolodner, 1993).
Geri çağırmada bazı büyük sorunlar ortaya çıkabilir. Öncelikle bilgisayar bir örneğin yeni duruma uyarlanabilirliğini tanımalıdır. Bu bir uygunluk veya benzerlik değerlendirmesi sorunudur. İki örnek benzerse çok zor olmaz. Bazen de benzerlikleri bulmak için daha derine inmek gerekir. Örneğin futbol ve satranç birbirine benzemez ama her ikisinde de iki taraf vardır, her iki taraf kendisinin kazanmasını ve karşı tarafın kaybetmesini ister, her iki oyun da planlama gerektirir, v.b. (Kolodner, 1993).
Örneklerin daha soyut betimleme düzeylerinde karşılaştırılması gerekebilir. Bunun için, dizinleme sorunu denilen, hangi soyut betimleme yollarının kıyaslama için doğru olduğunu bulma yöntemi kullanılır.
Bilgisayara ayrıca genişleme yetileri verilmesi gerekir. Bazen yeni durum hakkında o kadar az şey bilinir ki, onu diğer durumlarla karşılaştırabilecek bir temel oluşturulamaz. Buna durum değerlendirmesi sorunu denir.
Örnekler, yüzeysel özelliklerdense türetilmiş özelliklerine göre değerlendirilmelidir. Bilgiler durumun gerçeklerinden türetilir.
Diğer bir konu ise geri çağrılma algoritmalarıdır. Geniş bir örnek kitaplığı uygun örnekleri bulmak için en etkili biçimde ayarlanmalıdır. Sadece ilgili olan örnekleri
bir örneğin dizinleri betimleyen formlarının bulunarak, bir paralel makine ile etkili bir biçimde uyum sağlanmasıdır. Paralel makinelerde zorluğun arama algoritmalarında değil, eşleştirme algoritmalarında olduğu varsayılmaktadır.
Bu sorunlar hep birlikte dizinleme sorununu oluşturur (Kolodner, 1993)
Dizinleme sorunu, yukarıda belirtilen tüm zorluklara karşın, uyarlanabilecek örneklerin doğru zamanda geri çağrılmasıdır. Örneklerden yararlı çıkarımlar yapabilmek için, her bir örneğin hangi koşullarda kullanılabileceğini gösteren, dizin denilen etiketler yapılmalıdır.
Bu etiketler bir kitaptaki dizinlere benzerler. Programlarda, yeni durum bir anahtar gibi kullanılarak en iyi uyan dizin bulunur ve bu da doğru örnekleri bulmakta kullanılır. Dizinler kullanılarak bir araştırma yürütülürken, anımsanabilecek şeylerin çok fazla kısıtlanmaması en önemli konulardan biridir (Kolodner, 1993).
2.3.2. “YaklaĢık Değer Alanı” Çözümü Önerme
Bir sonraki aşama, geri çağrılma sırasında seçilen örneklerin ilgili parçaları ile yeni örnek arasında bir yaklaşık değer alanı bulma çalışmasıdır.
Bu, geri çağrılan örneklerin, yorumlara ve öngördükleri çözümlere göre bölünmesini gerektirir: Bu aşamada, yorumlardan hangisi ile us yürütmeye başlanacağına bir yorum programı karar verir. Yaklaşık değer alanı çözümü oluşturmada ortaya bazı sorunlar çıkabilir. Birincisi, eski bir örneğin üzerinde odaklanılacak uygun parçaların nasıl seçileceğidir. Eski bir örnek çok geniş olabilir ve yeni durumla ilgisi olmayan parçalar araya karışabilir. Bazen eski bir örneğin ilgisiz görünen parçalarının da bir yararı olabilir. Bu nedenle, öncelikle us yürütücünün amaçlarının nereye odaklandığını belirler. Bir sonuç çıkarmayı amaçlıyorsa, önceki sonuç üzerinde odaklanır. Bir sonucun belirli bir bölümünü çıkarmaya çalışıyorsa, önceki örneğin o bölümüne odaklanır. Bir durumu yorumlamaya çalışıyorsa, önceki örnekteki sınıflandırmaya odaklanır. İkinci olarak, eski örneğin iç yapısı ve özellikle değişik parçalarının birbirine bağlı olması, us yürütücüye odaklanmayı nasıl genişleteceği konusunda yol gösterir. Böylece, us yürütücü eski bir örneğin sonucuna veya sınıflandırmasına odaklandığında, bu sonucun veya sınıflandırmanın özellikleri üzerinde de odaklanmış olur (Kolodner, 1993).
Bir konu da, uyarlama veya haklı çıkarma sürecine geçmeden önce, bu aşamada ne kadar iş yapmak gerektiğidir. Bazen daha zor uyarlama süreçlerine geçmeden, kolay ve otomatik uyarlamalar yapılabilir.
Yorumsal us yürütmede yorum seçimi de önemli bir konudur. Seçilen ilk alternatifin doğru olması verimi etkiler. Ama alternatifler birbirine bir şekilde bağlı değilse, birinci alternatifin seçilmesi kesin sonucu etkileyebilir. Bu nedenle yorum yaparken nereden başlanacağı önemli bir sorundur.
2.3.3. Uyarlama
Örneğe dayalı problem çözümünde, eski sonuçlar yeni sorunları çözmede ilham kaynağı oluşturur. Eski örnekler yenilerine tıpatıp uymadığından, uyarlama yapılması gerekir. Uyarlama denilen bu aşamada yaklaşık değer çözümü yeni duruma uyarlanır. Uyarlama iki aşamada olur: neyin uyarlanacağını belirlemek ve uyarlamayı yapmak.
Uyarlamanın her iki aşamasında da sorunlar çıkabilir. Öncelikle herhangi bir etki alanı veya görev için yeni bir takım uyarlama stratejileri veya deneyimleri ortaya çıkabilir. Bunlar uygulanarak yeni bir çalışma sistemi yaratılabilir.
Herhangi bir etki alanı ile başlanabilecek ve özel uyarlama stratejileri oluşturmakta kurallar sağlayabilecek önemli bir soru genel uyarlama stratejileri takımı olup olmadığıdır. Bir yemeği vejetaryenlere uyarlamak için tariften eti çıkarmak da bir stratejidir ama “ikinci önemli parçayı çıkart” denilen genel stratejinin özelleştirilmesidir. Bu, çok gerekli bir görevi yoksa, bir maddenin ikinci önemli parçasının çıkarılabileceğini bildiren stratejidir. Her tür uyarlama stratejisi için, uygulamada gerekli bilgi belirtilmelidir (Kolodner, 1993).
Uyarlamada önemli bir nokta da eski bir çözümün hangi parçalarının yenisine uygun olduğudur. Bunun bir yolu eski çözümlerle yeni gereksinimler arasındaki uyuşmazlıkları farkedip, buna dayanarak neyin uyarlanacağını seçmektir.
Örnekler, öğrenciler ve profesyoneller tarafından yeni fikirler üretmek için kullanılır. Uyarlama aşamasında bir örnek asgari düzeyde değiştirilerek, başka örneklere uyarlanarak veya onlarla birleştirilerek kullanılabilir.
2.3.3.1. Uyarlamasız
Geçmişteki bir örnek, hiç değiştirilmeden veya asgari değişiklikle, eldeki soruna uyarlanır. Özellikle mimarlık gibi yaratıcılığın önemli olduğu durumlarda örneğin değiştirilmeden kullanılması tartışma yaratır: Mimarlık mutlaka yaratıcı bir sanat mı olmalıdır yoksa başarılı bir uyarlama sanatı mıdır? “Bir mimar da, bir klasik senfoni orkestrasındaki müzisyenler gibi aynı notaları sadakatle çalamaz mı?” (Schmitt, 1995).
Örnek.1: Şekil 2.1‟deki Burgee-Johnson‟ un Houston‟daki mimarlık okulu binasına (1967) ve Ledoux‟nun 1773 yılında tamamladığı eğitim binasına bakılınca çarpıcı bir benzerlik görülmektedir. Ancak dikkatle incelendiğinde cephedeki ve çatıdaki farklılıklar ortaya çıkmaktadır.
Şekil 2.1 Sol: Ledoux 1773; sağ: Burgee-Johnson 1967 (Schmitt, 1995).
Şekil 2.2 Sol: Berlin Ulusal Müzesi (Howe, 1996); Sağ: Bacardi Rom Binası (Hendel, 2003)
Örnek.2: Mies Van der Rohe'nin Berlin Ulusal Müzesi için Bacardi Rom Binası uyarlaması (Schmitt ve diğ., 1997). Şekil 2.2‟de her iki binaya ait fotoğraflar görülmektedir.
Müze, yapısal ve mekansal olarak Mies‟in önceki projelerinden Bacardi Rom Binası (1957) projesine açık benzerlik göstermektedir. Müzenin yapısının daha büyük olmasına ve Bacardi binasının betonarme yapısına karşın müzede çelik konstrüksiyon kullanılmasına rağmen, her ikisinde de eş kare plan şeması kullanılmıştır. Her ikisi de sekiz kolon tarafından desteklenen, çift-yönlü çatı yapısına sahiptir. Her iki binanın da yükseltilmiş platformlar üzerinde bulunan açık alanları vardır. (Spaeth, 1985).
2.3.3.2. Boyutsal ve Topolojik Uyarlama
Orijinal örneği yeni duruma uyarlamak için yapılan herhangi bir değişiklik örnek uyarlaması olarak kabul edilir. Boyutsal uyarlamada, bir takım doğrusal ve doğrusal olmayan kısıtlamaların çözümü kullanılarak binayı tanımlayan parametreler üzerinde değişiklik yapılır. Bu kısıtlamalar; tek alanda yüzey, en ve boy veya yön belirlemesi ile ilgilidir (Medjdoub and Yannou, 1998).
Boyutsal uyarlama ile çözüme ulaşılamazsa, topolojik uyarlama denenir. Alanların topolojik ilişkileri tanımlanır. Bu tanımlamada örneğin mekansal niteliklerini korumak için gereken şartları tanımlayan ayırıcı nitelikteki kısıtlamalardan yararlanılır. Birkaç alanda bitişiklik, bina çevrelerine yakınlık, bitişik olmama veya yaklaşık olma topolojik kısıtlamalara ait özelliklerdir (Medjdoub and Yannou, 1998). (Boyutsal ve topolojik örnek uyarlaması içeren CADRE uygulaması Bölüm 5.1‟de anlatılmıştır.)
Yapılan boyutsal veya topolojik uyarlama ne kadar radikal olursa, orijinal örneğin kalitesini kaybetme olasılığı o kadar artar. Başlangıçtaki örneğin mimari kalitesinden dolayı seçilmiş olduğu düşünülürse, orijinalden uzaklaşmak sakıncalı olabilir. Orijinaline doğru referans yapıldığında, örnek uyarlamasının bir sakıncası yoktur. Örnek uyarlaması yapan biri “birinci sınıf yaratıcı yetenek” olarak kabul edilebilir mi sorusunun yanıtı “evet”tir, çünkü pek çok mimar örnek uyarlaması yaptığını kabul eder. Tasarımcıların meslek yaşamlarının başında uyarlama yapmadıkları ama daha sonraları kendilerinin ilk örneklerinden uyarlamalar yaptıkları anlaşılmıştır.
2.3.3.3. Örneklerin BirleĢtirilmesi
Değişik örneklerin değişik kısımlarının yeni bir “örnek” oluşturmak üzere birleştirilmesidir. Buna en yakın mimarı olgular; historisizm, eklektisizm, ve daha sonra post-modernizmdir.
Mimari örnekler üzerinde yapılan örnek birleştirilmesinde yapıların parçaları bir araya getirildiğinden uyarlama sırasında sorunlar ortaya çıkabilir. Çünkü burada orijinal bağlamından çıkarılınca hiçbir anlamı kalmayabilecek karmaşık nesneler söz konusudur. Tasarımcının becerisi, doğru elemanları seçip onları yeni bir tasarım kompozisyonunda, bir kolaj gibi değil, en iyi şekilde kullanabilmektir (Schmitt, 1995). Buna örnek olarak Sir Edward Lutyens‟in Hindistan‟daki İngiliz Raja‟sı için projesi gösterilebilir. Lutyens geleneksel Hint chhatri' sinden aldığı öğeleri Yeni Delhi' deki Viceroy Court'taki Guard House' da kullanmıştır (Şekil 2.3). Tüm dünyada sömürge mimarisi geleneksel öğelerin ithal mimari örneklerle birleştirilmesinden oluşur
Şekil 2.3 Sol: Hint Chhatri' si ; Sağ: Guard House, Lutyens (Schmitt, 1995) 2.3.4. Değerlendirici Us Yürütme: Doğrulama ve EleĢtiri
Bu aşamalarda, bir çözüm veya yorum, dışarıda denenmeden doğrulanır. Değerlendirme için tüm bilgiler elde olunca, bu aşama onaylama aşaması olarak düşünülebilir. Ama, birçok durumda, o kadar çok bilinmeyen vardır ki, bir çözümü onaylamak zordur. Elde edilen çözümün en iyi alternatif olduğuna karar verebilmek için örneğe dayalı yorumsal us yürütmenin tüm teknikleri kullanılarak çözümler eleştirilir. Bu, önerilen çözümü benzer çözümlerle kıyaslayarak ve karşılaştırarak yapılır. Bu aşamada benzer çözümü olan örnekleri geri çağırmak için bellek süreçlerine dönüş yapılır.
Örneğin, önceki bir durumda başarısızlıkla sonuçlandığı biliniyorsa, us yürütücünün yeni durumda aynı sorunlarla karşılaşıp karşılaşmayacağı düşünülmelidir.
Bir çözümün gücünü sınayabilmek için varsayılan çözümler de önerilebilir. Bir çözümü eleştirmenin başka bir yolu da bir benzetimle sonuçları kabaca kontrol etmektir. Eleştiri başka örneklerin geri çağrılmasını da gerektirebilir ki, bu durumda onarma denilen ek uyarlama yapılmalıdır (Kolodner, 1993).
Buradaki önemli konular: örnekleri kullanarak değerlendirme stratejileri; yorumlama, değerlendirme ve haklı çıkarma için örnekleri geri çağırma stratejileri; bunların kullanılması için uygun varsayımların ve stratejilerin üretilmesi; ve eski örneklerin artı veya eksi olarak değerlendirilmesidir.
2.3.5. Değerlendirici Sınama
Bir sonraki aşamada, us yürütme sonuçları gerçek dünyada sınanır. Bir çözüm oluşturulurken veya çözümün sonucunda ortaya çıkan geribildirimler analiz edilir. Sonuçlar beklendiği gibi olursa, bu aşamada daha fazla analiz gerekmez fakat değişik olursa sonuçlardaki anormalliklerin açıklanması gerekir. Bu açıklamada, anormalliğin nedeni ve onu önlemek için ne yapılmış olması gerektiği yer almalıdır. Bu bazen örnek tabanlı us yürütme ile, yani önceki açıklamayı yeniden uygulayarak yapılabilir.
Bu aşama us yürütücü için en önemlilerinden biridir, çünkü, us yürütücüye kararların gerçek dünyada değerlendirmesini ve öğrenmesini sağlayacak geribildirimler toplamasını sağlar. Geribildirim, us yürütme sonuçlarının farkedilmesini sağlar; bu da beklenildiği gibi olmayan sonuçların analizini ve açıklamasını kolaylaştırır: Bu analiz, us yürütücünün yeterli bir şekilde açıklayabildiği yanlışlardan kaçınmasına ve önceden beklemediği fırsatları farkederek ileride kullanabilmesine yardımcı olur. Değerlendirme, önerilen bir çözümün iyi olup olmadığını yargılama sürecidir. Bu bazen önceki örnekler bağlamında yapılır, bazen gerçek dünyadan geribildirimlere veya benzetime dayalı olur. Değerlendirme, farklılıkları açıklamak (beklenenle gerçekleşen arasındaki farklılık), farklılıkları doğrulamak (önerilen çözümle geçmişte kullanılan arasındaki farklılık), sonuçların tasarlanması, ve alternatif olasılıkları karşılaştırıp derecelendirmektir (Kolodner, 1993).
2.3.6. Bellek Güncelleme
Yeni bir örnek gelecekte kullanılmak üzere bellekte saklanır. Bir örnek, sistemin onu kullanabilmesi için, sorunu, çözümünü, bellibaşlı gerçekleri ve destekleyici us yürütmeyi içerir.
Bellek güncellemesinin bu aşamasında en önemli süreç, yeni örneği bellekte dizinleme yollarının seçilmesidir (Kolodner, 1993). Dizinlemede aşırıya kaçmamak gerekir çünkü ayırt edilmemiş bir örneğin geri çağrılması istenmez. Bunun için, us yürütücü örneğin önemini önceden görmelidir. Bu aşamada belleğin dizinleme yapısı ve organizasyonu da uyarlanmalıdır. Yeni örnek için, doğru sözlük kullanılarak, uygun dizinler seçilmelidir ve aynı zamanda ornek kitaplığı deposuna yeni şeyler katıldığında, eskileri aynı şekilde ulaşılabilir kalmalıdır.
2.4. Örnek Tabanlı Us Yürütmenin Uygulanabilirliği
Örnek tabanlı us yürütme, çözümlerin oluşturulmasının karmaşık olduğu ve bilgi açısından zengin durumlardan, örneklerin yalnızca elde olan bilgiyi sağladığı durumlara kadar, gerçek-dünyada yaygın bir şekilde uygulanabilir. Us yürütücünün sorunlara kolaylıkla çözümler önermesine izin verir. İyi anlaşılmayan etki alanlarında us yürütebilmek, algoritmik yöntemlerin olmadığı durumlarda çözümleri değerlendirmek, önceki sorunlardan kaçınmak, ve bir durumun önemli noktaları üzerinde odaklanmak gibi yararları vardır. Örnek kitaplığının zayıf örneklerden oluşması, örneklerin değerlendirilmeden, önerildiği gibi kullanılması durumlarında çeşitli sakıncalar ortaya çıkabilir. Örnek tabanlı us yürütme insanlar için us yürütmenin doğal bir yolu, makineler içinse oldukça umut vadeden bir yöntemdir (Kolodner, 1993).
2.4.1. Uygulama Alanları
Mantıklı kararlar vermek durumunda olanlar, örneğin doktorlar, örnek tabanlı sonuç çıkarma yapabilirler. Çünkü doktorlar mesleki eğitimleri boyunca bozuklukları tek tek veya bileşik halde tanımayı öğrenirler. Aynı zamanda bozuklukların nasıl ilerlediğini de bilirler. Ama bozuklukların her tür bileşik halini tanımak üzere eğitilemezler ve hastalık süreci bilgileriyle mantıklı tanılar üretebilmeleri çok zaman alır. Oysa, hastalık süreci bilgisine ait bir çözümü yeniden kullanmak üzere bellekte
saklamak yararlı olur. Yeni karmaşık bozuklukları tanımayı bir kez öğrenince, tekrar tanıyabileceklerdir (Kolodner, 1993).
Benzer şekilde, bir bilgisayar programının karşılaşabileceği sorunların olası birleşik şekillerinin hepsini içermesi beklenmemelidir. Bir karalamadan yola çıkarak mantıklı çözümler üretmek için verimli algoritmalara sahip olması da beklenmemelidir. Modele dayalı bir sistem, bir şeyin nasıl çalıştığını çok iyi bilebilir. Ancak özellikle birden fazla hata olduğunda, sorunlara kolaylıkla çözüm üretemeyebilir. Benzer şekilde, nedensel bir model, bir tasarımı doğrulamakta yardımcı olabilir ama az veya çok kısıtlanmış durumlarda yeterli bilgiyi sağlamayabilir. Örnek tabanlı us yürütme insanların kolayca çözümler üretmesi için yol gösterdiği gibi, daha önceden benzer durumlarla karşılaşılmışsa, bir bilgisayar programının da verimli çözümler önermesini sağlar. Eski çözümde yapılması gereken değişiklikleri belirlemek, geçerli uyarlamalar sağlamak ve önerilen çözümleri doğrulamak için nedensel modele-dayalı sistem örnek tabanlı sistemle birlikte kullanılmalıdır (Kolodner,1993).
Örnek tabanlı us yürütme, elde belirli bir görev ve etki alanına ait bilgi olduğunda çok yararlıdır çünkü geçmişte edinilen bilgiler kullanılır. Örnek tabanlı us yürütme bilginin ve/veya kanıtın tam olmadığı durumlarda da yararlıdır. Mantığa dayalı sistemler bu durumlarla başa çıkmakta zorlanırlar çünkü yanıtlarını bilinen ve doğru olan üzerine kurmak isterler. Geleneksel yapay zeka sistemlerinde ise, birtakım faktörler ve bilgisayar açısından oldukça çaba gerektiren ve çok akla yatkın gelmeyen us yürütme yöntemleri kullanılarak, sorunlar çözülebilir.
Örnek tabanlı us yürütme, eksik bilgi ile başa çıkmanın başka bir yöntemidir. Örnek tabanlı us yürütücü, eksik bilgiyi tamamlamak için deneyimine dayanarak varsayımlardan yola çıkar. Bu şekilde elde edilen sonuçlar her zaman en iyisi, hatta doğrusu bile olmayabilir ama us yürütücü önerilen yanıtları dikkatle değerlendirirse, örnek taban yöntemi her zaman yanıtlar üretecek bir yol bulur.
Örnek tabanlı us yürütme, eski çözüm yeni durumda gerekenden farklı olsa bile yararlar sağlayabilir. İki olasılık vardır. Anımsanan örneğin yeni durumda kullanılabilecek özellikleri, örneğin tanımına katılır ve yeni bir örnek geri çağrılır veya çağrılan örnek yeni bir çözüm bulmakta başlangıç noktası olarak kullanılır. Bir çözümün bölümleri arasında etkileşim olsa da, kabul edilebilir bir çözüm için çok uyarlama gerekse de, bir karalamadan sonuç çıkarmaktan daha kolaydır.
2.4.2. Örnek Tabanlı Us Yürütmenin Yararları ve Sakıncaları Örnek tabanlı us yürütme tasarımcıya pek çok yarar sağlar.
Örnek tabanlı us yürütme, us yürütücüye sorunlara çabukça çözümler önermeyi sağlar, böylece bir karalamadan yola çıkarak yanıta ulaşırken zaman kaybedilmez. Her us yürütücü gibi, örnek tabanlı us yürütücü de önerilen çözümleri değerlendirecektir. Ama, zaman alan hesaplamalar ve çıkarımlar yapmak zorunda kalmayacaktır. Bu yarar, problem çözümü, planlaması, açıklaması ve tanı konulması gibi tüm us yürütme görevlerinde yararlıdır.
Örnek tabanlı us yürütme, us yürütücü tarafından tamamiyle anlaşılmamış etki alanlarında da çözümler önerilmesine izin verir.
Birçok etki alanı, beklenmeyen insan davranışlarına dayalı olduğundan (örneğin ekonomiye), tamamiyle anlaşılır olmayabilir. Bazı hastalıklar ve ilaçlar da henüz anlaşılmamıştır. Kişi bazen tam anlayamadığı fakat yine de karar vermesi gereken bir durumda bulunur. Örnek tabanlı us yürütme, geçmişte işe yaramış çözümlere dayanarak varsayımlar yapılmasını sağlar.
Örnek tabanlı us yürütme, değerlendirme için hiçbir algoritmik yöntem olmadığında, us yürütücüye sonuçları değerlendirmek için yol gösterir
Pek çok bilinmeyen olduğu, değerlendirmenin güç veya olanaksız olduğu durumlarda örnekleri kullanmak çok yararlı olur. Çözümler önceki benzer durumlar bağlamında değerlendirilir.
Örnekler, açık-sonlu ve kötü-tanımlanmış kavramları yorumlamada yararlıdır. Avukatlar bu yöntemi çok kullanır, ama aynı zamanda günlük yaşamda da kullanılır. Önceki deneyimleri anımsamak, eski yanlışların tekrarlanmaması açısından, us yürütücüyü uyarır.
Malzemesi güç bulunan bir yemek planlayan us yürütücüyü ele alırsak, geçmiş deneyimini anımsayarak gerekli malzemeyi önceden sağlayacaktır.
Örnekler, bir sorunun önemli olan özelliklerine dikkat çekerek, us yürütmenin bu önemli noktalar üzerinde yoğunlaştırmasına yardımcı olur.
tekrarlanmaması için bu özellikler üzerinde yoğunlaşır. Benzer şekilde, bazı özellikler başarıyla sonuçlanmışsa, us yürütücü bu özellikler üzerinde durur. Bu odaklanma, hem problem çözümünde, hem de örnek tabanlı yorumsal us yürütmede yararlı olur (Kolodner, 1993).
Us yürütmede örnekleri kullanmanın bazı sakıncaları da vardır:
Örnek tabanlı us yürütücü eski deneyimleri yeni durumda doğrulamadan kullanmak isteyebilir.
Örnek tabanlı us yürütücü yeni bir sorunun çözümünde önyargılı davranabilir Deneyimsiz us yürütücüler en doğru örnek setlerini anımsamayabilirler (Gick and Holyoak, 1980; Gentner, 1989).
Doğrulama yapmadan önceki deneyimlere dayanmak verimsiz veya yanlış çözümlere ve değerlendirmelere neden olur. Uygun olmayan örneklerin geri çağrılması, zaman kaybına veya maliyeti yüksek yanlışlara neden olabilir.
2.4.3. Örnek Tabalı Us Yürütme ve Ġnsanlar
İnsanlar günlük yaşamda örnek tabanlı us yürütmeyi kullanırlar. Mimarlar, yeni tasarımlar yaratırken anımsama, birleştirme ve uyarlamada eski tasarım planlarından yararlanırlar. Stratejik planlamacılar, ekonomistler ve borsa analizcilerinin de örnek tabanlı us yürütmeden yararlandıkları görülmüştür.
Bir örnek tabanlı us yürütücünün niteliği önceki deneyimlerine; yeni durumları eski deneyimleri ışığında anlamasına; uyarlama, değerlendirme ve onarmadaki ustalığına bağlıdır. Bir us yürütücü tarafından kullanılan temel süreçler örnek depolanması ve geri çağrılması, uyarlama ve eleştiridir (Kolodner, 1993).
Örnek tabanlı us yürütme süreçlerinin anlaşılması için programlar oluşturulmaktadır. Öncelikle, insanların örnekleri daha iyi geri çağırabilmeleri için karar vermede yardımcı olacak sistemler oluşturulmalıdır. Psikologlar insanların karar verirken örnekleri rahatça kullandıklarını, fakat her zaman doğru olanları anımsamadıklarını farketmişlerdir (Holyoak, 1985; Gentner, 1989). Bu sorunu yok etmek ve insanların belleklerini artırmak için bilgisayarlardan yararlanılabilir. Ayrıca, iyi örneklere dayalı olan öğretme stratejileri yaratılabilir veya öğretme araçları oluşturulabilir. İnsanlar sorunları çözmekte örneklerden rahatça yararlanıyor ve bunu doğru olarak
şekilde dizinlenmesini öğretmektir. Karar vermede örneklerin kullanılması konusunda bir eleştiri, us yürütme sistemine ön yargı getirmesidir. Çünkü insanlar, eski bir örneğin sonucunu yeni durumda doğrulamadan kullanma eğiliminde olabilirler. Bu nedenle, örneğe dayalı önerilerin nasıl doğrulanacağı; doğrulama ve değerlendirmenin iyi karar vermede yaşamsal önem taşıdığı insanlara öğretilmelidir (Kolodner, 1993).
2.5. Örnek Tabanlı Tasarım
Örnek tabanlı tasarım, son yıllarda, mimari araştırma alanında dikkat çekmiştir. Örnek tabanlı tasarım sisteminin ana bileşeni örneklerin veya örnek tabanının deposudur. Yeni bir tasarım problemi verildiğinde, uygun bir örnek seçilir ve uygulanır. Örnek tabanlı tasarımdan en büyük beklenti kullanıcının işini azaltmasıdır. Bir örnek seçilir ve uyarlanması otomatik olarak yapılır. Daha gerçekçi bir beklenti ise kullanıcının örnekleri seçmesi ve uyarlaması, sistemin de olası ve yararlı durumlarda bunu desteklemesidir.
Örnek tabanlı tasarım sistemininde yaşamsal önemi olan iki konu vardır:
1. Yeterli genişlikte bir örnek çeşitlemesi var olmalı ve sistem de en uygun olanlarını bulma yolları sunmalıdır.
2. Sistem, bir örneğin seçilme nedeni olan tasarım problemine uyarlanabilmesinin sonuçlarına karar verebilmelidir (Leusen, 1995).
Örnek tabanlı tasarım sürecinin değişik aşamalarında kullanıcı olasılıkla değişik düzeylerde tasarım problemlerine odaklanmıştır. Örnek tabanı, kullanıcı açısından hastaneler, okullar, konutlar gibi, her genel bina kategorisi veya hastane koğuşları, sınıflar gibi daha düşük düzey bileşenler ve merdivenler, pencereler ve kapılar gibi bina parçaları için ayrı dosyalar içermelidir (Leusen, 1995). Bu dosyalardaki her kayıt belirli bir binayı, bir bileşenini veya bir parçasını tanımlamalıdır. Örneğin, temel konut düzenlemelerinde bir dosyanın kayıtları, özel bir metrik editörle, düzenlemenin metrik bir tanımını içerir. „Gerçekleştirilme yılı‟ veya „tasarımcının adı‟ gibi alanlarda bilgi, insan-dizincilerce var olan dokümanlardan yorumlanır, toplam derinlik ve genişlik gibi diğer özellikler de otomatik olarak metrik tanımlamadan elde edilir.
2.5.1. Örnek Tabanlı Tasarım Bağlamında Yaratıcılık ve Özgünlük
Örnek tabanlı us yürütme ve örnek tabanlı tasarım yöntemleriyle karşı karşıya kalan tasarımcıların sorduğu ciddi sorular örnek tabanlı tasarımın yaratıcı olup olamayacağı, var olan örneklerin kullanımının temelde yeni çözümlerin olası olmadığını mı ima ettiği ve benzeri sorulardır Aynı soru örnek tabanlı tasarımın insan aktiviteleri için sorulmamaktadır. İkinci durumda, tanımlanamaz bir etkinlik ile (hatta örneklerden sonuç çıkarıp tasarlayarak) yeni, yenilikçi ve yaratıcı çözümlere ulaşılacağı sanılır. Belli bir tarz çerçevesinde tasarlayan mimarların da çok sayıda yenilikçi ve yaratıcı çözümlere ulaşması bunu ispatlar.
Schank‟ın yaratıcılık tanımlamasının “açıklamalı modellerin yanlış uygulanması” olduğu düşünülürse, örneklerden çok sayıda yaratıcı çözümler çıkarmak zor olmayacaktır (Schmitt ve diğ., 1997).
2.5.2. Yasal Boyut, Alıntı ve Çalıntı
Örnek tabanlı tasarım ciddiye alındığı sürece birisinin bir binadan nasıl alıntı yaptığı, bir tasarımda bir mimardan alıntı yapıldığının nasıl belirtileceği soruları yanıtlanmalıdır. Sorun yeni veya çözülmüş değildir, ama örnek tabanlı tasarımın gelişiyle daha çok önem kazanmıştır.
Bir tasarımcı parametrize edilmiş bina elemanları kitaplığını kullanırsa, elemanların onların kalitesini garanti eden bir imalatçı tarafından üretildiğini ve bir mimarın, elemanların tasarımını önemli oranda değiştirdiği takdirde, toplu ve parametrize üretimin avantajlarını kaybedeceğini bilir. Bu bir yazıda başka bir yazardan alıntı yapmaya benzer. Bina parçası etiketlenmiştir ve yeniden sipariş edilebilir (Schmitt ve diğ., 1997).
Parçalardan bina ünitelerine veya tam binalara geçildiğinde durum başkadır. Mutfaklar ve banyolar, mobilya gibi üretilebilir. Prefabrikasyon belirtilerini olabildiğince saklayarak, ürünün daha çekici ve masif olması amaçlanır. Kuzey Amerika‟da açıklamalı model kitaplarının kullanılması yaygındır. Mimarların isteyeceği ücretlerle kıyaslanamayacak fiyatlara binaların komple çizim setleri satın alınabilir. Bu kitaplar örnek tabanlarının geleneksel şekline en iyi örnektir. Tasarımlar belirli müşterilere hitap eder, inşası zor değildir ve binalar “kolay satın alınabilir”den “lüks”e kadar fiyatlandırılmıştır. Bu bina tasarımları geçmişte birçok
İkinci zorluk yüksek kalite mimarlık örnekleri örnek tabanında görüldüğünde ortaya çıkar. Dünyaca ünlü mimarlar, binalarında kısmen betimlenmiş elemanlardan tanınırlar. Bu binaların formlarından alıntı yapmak bu mimardan alıntı yapmaktır. Referans gösterilmezse, aşırmacılık açıktır. Bir binayı veya parçalarını alıntılarla etiketlemek mümkün olmayacağından, belli bir mimara ait olduğu sanılan belirli formlar kullanıldığında, rahatsız edici bir durum oluşur.
Modern Mimarlık‟tan alıntılarla yakın zamanlarda toplu olarak üretilen bina taklitleri, örnek tabanının yanlış kullanımına örnektir. Barcelona‟daki Mies Pavyonu ve Stuttgart‟taki Weissenhof Seidlung gibi modern mimarlığın ikonlarının pek çok düz, sentaktik ve semantik olarak yanlış takipçileri olmuştur (Schmitt ve diğ., 1997). Bu binaların modern mimarlık adına yapılması ve adını lekelemesi özellikle rahatsız edicidir. Dış stilistik özelliklerin taklit edilmesi doğrudan doğruya yeniden canlandırma bile değildir. Öte yandan, aynı örnekler ele alındığında bu binaları ve öncül örnekleri doğru olarak kullanan mimarlar da vardır. Modern mimari tarzında ve geleneğinde mükemmel binalar tasarlayan Meier ve modern kökleri reddetmeyen Campi gibi mimarlar, örnek tabanının yenilikçi kullanımına örnek oluşturmaktadırlar (Oxman & Oxman 1992).
Uyarlama için bilgisayara dayalı örnek tabanı kullanımında, telif hakkı ve diğer yasal sorunlar ortaya çıkabilir. Bir bina için telif hakkı veya patent yoktur. Bir tasarımcı tanınmış mimarların örnek tabanlarını kullanır ve onların başyapıtlarını uyarlarsa ancak bir dava açılabilir.
Örnek uyarlaması sadece tasarım çözümlerinde kısmen kullanıldığında, sorun daha az ciddi olur. Kimse bir dikdörtgen odanın veya arklı bir pencerenin patentini alamaz ama kısmen uyarlanmış Botta, Rossi veya Eisenman binalarının toplu olarak imal edilmesi haklı olarak sorun çıkarır. Bu nedenle, mimarların kendi örnek tabanlarını geliştirip kullanmaları önerilir. Mimarların özellikle meslek yaşamlarının ilerleyen yıllarında, kendi yapmış oldukları eski tasarımlarından yararlandıkları görülmüştür. Bu durumda çalıntı olma gibi bir sorunla karşılaşılmayacağı açıktır.
2.5.3. Gelecekteki Tasarım Sistemleri ile BütünleĢtirilmesi
Örnek tabanlı tasarım en iyi şekilde küçük ve iyi çalışan örneklerle açıklanır ve keşfedilir. İdeal olarak, tasarımcı tarafından bilinen ve diğer tasarım yöntemlerine ve
Arzulanan mimaride örnek tabanlı tasarım ortamı bu nedenle, gelecekte her an ve her soyutlama düzeyinde ziyaret edilebilecek programların parçası haline gelecektir. Bunun gerçekleşebilmesi için bazı şartlar yerine getirilmelidir:
Bilgisayar destekli tasarım betimlemeleri örnek tabanlı tasarıma hazır bir örnek olarak görüntü içermelidir veya herhangi bir bilgisayar destekli tasarım betimlemesinden örnek tabanlı tasarım betimlemesine kolay bir çevirim olmalıdır. Örnekler örnek tabanına kolayca eklenebilmeli ve elle veya otomatik olarak dizinlenmelidir. Örnek tabanı merkezi olmalı ve değişik tasarımcılar üzerlerinde kendi fikirlerini belirtebilmelidir.
Örnek tabanına göz atılabilmeli ve kritere dayalı arama ve seçme yapılabilmelidir.
Sistem, örnek birleştirmesini olduğu kadar boyutsal ve topolojik uyarlamayı da desteklemelidir.
Sistem sınırlamaları kontrol etmeli ve serbest değişkenleri gerçek zamanda yerleştirilmesine olanak sağlamalıdır.
Sonuç diğer bilgisayara dayalı yöntemlerle uyumlu olmalıdır (Schmitt ve diğ. 1997).
Bu şartlara uyulduğunda, mimaride örnek tabanlı tasarım gelecekteki tüm tasarım sistemlerinin önemli ve yararlı bir parçası olacaktır.
2.5.4. Diğer Sorunlar ve TartıĢmalar
Bütün pozitif yönlerine karşın, daha geniş ve gerçekçi sistemlerin gelişmesiyle, örnek tabanlı tasarım ile ilgili birkaç kritik geri çekilme ortaya çıkmıştır. Örnek birleştirmesi örnek tabanlı tasarım ile ortaya çıkan sorunları çözmeye yönelik bir çabadır. Örnek birleştirmesi, değişik tasarımların parçalarını birleştirerek yenilikçi ürünlerin yaratılmasını sağlar. Örnek birleştirmesi sonucu ortaya çıkan yeni örnekte orijinal tasarımın niteliklerinin korunabilmesi garanti değildir.
Örnek birleştirmesi, var olan tasarımların parçalarını rastgele birleştirmekle aşırmayı yok etmez. Ve, karalamadan yeni bir ürün geliştirirken gerekli olan tasarımın iyice anlaşılmış olması da uyarlama ve örnek birleştirilmesinin kullanımı sırasında yok olabilir.
