"İpek YolıTçalışmalannı Türk Kültürüne Hizmet Vakfı adına
yönlendiren Yönetim Kurulu
Av. Şerafettin Yılmaz Fatma Yücel Ayık Dr. M. Sinan Genim
Bülent Çorapçı Dr. Cezmi Bayram Prof. Dr. Fahameddin Başar
Y.M.M. Mustafa Ekinci
Editör
Prof. Dr. AhmetTAŞAĞIL
Yayına Hazırlayan
Fatma Yücel Ayık
Bu Eserde Yazısı Bulunanlar
Prof. Caner KARAVİT Prof. Dr. Haşim KARPUZ Prof. Dr. Yaşar ÇORUHLU Prof. Dr. Tilla Deniz BAYKUZU
Prof. Dr. A. Melek ÖZYETGİN Prof. Dr. Nesrin SARIAHMETOĞLU
Prof. Dr. Mehmet ÖLMEZ Prof. Dr. Konuralp ERCİLASUN
Prof. Dr. Ahmet TAŞAĞIL Prof. Dr. Hayrunnisa ALAN
Prof. Dr. Darhan KIDIRALİ Prof. Dr. Talaş OAAARBEKOV
Prof. Dr. Aydın USTA Doç. Dr. Gaybullah BABAYAR
Doç. Dr. Ekrem KALAN Doç. Dr. İlyas KEAAALOĞLU Doç. Dr. M. Gözde RAAAAZANOĞLU
Yrd. Doç. Dr. Alpaslan AŞIK Yrd. Doç. Dr. Nuri SEÇGİN Yrd. Doç. Dr. Zeynep AYCİB1N Yrd. Doç. Dr. Abdullah MOHAMAAADİ
Yrd. Doç. Dr. H. Ahmet ŞİAAŞEK Dr. Nurbolat BOGENBAYEV Öğr. Gör. Gülseren CECELİ DURSUN
EkberN.NECEF Sekreterya Zeynep Kuşhanoğlu Grafik Tasarım Cüneyt Özkaya Harita illüstrasyonu Özlem Akgündüz Baskı Pelikan Basım
İpek Yolu Atlası ISBN-9Z8-605-9858-01-4
İstanbul, 2015
Görsel Malzeme Kaynakları / Visual materials supplied by: www.wikipedia.org,www.shutterstock.com
Bu eser Türk Kültürüne Hizmet Vakfı tarafından hazırlanarak bastırılmıştır. Bu eserle ilgili çalışmaların bütün telif hakları ödenmiş olup, eserin yayın
hakları Türk Kültürüne Hizmet Vakfı’na aittir. Yayının hiçbir kısmı yazılı izin olmadan, tamamen, kısmen veya değiştirilerek yaymlanamaz, hiçbir şekilde iktibas edilemez, fotokopi dahil her ne şekilde olursa olsun, elektronik veya mekanik yollarla kopyası yapılamaz, bilgi olarak depolanamaz ve çoğaltılamaz.
—13
—
İpek Üretiminin Keşfi ve İpek Yolu'nun Başlaması
Prof. Dr. Ahmet TAŞAĞ1L
—29
—
TobaTürkleri Döneminde Gansu Koridoru'nda Budist Sanat ve Başyapıtlar
Prof. Caner KARAVİT
— 59 —
Turfan'dan Kaşgar'a İpek Yolu Üzerindeki Vaha Şehirleri
Prof. Dr. Tilla Deniz BAYKUZU
—
85 —
İpek Yolu'nda Dygurlar
Prof. Dr. Melek ÖZYETGİN
— 93
—
Moğollar Devrinde İpek Yolu
Doç. Dr. Ekrem KALAN
—
109
—
Kırgızistan'ın İpek Yolu Üzerinde Oynadığı Roller
Yrd. Doç. Dr. Alpaslan AŞIK
—135 —
Eski ve Orta Çağlarda Tacikistan Coğrafyası ve İpek Yolu
Prof. Dr. Konuralp ERCİLASUN
—
155
—
Büyük İpek Yohı Üzerindeki Ortaçağ Şehirlerinden Taraz'ın Değeri
Dr. Nurbolat BOGENBAYEV
—
165
—
İpek Yolu Üzerindeki Kanglılar'ın Eski Devletleri
Prof. Dr. Talaş OAAARBEKOV
—
179
—
Ortaçağlar Boyunca Özbekistan'da İpek Yolu'nun Oynadığı Tarihi Roller
Doc. Dr. Gaybullah BABAYAR
—
201
—
İpek Yolu Zenginliğinin Mimaride Yansıması: Özbekistan'da İpek Yolu Mimarisi
Doç. Dr. M. Gözde RAMAZANOĞLU
— 229
—
Karahanlı - Gazneli - Harezmşahlar'da İpek Yolu ve Ticaret
Ekber N. NECEF
—
257 —
Emir Timur Döneminde İpek Yolu
Afganistan ve İpek Yolu
Yard. Doç. Dr. Abdullah MOHAMMADİ
291 —
Türkmenistan'ın İpek Yollan Üzerinde Şehirleri ve Mimari Eserleri
Prof. Dr. Yaşar ÇORUH LU
— 321
—
Tarihi Süreç İçinde Azerbaycan ve İpek Yolu
Prof. Dr. Nesrin SARİAHMETOGLU
—
337
—
İpek Yolu ve Selçuklular
Prof. Dr. Aydın USTA
—
349
—
İran'da Türkmenler ve İpek Yolu
Öğr. Gör. Gülseren CECELİ DURSUN
—
363 —
Karadeniz'in Kuzeyinde İpek Yolu İle Bağlantılı Ticaret Yollan
Doç. Dr. îlyas KEAAALOĞLU
—
379 —
Ortaçağ Döneminde Anadolu'da Kervansaraylar
Prof. Dr. Haşim KARPUZ
393
—
Osmanlı Devleti ve İpek Yolu
Yrd. Doç. Dr. Zeynep AYCİBİN
—
419 —
İpek Yolu Üzerinde Dinlerin Yayılması
Yrd. Doç. Dr. H. Ahmet ŞİAAŞEK
—
435
—
İpek Yolu Türk Dilleri
Prof. Dr. Mehmet ÖLMEZ
— 449 —
İpek Yolu Üzerinde Yeni Arayış Modelleri
Prof. Dr. Darhan Kİ DIRALİ
— 465
—
Kültürel Etkileşimde İpek Yolu'nun Rolü Ve Önemi
Yrd. Doç. Dr. Nuri SEÇGİN
—
495 —
İpek Yolu'nun Yeniden Gündeme Gelişindeki Beklentiler
tfpek ^oLı Zenqinliqbwı
ffllimalldz ^anAimaAi:
Ü'Mûtâa/ıda tfpek ^/oüı MmaMû
Doç. Dr. M. Gözde Ramazanoğlu 'T'
zbekistan
Coğrafyasının Kısa
Tarihçesi
>Günümüzdeki Özbekistan, eskiden "Tu ran”, "Türkistan"ya da "Mâverâtinnehir” adı verilen toprakların, Hârizm ve Fergana bölgeleri nin önemli kısmını içine alır.
Bir ulaşım ağı olarak tanımlanan Büyük İpekYolu’nun birden fazla kolu bu coğrafyadan geçer. "Yol"un güven li olduğu dönemlerde ticaret gelişmiş, servet, refah ve kültürel zenginlik sağlamıştır. Bu zenginlik doğal ola rak mimariye yansır.
Ancak aynı yol, orduların ilerlemesi için de en el verişli güzergâhtır. Dolayısı ile bu topraklar ateş ve kı lıçtan kurtulamamış, tarih boyunca büyük yıkımlar yaşanmıştır. Binaların bir kısmı yeniden inşa edilse de büyük ısı farkları, depremler, gerek zeminin, gerekse inşaatta kullanılan toprak malzemenin düşük mukave meti, eserlerin çoğununyok olmasına neden olmuştur. Ticaret hattı üzerindeki geniş coğrafyadaki askeri, ticari ve kültürel varlıkları, Türkleri adeta İpek Yoluyla özdeş hale getirmiştir. Bugünkü Özbekistan toprakla rında Kang Hakanlığı ve Dâvân Devletleri (M.Ö. 3-2. yüzyıl), Kidariyler, Eftalitler ve Akhunlar (4-6.yüzyıl), Batı Türk Hakanlığı (6-7. yüzyıl) ile Emevî ve Abbâsî, Sâmânî, Karahanlı, Karahıtay, Me'mûnî, Gazneli, Bü yük Selçuklular, Hârizmşahlar, Timurlu ve Şeybânî (Özbelder) gibi devletlerle Çağatay, Buhara, Hîve ve Hokand hanlıkları hüküm sürdü. 20. yüzyılda Rusya İmparatorluğu işgali (19. yüzyılın ikinci yarısı), Sovyet- ler hâkimiyeti (1917), Türkistan Otonom Cumhuriyeti
(1918), Özbekistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ku ruldu ve sınırlar yapay olarak ayrıldı (1924). 1991 'de Özbekistan Cumhuriyeti bağımsızlığını ilan etti.
Özbekistan'daki Mimari
Eserlerin
Genel
Özellikleri
Bölgede taş bulunmadığından, binalar tuğladan dır. Bu coğrafyada farklı karakterdeki binalar, hep aynı malzeme ve benzer teknolojiyle inşa edilir. Toprak mal zeme kerpiç, tuğla, çini şekline bürünür ve sonuçta muazzam bir mimari ifade ortaya çıkar.
Camilerde, medreselerde, kervansaraylarla eyvanlı- avlulu plan şeması yaygındır. Büyük ve görkemli taç- kapılar bölge için karakteristiktir.
Karahanhlar Döneminde Mimarlık ve Mimari
Bezeme
Binalar erken dönemde kerpiçten, sonraları tuğ ladan inşa edilir. Bezeme de tuğlayla yapılır. Az mik tarda renkli sırlı tuğla işlemeye ve kabartmalı yazıyla işlenen çinilere rastlanır.
Yapılar prizmatik kütlelidir. Genellikle cephenin köşelerinde sütunçeler vardır. Girişin binanın beden duvarlarını aşacak kadar yükseltilerek
ve büyük taçkapı inşa etme geleneği Karahanlılarla başlar.
Taçkapı çerçevesi bordürler ve sil melerle kuşatılır. Ortada kırık kemerli niş bulunur. Nişin köşeleri tuğladan
vurgulanması
--- ' 0 -•
İsmail Buharı Külliyes (Ebu Abdullah Muhammed bin İsmail
el Cu!fi El Buhari, 810-869) (karşı sayfa)
® -4
Vabkent Minaresi: (1196-1197) Karahitaylı . ■ hükümdarı 2. Burhaneddin Abdülaziz tarafından yaptırılmıştır. Yüksek zarif bir kule şeklindedir (38.7 m)
