5 Ocak 1963
Yazma kitaplar
Y a za n : M uzaffer GÖKMAN
T em izlikle k arışık n a fta lin kokan küçücük bohçanın ko cam an düğüm ü, b ü y ü k b ir iti n a ile açılıyor, ik in ci b ir boh ça... K e n a rla rı işlenm iş, zarif, d an telli b îr cüz kesesi... R enk; !i kâğıda sarılm ış b ir p a k e t, in c itm e k te n çekinen p a rm a k lar. Y azm a b ir k itap .
A n la ttık la rın a göre d edele rin d e n k alm ış bu yazm a. Taş ra d a b u lu n u rla rk e n , kom şunun M alm ü d ü rü , «Aman b u n u iyi m uhafaza edin... H azineler de ğerindedir...» dem iş.
O n lar da sak lam ışlar. Son a y la rd a dam at b ir y ap ı koo p eratifin e girm iş. B iraz d a ra l m ışlar... K erim enin h a tırı di ye ilâv e eden b ü y ü k anne, ki tab ın değerini öğrenm ek için gelm iş. D u d ak ların ızın ara sın dan çıkacak olan b in leri, on- b in teri bekliyor.
El ile yazılm ış k ita p la rın çok değer ta ş ıd ık la rı haklun- dakj k a n a a t u m ûm idir. Mem leketim izde olduğu gibi y ab an cı m em lek etlerd e de b u böy- led ir. M ânevi d eğerin y an ın d a b ir de m addî k ıym etin ü ze rin d e d u ru lu r. D üşünülm ez ki, m addî d eğ er kazanabilm ek i- çin yazm a k ita p ta n eler, n e le r b u lu n m alıd ır?
Yazm a k ita p la r üzerindeki ilgi, koleksiyon yap m a m era kı, çok eski ta rih le re k a d a r u zan ır. M atbaanın m em lek eti m izde inkişafından sonra bu to p lam a daha da çoğalm ış, son y arım a sır içinde bu k ita p la r üzerinde b ir nevi «spekülâs yon > yapacak derecede ileri gi d en ler dahi g ö rü lm ü ştü r. Bil hassa, tek k e ve zaviyelerin k ald ırılm ası ve T ü rk h a rfle ri nin k ab u lü sıra la rın d a , Ana- d o lu d a b u lu n u p da biraz ki ta p ta n anlı,yanlar, köylere ka d a r u z a n a b ild ile r, çok az b ir p ara ile çok değerli y azm a lar satın a lm ışlard ır.
T arih î k ü tü p h an elerim izi de ğerlendiren, h e r b ire ri başlı başına b ir e r kıym et olan, m at bu k ita p la rd a n dalla uzun m üd d et hâkim tesirin i devam e t tiren y azm a ların , m addi kıy m et ölçülerine te s ir eden fak tö rle r şöylcce özetlenebilir:
1) Y azm a k itap b ir kâğ ıd a yazılm ıştır. Bu k âğ ıt M üslü m an m em lek etlerd e yapılm ış o ld u ğ u n a göre, H aşebî, De- rai.şkîî, D evlet A bâdi. H atayî, H arirı, H indi, Nizam Şahî.. olm asiyle kıym et değişebilir.
2) K itabın b ir yazarı, eski deyişle «müellifi» o lacak tır.
Y azarın yaşadığı ta rih e göre k itap da eskiyecek, bu yönden ay rı b ir d eğ er k azan acak tır.
3) K itab ın m ü e llifi ta r a fın dan yazılm ış olm ası esere «Mü e llif h a ttı — K endi yazısı» gi bi değer dam gayı v u ra c a k tır. 4) K itabın tan ın m ış b ir h a t ta t veya şah ıs ta ra fın d a n m ü ellifin zam anında v eya b ilâ h a re kopya ed ilm ek su re tiy le ya zilm iş olm ası, kopya y erin in açık o larak gösterilm iş olm a sı, istinsah ta rih in in b u lu n m a sı ve eskiliği, k ıy m e tle ri de ğ iştire c e k tir.
5) Ş a rk y azm a ların d a m ü ellif, y aln ız eserin yazarına v erilen isim olm adığından, yaz m a b ir eseri ilâ v e le rle geniş leten , açık lıy an v e y a kısaltan şa h ısla r d a önem k a z a n ırla r. Silik b ir yazm a k ita p ; ta n ın m ış b ir sarih , m uhaşşi, ta lik a ve telh is sahibi elinde yeni b ir değer olup çıkar.
6) Y azm adaki yazının cinsi, küfî, ta lik , şikeste, divanî, m ağribî, nesih, rik ’a, resim , sülüs... olm ası da te s ir ed er.
7) Y azm a k ita p la rd a k i tez y in at ve süslem enin d ev ir ve m ek teb in in kesin o la ra k tesbl- ti önem lidir. S ûre b a şlık la rı, hizb, a şır, cüz a lâ m e tle ri, ko n u b a şlık la rı, zab riv e ve ha tim e le r, n a ’t, kaside, gazel, m ü n âcâ t b a şlık la rı, v a rsa miıı y a tü r, k itab ın değ erin i k at, k a t a rttırır .
8) Y azm alarda k itab ın ilm i ve m ânevi değerini a rttıra n sim a’, tem ellü k ve m ukabele k a y ıtla rı önem lidir.
9) Bir kısım yazm aların boş y a p ra k la rın d a v eva k e n a rla rın da, edebiyat, san at ve ta rih y ö nünden önem li n o tla r bu lu n a b ilir. H erhangi b ir olayı a çıklıyan y a h u t önem li şahsi y etlerin doğum veya ölüm ta rih le rin i b e lirte n y a z ıla r gö rü le b ilir. T ertip ed ilm iş di van ve a n to lo jile rd e adı b u lu nup da eseri olm ıvaıı şair ve â şık la ra ait b ey itlere hep bu ra la rd a tesad ü f ed ileb ilir.
Bazan küçücük b ir sa tır, yüz y ılla ra ışık tu ta n k üçük b ir ta rih . k>pağı dökülm üş, sabi- feleri p arçalanm ış, dış görü nüşü ü m it v e rn iy e n b ir yaz m ayı ilim terazisin in kefesin de y ü k sek lere doğru g ö tü reb i lir.
10) A yrı b ir yazım ıza konu teşk il edecek olan cild in d e yaz m a la rd a başlı başına b ir yeri v a rd ır. Çok defa içinden d aha değerli dışı olan vazm a lara te sad ü f etm ek m ü m k ü n d ü r.
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği Ta h a To ros Arşivi
