B e slenm e ve D iyet D e rg isi f J . N u tr. and D ie t., 17 . 37 - 45, 1988
4 - 6 YAŞ GRUBU ÇOCUKLARINDA B ESL EN M E ALIŞKANLIKLARI ve BUNU E T K İL E Y E N E T M E N L E R KONUSUNDA B İR ARAŞTIRMA
Doç. Dr. U fu k GÜNEYLİ*
B u a r a ş t ır m a 4 - 6 y a ş g ru b u ç o c u k la rın b e slen m e d u ru m la rı, a lış k a n lık la rı, a ile n in ço c u ğ u n b e s le n m esi ile ilg ili t u tu m ve d a v r a n ış la rın ı o r ta y a ç ı k a r m a k a m a c ıy la A n k a ra ’n ın fa rk lı so sy o -ek o n o - m ik b ö lg e le rin d e n seçilen 480 a ile ve çocuğ u ü z e rin d e y a p ılm ış trı. B u lg u la r ç o c u k la rın sü t, y o ğ u rt g ru b u b e sin le rle e t, y u m u rta , k u ru b a k la g il g ru b u b e sin le ri y e te rsiz tü k e ttiğ in i ve b u n a b a ğ lı o la ra k % 16.9 o r a n ın d a m a ln u tris y o n a r a s tla n d ığ ım g ö s te rm iş tir . A ilelerin ç o c u k la rın a iyi b e slen m e a lış k a n lık la r ı k a z a n d ırm a k iç in g a y re t s a r fe ttik le ri ve o lu m lu d a v ıa n ş la r iç e risin d e o ld u k la rı g ö zlen m iş tir. S o n u ç la r, a ile le rin b u y aş g ru b u ç o c u k la rın ın b e sle n m e si k o n u s u n d a e ğ itim e ih tiy a ç la rı o ld u ğ u n u g ö ste rm e k te d ir.
G İR İŞ
T o p lu m la rın geleceği, o to p lu m u m ey d an a g etiren b irey lerin n ite lik le ri ile d o ğ ru d a n ilişk ilid ir. T oplum u o lu ş tu ra n a ilelerin n i te lik le rin in ü s tü n olabilm esi, fe rtle rin in m u tlu lu k içinde y aşay a b ilm e le ri için h erşey d en önce b u b ire y le rin sağlıklı o lm a la rı ş a r t tır. Y eterli ve dengeli b eslen m e ise h a y atın h e r d ö n em in d e sağlıklı o lm a n ın tem el k o şu lu d u r. U n u tu lm a m a lıd ır ki iyi b eslenm e, b e b ek lik te n ço cu k lu ğ a, ço cu k lu k tan erişk in liğ e k a d a r sağlıklı b ir y a şa n tın ın tem el u n s u ru n u o lu ştu rm a k ta d ır.
Ç ocuğun kişiliği o k u l öncesi çağ lard a şek illen m ek te, y e tişk in lik ç ağ ın d a k i d a v ra n ışla rın ı etkileyecek a lışk a n lık la rın edinilm esi genellikle b u y ılla ra d a y an m a k ta d ır. Aym şekilde çocuğun b u y aş la rd a k azan d ığ ı yem ek yem e alışkanlığı d a h a y atın ın d a h a so n ra
k i d ö n em lerin i etkileyecek ve ile rid e o rta y a ç ık a c a k b e sle n m e so ru n la rın ın tem elin i o lu ş tu ra c a k tır . Ç ü n k ü b e sle n m e ç o c u ğ u n b e densel, duygusal gelişm esin i ve so sy al d a v ra n ış la rın ı d o ğ ru d a n e t k ile m e k te d ir (1 -3).
Ü lkem izde ço cu k la rın b e sle n m e a lış k a n lık la rı ile d a v ra n ış la n n ı k ap sam lı şekilde inceleyen b ir a ra ş tır m a y a p ılm a m ış tır. A raş tırm am ız b u k o n u d a k i e k sik lik le re ışık tu tm a k a m a c ıy la p la n la n m ış ve y a p ılm ıştır.
ARAŞTIRMA Y Ö N TEM İ ve ARAÇLARI
A raştırm am ız A n k a ra ’nın ; G ülveren, D ikm en, S in c a n , Y en im a halle, K eçiören ve A b id in p aşa gibi fa rk lı sosyo e k o n o m ik b ö lg e le rin d e o tu ra n ve 4 - 6 yaş g ru b u ç o c u k la ra sah ip a ile le r ü z e rin d e y a p ılm ıştır. H e r bölgeden gelişigüzel ö rn e k le m e y ö n te m i ile 80 aile alın m ış ve toplam - 480 aile ve çocuğu ö rn e k le m i o lu ş tu r m u ş tu r . A ra ştırm a d a öncelikle k o n u ile ilgili s o ru la rı iç eren b ir a n k e t fo r m u g e liştirilm iştir. Bu a n k e t fo rm u ile, 4 - 6 y aş ç o c u k la rın ın e b e veynleri ile ilgili genel bilgiler, ç o c u k la rm y em ek yem e ile ilgili d av ra n ışla rı, g ü n lü k b esin tü k e tim le ri, a ile n in ço cu ğ u n b e sle n m e si ile ilgili bilgi tu tu m ve d a v ra n ışla rı k o n u la rın d a b ilg i to p la n ılm ış- tır. Sonular ç o cu k la rm a n n e le rin e y ö n e ltilm iş ve d o ğ ru y a n ıt v e r m elerin i sağ lam ak am acıy la ö n ced en a ra ş tır m a n ın a m a c ı ve iç c riğ ' a n latılm ıştır. A yrıca ço cu k la rm b ü y ü m e ve g elişm e d u ru m la rın ı sap ta m a k için boy ve a ğ ırlık la rı ö lçü lm ü ş, eld e e d ile n b u lg u la r K ö k sal’m yaşa göre ağ ırlık s ta n d a r tla r ı ile k a r ş ıla ş tır ıla r a k d e ğ e r le n d irilm iştir (4).
BULGULAR ve TARTIŞMA
A ileler ile İlg ili G enel B ilg iler : A ra ştırm a y a a lın a n d e n e k le rin ailelerin in , genelde 4 - 5 k işid en o lu şa n ç e k ird e k aile tip in d e o l duğu b e lirle n m iştir. K alab alık b ire y le re sah ip a ile sa y ısın ın g id e re k azaldığı ve a ğ ır y aşam k o şu lla rın ın k işile ri d a h a az ç o c u k s a h ib i olm ay a y ö n elttiğ i g ö zlen m ek ted ir. E ld e e d ile n b ilg ile re g ö re a ilelerin % 67.9 u 2 veya 3 ço cu k lu o lu p 5 ç o c u k lu o la n la r to p la m aile say ısın ın an cak % 3 ü n ü o lu ş tu rm a k ta d ır.
A ra ştırm a m ız d a d e n ek le rin a n n e le rin in y a şla rı in c e le n d iğ in d e % 64.4 ü n ü n 2 1 -3 0 y a şla rın d a o ld u ğ u g ö rü lm e k te d ir. 3 1 - 4 0 yaş
a ra sın d a o lan lar, to p lam ın % 34.4 ü n ü o lu ş tu ru rk e n 20'den kü çü k y aşa sah ip ; 2 an n en in b u lu n d u ğ u s a p ta n m ış tır.
D eneklerin ebeveynlerinin eğitim d u ru m la rı T ü rk iy e geneline p a ra lellik g ö sterm ek te olup anne ve b a b a la rın çoğu n lu ğ u o rta ö ğ re nim g ö rm ü şle rd ir (5). O kum a yazm a bilm eyen a n n ele rin % 7.3, b a b a la rın ise % 1.5 o ra n ın d a olduğu b e lirle n m iştir.
G enellikle, k a d ın ın çalışm a h ay atın a g irm esi ço cu ğ u n a b ak ım ve b eslen m e için ayırdığı zam anın azalm asın a neden o lm a k ta d ır (6). A raştırm am ızd a ç o cu k ların an n elerin in an cak % 30.2 sin in ça lıştığı, geriye kalan % 69.8 inin ise ev han ım ı olduğu b elirlen m iş tir. Ç alışan an n elerin ç o cu k la rın a çoğunlukla anneanne, b a b aa n n e gibi (% 43.3) aile b ü y ü k leri b a k m a k ta d ır. B unun y an ın d a abla, b a kıcı k a d ın veya kom şu (% 34.8) gibi k işiler b ak ım a y ard ım etm ek te, ç o c u k la rın % 2 1 .9 u ise k reşe g itm ek ted ir. Ç ocuklara değişik ki şilerin b ak m ası, o n la ra fa rk lı beslenm e d av ran ışların ın aşılan m a sın a b u n a p aralel o la ra k çocuğun gerekli alışkanlığı kazan am am a sın a n ed en o lm a k ta d ır.
Ç o cu k ların B eslenm e A lışkanlıkları ve B esin T ü k etim D urum la rı : A ra ştırm a y a aldığım ız ço cu k ların % 70.6 sının düzenli, % 29.4 ü n ü n ise gelişigüzel sa a tle rd e yem ek yedikleri b elirlen m iştir. Ye
m ek sa a tle ri düzenli olm ayan denekleri genellikle anneleri çalışan ç o c u k la r o lu ş tu rm a k ta d ır. İncelediğim iz ço cu k ların % 19.2 sinin sab ah leyin geç k alk m a nedeniyle tem el öğünlerden kahvaltıyı y ap m a d ık la rı, b u n a k arşılık % 19.8 inin kuşluk, % 37.2 sinin ikindi,
% 31.5 in in gece y a ta rk e n olm ak üzere tem el öğünlerin d ışın d a da besin a ld ık la rı s a p ta n m ıştır.
T ab lo 1 : A nııe ve B a b a la rın E ğ itim D u ru m la rı
A nne B ab a
ÇOCUKLARDA BESLENME ALIŞKANLIKLARI 3 9
E ğ itim D u ru m u Sayı % Sayı %
C ahil 35 7.3 7 1.5 O k u r - y a z a r 37 7.7 16 3.3 ilk o k u l 189 39.4 157 32.7 O rta - lise 168 35.0 170 35.4 Y ü ksekokul 51 10.6 130 27.1 T op lam 480 100.5 480 100.0
A ilenin yem ek d ü z e n i-a ra ştırıld ığ ın d a % 42.9 u n u n y em ek leri ni hergiin aynı sa a tte yediği, geriye k alan ların yem ek saatle rin in
değişik z a m a n la rd a o ld u ğ u g ö rü lm e k te d ir.,B u a ile le rd e n , % 31.2 si an n en in isted iğ i s a a tte , % 16.9 u ço cu ğ u n iste d iğ i s a a tte , % 8.9'u da b a b a n ın isted iğ i s a a tte so fra y a o tu rd u k la rın ı b e lir tm iş tir . Y ine de n e k lerd en % 81.2 sin in y em ek lerin i k e n d ile rin in yediği g eriy e k a la n la ra ise y e m ek lerin in an n ele ri ta ra fın d a n y e d irild iğ i s a p ta n m ış tır. Ç o cu k lard an % 42.1 in in gen eld e iş ta h la r ın ın iyi, % 20.4 ü n ü n ise iştah sız o ld u ğ u g ö rü lm e k te d ir. H a s ta la n d ık la rı z a m a n ç o c u k la rın hem en h e p sin in iş ta h la rı a z a lm a k ta (% 90.2) o lu p % 5.6 sın ın ise hiç yem ek y em ed ik leri b e lirle n m iş tir. B ir genel d u r u m u n is tis n a sı o lan % 4.2 o ra n ın d a k i deneğin a n n e le ri ise h a s ta la n m a h a lin de ço cu k la rın iş ta h la rın ın değişm ediği b e lirtm iş le rd ir . B u n u n yanı- sıra yeni b ir k a rd e şin d o ğ u m u n u n d a ç o c u k la rın y em ek y em e a lış k a n lık la rın ı b ü y ü k ö lçü d e b o zd u ğ u b e lirle n m iş tir.
D en ek lerin % 67.9 u n u n k a m ı açık tığ ı z am a n a n n e s in e b a ş v u r duğu, % 13.6 sın ın d iğ e r aile fe rtle rin d e n yiyecek iste d iğ i, % 12.7 • sin in d e k en d isin in b irşe y le r b u lu p yediği b e lirle n m iş tir. G eriy e k a
la n la rın b u iste k le rin i ağ lıy arak veya b a şk a b i r d a v ra n ış la b e lir t m ek te o ld u k la rı s a p ta n m ış tır.
Ç o cu k lard an % 61.4’ü n ü n so fra y a k o n u la n y e m e k le ri seçm e den y em elerin e k a rşı % 38.5 in in b azı y e m e k le ri y e m e d ik le ri b e lir len m iştir. Seçilen ve y en ilm ek iste n m iy en y e m e k le rin b a ş ın d a se b zeler (% 49.1) g elm ek ted ir. B u n u et, s ü t, y o ğ u rt, y u m u r ta ve m eyve ta k ip e tm e k te d ir. B u y em ek lerin y e n ilm e m e n e d e n le ri o la ra k aile lerin % 66.4 ü ’ çocuğun b e sin in ta d ın d a n h o ş la n m a d ığ ın ı, % 10.8 i m id esin i b u la n d ırd ığ ın ı, % 9.5 i k o k u s u n u sev m ed iğ in i, % 7.5 ide a lış tırm a d ık la rı için y em ed ik lerin i b e lirtm iş le rd ir . G eriye k a la n la r ise evde pişirilm ed iğ i, çocuğun a le rjis i o ld u ğ u g ib i çeşitli n e d e n le r b e lirtm işle rd ir. T o p ç a m ’d a (7), ay n ı y aş g ru b u ü z e rin d e y ap tığ ı b ir çalışm ad a ç o cu k la rın yem ek is te m e d ik le ri b e s in le r a ra sın d a sebzelerin b a ş ta geldiğini b e lirtm iştir. B u yaş g ru b u n u n d ışın d a ok u l ço cu k ları ü z erin d e y ap tığ ım ız b a şk a b ir a r a ş tır m a d a d a se b zeler y ö n ü n d en aynı so n u ç la r a lın m ış tır (8). S e b z ele rin sevilm em e n ed en leri a ra sın d a en ö n em li e tk e n in an n e ve b a b a n ın b eslen m e b ilg ilerin in yetersizliği ve b u n e d e n le rd e n k a y n a k la n a n u m u r s a m a zlık larıd ır. Bu d u ru m d a h a ile rk i y a ş a m la rın d a d a d ev am e t m ek te gençlik d ö n em lerin d e de sebzeyi sev em em elerin e ve sebze tü k e tim alışk an lığ ın ın k a za n ıla m a m asın a yol a ç m a k ta d ır (9).
Ç o cu k ların b eslen m e a lışk a n lık la rın ı etk iley en e tm e n le ri b e lir leyen v e rile r T ablo 2 de v e rilm iştir. A ra ştırm a m ız d a g en ellik le a ile
ÇOCUKLARDA BESLENME ALIŞKANLIKLARI 41
le rin ç o c u k la rın a iyi b eslen m e alışk an lık ları k a z a n d ırm a k iç in gay re t s a r fe ttik le ri ve o lu m lu d a v ra n ışla r içerisin d e o ld u k la rı gözlen m iştir. T ü m aile b ire y le rin in b e ra b e r yem ek yem esi, s o fra d a ço cu k la ilgilen ilm esi, h e r b irey için ay rı ta b a k k u llan ılm ası, yem ek p işi rilirk e n ço cu ğ u n iste k lerin e uyulm ası, b e sin lerin öd ü l a ra cı o la ra k k u lla n ılm a m a sı ve so k ak s a tıc ıla rın d a n yiyecek a lın m a m ası gibi h u s u s la ra genellik le ve titizlik le uyulm aya ç alışılm ak ta d ır. O lum lu d a v ra n ışla rın y an ın d a çocuğun k u sm ası d u ru m u n d a te k r a r ye m ek y ed irilm e m e si ve y em ek te çocuğun e tra fa d ö k ü p saçm asın a göz y u m u lm a m a sı gibi olum suz u y g u la m a lar d a y er a lm a k ta d ır.
A nne b a b a la rın çocuğun gelişim indeki önem i b u g ü n h erk es ta ra fın d a n k a b u l e d ilm e k ted ir. Ç ocuklara d ah a b eb ek lik d ö n em in de ö ğ re tile n b e lirli yem ek yem e şek illerin in d a h a so n ra k i d ev reler de o lu m lu y em ek yem e a lışk a n lık la rın a d ö n ü ştü ğ ü b ilin m ek ted ir (10). A ra ştırm a m ız d a k i ç o cu k larm d ah a önceki y ılla rd a k i beslenm e ş ek illeri a ra ştırıld ığ ın d a , % 10.8 inin 3 aydan d ah a az, % 60.3 ü n ü n 12 ay, '% 20.8 in in 18 ay an n e sü tü aldığı, b u n a k arşılık % 8.1 inin 19 ay d an d a h a uzun sü re em zirildiği g ö rü lm ü ştü r. Ç ocuklarm % 47.9 u n a h iç b ib e ro n v erilm em esin e k arşılık , % 52.1 inde b ib e ro n ile b eslen m e u y g u la n m ıştır. B ib ero n ile beslenilen ço cu k la rm % 42.8 in d e 12 inci ay d a b ib e ro n u n kesilm esine k arşılık , % 17.6 sm da 24 ay d an s o n ra b ib e ro n u n verilm ediği g ö rü lm ek ted ir. G enelde ço c u k la rın ço ğ u n lu ğ u n a 2 - 3 ay d an itib a re n ek b esin lere b a şla n ılm a k ta, % 39.4 ü n e 4 - 6 ay a ra sın d a % 30.4 ün e 7 - 9, % 16.9 u n a 10- 12 ay a ra s ın d a b e sin le rin ç a ta lla ezilerek verildiği g ö rü lm ek te d ir. Bu b u lg u la r iç erisin d e u z u n sü re m em e ile b eslen ilen lerin % 28.9 o ra n ın d a b u lu n m a s ı ve b ü y ü k çoğunluğun b ib e ro n k u llan m ası ve b i b e ro n la beslem eğe uzu n zam an devam etm eleri olum suz b ir d a v ra nış o la ra k göze ç a rp m a k ta d ır. B ir yaşını geçen ç o cu k la rd a m em e y a d a b ib e ro n la b eslen m en in bağım lılığı z ararlı b içim d e uzatacağ ı d a b e lirtilm iş tir (10).
A ra ştırm a m ız d a ço cu k la rm g ü n lü k besin tü k e tim le rin d e en göze ç a rp ıc ı e k sik lik s ü t ve y o ğ u rt g ru b u n d a g ö rü lm e k te d ir (T ab lo 3). B u yaş g ru b u n d a günde o rta la m a y a rım kilo tü k e tilm e si ge re k e n s ü t g ru b u n u n an cak 163 g ram o la ra k alındığı s a p ta n m ıştır. Bu ise e n e rji ve p ro te in in y a n ısıra ço cu k ların gün lü k ih tiy a ç la rı n ın b ü y ü k b ir k ısm ın ı k a rşıla d ık la rı k alsiy u m u n çok y etersiz şek il d e a lın m a sın a yol a çm a k ta d ır. İk in ci derecede y etersiz tü k etilen b e sin g ru b u e t, y u m u rta , k. b a k lag iller olup b u d u ru m yine en erji
T ab lo 2 : Ç o c u k la rın B e sle n m e A lış k a n lık la rın ı E tk ile y e n E tm e n le r E t m e n l e r % A ilen in D a v ra n ış ı (% ) E v e t H a y ır B azen Y em ek te ç o c u k la ilg ilen m e 75.6 16.5 7.9
S evilm ey en b esin le ri d eğ işik şe k ille rd e p iş ire re k v e rm e 40.8 45.8 13.^
S o fra d a tü m a ile b ire y le rin in b u lu n m a s ı 76.7 11.9 11.3
S o fra d a h e r b ire y in ta b a ğ ın ın o lm ası 69.8 24.2 6.0
Y em ek p iş irirk e n ç o c u ğ u n is te k le rin e u y m a 42.3 28.5 ■20.5
K u s a rs a t e k r a r y em ek v erm e 13.1 83.5 3.3
Y em ekte e t r a f a d ö k m esin e göz y u m m a 24.4 65.0 10.6
Ç ocuk iç in özel yem ek p işirm e 8.5 72.7 18.8
A ilede yem ek seç en b irin in b u lu n m a s ı 46.5 50.0 3.»
Y em ek y em ed iğ in d e ce za v erm e 6.9 81.5 11. .7
Bazı b e sin le rin ödül a r a c ı o la ra k k u lla n ılm a s ı 21.9 60.2 17.9
S okak s a tıc ıs ın d a n yiy ecek a lm a 14.4 55.8 29 8
H e rg ü n d iş f ırç a la m a a lış k a n lığ ı 26.0 34.4 39.6
Y em e k le rd en ö n ce e l y ık a m a a lış k a n lığ ı 77.7 5.2 17.1
ve hayvansal p ro te in in y etersiz a lın m a sın a n e d en o lm a k ta d ır. Bu şekilde ç o cu k ların g ü n lü k b e sin tü k e tim le ri genel o la ra k in c e le n diğinde, e n e rjin in ve p ro te in in özellikle h a y v an sa l p ro te in in ih tiy a cın a ltın d a tü k e tild iğ i b e lirle n m iş tir (10).
Ç o cu k ların b ü y ü m e gçlişm e d u ru m la rın ı in celed iğ im izd e, e n e r ji ve p ro te in in y etersiz tü k e tilm e s in in so n u c u n d a o lu ş a n m aln u t- risy o n u n h a fif şek lin in % 16.3 ağıç şek lin in ise % 0.6 o r a n ın d a b u lu n d u ğ u s a p ta n m ış tır (T ablo 4). A ncak b azı ç o c u k la rın ih tiy a ç la rın d a n fazla beslendiği ve b u n a bağlı o la ra k % 24.3 o ra n ın d a şiş m an lık g ö rü ld ü ğ ü b e lirle n m iş tir. 1984 yılı « T ü rk iy e G ıd a T ü k e tim i ve B eslenm e» a ra ş tır m a s ın d a d a (11), aynı yaş g r u b u n d a % 11.3 o ra n ın d a hafif, % 0.5 o ra n ın d a a ğ ır m a ln u tris v o n a r a s tla n m ış o lu p a ra ştırm a m ız d a elde ed ilen b u lg u la r a ra s ın d a k i p a ra le llik b u y aş g ru b u n u n b eslen m esi ü z erin d e ö n em le d u ru lm a s ı g e re k tiğ in i gös
T ab lo 3 : D en ek B a ş ın a D üşen G ü n lü k B esin M ik ta rı
ÇOCUKLARDA BESLENME ALIŞKANLIKLARI 4 3
G ü n lü k T ü k e tile n G ü n lü k Ö n e rile n B esin G ru b u M ik ta r (g) M ik ta r ( 10) (g) S üt, y o ğ u rt 163 500 P e y n ir 22 20 E t, ta v u k , b alık 50 40 Y u m u rta 34 50 K u ru b a k la g ille r • 10 30 T. seb z eler 106 T. m eyveler 198 ( 300 E km ek 84 100 P irin ç , m a k a r n a 44 50 Ş ek er 21 R eçel vb. 6 50 G o fre t, ç ik o la ta 23 Y ağ 23 Z ey tin 7 20 T ab lo 4 : Ç o cu k ların A ğırlık S ta n d a rd ın a G öre D u ru m u D u r u m u E rkek Kız T o plam
Sayı % S ayı % Sayı %
N orm al 146 59.1 136 58.3 282 58.8 Ş işm a n 70 28.3 47 20.2 117 24.3 H a fif m a ln ü tris y o n 30 12.2 48 20.6 78 16.3 A ğır m a ln ü tris y o n 1 0.4 2 0.9 3 0.6 T o p lam 247 100.0 233 100.0 480 100.0 SONUÇ V E Ö N E R İL E R
A raştırm a so n u cu n d a elde edilen b u lg u lar, genelde çocu k ların b eslen m e a lışk a n lık la rın d a b ü y ü k ek sik lik ve çarp ık lık lığ ın b u lu n m adığını, ancak, an n elerin , ço cu k ların besin ih tiy açların ı b ilem e d ik le rin d e n dolayı ço cu k ların yetersiz ve dengesiz b eslen d ik lerin i o rta y a k o y m u ştu r. Bu nedenle an n elerin beslenm e k o n u su n d a d ik k a tli b ir şek ild e eğ itim leri acil b ir ihtiyaç o la ra k o rta y a ç ık m a k ta d ır. B eslenm e eğ itim in d e ü zerin d e önem le d u ru lm ası gereken k o n u la r aşağ ıd a ö zetlen m iştir.
— B ebeklik dönem indeki beslenm e şekli, b eslen m e alışk an h k la n n ın tem elini o lu ştu ru r. Anne sütü en az 4 - 6 ay süreyle v e ril
m e lid ir. A ncak b u s ü re n in 1 y a şın d a n d a h a fa z la u z a tılm a s ı s o ru n la r y a ra tm a k ta d ır.
— E k b e sin lere g erek li z a m a n la rd a b a ş la m a k ve ç o c u k la ra her tü rlü b esin i yem e a lışk a n lığ ın ın k a z a n d ırılm a s ın a ç a lışılm a lıd ır,
— A ileler ço cu ğ u n genel b e sin ih tiy a ç la rı, b e s in le rin seçim i, h azırlam ası p işirilm e si vb. k o n u la rd a e ğ itilm e lid ir,
— Ç o cu k larm özellikle sü t-y o ğ u rt gib i b e sin le ri d a h a fazla ye m elerin i sağ la m a k için k ü ç ü k y a şla rd a n itib a re n b u b e sin le re a lış m a la rı sağ lan m alı, kola, gazoz gib i y a ln ız ca e n e r ji v e re n içecek le rin y e rin e s ü t ve tü re v le rin i te rc ih e tm e b ilin c i u y a n d ırılm a lıd ır. B u n u n için a n n ele re g erek li e ğ itim v e rilm e lid ir,
— Anne ve b a b a la ra ço cu ğ a y em ek y e d irm e k için a ra ç o la ra k ç ik o lata, şek er, g o fret gib i y iy ecek lerin v e rilm e m e si g e re k tiğ i ö ğ re
tilm elid ir.
— Ç o cu k lar y e m ek lerin i 3 tem el ö ğ ü n d e d ü z en li b ir şek ild e yem elid irler. Bazı h a lle rd e k u şlu k , ik in d i g ib i a r a la r la d a d ü şm ü ş o lan k an şek e rin i y ü k se ltm e k a m a c ıy la a r a k a h v a ltı v e rilm e lid ir,
— Ç o cu k larm b e sin le ri seçm ed en y e m e le ri için, aile d ek i b ü y ü k le r o n la ra ö rn e k o la ca k şek ild e d a v ra n m a lıd ırla r,
— Ç o cu k lara y e m e k le rd e n ö n ce ve s o n ra d ü z en li b i r tem izlik alışkan lığ ı k a z a n d ırılm a lıd ır.
SUMMARY
n u t r i t i o n a l h a b i t s AND E F F E C T IN G FACTORS
OF C H İLD R EN 4 - 6 Y EA RS OLD
Güneyli, U. This stu d y w as h eld o n 480 fa m ilie s a n d th e ir c h ild re n aged 4 - 6 years, lıvıng in d iffe re n t socio - e co n o m ic c o n d itio n s . T h e pur- pose of th e stu d y w as to d e te rm in e th e n u tr itio n a l s ta tu s , h a b its an d a ttitu d e s a n d b e h a v io u ro f fa m ilie s o n c h ıld n u tr itio n A ccor dın g to th e fın d ın g s, c h ild re n vvere c o n su m in g m ilk , y o g h u rt, m e at, egg a n d legum es ın ın su ffu c ie n t g u a n titie s. A m ong c h ild re n 16.9 p s rc e n t o f m a ln u tritio n wa.ş fo u n d ,
ÇOCUKLARDA BESLENME ALIŞKANLIKLARI 4 5
I t w a s o b serv ed th a t n u tritio n e d u ca tio n of fam ilies w ere ım p o r t a n t fo r a p p r o p r ia te ch ıld feedm g p ractices.
K A Y N A K L A R *
1 — T u n ç d o ğ a n , İ„ T u n ç d o ğ a n , C. : Ç ocuk ve B eslen m e, A yyıldız M a t b a a sı, A n k a ra , 1985.
2 — S e rç t, M., N aom i, S., T ee v an , C. : P e rc e p tio n of th e P a r e n t - C hiid R e la tio n s h ip a n d its R e la tio n to C hild A d ju sm e n t, C h ild D evelep - m e n t, 32 : 373, 1961.
3 — G ü n e y su , S. : A nafo.abalann Ç o c u k la ra K a rş ı T u tu m la rı ve Ç o c u k ta k i D a v ra n ış P ro b le m le ri, Ç ocuk G elişim i ve E ğ itim i P ro g ra m ı, B ilim U z m a n lığ ı Tezi, A n k a ra , 1982.
4 — K o k sal, O. : T ü rk iy e K o ş u lla rın a G ö re H a z ırla n m ış N o rm a l A ğırlık ve B oy U z u n lu ğ u D eğ erleri, M im ograf, 1972.
5 — A n o n : T ü rk iy e İ s t a ti s t ik Y ıllığı, B a ş b a k a n lık D ev let İ s ta tis tik E n s titü s ü . Y a y ın No : 1150, A n k a ra, 1985.
6 — A tilla , S : Ç a lış a n A n n e le rin 0 - 3 6 Y aş G ru b u Ç o c u k la rın ın B ak ım ı ve B e sle n m e si K o n u s u n d a B ir A ra ş tırm a , H. Ü. S ağ lık B ilim le ri F a k ü lte s i, B e sle n m e ve G ıd a B ilim le ri P ro g ra m ı B ilim U z m a n lığ ı Tezi, A n k a ra , 1980.
7 — G ü n e y li, U. : A n k a r a ’n ı n S o syo-E k onom ik Y ö n d e n F a rk lı S e m tle r in d e B u lu n a n İlk o k u l Ç o c u k la rın ın B eslen m e D u ru m la rı K o n u s u n d a B ir A r a ş tır m a - II, B eslen m e ve D iyet D ergisi, 15 : 35, 1986. 8 — G ü n e y li, U„ Y ü c eca n , S. : F a r k lı S osyo -E ko no m ik B ö lg elerd ek i Lise
ö ğ re n c ile rin in B eslen m e A lışk a n lık la rı ve S o ru n la rı, D iy a b e t Y ıllığı 1985, X IX D ia b e t G ü n le ri G e n çlik ve B eslen m e K o n g resi, İs ta n b u l, 1986.
9 — T u rg a y , A. : Ç o c u k la rd a B eslen m e A lış k a n lık la rın ın G elişm esi ve B e sle n m e S o ru n la rı. B eslen m e ve D iyet D ergisi, 3 : 165, 1974
10 — B a y sa l, A. : B eslen m e, H a c e tte p e Ü n iv ersitesi Y a y ın la rı, A -13, A n k a r a , 1983.
11 — T ö n ü k , B., G ü ltü r, H„ G ü n ey li, U„ A rık an , R., K aym , H., B o zk u rt, Ö. : 1984 G ıd a T ü k e tim i ve B eslen m e A ra ştırm a sı, T a r ım O rm a n ve K öy - işle ri B a k a n lığ ı - UNICEF, A n k a ra, 1987.
